< Bybelnavraag uit Jona

V: In Jona 1, wat weet ons van Jona?

A: Jona word ook in 2 Konings 14:25 genoem. Jona was van Gat-Hefer, wat eintlik baie naby Nasaret in Galilea was. Daar was twee jaar waarin die Assiriërs nie geveg het nie (ongeveer 758-757 v.C.), en waarskynlik het Jona toe gekom. 2 Konings 14:25 plaas Jona om hierdie tyd, rondom die bewind van die Assiriese konings Assoer-dan III (ongeveer 772–754 v.C.) en Assoer-nirari V (ongeveer 754–746 v.C.).

V: In Jona, watter lesse kan ons hier leer?

A: Jona leer ten minste drie lesse gelyktydig. Baie eenvoudig, dit is:

1. God wil volledige gehoorsaamheid, nie gedeeltelike gehoorsaamheid nie. Niemand, nie eens 'n ware profeet nie, is vrygestel van die voortdurende strewe na gehoorsaamheid.

2. Jy kan van God weghardloop, maar jy kan nie wegkruip nie. God se wil word nooit gekniehalter nie.

3. God het verlore, selfs goddelose mense lief. Ons behoort dit ook te doen.

V: Wat is verskillende maniere waarop mens Jona kan lees?

A: Die boek Jona is 'n fassinerende boek wat op sewe verskillende vlakke gelees kan word. Jona wys dat jy nooit te volwasse is om op te hou om jou geloof te bewaar nie. Hier is die verskillende vlakke om Jona te lees.

1) 'n Verhaal van God se krag wat selfs 'n kind kan verstaan

2) Liberale sogenaamde "geleerdes" het dit bloot 'n walvisverhaal geag, 'n storie wat heeltemal uitgewas was.

3) Maar daar is historiese bewyse dat die wrede, oorlogsugtige Assiriërs op 'n misterieuse wyse oorlog gestaak het, ten minste vir 'n paar jaar van 758 tot 757 v.C.

4) In Jona is daar aanduidings van Christus se verlossing, en die dood en opstanding van Jesus.

5) Mens kan dit sien as 'n boodskap dat jy van God kan weghardloop, maar jy kan nie wegkruip nie.

6) Maar ons kan die boek Jona as ons eie verhaal lees, oor wat ons in groter of mindere mate was, en wat ons kan wees as ons nie versigtig is nie.

7) Ten slotte stel ek voor dat Jona 'n boek is waar ons oor "uitgange" kan leer. As ons op 'n pad is wat ooreenstem met Jona se pad, hetsy van ongehoorsaamheid of 'n pad van gedeeltelike gehoorsaamheid, kan ons by Jona sien en leer hoe om daardie slegte pad te verlaat en op 'n pad van opregte gehoorsaamheid te kom.

John Hannah het gesê: "Jona se lewe was 'n reeks losgekoppelde verrassings en frustrasies. Hy ontsnap aan God en word gevang. Hy aanvaar die onvermydelikheid om te vergaan, en word gered. Hy kry 'n tweede kans en is verleentheidlik suksesvol. Soos die boek afloop, word hy gelaat om oor sy eie gebrek aan deernis en die diepte van God se deernis te peins."

V: Waarom is Jona in die Bybel?

A: Jona is 'n fassinerende boek met ten minste drie hoof temas wat deurmekaar loop.

God se deernis vir almal: God het nie net die Jode liefgehad nie. Hy het die heidene en selfs die goddeloses liefgehad.

Onderwerping: Jona was net in een gebied ongehoorsaam, maar God wil volledige onderwerping. As jy dink dit is die moeite werd om God te ongehoorsaam, maak seker jy kan die gevolge verduur.

Ons liefde: Ons behoort nie net die kennis van God en die heiligheid van God te soek nie, maar ook die hart van God. Ons lewens behoort eers gekenmerk te word deur ons liefde vir God, en dan deur ons liefde vir ander, selfs mense so goddeloos soos die Nineviete.

V: In Jona, wat is die ooreenkomste met die Psalms?

A: Blijkbaar het Jona die Psalms goed geken. Hier is die ooreenkomste.

V: In Jona 1, is hierdie boek fiktief weens sy elemente van fantasie?

A: Nee. Kritici wat hierdie bewering maak, lys gewoonlik nie enige spesifieke fantasie-elemente nie, so dit is moeilik om 'n vae beswaar te beantwoord. Hier is die moontlike punte wat hulle in gedagte kan hê, tesame met antwoorde.

Ingesluk deur 'n groot vis: Alhoewel dit 'n mirakelagtig geskepte vis kon wees, is daar geen rede om te vereis dat dit so was nie. Daar is verskeie ander gevalle van mans wat deur 'n groot vis (genoem 'n Joodvis) ingesluk is, uitgespuug is en geleef het om daaroor te vertel. Sien die bespreking oor Jona 1:17 vir meer inligting hieroor.

Na Tarsis: Tarsis (Tartessus) in Spanje is deur die Feniciërs gestig omstreeks die negende of tiende eeu v.C., so daar is geen probleem om na Tarsis te reis nie, aangesien dit reeds 'n eeu of twee voor Jona bestaan het.

Groot storm: Die oostelike deel van die Middellandse See het dikwels geweldadige en skielike storms. 'n Ander storm waarvan jy kan lees, is in Handelinge 27:13-38 gedokumenteer.

Nineve se bestaan: Volgens argeoloë het Nineve reeds vanaf 5000 v.C. bestaan. Nineve is genoem in spikertafeltjies van koning Gudea (ongeveer 2200 v.C.) en Hammurapi (c.1700 v.C.). Daarom word verwag dat Nineve in vroeë tye prominent genoeg was om in Genesis 10:11 genoem te word.

Nineve se grootte: Nineve was 'n groot stad al voor Jona se tyd, so daar is hier geen probleem nie. Kalach was 'n stad wat kleiner as die helfte van Nineve was, en dit het 69 574 mense in 879 v.C. gehad.

Die koning in Nineve: Nineve was nie die hoofstad van Assirië tot koning Sanherib (705–681 v.C.), wat kort ná die tyd van Jona was nie. Nietemin was Assoernasirpal II (884/883–859 v.C.) en Salmanasser III (859–824 v.C.) onder die konings wat 'n deel van die tyd in Nineve gewoon het. Nineve was een van die koninklike residensies vanaf 1100 v.C. af.

Koning van Nineve teenoor Assirië: Die Ryk is Assirië genoem, nie Nineve nie, maar dit was nie ongewoon om die koning van 'n nasie die koning van die plek waar hy gebly het, te noem nie. Byvoorbeeld, Ahab word in 1 Konings 21:1 die koning van Samaria (nie Israel nie) genoem, Ahasja word ook koning van Samaria (nie Israel nie) in 2 Konings 1:3 genoem, en Ben-Hadad word in 1 Konings 15:18 en 2 Kronieke 16:2 die koning van Damaskus (nie Aram/Sirië nie) genoem.

Die vinnig groeiende peulgewas: Dit is waar dat dit waarskynlik 'n wonderbaarlike plant was. Die vinnigste groeiende plant in die natuur is bamboes, wat tot 91 cm (36 duim) per dag kan groei.

Die ooswind: Daar is niks fantasties aan 'n ooswind wat van die berge afwaai nie.

Soos Walter Kaiser in Hard Sayings of the Bible op bl. 332–333 opsom, "Kom die besware teen die boek dus daarop neer: dit het te veel mirakels!"

V: In Jona 1:1-3 staan daar nêrens dat Jona God in woorde "nee" gesê het nie. Hoe kan 'n mens in dade opstandig wees sonder om woorde te gebruik?

A: 'n Mens hoef niks te sê nie; hulle kan eenvoudig dade pleeg wat teen God se wil is en daarmee voortgaan. Of die weerstand nou luid of stil is, dit bly weerstand.

V: In Jona 1:2, waarom het God presies gesê Hy wou hê Jona moes daarteen preek? Wat dink jy is drie redes agter hierdie rede?

A: Die Bybel sê dit was omdat hulle boosheid voor God opgekom het. Daar is drie maniere om hierdie waarneming te beskou.

1) Sommiges sou dalk Jona se prediking hoor, berou hê en daarna voortgaan om God te volg.

2) Ander Nineviete sou duidelik hoor dat God nie tevrede was met hulle boosheid nie, en sou meer grondslag hê vir oordeel omdat hulle gewaarsku is.

3) Ander nie-Assiriërs sou hoor en sien dat die vernietiging van die byna onoorwinlike Assiriërs God se werk was.

Oor die algemeen, wanneer God 'n persoon of 'n volk waarsku, is dit 'n goeie ding as hulle tot inkeer kom. Maar dit is 'n ramp vir hulle as hulle die waarskuwing hoor en dit nie gehoorsaam nie. Sien Jeremia 42, veral 42:19-22, vir meer oor hierdie konsep.

V: In Jona 1:3, na watter Tarsis het Jona gevlug?

A: Daar is drie stede met die naam Tarsis, wat drie moontlikhede bied.

Onwaarskynlik: Tarsis (Tarse) in Klein-Asië: Dit was 'n mediumgrootte hawestad ongeveer tien myl (16 kilometer) van die Middellandse See af. Eeue later het die apostel Paulus hiervandaan gekom. Dit sou nie sin maak dat Jona suid moes reis om 'n boot na hierdie binnelandse stad te neem nie, wanneer hy net daarheen kon loop.

Waarskynlikste: Tarsis (Tartessus) in Spanje: Dit is die meer waarskynlike ligging. Tarsis, genoem in Herodotus 4:152, was waarskynlik wes van Gibraltar, in vandag se Spanje of Portugal. Dit was destyds die mees westelike beskaafde stad, behalwe die Olmekebeskawing in Mexiko. Tarsis is deur die Feniciërs in die negende of tiende eeu v.C. gestig. Dit was die Tarsis na waartoe Jona gevlug het. Die goud, silwer en koper wat daar ontgin is, maak dit vandag een van die rykste myngebiede in die Middellandse See. Dit sou so ver van Nineve wees as wat Jona redelikerwys kon kom.

Onwaarskynlik: Tarsis in Sardinië: Die Fenisiese woord Tarsis kom van die Akkadiese woord vir "smelt" of "gesmelt word". In die negende eeu v.C. het die Fenisiërs 'n smeltdorp in Sardinië verower wat hulle ook Tarsis genoem het. Ons weet dit vanweë die inskripsie op die Nora-steen. Daar is egter, behalwe die naam, geen ander rede om hierdie stad met Jona te verbind nie. Dit was nie so bekend soos die Tarsis in Spanje nie, alhoewel dit waarskynlik die Tarsis was wat in vroeër tye silwer aan koning Salomo verskaf het.

V: In Jona 1:3 het Jona 'n "oop deur" gevind in die vorm van 'n skip waarop hy kon vaar. Maar wie het die oop deur gegee? Wanneer ons op 'n oop deur afkom, hoe weet ons of dit God of Satan was wat dit verskaf het?

A: Net soos Satan vir Jesus 'n "oop deur" gegee het vir 'n makliker manier om heerser van die wêreld te word, kan Satan vir ons oop deure fasiliteer om te probeer ontsnap aan die gehoorsaamheid aan God. Wanneer jy 'n oop deur sien, hoef jy nie noodwendig daardeur te gaan nie. Kyk eers in die Skrif en vra dan God of dit is wat Hy wil hê jy moet doen.

V: In Jona 1:3, waarom het Jona probeer wegvlug van God?

A: Die Skrif sê dit nie, maar ons kan spekuleer. Jona het in God geglo, wou God aanbid en dien, en wou ongetwyfeld in die algemeen God gehoorsaam. Jona wou egter nie in hierdie spesifieke area God gehoorsaam nie; Jona gee ons 'n inkiek in sy rede in Jona 4:2.

Jona het nie in God se krag, kennis of liefde getwyfel nie. Hy het eerder nie die wrede Assiriërs liefgehad nie, terwyl God hulle wel liefgehad het. Jona het nie daarvan gehou dat God die wrede en goddelose steeds liefgehad het nie. Interessant genoeg kan 'n mens Jona nie verskoon deur te sê hy het nie al die feite gehad nie, of dat hy nie genoeg van God geweet het nie.

Rater het Jona gekies om die wreedheid van die Assiriërs te haat, en het hy doelbewus sy rug gedraai op die feit dat God hulle liefgehad het. Vandag, as daar iets oor God is wat jy nie hou nie, is dit OK om eerlik te wees oor jou tekortkoming. Onthou egter dat dit jy is wat moet verander, en almal wat in die Hemel woon, sal verander word, en daar is geen sin om te vlug van jou uiteindelike heiligmaking nie.

Q: In Jona 1:3,10 hoekom het Jona na Joppa (vandag se Jaffa, deel van Tel Aviv) gegaan? Hoekom het hy nie omgegee of hy die rede geheim gehou het nie?

A: Alhoewel daar baie Fenisiese hawens in vandag se Libanon en langs die kus van Sirië was, was daar byna geen plek langs die kus van Israel behalwe Joppa wat geskik was vir 'n hawe nie, totdat die Romeine eeue later 'n kunsmatige hawe by Keesarea gebou het. Jona sou nie na Joppa hoef te reis vir 'n landreis nie, maar dit was die naaste hawe vir 'n see-reis.

V: In Jona 1:3-10 het Jona waarskynlik gedink dat as hy ver genoeg in die teenoorgestelde rigting gaan, dit vir God doeltreffender sou wees om iemand anders te gebruik in plaas van hom. Dink ons ooit so?

A: Dit is veel te maklik om te dink dat God dieselfde beperkings en werkwyses het as ons. Maar Jesaja 55:8-11 sê dat God se gedagtes en weë nie soos ons s'n is nie. Sy woord sal bereik wat Hy daarvoor beoog het.

V: In Jona 1:3-10 was daar in die Ou-Testamentiese tyd baie min mense wat die Gees van God gehad het om te profeet, maar aangesien Jona dit wel gehad het, hoe kon selfs hy ongehoorsaam wees en sy rug op God draai?

A: Vra maar vir Bileam. As God jou 'n spesiale gawe gee, wat dit ook al mag wees, is jou vereiste om God se gebooie te gehoorsaam nie minder nie. Jou behoefte om waaksaam te wees, om jouself te ondersoek of jy nog in die Here wandel, is nie van jou weggeneem nie, nie meer as wat dit van Paulus en sy aanvanklike lesers in 2 Korintiërs 13:5-6 verwyder is nie.

V: In Jona 1:3-10, beskou ons vandag soms God se wil vir ons as 'n smorgasbord met baie geregte, en kies ons net dié wat vir ons aantreklik is?

A: 'n Smorgasbord is 'n banket met meer keuses uit kos as wat een persoon moontlik kan eet. So vat 'n persoon 'n bietjie van wat hulle verkies, en niks van wat hulle nie hou nie. Wil jy meer nagereg, meer vleis, of meer van jou gunstelingvrugte hê? Die keuse is heeltemal aan jou. Maar om God doeltreffend te dien, is meer soos om in die weermag te wees, waar jy alles eet wat aan jou gegee word.

Soms wil mense God op hul eie spesiale manier dien. Waarom dien ons God nie liewer op Sy manier nie? Nou is die manier om God te dien nie vir almal dieselfde nie, want ons het verskillende geestelike gawes. Maar wat almal wat op God se manier dien gemeen het, is gehoorsaamheid aan wat Hy begeer, nie wat ons begeer nie. Soms begeer ons om goddelike bedienings te verrig, maar ons prioriteite in ons lewe is nie God se prioriteite nie. Bid dat God jou Sy prioriteite vir jou lewe sal wys, en verbind jou daartoe om God se prioriteite bo jou eie te volg.

V: In Jona 1:4-7, aangesien God nie wil hê ons moet bygeloof of geluk volg nie, waarom het die lotgooi vir die matrose gewerk? Oor die algemeen, is dit 'n goeie ding om te doen?

A: Loottrekking is nie noodwendig goed om inligting te bekom nie. Oor die algemeen, wanneer ongelowiges iets in die Bybel doen, selfs wanneer God hul [mogelik] misplaatste pogings seën, is dit nie 'n goedkeuring vir gelowiges om dit te doen nie.

In die Bybel werp gelowiges soms ook lots. Byvoorbeeld, die apostels het lots gewerp, en dit is sonder goedkeuring of kritiek opgeteken in Handelinge 1:24-26.

V: In Jona 1:5, wat was die hoofdoel van die reis? Waarom sou hulle die vrag in die see gooi?

A: Groot skepe kon 'n paar passasiers vervoer, maar die hoofdoel van die besige Middellandse See-skeepvaart was vrag. Toe hulle die goedere wat by hul bestemming verkoop moes word oorboord gegooi het, het hulle eintlik die hoofdoel van die vaart in die eerste plek weggegooi. Finansieel sou dit rampzalig wees vir die eienaar. Deur die vrag oorboord te gooi, sou hulle die skip ligter maak, wat sou veroorsaak dat dit hoër op die water sou dryf, wat hulle 'n groter veiligheidsmarge sou gee as die boot begin vol water loop. Dit sou ook die kans effens verminder dat dit deur ondergedompelde rotse getref sou word.

V: In Jona 1:6, hoe kon hierdie profeet hier slaap?

A: Jona was blykbaar nie te bekommerd daaroor dat hy buite God se wil was nie. Jona was op ten minste drie maniere deeglik aan die slaap.

Fisies: Of was Jona fisies uitgeput om deur hierdie swaar storm te slaap, of het God hom 'n diepe slaap gegee om te rus, omdat dit die gemaklikste slaap sou wees wat hy vir 'n rukkie sou hê.

Geestelik: Jona was 'n gelowige wie se wil in openlike opstand teen God was. Efesiërs 5:14 praat ook oor die belangrikheid daarvan dat gelowiges nie geestelik aan die slaap raak nie.

Intelligensie: As God jou direk beveel om iets te doen, weet enige kind wat God volg dat God in staat is om jou te stop as jy ongehoorsaam is. Miskien het Jona gedink dat God hom net sou ignoreer as hy "uit die bereik" van Nineve kom.

V: In Jona 1:6, was die kaptein vyandig teenoor die Ware God? Aangesien die kaptein blykbaar nie in die Een Ware God geglo het nie, waarom sou hy wou hê Jona moet tot sy God bid? Het sommige mense vandag hierdie houding?

A: Baie mense se oortuigings is "eklekties". Die kaptein het gedink dit kan nie kwaad doen nie, en dit kon dalk help. Sommige mense verwerp God nie heeltemal nie, maar wil eerder net die een Ware God langs hul ander gode voeg. Baie vroeë Christene is vermoor, nie omdat hulle God aanbid het nie, maar omdat hulle geweier het om enigiemand anders as God te aanbid.

V: In Jona 1:7, hoe is dit soortgelyk aan die wyse manne in Matteus 2:1-3?

A: God kan enige middel gebruik sodat ongelowiges inligting kan uitvind. Byvoorbeeld, toe die wyse manne die ster gevolg het, beteken dit nie dat Christene na die sterre moet kyk om die Messias te vind nie.

God het nooit gesê dat Hy beperk is tot die gebruik van slegs goeie middele om mense na Hom toe te trek nie. Soms gebruik God werklik bose middele, soos die Babiloniese leër (Habakuk 1:6,13). God kan siekte, bose mense en selfs onbedoelde sonde (soos met die Magi) gebruik om mense na Hom toe te trek.

Die vreemdste van alles is dat God doelbewuste, willens en wetens begaande sonde deur gelowiges gebruik het om daardie selfde gelowiges te red. Jy kan alles hieroor lees in die verhaal van Josef en sy broers, in Genesis 37 en 50, en veral Genesis 50:20. Trouens, God kan alle dinge saamwerk ten goede (Romeine 8:28) en vir Sy doeleindes (Efe­siërs 1:11).

Ten slotte, net soos God se gebruik van die ontvoering van Josef vir Sy doeleindes nie ontvoering regverdig nie, regverdig God se gebruik van astrologie vir Sy doeleindes nie astrologie nie.

V: In Joh 1:8, wat beteken "wat doen jy / wat is jou beroep"?

A: Dit kan beteken "wat doen jy (as 'n beroep)", of dit kan beteken "wat doen jy (op hierdie skip)".

V: In Jona 1:8-10, waarom sou hulle bang wees toe Jona gesê het hy aanbid die Een wat die see en die land gemaak het? Hulle het tog nie die Een Ware God aanbid nie.

A: Hulle het nie in die Een Ware God geglo nie, maar blykbaar het hulle Hom ook nie uitgesluit nie. Heidene was geneig om nuwe gode te aanvaar, en as daar die bewering was dat Hy die see gemaak het, sou daardie God in hierdie omstandighede een wees om rekening mee te hou. Sommige mense is vandag nog so. Hulle aanvaar nie die Een Ware God nie, maar hulle sluit Hom ook nie uit nie. Hulle hou daarvan om op die heining te sit.

V: In Jona 1:11-15 was die manne reg om Jona oorboord te gooi, na wat gelyk het na 'n seker dood?

A: Gewoonlik nie. Maar hulle was desperaat, en toe Jona hulle dit beveel het, het hulle gedoen wat hulle gevoel het hulle moes doen. Dit mag hard lyk dat God hulle gedwing het om Jona oorboord te gooi na wat gelyk het of dit sekerlike dood was, maar God het dit gebruik om lewe aan baie heidene te bring.

V: In Jona 1:16 het die matrose gelowiges in die ware God geword?

A: Die Skrif sê nie uitdruklik nie. Of:

a) hulle het wel bekeer en aanbid slegs die ware God,

b) hulle het nou bloot groot respek vir die ware God gehad en het aan Hom geoffer, sowel as om aan hul afgode te bly offer.

V: In Jona 1:16, hoe kon die matrose deur Jona se ongehoorsaamheid gelei word om die ware God te eerbiedig?

A: God werk soms wonders op vreemde maniere, nie waar nie? God kan nie net goeie dinge gebruik om goeie dinge te bewerkstellig nie, maar Romeine 8:28 sê dat God alles saamwerk ten goede van dié wat Hom liefhet. Efe­siërs 1:11 gaan selfs so ver as om te sê dat God alle dinge uitwerk volgens die raad van Sy wil. Selfs die dinge wat God nie begeer het nie, is God steeds kragtig genoeg om as deel van Sy plan uit te werk.

V: In Joël 1:16-17, wat gebeur wanneer 'n godsalige man, of 'n godsalige nasie, nie meer wil doen wat God wil nie?

A: Dit kan verskil. God kan kies om op te tree, om die persoon te wys hoe belangrik hul werk in die Here is. Of God kan onaangename stappe neem en 'n persoon berispe sodat hulle na Hom terugkom. Of God kan klaar met hulle wees en hulle nie meer gebruik nie, soos 'n nuttelose instrument. Of God kan al die bogenoemde doen, in volgorde, afhangende van ons reaksie.

V: In Jona 1:17-2:1, waarom dink jy doen God nie altyd wat die doeltreffendste is nie?

A: God hoef nie te haast nie; Hy het al die tyd in die wêreld. God hoef nie krag bymekaar te maak nie; Hy is reeds alwetend. God hoef nie meer inligting te bekom nie; Hy weet reeds alles. God stel belang in die proses, en nie net in die eindresultaat nie.

Q: In Jona 1:17–2:1, was die groot vis die antwoord op Jona se gebed?

A: Nee, want Jona was reeds binne-in die vis toe hy begin bid het, volgens Jona 2:1.

V: In Jona 1:17 en Mattheüs 12:40, hoe kon dit 'n walvis wees, aangesien net spermwalvisse keelholtes het wat groot genoeg is om 'n mens heel te sluk, en spermwalvisse nie in die Middellandse See woon nie?

A: Daar is vier moontlikhede.

1. Jewfish is verskeie spesies van groot seebaars. Volgens die Encyclopedia Britannica, vol. 12, 1972, bl. 1040, bereik baie van hulle 500 tot 700 pond en 'n lengte van 7 tot 12 voet.

2. Walhaaie (Rhincodon typus) het mans ingesluk wat later lewendig in hul mae gevind is.

3. Potvisse kan groot voorwerpe heel insluk. Een het selfs 'n haai van 15 voet ingesluk. Dit is deur Frank T. Bullen gedokumenteer in The Cruise of the Cachalot Round the World after Sperm Whales (1898).

In 1771 is Marshall Jenkins deur 'n potvis ingesluk. James Bartley is ook in 1891 deur 'n potvis ingesluk. Die Oktober 1928-uitgawe van die Princeton Theological Review wys dat sommige besonderhede van Bartley se verhaal onakkuraat is, maar dat die bewyse van onakkuraatheid in sommige besonderhede dit nie weerlê nie. Sien Bible Difficulties and Seeming Contradictions bl. 95 vir meer oor hierdie twee voorvalle.

Alhoewel spuitwalvisse gewoonlik nie in die Middellandse See voorkom nie, kan hulle groot afstande swem, en God kon een laat swem na die Middellandse See. Asimov se afwysing van 'n spuitwalvis in die Middellandse See neem as vanselfsprekend dat daar geen God is wat gebeure laat plaasvind nie.

4. Dit was 'n unieke vis, spesiaal deur God vir hierdie doel voorberei. Dit was egter dalk onnodig, aangesien daar drie ander soorte visse is wat nie net teoreties in staat is om 'n mens lewendig te verslind nie, maar dit ook werklik gedoen het.

Daar is ander verslae van mans wat lewendig deur 'n groot vis ingesluk is en wat geleef het om daaroor te vertel. Een was 'n matrose langs die kus van Nieu-Engeland in die 1800's. 'n Meer onlangse geval is in The Dallas Morning News in die 1970's in die Golf van Mexiko.

V: In Jona 2, hoe kan Jona se ervaring vergelyk word met dié van Paulus wat 'n onmorele broer in 1 Korintiërs 5:4-5 aan Satan oorhandig?

A: Paulus het 'n onmorele broer aan Satan oorgegee as 'n instrument van dissipline. Satan kan hier beskou word as die onwillige dienaar van God die Allerhoogste. Dit sou onaangenaam wees vir die onmorele broer, maar dit sou hom dalk laat skud sodat hy sou wil bekering beoefen.

Om onder God se dissipline te wees kan wees soos om te gaan visvang, behalwe dat jy die aas is. Die Skrif is stil daaroor of Jona ná daardie tyd ooit weer visvang wou gaan.

V: In Jona 2, hoe sou jy met 'n goddelose of onmorele ongelowige (of gelowige) die belangrikheid van gehoorsaamheid aan God deel?

A: Die groot Bybelonderwyser Chuck Swindoll het opgemerk dat van die mense met wie hy oor onmoraliteit berading gevoer het, baie van hulle uitsluitlik op die plesier van die hede gefokus was. Jy wil dalk hê hulle moet die huidige gevolge vir diegene om hulle sien, sowel vir dié wat dit weet as vir dié wat dit waarskynlik later sal uitvind. Vra hulle om aan die toekoms te dink, en hoe hulle daarvoor voor God rekenskap sal gee. Vra hulle om aan hulle belonings in die hemel te dink, of aan die verlies van belonings. Is 'n ewigdurende beloning in die hemel minder werd as die plesiers van sonde vir 'n kort tydjie, gevolg deur die skuldgevoel? Maar as hulle glad nie omgee vir hierdie dinge nie, hoef hulle dalk nie bekommerd te wees oor belonings in die hemel nie. Hulle behoort eerder bekommerd te wees oor die ontsnapping aan die ewige vlamme van die Vuurmeer in die tweede dood. As hulle nie omgee vir hierdie ewige dinge nie, het hulle dalk nooit in die eerste plek ewige saligheid gehad nie.

V: In Jona 2, wat is een sleutelvoordeel wanneer jy laag neergelê en plat op jou rug is? Was daar 'n tyd in jou lewe dat jy plat op jou rug was, en het God dit gebruik?

A: Een sleutelvoordeel is dat jy nêrens anders kan kyk as na bo nie. Soms moet God mense plat op hul rug kry voordat hulle na Hom sal kyk.

V: In Jona 2:2, was Jona regtig in die hel?

A: Die Hebreeuse woord hier is sheol, wat meer algemeen "graf" beteken, nie Hel nie.

V: In Jona 2:2, het Jona regtig gesterf?

A: Nee, hy het nie gesterf nie. Sommige Christene, soos J. Vernon McGee, sê dat dit aandui dat Jona werklik in daardie vis gesterf het, en God hom uit die dood opgewek het. R.A. Torrey in Difficulties in the Bible bl. 115-116 dink ook dat dit waarskynlik is dat Jona toegelaat is om te sterf.

Maar Jona het nie gesterf nie, want as hy gesterf het, waarheen sou hy toe gegaan het? As Jona na die paradys gegaan het waar die regverdiges gegaan het, sou hy gelukkig daar gewees het en sou hy nie wou weggaan nie. As hy om een of ander rede na die tronk gegaan het waar die onregverdiges gegaan het, sou koue, nat water die minste van sy bekommernisse gewees het. Die uitdrukking "afdaal na die doderyk" is 'n poëtiese metafoor vir letterlik in die see begrawe word. Jona het besef dat hierdie vis Jona se letterlike kis sou wees, tensy God hom sou red. Die NIV Study Bible bl. 1367 gee hierdie siening.

Hoe dit ook al sy, alle Christene stem saam dat as God dit wou, Hy Jona lewendig in daardie vis kon bewaar het, of God kon laat dat Jona sterf en hom toe weer in daardie vis tot lewe gebring het.

V: In Jona 2:2-9, hoe kon Jona so welsprekend bid ná hierdie traumatiese ervaring?

A: Terwyl sy vel gebleik en verteer is, het Jona baie tyd gehad, sonder eksterne afleidings, om sy weë te oorweeg en met God te praat. Dit is makliker om 'n gebed te formuleer wanneer jou lewe om jou heen ontbind. Jona kon sy gebed "versier" het. Jona se gebed kon egter beide 'n versierde antwoord en 'n pleidooi uit die diepste diepte wees.—die vis se ingewande, dit wil sê.

V: In Jona 2:4,6,7-8, watter blywende kwaliteit het Jona gehad? Hoe kan ons daardie kwaliteit kweek?

A: Ten spyte van Jona se slegte houding, gebrek aan liefde en ongehoorsaamheid, het Jona steeds groot geloof gehad dat God hom sou red en dat hy God se tempel weer sou sien, al was dit maar in die Hemel. Al het Jona se lewe wegebben, het hy hoop gehad om God se tempel en die offer aan God weer te sien.

V: In Jona 2:6, hoe het die aarde Jona ingesluit?

D: Stel jou Jona se benarde situasie voor, wetende dat hy diep onder die land en die see was. Hy het 'n diep gevoel van klaustrofobie ervaar. Jona se poëtiese taal in 2:5-6 noem dat hy laer as die wortels van die hoogste berge in die see was.

Vandag, as 'n mens die laagste van laag voel, onthou daar is een deug om plat op jou rug te lê: dit is makliker om op te kyk. 'n Profeet wat beter geweet het, het God flagrant ongehoorsaam gegee en weggeloop. Jona is streng gedissiplineer, maar met verloop van tyd is hy herstel en weer deur God gebruik.

V: In Jona 2:8, hoe verwerp mense wat aan afgode vashou Sy liefdevolle toewyding / verloor hulle wat hulle kon hê? Wat van voorbestemming?

A: Voorbepaal is 'n Bybelse woord (Romeine 8:29; Efesiërs 1:11), maar dit beteken NIE dat God die skuld dra dat iemand nie na die Hemel gaan nie. Mense in die hel kan nie waarheidsgetrou sê "God het my gedwing", dit is "God se skuld", of "God het my geen geleentheid gegee nie." Hulle kan net sê dit was hulle eie skuld, en selfs al het hulle nie al die kennis gehad wat hulle kon gehad het nie, het hulle die waarheid wat hulle gegee is, verwerp.

V: In Jona 2:8, wat is die verskillende maniere waarop afgode waardeloos is?

A: Hulle is fisies, geestelik en aansteeklik waardeloos.

Fisies is afgode waardeloos; selfs al word 'n stuk hout net verbrand, dien dit 'n beter doel as 'n afgod.

Geestelik wys hulle weg van die ware God.

Afgode is ook op 'n aansteeklike wyse waardeloos. Mense wat hulle aanbid en in hulle glo, raak ook geestelik waardeloos.

V: In Jona 2:9-10, dink u dat God hier geduldig op iets gewag het? Dink u dat God op iets in u lewe wag?

A: God het geen aanduiding gegee dat Hy iets sou doen "as" Jona iets gedoen het nie. Toe Jona berou getoon het oor sy verblyf in die buik van die groot vis, het God geluister. Toe Jona sy gelofte hernu het en vir God gesê het hy sou eer wat hy moes doen, is die volgende ding wat die Skrif vir ons vertel dat Jona uit die vis op droë grond was.

V: In Jona 3:1-2 het Jona God ongehoorsaam ge wees en Hom in wat God as 'n groot manier beskou het, in die steek gelaat. Hoe kon iemand wat God so ongehoorsaam was ooit weer vir Hom dien, veral deur ander te sê hulle moet bekering beoefen en na God toe draai?

Die krag van die boodskap was nie by Jona se gehoorsaamheid nie, of by enigiets wat met Jona te make gehad het. Die krag van die boodskap was by God. Jona kon niks meer doen aan sy verlede ongehoorsaamheid waarvoor hy berou gehad het nie. Nou was dit tyd om homself op te tel en voort te gaan, maar hierdie keer in God se rigting, nie sy eie nie.

Jona het geweet van bekering, en hy kon ander ook vertel hoe om dit te doen, al was dit dalk met minder ontberings as wat Jona ervaar het.

V: In Jona 3:1, moes Jona gewag het dat God hom weer sou opdrag gee?

A: Oor die algemeen ja, want ons behoort in konstante kommunikasie met God te wees en Hom altyd te vra om vir ons te wys as ons nie die beste weg volg nie. Ons mag dalk nie die verkeerde pad volg nie, maar ons mag ook nie die pad volg wat God wil hê ons moet volg nie.

In Jona se geval is dit egter 'n nietige punt, omdat God blykbaar onmiddellik gespreek het. Dit is moontlik dat 'n dienaar van God soos Jona, nadat hy van God afgedraai het, 'n bevestiging van God nodig sou hê voordat hy voortgaan in die bediening waarin God hom voor sy afdwaaling geplaas het. God het daardie bevestiging verskaf.

V: In Jona 3:2, het Jona blykbaar besonder bekommerd gevoel dat hy nog nie die boodskap gehad het wat hy moes verkondig nie? Moet ons bekommerd wees as God ons tot 'n bediening roep en dinge nie heeltemal vir ons uitgestippel is nie?

A: Glad nie. God wou blykbaar hê dat Jona met die Nineviete moes praat meer as wat Jona self wou. Die God wat Jona so ver gebring het, wat so baie omgegee het vir die Nineviete dat Hy 'n groot vis sou stuur eerder as om te laat dat Jona wegglip, sou nie versuim om Jona die woorde te gee om te sê toe die tyd aanbreek dat hulle nodig was nie.

V: In Jona 3:3 en Jona 4:11, hoe was Nineve so 'n groot stad, met 120 000 mense?

A: Volgens die Wycliffe Bible Dictionary bl. 1208 was die stad Kalag minder as die helfte so groot soos Nineve, en in 879 v.C. het dit 69 574 inwoners gehad. (Dit is gebaseer op 'n inskripsie van Ashurnasirpal II (883–859 v.C.), waar hy 69 574 mense van Nimrud na 'n fees genooi het.)

Maar drie dae verwys nie na 'n reguit stap deur oop terrein nie, maar na die tyd om in en om deur die stad te gaan. 'n Stad met 'n deursnee van 16 myl (26 kilometer) sou ongeveer 50 myl (80 kilometer) in omtrek wees, en kon ongeveer 600 000 mense huisves.

V: In Jona 3:3-4, dink jy Jona het veilig gevoel om na so 'n bloedbadstad te gaan?

A: Jona het waarskynlik veiliger gevoel onder die goddelose Nineviete, wat marteling geniet het, toe hy in God se wil was, as wat Jona alleen met God sou voel toe God kwaad vir hom was. Dus, toe hy na Nineve gaan, het Jona waarskynlik veiliger gevoel, en moontlik droër ook. Net so is ons, en ons hemelse belonings, veiliger as ons 'n gevaarlike plek ingaan en God se wil volg, as wat ons is as ons dit veilig speel deur te probeer van God wegvlug. Hopelik kan ons hierdie les vinniger verteer as wat Jona gedoen het.

V: In Jona 3:5, wat is interessant aan God se naam hier?

A: Tot en met Jona 3:4 is die enigste naam vir God wat gebruik is HERE (Jehovah), behalwe vir die matrose wat elohim gebruik het wanneer hulle oor gode in die algemeen gepraat het. Vanaf Jona 3:5 gebruik dit Elohim om na die ware God te verwys.

V: In Jona 3:5,6,8, wat is sakdoek?

A: Sakdoek was growwe lap wat ongemaklik was om te dra. Mense het dit gedra as 'n teken van diep rou en berou.

V: In Jona 3:6, waarom word die koning die Koning van Nineve genoem?

A: Hy was die koning van Assirië, nie net van Nineve nie. Ons kan oor twee redes spekuleer.

Jona se perspektief: Jona het na Nineve gekom, die woning van die Assiriese koning. Ongeag die lande wat Assirië verower het en wat sy bewind betwis het, was hy die koning van Nineve.

Jona se lesers: Aangesien hy koning van Assirië was, was hy koning van die stede van Assirië. Dit was eenvoudiger, en steeds korrek, om hom net die koning van die plek te noem waarheen Jona gegaan het.

Dit was nie ongewoon om 'n koning na sy hoofstad te noem nie. In 1 Konings 21:1 word Agab, die koning van Israel, die koning van Samaria genoem. Net so word Agasja, koning van Israel, ook die koning van Samaria genoem in 2 Konings 1:3, en Ben-Hadad, koning van Aram, word slegs die koning van Damaskus genoem in 2 Kronieke 24:23.

V: In Jona 3:6, wat sien jy as die heel eerste stap van bekering hier?

A: As 'n teken van sy nederigheid voor God, het die koning van sy troon opgestaan. Die eerste stap in bekering is om van ons troon af op te staan, te erken dat ons nie die heer van ons eie lewens is nie, en dit ook nie wil wees nie, en in plaas daarvan te doen wat God wil, en op te hou doen wat God nie wil nie.

V: In Jona 3:7, waarom sou die edik deur die koning en sy edeles wees, en waarom sou die edeles vas wou hê?

A: Assirië was 'n militêre staat, en sy edeles was militêre bevelvoerders. As die koning die ondersteuning van sy militêre bevelvoerders verloor het, sou hy nie lank geleef het nie. Die edeles sou die plaag wou vermy, want as die nuus uitkom dat die leër se geledere deur baie dooie en siek soldate gedecimeer is, sou dit die vonk kon wees wat die rede verskaf vir die baie mense wat wraak op Assirië wou neem om teen haar op te marsjeer. Die mense van Urartu, tesame met die Mannai en die Madai, het saamgespan om hul grens tussen 782 en 745 v.C. tot minder as honderd myl van Nineve af te stoot.

V: In Jona 3:7, hoe kry jy ander mense om te bekering?

A: Vir die Assiriese koning was dit maklik; hy kon 'n proklamasie uitvaardig, gevolg deur straf vir enigiemand wat nie gehoorsaam het nie. Dit werk nie vir ons vandag nie. Maar boonop het die koning van sy troon opgestaan en 'n voorbeeld gestel deur self te vas en sakdoek aan te trek. Vandag kan ons vir mense sê hulle moet bekering vind, 'n voorbeeld stel en ander aanmoedig om te bekering.

V: In Jona 3:7, hoe kan ons vandag metafories sakdoek aantrek?

A: Ons kan treuklere dra, met 'n swart armband, of iets prysgee wat gewoonlik aanvaarbaar is om te doen, as 'n teken van ons rou oor 'n persoon of 'n volk. Sowel God as ander mense hoor ons kommunikasie, en ons kommunikeer nie net met woorde nie.

V: In Jona 3:7, waarom sou die Assiriërs die diere ook laat berou toon?

A: Al sou die diere natuurlik nie geweet het wat aangaan nie, was dit 'n desperaat poging wat die Assiriërs bedink het om hul rou te toon en God te versoen. Histories het hulle reeds twee plae gehad, en die bygelowige Assiriërs het 'n sonsverduistering gesien. Dit is nie die enigste keer dat mense in daardie streek saam met diere gerou het nie. Die historikus Herodotus vertel in Histories boek 9, hoofstuk 24, bladsye 292–293 van 'n latere tyd toe die Persiërs hul koppe geskeer en die manes van hul perde en muile afgesny het nadat Masistius, 'n ruiteroffisier, in 'n geveg teen die Grieke gesterf het.

V: In Jona 3:8, het God geluister na die gebed/roep van hierdie ongelowiges? Het hulle vir verlossing gebid?

A: Al weet ons nie presies waarvoor hulle gebid het nie, weet ons dat hulle gebid het dat God die dreigende rampspoed van hulle af sou keer.

V: In Jona 3:9, hoe seker was hulle dat hulle bekering enige uitwerking op hul toekomstige lot sou hê?

A: Die Nineviete het geen sekerheid gehad nie, net hoop. Hulle het geweet dat God kwaad vir hulle was weens hulle gewelddadige boosheid, en hulle het geweet dat God wou hê hulle moes ophou en berou hê. Vandag het ons baie meer sekerheid. God sal ons red wanneer ons berou het en na Hom kom. Soms kan ons egter steeds in hierdie lewe gevolge vir ons sondes ly.

V: In Jona 3:9, is dit goed om ongelowiges van die geweldige toorn van God te vertel?

A: Ja, in hierdie geval het dit hulle gehelp om te bekering.

V: In Jona 3:10, waarom het God Jona laat profeteer dat die Nineviete verwoes sou word, en tog is hulle gespaard?

A: God se karakter verander nie, en God se uiteindelike wil verander nie. God se geopenbaarde wil teenoor 'n persoon of volk verander egter wanneer die mense verander en hulle bekeer, soos Jeremia 18:1-11 wys.

Daar is talle ander voorbeelde hiervan in die Bybel, insluitend Genesis 20:3-7, 2 Konings 20:1-6, en selfs 'n voorspelling dat God se geopenbaarde wil teenoor hulle sal verander in Deuteronomium 28:68.

'n Historiese noot is dat hierdie vraag blykbaar eers omstreeks 207 n.C. deur Tertullianus beantwoord is in Teen Marcion, boek 2, hoofstuk 23, bl. 315.

Sien die bespreking oor Genesis 20:3-6; Eksodus 33:5-6; Deuteronomium 20:17; Jeremia 15:6; en Jona 4:1-2 vir meer inligting.

V: In Jona 3:10, waarom het die Nineviete berou gehad?

A: In meer moderne verslae van mense wat deur 'n walvis ingesluk is en oorleef het, lyk hul vel baie verbleik. Ongetwyfeld moes Jona 'n vreemde voorkoms gehad het toe hy in Nineve aangekom het. God het moontlik ook 'n paar ander faktore gebruik voor Jona se koms omstreeks 758–757 v.C.

Pest in Nineve 765 v.C. Die magtigste leër ter wêreld was magteloos voor 'n plaag.

Sonsverduistering op 15 Junie 763 v.C. Die antieke mense was bang vir sonsverduisterings, en die Assiriërs sowel as ander het 'n sonsverduistering in 763 v.C. gesien. Die skeptiese Asimov's Guide to the Bible, bl. 636, aanvaar ook die feit dat daar destyds 'n sonsverduistering plaasgevind het.

Nog 'n plaag in Assirië 759 v.C. Dit was net een tot twee jaar voor Jona.

V: In Jona 3:10, hoe het God berou gehad oor die kwaad wat Hy gesê het Hy sou doen?

A: Twee punte om in die antwoord in ag te neem.

1. Die woord "kwaad" in Hebreeus het twee betekenisse: morele kwaad, en fisiese skade en pyn.

2. Al verander God nie Sy gedagtes nie (Numeri 23:19 en 1 Samuel 15:29), verander God se geopenbaarde wil teenoor 'n volk wanneer hulle houding verander. Sien die bespreking oor Jona 3:10 vir meer voorbeelde hiervan.

Moslems behoort nie verras te wees dat die term "boos" skade kan beteken, en nie net morele boosheid nie. Die term word op hierdie manier gebruik in hul eie geskrifte, in die Bukhari Hadith, volume 3, boek 29, hoofstuk 7, nr. 56, bl. 35.

V: In Jona 3:10b, waarom sou God barmhartigheid hê met so 'n bose volk, en waarom sou Jona dit nie hê nie?

A: Alhoewel God hulle geskape het en God hulle in stand gehou het, soos Hy alle mense doen, is dit nie die werklike redes nie. Die werklike rede is dat God hulle liefgehad het, vir hulle gesorg het, en God het meegevoel met almal wat Hy geskape het, volgens Psalm 145:9,13b,17.

V: In Jona 3:10b, wanneer ons hart nie met God se hart in lyn is nie, hoe kan ons hart verander word?

A: Die Heilige Gees kan werk om ons harte te verander; ons het egter as gelowiges ook 'n verantwoordelikheid om buigsaam en responsief teenoor God te wees.

V: In Jona 4:1-2, waarom was Jona presies so kwaad dat die Nineviete gespaard is? Was dit hoofsaaklik omdat sy woorde nie vervul is nie, of omdat hy wou sien dat die Nineviete vernietig word?

A: Dit kon albei gewees het. Die idee dat sy profetiese woorde sou vervul word, was vir hom belangriker as die lewens van die Nineviete. Aan die ander kant, omdat hy geweet het hoe wreed en oorlogsugtig die Nineviete was, en dalk geweet het dat dit net 'n kwessie van tyd was voordat hulle Israel aangeval het, wou hy hulle nie om daardie rede gespaard hê nie.

V: In Jona 4:1-2, ongeag die rede waarom Jona kwaad was, het Jona dit meer waardeer dat sy woorde waar word as die lewens van die Nineviete? Is daar voorbeelde in die Bybel of vandag waar ons meer omgee vir ons woorde as vir mense?

A: Jiftach was verkeerd om meer omgee te hê vir die nakoming van sy oorhaastige gelofte as vir sy eie dogter. Herodes het meer omgegee vir die vervulling van sy belofte aan Salome as vir die lewe van Johannes die Doper.

V: In Jona 4:1-2, maak ware profete soms valse profesieë?

A: Nee. In Jona 3:4-10 het Jona geprofeteer dat Nineve binne veertig dae verwoes sou word weens hulle boosheid. Toe hulle massaal berou gehad het, het God nie die ramp wat Hy gedreig het, oor hulle gebring nie. Wanneer 'n volk se wil verander, verander God se geopenbaarde wil teenoor daardie volk.

Hierdie geprofeteerde verwoesting was te wyte aan hulle onverwensing van hulle boosheid. Dit is implisiet gekondisioneer op hulle onverwensing. Toe hulle besluit het om te bekering, het God nie die noodsaak gesien om Assirië op daardie tydstip te vernietig nie. Net so, wanneer God verwoesting profeteer, kan ons leer dat die oordeel vertraag of weggeneem kan word as die mense berou betoon. Hierdie beginsel, om berou toe te laat in die aangesig van oordeel, word uiteengesit in Jeremia 18:7-8.

V: In Jona 4:1-2, waarom was Jona verkeerd om die Assiriërs te haat, aangesien Dawid ook gesê het hy haat dié wat God haat in Psalm 139:21-22?

A: Vier punte om in die antwoord in ag te neem.

1. Die Assiriërs het nie baie haat vir die ware God gehad nie; hulle het skaars geweet wie Hy was. In Jona 4:11 praat God van die Nineviete asof hulle nie hul regterhand van hul linkerhand ken nie, of met ander woorde, skaars reg van verkeerd ken.

2. Daar is 'n belangrike konsep om te leer oor die uitlegging van die Bybel. Die Psalms is versamelings gebede en liedere wat deur God bewaar is as voorbeelde vir ons. Alhoewel alles wat God in die Psalms sê (asook in die res van die Bybel) waar is, is nie alles wat mense (om nie eens van Satan te praat nie) in die Bybel sê, waar nie. Die Bybel neem eerder waarheidsgetrou op wat hulle gesê het. Byvoorbeeld, as Agab gesê het, "1 + 1 = 3", en die Bybel sou opgeteken het dat "Agab gesê het 1 + 1 = 3", sou die Bybel 'n vals stelling wat Agab gemaak het, waarheidsgetrou en sonder fout opteken.

3. Psalm 139 praat van haat vir God se vyande, en die Nuwe Testament sê ons moet mense liefhê. (Onthou, Saulus van Tarsus was eens 'n vyand van God.) Dawid het dus 'n gebed gebid wat nie God se perfekte wil was nie. Soos in die Nuwe Testament getoon word, moet ons selfs God se vyande liefhê.

4. Daar is 'n les wat ons uit hierdie gebed in die Psalms kan leer. Moenie bang wees om vir God te bid wat ook al in jou opkom nie. God sal ons harte verander. Selfs in die laaste vers van Psalm 139 het Dawid vir God gevra: "Sien of daar 'n afkerige weg in my is; lei my in die ewige weg." (BSB)

V: In Jona 4:1-2, aangesien Jona 'n slegte houding gehad het, waarom was hy nie reg om eerder êrens anders heen te gaan as om met 'n slegte houding te bedien nie?

A: In Jona se geval was die probleem dat hy 'n verandering in houding nodig gehad het. God het beslis gewens dat Jona sy houding sou verander, maar God het hom tog beveel om te gaan, ongeag sy houding. Soms kan mense se harde houdings versag wanneer hulle kies om God te gehoorsaam ongeag hul gevoelens.

In Filippense 1:15-18 praat Paulus van mense wat die [ware] Evangelie uit jaloesie en mededinging verkondig het, en nie opreg nie. Alhoewel daardie mense teen Paulus was, het Paulus steeds God geprys vir hulle prediking, omdat hulle steeds die ware Evangelie verkondig het, al was dit uit slegte motiewe.

V: In Jona 4:1, 4, 9b waarom sou Jona beide sy woede hê en behou oor wat God gedoen het?

A: Jona het nie net oombliklik kwaad geword nie; Jona het gevoel hy het op een of ander manier die reg gehad om aan sy woede vas te hou. Soos Efesiërs 4:26 wys, het ons nooit die reg om aan ons woede vas te hou nie.

V: In Jona 4:1,4,9, wanneer (indien ooit) het ons die reg om kwaad te wees oor wat God gedoen het? Wat beteken dit wanneer ons kwaad is oor wat God gedoen het?

A: Jona het nie meer reg gehad as wat ons het om kwaad te wees oor hoe 'n ander persoon kies om hul geld te bestee nie. Uiteindelik is ons kwaad omdat God nie soos 'n spanlid optree en in ons span speel soos ons dink Hy behoort nie. Ons vergeet dat God nie in ons span is nie, en God is nie aan ons kant nie. Ons behoort in God se span te wees, en aan God se kant.

V: In Jona 4:1, 4, 9, wat gebeur wanneer ons kwaad is vir God? (Jy kan dalk terugdink aan Job).

A: God kan dit hanteer. Hou aan om met God te praat, en vra God om jou hart te verander om met Syne ooreen te stem. God kan ook ons ander sondes hanteer.

V: In Jona 4:2 is baie mense kwaad vir God omdat hulle 'n verkeerde siening van God het. Was dit hier die geval met Jona?

A: Nee. Jona het 'n korrekte siening gehad van God se krag en van God se begeerte om te berou en te spaar. Jona het geen liefde gehad vir die Nineviete nie, wat God geskep het.

V: In Jona 4:3, sê Jona hy is kwaad genoeg om te sterf, soortgelyk aan wat Elia in 1 Konings 19:4 gesê het?

A: Nee. In albei gevalle het hulle gedink hulle dien God getrou, en hulle het alleen gevoel. Elia het egter aan uitputting gely en was depressief (nie kwaad nie), omdat Jisebel hom probeer vang het en hy in gevaar was. Jona was kwaad omdat die Nineviete gespaard is, en God het sy ontevredenheid met Jona getoon.

V: In Jona 4:3,8-9, Rigters 16:30, en 1 Konings 19:4, behoort gelowiges ooit te bid dat God hulle lewe wegneem?

A: Die Bybel beantwoord hierdie vraag nie direk nie, maar dit gee wel 'n paar goeie en slegte voorbeelde.

1. Geen gehoorsame gelowige in die Bybel het ooit selfmoord gepleeg nie. Saul was nie gehoorsaam in 1 Samuel 31:4 nie. Ahitofel was nie 'n gehoorsame gelowige nadat hy Dawid verraai het in 2 Samuel 17:1-23 nie.

2. Simson het God gevra om sy lewe weg te neem in Rigters 16:30; tog het Simson, terwyl hy 'n "selfmoordmissie" uitgevoer het, niks anders gedoen om sy eie lewe te neem nie.

3. Elia was so uitgeput dat hy in 1 Konings 19:4 gebid het dat God sy lewe sou neem. Jona was so bitter teenoor God dat hy God gevra het om hom te laat sterf. Geen van hulle versoeke is egter deur God goedgekeur nie.

V: In Jona 4:5, waarom sou hierdie profeet oos van Nineve gaan sit?

A: Die Tigrisrivier was aan die weste kant van Nineve. 'n Leër wat Nineve binneval, sou waarskynlik van die oostekant af kom, en Jona sou dit eers sien deur op die oostekant te sit. Miskien het Jona "genoeg geloof" gehad om Nineve se vernietiging te sien. God se werk hang egter nie af van ons geloof nie, maar van Sy wil.

V: In Jona 4:5-6, waarom sou Jona sonlig kry as hy 'n skuiling gebou het?

A: Daar staan dat hy die skuiling oos van die stad gebou het, so hy sou waarskynlik die middagson kry.

V: In Jona 4:6, watter soort peulgewas was dit?

A: Die Skrif sê nie of dit 'n normale tipe plant was wat wonderbaarlik gegroei het, of 'n spesie plant wat andersins nie op aarde bestaan het nie. Die skeptikus Asimov's Guide to the Bible bl. 648 raai dat dit 'n kastorolieplant was, wat tot die grootte van 'n boom kan groei.

V: In Jona 4:6, waarom sou Jona bly wees oor die wonderbaarlik groeiende wingerdstok?

A: Natuurlik sou hy gelukkig wees dat dit vir hom skaduwee verskaf het. Maar meer as dit, sou dit blykbaar 'n teken wees dat God besondere aandag aan hom gegee het, dat hy in God se guns was, en dat God sy woorde sou laat waar word. Wanneer iemand jou 'n mooi klein geskenk gee, is jy bly oor die nut van die geskenk, maar jy is gewoonlik meer bly dat die persoon spesiaal aan jou gedink het om jou 'n geskenk te gee. Ten spyte van alles wat hy deurgemaak het, kon Jona bly voel oor hierdie teken dat hy gerehabiliteer is en nou in God se wil was.

V: In Jona 4:7, na alles wat Jona deurgemaak het, waarom sou God 'n klein wurm voorsien om die wingerdstok te vernietig? Wil God ooit dinge vernietig, of hulle wegneem, net omdat hulle ons gelukkig maak?

A: Dit sou voel asof iemand vir jou 'n mooi geskenk gegee het, en nadat jy dit vir so 'n uur of wat gehad het, het hulle gekom en dit doelbewus voor jou oë vernietig. Jona se houding en smeulende woede het sigbaar geword, en dit was die punt. Jona was nie meer louwarm nie.

V: In Jona 4:8, wat weet ons van ooswinde in hierdie deel van die wêreld?

A: 'n Sterk, warm ooswind vandag in Palestina en Mesopotamië word 'n sirocco genoem. Dit kan die temperatuur met 16 tot 22 grade F laat styg. Die sirocco is baie droog en droog beide die vel en die plantegroei uit. Wanneer 'n sirocco kom, hardloop mense skuiling toe. Die sirocco het oor Jona gekom, maar ons weet nie of dit selfs Nineve beïnvloed het of nie.

V: In Jona 4:8, waarom sou God 'n ooswind bring om Jona te irriteer?

A: Jona het oos van die stad gesit om die oordeel te sien wat sou kom en Nineve vernietig. God het wel 'n "oordeel" gestuur, maar dit was nie om Nineve te vernietig nie, maar om Jona te pla. Dit blyk 'n redelike gepaste dissipline te wees vir 'n gelowige wie se houding God gepla het.

V: In Jona 4:8-9, waarom sou Jona dink hy het die reg om kwaad te wees oor die wingerdstok?

A: Jona het dalk gedink dat hy soveel met God in die vis deurgestaan het, en hy het soveel vir God gedoen, dat God die verpligting gehad het om daardie wingerdstok wat God reeds voorsien het, te behou. Jona het dalk die idee geïgnoreer dat God gehoorsaamheid meer as offer wil hê. God is ons niks verskuldig nie. Ons is hier om God te dien en te behaag, nie andersom nie.

V: In Jona 4:8-11, selfs al is God ongetwyfeld die belangrikste in jou lewe, is daar ander dinge wat vir jou belangriker is as ander mense en hulle verlossing?

A: Soms kan ons stokperdjies, vermaak, familie, of selfs die kerk en God se werk belangriker vir ons maak as God.

V: In Jona 4:10-11 was God se hoofpunt nie oor wingerdstokke of Jona se woede oor wingerdstokke nie. Wat was die hele punt wat God vir Jona met die wingerdstok probeer kommunikeer het?

A: Jona kon materiaal kry en sy eie skaduwee maak. Die wingerdstok het net gedien om aan Jona te openbaar wat in Jona se hart was.

God het basies vir Jona 'n skynheilige genoem. Jona het omgegee vir daardie wingerdstok, alhoewel hy nie vir of daaraan gewaak het nie. Tog was Jona kwaad om te weet dat God omgee vir hierdie Nineviete, wat God geskep het.

V: In Jona 4:11 is 'n wingerd anders as 'n afgod. Hierdie soort wingerd is 'n goeie ding wat God vir ons gee, en dan, sodra ons daaraan gewoond geraak het, neem God dit weg om ons iets te leer. Was daar voorbeelde van wingerdstokke in jou lewe of in die lewens van mense wat jy ken?

A: Dit kan in die skool, by werk, of sake-geleenthede wees. Vir 'n alleenstaande persoon kan dit 'n romantiese verhouding wees.

V: In Jona 4:11, as God nommer 1 is, maar jy lief is vir ander dinge eerder as vir ander mense, kan jy steeds reg wees in jou liefde vir God? (Sien 1 Joh 3:17; 4:12,20-21)

A: Nee. 1 Joh. 3:17; 4:12,20-21 wys vir ons dat ons nie regtig God liefhet nie wanneer ons nie ander liefhet nie. Johannes sê vir ons dat liefde verweef is met gehoorsaamheid aan God, en God beveel ons om ander lief te hê. Dit maak nie saak of ons lus daarvoor het of nie.

V: In Jona 4:11, hoe het die bevolking van Nineve vergelyk met ander stede van daardie tyd?

A: Nineve was baie groot vir sy tyd. Samaria het ongeveer 30 000 mense gehad, en Samaria was groter as Jerusalem. Nou sou hierdie groot bevolking van Nineve destyds waarskynlik nie net deur landbou in staat gestel kon word om te oorleef nie. Dit was 'n stad wat van verowering en tributelewing geleef het.

V: In Jona 4:11, waarom het God die vee aan Jona genoem?

A: Die meeste mense met enige deernis sou ten minste vriendelikheid teenoor diere hê, alhoewel diere nie reg van verkeerd ken nie. Mense (insluitend die Nineviete) is belangriker as diere. Die Nineviete was byna so onkundig oor God se weë soos die diere was. Aangesien God omgee vir wat Hy geskep het, behoort God nie ook vir die Nineviete om te gee nie?

V: In Jona 4:11, het Jona ooit sy houding verander en die Assiriërs liefgekry?

A: Dit kon albei kante toe gegaan het. Die verhaal laat ons in die lug hang, en waarskynlik doelbewus so. Die persoon wat die boek egter neergeskryf het, het beslis God se hart oor hierdie saak gedeel. Aangesien dit waarskynlik is dat óf Jona dit self neergeskryf het, óf Jona dit aan 'n skrywer gedikteer het, het Jona dalk uiteindelik sy les geleer.

V: In Jona, het ons enige buite-Bybelse bewyse dat die Assiriërs hulle bekeer het?

A: Miskien wel. Al sê die skeptiese werk Asimov's Guide to the Bible bl. 647 nee, is daar eintlik wel bewyse. Die Assiriese leër het elke enkele jaar geveg, behalwe dat daar vreemd genoeg twee jaar was, omstreeks 758–757 v.C., waarin hulle blykbaar glad nie geveg het nie. Al kan nie bewys word dat Jona in een van hierdie twee jare gekom het nie, het hy ongeveer in daardie tyd gekom, en Jona se prediking bied 'n goeie verduideliking vir waarom 'n hele nasie van loopbaan-soldate gekies het om nie vir twee jaar te veg nie. Dit was óf onder Asjurdán III (ongeveer 772-754 v.C.) óf sy opvolger Asjurnirari V (ongeveer 754-746 v.C.).

Later het die Assiriërs na hul ou maniere teruggekeer, en hulle is in 612 v.C. vernietig, soos Nahum 2:1-3:9 en Sefanja 2:13-15 geprofeteer het.

V: In Jona, waar is Jona begrawe?

A: Ons weet dit nie. Maar daar is 'n tradisie dat Jona in Noordwes-Irak begrawe is, naby die stad Nineve. Moslems het 'n moskee oor sy graf gebou, en Sunnie-moslems saam met ISIS het dit op 24 Julie 2014 vernietig.

V: In Jona, is dit die teenoorgestelde van die primitiewe konsep dat God nie-Jode soos die Amalekiete wou uitroei, soos Asimov se Gids tot die Bybel bl. 648 beweer?

A: Nee. Drie punte om in die antwoord in ag te neem.

Die Assiriërs was nog nie vyande van God se volk nie. In teenstelling hiermee was die Amalekiete reeds daartoe verbind om God se volk te beveg en die agterstallers dood te maak.

Latere profete, insluitend Jona, was nooit krities oor die vroeëre doodslag op die Kanaäniete en Amalekiete nie.

God het deur Moses gesê dat nie-Kanaäniete volke, insluitend dié wat ver weg gewoon het, in aanmerking gekom het om vriende te wees en 'n verdrag met die Israeliete te hê.

Asimov het dus geskryf oor 'n beweerde "omkeer van konsep", terwyl daar in werklikheid hier volle harmonie is tussen sowel die gees as die letter van die geskrifte van Moses en Jona.

V: In Jon, watter sleutelvrae kan ons onsself sowel as Jona vra nadat ons die boek van Jona gelees het?

A: Erken dat jy nooit te volwasse is om op te hou om jou geloof te beskerm nie. Daar is vier sleutelvrae wat ons oor Jona kan vra. Maar wanneer ons oor Jona vra, kan ons ook oor onsself vra.

Kan Jona ver genoeg van God se wil af reis dat God hom kan vergeet?

Kan Jona diep genoeg sink dat God hom sal verlaat?

Was dit te laat vir Jona om God weer doeltreffend te dien?

Kan Jona se hart God se meegevoel vir die verlore hê?

V: In Jona 4, waarom laat die einde jou steeds raai?

A: Aan die einde van Jona word ons nie die oplossing gegee of Jona sy hart teenoor God versag het of nie. Al lyk dit onbevredigend, dink ek dit is doelbewus so. As ons hart koud teenoor God word en ons 'n bietjie soos Jona raak, is dit aan ons om die einde te skryf: of ons hart sal versag of nie.

Ek sou graag die einde van Jona wou lees, maar daar word nie een gegee nie. Ek maak hier geen aanspraak op 'n profetiese gawe nie, maar net om te spekuleer, hier is twee moontlike eindes.

A) Jona se hart het gebly soos dit was. Hy het dalk vir ander vertel wat God in die verlede gedoen het, maar mense was nie baie geïnteresseerd om nou van sy geloof te hoor nie. Hy was droog en stofig toe die wurm die plant geëet het en hy het geestelik so gebly vir die res van sy lewe.

B) Jona het gelag toe hy besef het dat die wonderlike plant, die wonderlike wurm en die wonderlike groot vis almal getoon het hoeveel God omgegee het vir hom deur hom hierdie drie keer uit te sonder. Hy het gesien dat sy eie planne, sy eie trots en sy eie idee van wat gedoen moes word, onbeduidend was in vergelyking met God en Sy liefde. Hy het vir God gesê: "Dit was nogal verleentlik toe ek aanhou probeer het om beheer te neem; van nou af doen ons dinge op U manier."

Maar soos iemand gesê het, ons het vandag die boek van Jona, so tensy iemand anders Jona se verhaal waargeneem het, het Jona dit self geskryf of vertel, wat aandui dat hy uiteindelik verstaan het en sy hart dinge God se manier gesien het.

V: In Jona, wat is van die vroegste manuskripte wat vandag nog bestaan?

A: Dooie See-rolle: (c. 1 v.C.) Daar is 3 afskrifte van Jona onder die Dooie See-rolle, genoem 4Q76 (=4QXIIa), 4Q81 (=4QXIIf) en 4Q82 (=4QXIIg).

4Q76 bevat Jona 1:1-5,7-10,15-16; 2:1,7; 3:2.

4Q81 bevat Jona 1:6-8, 10-16.

4Q82 bevat Jona 1:1-9; 2:3-10; 3:1-3; 4:5-11.

Nahal Hever is 'n grot naby En-Gedi wat 'n fragment van die twaalf profete in Grieks bevat (8 Hev XIIgr). Daar word vermoed dat dit tussen 50 v.C. en 50 n.C. geskryf is. Dit is tydens die Bar Kokhba-opstand teen Rome verborge. Dit is 'n hersiening van die Septuaginta, gemaak in Judea, en byna identies aan die Masoretiese teks. Dit bevat Jona 1:14-16; 2:1-7; 3:2-5,7-10; 4:1-2,5..

Die Wadi Murabba'at-rol (Mur XII) is van omstreeks 132 n.C. Dit bevat Jona 1:1-16; 2:1-11; 3:1-10; 4:1-11.

Oor die algemeen is die volgende verse van Jona bewaar in die Doodsee-rolle, Nahal Hever en Wadi Murabba'at: 1:1-16; 2:1-10; 3:1-10; 4:1-11. Elke vers is bewaar behalwe Jona 1:17.

Christelike Bybelhandskrifte, vanaf ongeveer 350 n.C., bevat die Ou Testament, insluitend Jona. Twee hiervan is Vaticanus (325-350 n.C.) en Sinaïtikus (340-350 n.C.). Sinaïtikus het die volledige boek Jona. Dit begin op dieselfde bladsy waar Obadja eindig, en dit eindig op dieselfde bladsy waar Nahum begin.

Alexandrinus (c. 450 n.C.) plaas die boeke van die twaalf mindere profete voor Jesaja. Jona is in beide Vaticanus en Alexandrinus volledig.

Q: Watter vroeë skrywers het na Jona verwys?

A: Voor-Nikeense skrywers wat na verse in Jona verwys of daarop alludeer, is:

Die apokriewe Ecclesiasticus 49:10 (voor 190 v.C.) dui daarop dat Jona as deel van die Boek van die Twaalf teenwoordig was.

Klemens van Rome (96–98 n.C.) "Jona het verwoesting aan die Nineviete verkondig; maar hulle het, deur hul sondes te bely, God deur gebed versoen en verlossing verkry, alhoewel hulle vreemdelinge [van die verbond] van God was." 1 Klemens (vol.1) hfst.7 bl.7

Justin Martyr (c.138-165 n.C.)

Irenaeus van Lyon (182–188 n.C.) haal Jona 1:9 en 2:2 aan as Jona wat praat. Irenaeus, Teen die Hereesie, boek 3, hoofstuk 20.2, bl. 450

Klemens van Alexandrië sê: "En Jona self, 'n profeet, dui dieselfde aan in wat hy sê: 'En die skeepmeester het na hom gekom en vir hom gesê,

Waarom slaap jy? Staan op, roep jou God aan, dat Hy ons mag red en dat ons nie omkom nie.'" Die Stromata (193-202 n.C.) boek 5 hfst. 141 bl. 474-475

Tertullianus (207/208 n.C.) "In Jona vind jy die duidelike daad van Sy barmhartigheid, wat Hy aan die bidende Nineviete getoon het." (Jona 3:9) Vyf Boeke Teen Marcion, boek 5, hoofstuk 11, bl. 452

Tertullianus (198–220 n.C.) "Was dit dan die rede waarom Jona gedink het dat bekering nie nodig was vir die heidense Nineviete nie, toe hy in die plig om te preek tergiverseer het? Of het hy liewer, met die vooruitsien van God se barmhartigheid wat selfs oor vreemdelinge uitgestort is, gevrees dat daardie barmhartigheid, as't ware, die geloofwaardigheid van sy verkondiging sou vernietig?" Oor Beskeidenheid hfst.10 bl.84

Origenes (225-254 n.C.) noem Jona in Teen Celsus boek 7 hoofstuk 57 deel 4 bl. 634

Adamantius (c.300 n.C.) noem Jona: "Die water het Jona vir drie dae en nagte in sy dieptes ontvang, en hom toe heeltemal gesond teruggegee." Dialoog oor die Ware Geloof Vyfde deel bl.172 (Adamantius praat)

Methodius van Olympus en Patara (270-311/312 n.C.)

Na Nicea (325 n.C.):

Athanasius van Alexandrië (367 n.C.) (Implisiet omdat hy die twaalf profete noem) "Daar is dus, van die Ou Testament, twee-en-twintig boeke in getal; … dan die Profete, waarvan die twaalf as een boek gerek word…." Athanasius Paasbrief 39 hfst. 4 bl. 552.

Kiril van Jerusalem (c.349–386 n.C.) haal Jona 2:2,6,8 aan as Jona in Lesing 14.20 bl.99

Johannes Chrysostomos (-407 n.C.) noem Jona die Profeet in deel 9 Oor die Beelde Homilie 20.21 bl. 480

Jerome (373-420 n.C.) bespreek die boeke van die Ou Testament. Hy bespreek spesifiek Genesis, Eksodus, Levitikus, Numeri, Deuteronomium, die Pentateug, Job, Jesus seun van Nave [Jozua], Rigters, Rut, Samuel Konings (2 boeke), twaalf profete, Hosea, Joël, Amos, Obadja, Jona, Miga, Nahum, Habakuk, Sefanja, Haggai, Sagaria, Maleagi, Jesaja, Jeremia, Esegiël, Daniël, Ester, Esra, Nehemia, Brief 53 hfst. 7-8 bl. 99-101.

Sulpitius Severus (363-420 n.C.) verwys na Jona as Jona in Geskiedenis boek 1 hfst. 48 bl. 94

Augustinus van Hippo (338-430 n.C.) noem die profeet Jona in Die Stad van God boek 18 hfst. 44 bl. 387

Onder ketels en vervalste boeke

Tatianus se Diatessaron (oorlede 170 n.C.) afdeling 16 bl. 68 haal Matteus 12:41 en Lukas 11:29-32 oor Jona aan.

Teodorus van Mopsuestia (392-423/429 n.C.) haal aan uit Jona 3:4 Kommentaar op Jona h.1 bl.193

Na Nicea is daar ook ander skrywers.

V: In Jona, wat is 'n paar van die vertalingsverskille tussen die Hebreeus en die Griekse Septuaginta?

A: Hier is 'n paar van die vertalingsverskille, meestal uit hoofstuk 3, die eerste in Hebreeus en die tweede uit die Griekse Septuaginta-vertaling.

Jona 1:9 "Ek is 'n Hebreër" (Masoreties) vs. "Ek is 'n dienaar van die Here" (Septuaginta, Teodorus van Mopsuestia in Kommentaar op Jona h.1 bl.197)

Jona 2:4 "Ek sal sekerlik kyk" (Masoreties) vs. "Sal ek werklik kyk" (Septuaginta) vs. "Hoe sal ek kyk" (Theodotion)

Jona 3:2 "die verkondiging wat ek aan jou verkondig" (Masoreties) vs. "volgens die vorige prediking wat ek tot jou gespreek het." (Septuaginta)

Jon 3:3 "groot stad vir God" (Masoreties) vs. "groot stad" (Septuaginta)

Jon 3:4 "40 dae" (Masoreties) vs. "3 dae" (Septuaginta, Teodorus van Mopsuestia in Kommentaar op Jona hfst. 1 bl. 193)

Jon 3:6 "raak selfs die konings" (Masoreties) vs. "bereik die koning" (Septuaginta)

Jon 3:6 "het van sy troon opgestaan" (Masoreties) vs. "het opgestaan van sy troon af" (Septuaginta)

Jon 3:6 "mantel" (Masoreties) vs. "kleed/klere" (Septuaginta)

Jona 3:7 "En hy het uitgeroep en gesê in Nineve volgens die bevel van die koning en van sy groot manne" (Masoreties) vs. "En 'n uitroep is gemaak, en dit is beveel in Nineve deur die koning en deur sy groot manne" (Septuaginta)

Jona 3:7 "mense of dier, trop of kudde" (Masoreties) vs. "mense, of vee, of osse, of skape" (Septuaginta)

Jona 3:8 "Maar laat mens en dier" (Masoreties) vs. "So mense en vee" (Septuaginta)

Jona 3:8 "En laat elkeen hom bekeer" (Masoreties) vs. "en hulle het elkeen hom bekeer" (Septuaginta)

Jona 3:10 "slegte weg" (Masoreties) vs. "slegte weë" (Septuaginta)

Jona 3:10 "was barmhartig" (Masoreties) vs. "het hom bekeer" (Septuaginta)

Jon 4:1 "Maar dit was 'n groot ramp in Jona se oë, en dit het hom laat toornig word." (Masoreties) vs. "Maar Jona was baie diep bedroef, en hy was beschaamd." (Septuaginta)

Bibliografie vir hierdie vraag: die Hebreeuse vertaling is van Jay P. Green se Letterlike Vertaling en die Septuaginta-weergawe is van Sir Lancelot C.L. Brenton se vertaling van Die Septuaginta: Grieks en Engels. Die Expositor's Bible Commentary en die voetnote in die NASB-, NIV-, NKJV- en NRSV-Bybels is ook gebruik.

Tenzyde anders vermeld, is Skrifaanhalings geneem uit The Holy Bible, Berean Standard Bible (BSB), wat aan die publieke domein toegewy is: https://berean.bible