< ከማርቆስ ወንጌል የተወሰዱ ጥያቄዎችና መልሶች

 

ከአንድ በላይ ወንጌላትን የሚመለከቱ ጥያቄዎች፣ እነዚያ ጉዳዮች በመጀመሪያ በተጠቀሱበት ወንጌል ውስጥ ወይም በወንጌላት ክፍል ውስጥ ይዳሰሳሉ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል ውስጥ የዚህ ወንጌል ልዩ መለያዎች ምንድን ናቸው?

መልስ፦ ማርቆስ የተግባር ወንጌል ነው። ማርቆስ ብዙ ጊዜ “ወዲያውኑ” የሚለውን ቃል ይጠቀማል። ክርስቶስን እንደ አገልጋይ አድርጎ ያጎላል። እርሱ ፈውሷል፣ መግቧል፣ አጋንንትን አስወጥቷል፣ ሕይወቱንም ለብዙዎች ቤዛ አድርጎ ሰጥቷል። በማርቆስ ወንጌል ውስጥ አሥራ ሦስት ተአምራት ተመዝግበዋል። ክርስቶስ ለተራው ሕዝብ (ወይም ለትሑታን) ተስፋ ነው። ዋናው ጥቅስ ማርቆስ 10:45 ነው። ከቋንቋ አንጻር ሲታይ፣ አንዳንዶች በጴጥሮስና በማርቆስ ቃላት መካከል ተመሳሳይነት ያያሉ። ማርቆስ በትክክል የጴጥሮስ አስተርጓሚ ነበር። ማርቆስ ከወንጌላት ሁሉ በጣም ቀላል የቃላት አጠቃቀም አለው። ተመሳሳይነትን በተመለከተ፣ በማርቆስ ውስጥ ካሉት ጥቅሶች መካከል 90% ያህሉ በማቴዎስ ውስጥ ትይዩ አላቸው። ሐሰተኛ ሃይማኖቶችን በተመለከተ፣ ማርቆስ 1:9-11 እንዲሁም ማቴዎስ 3:16-17 አብ፣ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ አንድ ዓይነት እንዳልሆኑ ወይም የአንድ አካል ሦስት “ሁነታዎች” (modes) ብቻ እንዳልሆኑ ለ“አንድነት ጴንጤቆስጣውያን” (Oneness Pentecostals) ለማሳየት ጥሩ ጥቅሶች ናቸው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል ውስጥ ስለ ማርቆስ ግለሰቡ ምን እናውቃለን?

መልስ፦ ማርቆስ የጴጥሮስ አስተርጓሚ ነበር፣ ስለሆነም ማርቆስ በተወሰነ መልኩ “የጴጥሮስ ወንጌል” ሊባል ይችላል። ሆኖም ማርቆስ ራሱ የዓይን እማኝ ሳይሆን አይቀርም፤ ይህም ሌላ ማንም ሊያስተውለው በማይችለው ዝርዝር ሁኔታ ላይ በመመስረት የታወቀ ነው። ማርቆስ 14:51 በጌተሰማኒ የአትክልት ስፍራ ዕራቁቱን ስለሸሸው ወጣት ይናገራል። የቀድሞ ክርስቲያኖችም ማርቆስ የዚህ ወንጌል ጸሐፊ መሆኑን ያውቁ ነበር። ማርቆስ ከሌሎች ወንጌላት ይልቅ እንደ ሴንሰስ (census)፣ ዲናር (denarius)፣ ሌጌዎን (legion) እና ፕራይቶሪየም (praetorium) ያሉ የላቲን ቃላትን በብዛት ይጠቀማል። ማርቆስ የላቲን ስም ሲሆን ዮሐንስ ደግሞ የዕብራይስጥ ስም ነው። ‘The Bible Knowledge Commentary: New Testament p.99’ እንደሚለው፣ በማርቆስ 5:9፤ 6:27፤ 12:15,42፤ 15:16,39 ከግሪክ аቻዎቻቸው ይልቅ የላቲን ቃላት ጥቅም ላይ ውለዋል። በሁለት ሐረጎች ውስጥ (ማርቆስ 3:6 እና 14:65) ማርቆስ የግሪክ ሳይሆን የላቲን ሰዋሰዋዊ አወቃቀርን ይጠቀማል፤ ይህም ላቲን የመጀመሪያ ቋንቋው እንደነበረና ግሪክን በኋላ እንደተማረ ያሳያል። የሮማውያን ሰዓት አቆጣጠር በማርቆስ 6:48 እና 13:35 ጥቅም ላይ ውሏል። የአረማይክ አባባሎች በማርቆስ 3:17፤ 5:41፤ 7:11,34፤ 9:43፤ 10:46፤ 14:36፤ 15:22,34 ወደ ግሪክ ተተርጉመዋል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል ውስጥ እንደ ማቴዎስ እና ሉቃስ ለምን የትውልድ ሐረግ አልተካተተም?

መልስ፦ የማርቆስ የመጻፍ ዓላማ ከማቴዎስ እና ከሉቃስ የተለየ ይመስላል። ማቴዎስ የተጻፈው ይበልጥ ለትውልድ ሐረግ ትኩረት ለሚሰጡ አይሁዶች ሲሆን፣ ማቴዎስ ክርስቶስን እንደ ንጉሥ አድርጎ ያጎላል፤ የትውልድ ሐረግ ደግሞ ለነገሥታት አስፈላጊ ነው። ማርቆስ ክርስቶስ አገልጋይ መሆኑን ያጎላል፣ እንዲሁም በተግባሩ እና በአገልግሎቱ ላይ ያተኩራል። ሉቃስ የኢየሱስን ሰብአዊነት ያጎላል፤ እንዲሁም ጥርጥር የለውም ይበልጥ ለግሪክ ታዳሚዎች የተጻፈ ነው። ሉቃስ ብዙ ምሳሌዎችን መዝግቧል። ዮሐንስ ኢየሱስን እንደ አምላክ ያጎላል፣ እናም ኢየሱስ በሰጣቸው ሰባት ምልክቶች ላይ ያተኩራል።

 

ጥያቄ፦ ማርቆስ “ወዲያውኑ” የሚለውን ቃል መጠቀሙ የኢየሱስ አገልግሎት ጥቂት ወራትን ብቻ የፈጀ ይመስላል፣ ይህም ከማርቆስ 2 በሰንበት ቀን እሸት ከመቀጠፍ ጀምሮ በምዕራፍ 11 እስከ ፋሲካ ድረስ ያለውን ጊዜ ያሳያል። (Jesus, Interrupted p.42)

መልስ፦ ከሁለት መጻሕፍት በስተቀር ሁሉንም ከኒቂያ ጉባኤ በፊት የነበሩ የክርስትና ጽሑፎችን እንዲሁም አብዛኛዎቹን ተጠብቀው የቆዩትን የኖስቲክ እና የኤቢዮናውያን ጽሑፎችን አንብቤያለሁ፤ ነገር ግን ማርቆስ የኢየሱስ አገልግሎት ጥቂት ወራት ብቻ እንደፈጀ አመልክቷል ብሎ ያሰበ አንድም ከኒቂያ ጉባኤ በፊት የነበረ ክርስቲያን ወይም ኖስቲክ ጸሐፊ አላገኘሁም። ምሁራን የራሳቸውን አዳዲስ ንድፈ ሐሳቦች በጥንታውያን ጽሑፎች ውስጥ እንዳያነቡ ጥንቃቄ ማድረግ አለባቸው። ሰዎች ጠንክረው ከሠሩ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ሁሉንም ዓይነት ግንዛቤዎችን ማግኘት እንደሚችሉ እርግጠኛ ነኝ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:2 ላይ ማርቆስ በሚልክያስ 3:1 ላይ ጨምሯልን?

መልስ፦ ማርቆስ ወደ ኢሳይያስ ከመጥቀሱ በፊት ሚልክያስን በራሱ አገላለጽ አቅርቦታል። በማሶሬቲክ ጽሑፍ ውስጥ ሚልክያስ 3:1 እንዲህ ይላል፦ “እነሆ፥ መልእክተኛዬን እልካለሁ፥ መንገዱንም በፊቴ ያስተካክላል…” (Green’s Literal Translation)። በሰባ ሊቃናት (Septuagint) ትርጉም ሚልክያስ 3:1 እንዲህ ይላል፦ “እነሆ መልእክተኛዬን እልካለሁ፥ እርሱም በፊቴ መንገዱን ይቃኛል…” (Sir Lancelot C.L. Brenton)። ማርቆስ 1:2 እንዲህ ይላል፦ “እነሆ፥ መንገድህን በፊትህ የሚጠርግ መልእክተኛዬን በፊትህ እልካለሁ።” (Green’s Literal Translation)። ከ“እኔ/በፊቴ” ይልቅ “በፊትህ” እና “ያንተ/የአንተ” የሚሉትን መጨመሩን ልብ በል። በመልሱ ውስጥ ሁለት ነጥቦችን ግምት ውስጥ ማስገባት ያስፈልጋል።

1.      ማርቆስ ተውላጠ ስሞችን ቀይሯል፣ ይህም እዚህ ላይ ትርጉሙን አይለውጠውም።

2.     “በፊቴ” የሚለው የመጨረሻው ሐረግ ስለሆነ፣ ለተደጋጋሚ አጽንዖት “በፊትህ” መጨመሩ ትርጉሙን አይለውጠውም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:2 ላይ “በነቢያት” ወይስ “በነቢዩ በኢሳይያስ” ይላል?

መልስ፦ እዚህ ላይ የጥንታዊ ቅጂዎች (manuscript) ልዩነት አለ። “በነቢያት” የሚለው በሚከተሉት ቅጂዎች ውስጥ ይገኛል፦ አሌክሳንድሪነስ (Alexandrinus)፣ ሲሪያክ (Syriac)፣ ቦሃይሪክ ኮፕቲክ (Bohairic Coptic)፣ አርመኒያን ኢትዮፒክ (Armenian Ethiopic)፣ ኢራኒየስ (Irenaeus) እና ሌሎችም ቅጂዎች። ከሁሉም በላይ ደግሞ የባይዛንታይን ሌክሽነሪ (Byzantine Lectionary) ተመሳሳይ ነገር ይናገራል። “በነቢዩ በኢሳይያስ” ወይም “በኢሳይያስ በነቢዩ” የሚለው በአብዛኛዎቹ ሌሎች ቅጂዎች ውስጥ ይገኛል፤ ሲናይቲከስ (Sinaiticus)፣ ቫቲካኑስ (Vaticanus)፣ ሳሂዲክ ኮፕቲክ (Sahidic Coptic)፣ ጎቲክ (Gothic)፣ ቤዛይ ካንታብሪጂየንሲስ (Bezae Cantabrigiensis) ወዘተ ኢሳይያስን ይጠቅሳሉ። በግሪክ አዲስ ኪዳን (Aland et al. 3rd edition) ይህንን ልዩነት “A” በሚል የእርግጠኛነት ደረጃ ይሰጠዋል፤ ይህ ማለት ኢሳይያስ መጠቀሱ “በጣም እርግጠኛ ወይም አጠራጣሪ ያልሆነ” መሆኑን ያሳያል። ይህ ቴክስተስ ሪሴፕተስ (Textus Receptus) ከባይዛንታይን የጽሑፍ ቤተሰብ የሚለይበት አስደሳች ቦታ ነው፣ ሆኖም KJV እና NKJV ከቴክስተስ ሪሴፕተስ ጋር ይሄዳሉ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:2 ላይ ኢሳይያስ ይህንን ሁሉ ተናግሯልን?

መልስ፦ የለም፣ ይህ የሦስት ትንቢቶች ዝርዝር ነው (ዘጸአት 23:20 (LXX)፣ ሚልክያስ 3:1 (Masoretic) እና ኢሳይያስ 40:3 (LXX))። ‘The Bible Knowledge Commentary: New Testament p.102’ ይህ አንድነት ባለው ጭብጥ በርካታ ጥቅሶችን የመጥቀስ የተለመደ ልምድን እንደሚያንጸባርቅ ይናገራል። እያንዳንዱ ትንቢት ስለ መንገድ ጠራጊው ያለውን የተስፋ መጠበቅ ከተቃወሙ ከሚመጣው ማስጠንቀቂያ ጋር ያጣምራል። ‘Hard Sayings of the Bible p.403-404’ ለዚህ ልምምድ የሚሰጠው ቃል “የምስክርነት ሰንሰለት” (testimonia chain) መሆኑን ይናገራል። የ ‘New Geneva Study Bible p.1560’ እና ‘The NIV Study Bible p.1493’ ይህንኑ ይጠቅሳሉ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:2 ላይ በማሶሬቲክ ጽሑፍ እና በሰባ ሊቃናት (LXX) ትርጉም ውስጥ በእነዚህ የብሉይ ኪዳን ጥቅሶች መካከል ያሉት ልዩነቶች ምንድን ናቸው?

መልስ፦ ማርቆስ 1:2 የሦስት ጥቅሶች የምስክርነት ሰንሰለት (ወይም ውህደት) ነው። ዘጸአት 23:20 በማሶሬቲክ ጽሑፍ እንዲህ ይላል፦ “እነሆ፥ በመንገድ ይጠብቅህ ዘንድ ወዳዘጋጀሁትም ስፍራ ያገባህ ዘንድ መልአክን በፊትህ እሰድዳለሁ።” የሰባ ሊቃናት ትርጉም (LXX) እንዲህ ይላል፦ “እነሆ፥ ወዳዘጋጀሁልህ ምድር ያገባህ ዘንድ መልአኬን በፊትህ (በፊትህ ገጽ) እሰድዳለሁ።” ሚልክያስ 3:1 በማሶሬቲክ ጽሑፍ “መንገዱን ያስተካክላል” ሲል፣ በሰባ ሊቃናት (LXX) ትርጉም “መንገዱን ያስተካክላል” ይላል። ኢሳይያስ 40:3 በማሶሬቲክ ጽሑፍ “የሚጮኽ ሰው ድምፅ ... በበረሃ ጎዳናን አቅኑ” ይላል። የሰባ ሊቃናት ትርጉም (LXX) “የሚጮኽ ሰው ... መንገዱን አቅኑ” ይላል። የዕብራይስጡ ትርጉም የተወሰደው ከጄይ ፒ. ግሪን ቃል በቃል ትርጉም ነው። የሰባ ሊቃናት አቀራረብ ከሰር ላንሴሎት ሲ.ኤል. ብሬንተን የሰባ ሊቃናት ትርጉም ‘The Septuagint: Greek and English’ የተወሰደ ነው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:4 ላይ የኃጢአት ስርየት በትክክል ምንድን ነው?

መልስ፦ የኃጢአት ስርየት ከኃጢአት ይቅርታ ጋር አንድ ነው። ከኢየሱስ ጊዜ በፊት፣ እስራኤላውያን ለመንጻት ተደጋጋሚ የአምልኮ ሥርዓታዊ መታጠቢያዎችን ያደርጉ ነበር። ኢየሩሳሌም ለመታጠቢያ የሚሆኑ “ሚክቫህ” (mikvahs) የተባሉ ብዙ ሥርዓታዊ ገንዳዎች ነበሯት። አይሁዶችም የአሕዛብን ርኩሰት ለማጠብ የአሕዛብ ተለዋጮችን የአንድ ጊዜ “ጥምቀት” አስጀምረዋል። የውሃ ጥምቀት የድኅነታችን ምልክት አድርገን የምናደርገው ነገር ነው። እንዲሁም በጎ ሕሊና ለእግዚአብሔር የሚሰጠው ቃል ኪዳን ነው (1ኛ ጴጥሮስ 3:21)። ለበለጠ ዝርዝር ‘Hard Sayings of the Bible p.404-406’ን ይመልከቱ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:4,9 እና በሉቃስ 3:3 ላይ፣ ጥምቀት ለኃጢአት ይቅርታ / ስርየት ከሆነ፣ ኢየሱስ ኃጢአት የሌለበት ሆኖ ሳለ ለምን ተጠመቀ (ዕብራውያን 4:15፤ 2 ቆሮንቶስ 5:21፤ ዮሐንስ 8:46 እና 1 ጴጥሮስ 1:19)?

መልስ፦ መጥምቁ ዮሐንስ በማቴዎስ 3:14 ላይ ኢየሱስ ለምን እንደሚጠመቅ ሲጠይቀው በግልጽ በልቡ ውስጥ ተመሳሳይ ጥያቄ ነበረው። ኢየሱስ በማቴዎስ 3:15-16 ለመልሱ ፍንጭ ሰጥቷል። ኢየሱስ እርሱ ራሱ ለይቅርታ እንደሚጠመቅ አልተናገረም፣ ነገር ግን “ጽድቅን ሁሉ ለመፈጸም” እንደሆነ ተናግሯል። የክርስቶስን ምሳሌ ልንከተል ይገባናል፣ ክርስቶስም ተጠምቋል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:5 ላይ የይሁዳ አገር ሁሉ ዮሐንስን ለማየት ከወጣ፣ ይህ ማለት እያንዳንዱ ሰው ማለት ነውን?

መልስ፦ አይደለም። እያንዳንዱን ግለሰብ አይገልጽም፣ ይልቁንም ከሁሉም የይሁዳ ክፍሎች ብዙ ሰዎች ዮሐንስን ለማየት ወጡ ማለት ነው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:5 ላይ የእግዚአብሔர் መንግሥት እንዴት ቀርቦ ሊሆን ይችላል?

መልስ፦ የእግዚአብሔர் መንግሥት ቀርቦ ነበር፣ እዚህ በውስጣችን አለ፣ እናም ይመጣል። ቀርቦ ነበር፦ ኢየሱስ የነገሥታት ንጉሥ ነው፣ እናም እርሱ ባለበት የእግዚአብሔር መንግሥት ቀርቧል ሊባል ይችላል። እዚህ በውስጣችን አለ፦ የእግዚአብሔር መንግሥት ዛሬ በአማኞች ውስጥ ነው። ሆኖም፣ በምድር ላይ በማንኛውም የሚታይ መልክ አልታየም። በክርስቶስ የሚያምን ሰው የእግዚአብሔር መንግሥት ዜጋ ሆኗል። ይመጣል፦ የእግዚአብሔር መንግሥት መሲሑ ተመልሶ መጥቶ መንግሥቱን በምድር ላይ እስኪመሠርት ድረስ በዚህ ዓለም ውስጥ በሚታይ ሁኔታ እውን አይሆንም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:8 ላይ ኢየሱስ በመንፈስ ቅዱስ እንዴት ያጠምቃል?

መልስ፦ በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው አራት ነጥቦች አሉ።

1.      አንድ ሰው ንስሐ ገብቶ በክርስቶስ ሲያምን፣ በክርስቶስ ዳግም ይወለዳል እንዲሁም በመንፈስ ቅዱስ ይጠመቃል።

2.     ከዚያም መንፈስ ቅዱስ በውስጡ ይኖራል።

3.     ሁሉም ክርስቲያኖች መንፈስ ቅዱስ አላቸው (ሮሜ 8:10,11,15)።

4.     የሐዋርያት ሥራ 10:44-48 እንደሚያሳየው መንፈስ ቅዱስን ማግኘት ከውሃ ጥምቀት በፊት ይከሰታል።

5.      

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:10 ላይ መንፈስ ቅዱስ በርግግብ አምሳል ከሰማይ ስለወረደ፣ የይሖዋ ምሥክሮች ሊያስቡት እንደሚችሉት ይህ መንፈስ ቅዱስ አካል (person) እንዳልሆነ ያሳያልን?

መልስ፦ አያሳይም። በርግግብ መልክ የመታየት ችሎታ መኖሩ የመንፈስ ቅዱስን የማሰብ ችሎታ፣ ስሜት ወይም ሌሎች ባሕርያት በምንም መንገድ አይገድበውም። በተመሳሳይ በብሉይ ኪዳን፣ እግዚአብሔር በሚነድ ቁጥቋጦ መልክ መታየቱ እግዚአብሔርን በምንም መንገድ አላሳነሰውም። ተጨማሪ መረጃ ለማግኘት ‘When Cultists Ask p.134’ን ይመልከቱ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:12 ላይ መንፈስ ቅዱስ ኢየሱስን እንዲፈተን ወደ ምድረ በዳ ለምን ላከው?

መልስ፦ መጽሐፍ ቅዱስ አይናገርም። ምናልባት ኢየሱስ አገልግሎቱን ከመጀመሩ በፊት ይህ መከናወን ነበረበት። አንተ ክርስቲያን ከሆንክ፣ እግዚአብሔር በላቀ መንገድ ከመጠቀሙ በፊት በቋሚነት ድል ልትነሳቸው የሚገቡ ፈተናዎች አሉህ?

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:14 ላይ “የእግዚአብሔር መንግሥት ወንጌል” ከ “ክርስቶስ ወንጌል” ጋር አንድ ነውን?

መልስ፦ አዎ፣ ነገር ግን በዚህ ጊዜ ኢየሱስ ስለ ሞቱ፣ ትንሣኤው እና ስለ ዳግም ምጽዓቱ ገና አልሰበከም ነበር። ስለዚህ ኢየሱስ እዚህ ይሰብክ የነበረው የመጨረሻው መልእክቱ አካል የሆነውን (የተወሰነውን ክፍል) ነው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:14-15 ላይ ማርቆስ በዮሐንስ 1:1-4:54 ላይ ያለውን የመጀመሪያውን የይሁዳ አገልግሎት ዘሎ ለምን በገሊላ አገልግሎት ጀመረ?

መልስ፦ ኢየሱስ አገልግሎቱን የጀመረው በገሊላ ነው። ዮሐንስ 1:43-2:12 በገሊላ ነበር። ዮሐንስ 2:13-4:3 በይሁዳ፣ እና ዮሐንስ 4:4-42 በሰማርያ ነበሩ። ማርቆስ እነዚያን ክፍሎች አልመዘገበም። ማርቆስ ምክንያቱን ባይናገርም፣ ማርቆስ በመጀመሪያው አገልግሎት ወቅት ከኢየሱስ ጋር ስላልነበረና ጴጥሮስ ስለ እርሱ የተናገረውን ስላልመዘገበ ሊሆን ይችላል። እንደ ተጨማሪ መረጃ፣ ገሊላ 30 ማይል ስፋት እና 60 ማይል ርዝመት ብቻ ነበረች። ለማነጻጸር፣ ገሊላ ከሮድ አይላንድ ግዛት (37 ማይል ስፋት በ 48 ማይል ርዝመት) እና ከሉክሰምበርግ (35 ማይል ስፋት እና 57 ማይል ርዝመት) በትንሹ ትበልጣለች።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:15 ላይ የእግዚአብሔር መንግሥት እንዴት ቀርቦ ሊሆን ይችላል?

መልስ፦ የእግዚአብሔር መንግሥት ቀርቦ ነበር፣ እዚህ በውስጣችን አለ፣ እናም ይመጣል። ቀርቦ ነበር፦ ኢየሱስ የነገሥታት ንጉሥ ነው፣ እናም እርሱ ባለበት የእግዚአብሔር መንግሥት ቀርቧል ሊባል ይችላል። እዚህ በውስጣችን አለ፦ የእግዚአብሔር መንግሥት ዛሬ በአማኞች ውስጥ ነው። ሆኖም፣ በምድር ላይ በማንኛውም የሚታይ መልክ አልታየም። በክርስቶስ የሚያምን ሰው የእግዚአብሔር መንግሥት ዜጋ ሆኗል። ይመጣል፦ የእግዚአብሔር መንግሥት መሲሑ ተመልሶ መጥቶ መንግሥቱን በምድር ላይ እስኪመሠርት ድረስ በዚህ ዓለም ውስጥ በሚታይ ሁኔታ እውን አይሆንም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:16-18 ላይ ሰዎችን ማረክ (ደቀ መዛሙርት ማድረግ) ዓሣ ከማጥመድ ጋር የሚመሳሰለው እንዴት ነው?

መልስ፦ ሁለቱም ጥበብ ናቸው። ሁለቱም ትዕግሥት፣ ክህሎት፣ ማስተዋል፣ ጽናት እና ጸጥታን ይጠይቃሉ። ጸጥታ ማለት ራስን ከጀርባ በማድረግ ክርስቶስን ከፊት ለፊት ማስቀመጥ ማለት ነው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:16-45 ላይ ማርቆስ 1 ውስጥ ኢየሱስ ያቀረባቸው አምስት የሥልጣን ማረጋገጫዎች ምንድን ናቸው?

መልስ፦ ኢየሱስ ሥልጣኑን ያረጋገጠባቸው አምስት መንገዶች እዚህ አሉ። ማርቆስ 1:16-20 ኢየሱስ ሰዎችን ደቀ መዛሙርቱ እንዲሆኑ የመጥራት ሥልጣን አለው። ማርቆስ 1:21-22 ኢየሱስ በርኩሳን መናፍስት ላይ ሥልጣን አለው። ማርቆስ 1:29-34 ኢየሱስ በበሽታ ላይ፣ በተለይም በትኩሳት እና በአጠቃላይ በሽታዎች ላይ ሥልጣን አለው። ማርቆስ 1:39-45 ኢየሱስ በተለይ በለምጽ ላይ ሥልጣን አለው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል ውስጥ ኢየሱስ መሲሕነቱን በሚስጥር ሲይዝ እንመለከታለን (ማርቆስ 1:24፤ 1:34፤ 5:34፤ 8:30፤ 9:9)፣ ነገር ግን በሌሎች ወንጌላት ውስጥ አብዛኛውን ጊዜ በቃላቱ ወይም በድርጊቶቹ የእግዚአብሔር ልጅ መሆኑን በግልጽ የሰዎችን ትኩረት ወደ እርሱ ሲስብ እንመለከታለን። ለምን?

መልስ፦ ኢየሱስ ለአይሁዶች ባደረገው አገልግሎት መጀመሪያ ላይ የእግዚአብሔርን ሥራ እንደሚሠራ ሰው፣ ከዚያም በኋላ እንደ መሲሕ እና የእግዚአብሔር ልጅ አድርጎ ራሱን አቅርቧል። ይህ የመጀመሪያ ምስጢራዊነት በማርቆስ ውስጥ ብቻ ሳይሆን፣ በማቴዎስ 5:1-11:24 ውስጥም ስለ መሲሕነት ወይም ስለ እግዚአብሔር ልጅነት ምንም አታዩም። መጥምቁ ዮሐንስ ከተገደለ በኋላ፣ በማቴዎስ 11:27 ጀምሮ ኢየሱስ የበለጠ ሲገልጽ ታያላችሁ። በሉቃስ 6:5 ኢየሱስ የሰንበት ጌታ መሆኑን ተናግሯል፣ ነገር ግን አብ በሉቃስ 9 የለውጡን ተአምር እስኪያደርግ ድረስ አልቀጠለም። እርግጥ ነው፣ ኢየሱስ ስምዖን ጴጥሮስን "ሰዎች ማን ይሉኛል?" ብሎ በጠየቀ ጊዜ፣ ኢየሱስ የበለጠ ቀጥተኛ ሆነ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:24 ላይ አጋንንት ኢየሱስን ለምን በአደባባይ አወቁት?

መልስ፦ መጽሐፍ ቅዱስ አይናገርም። ምናልባት ኢየሱስ መሲሕ የመሆኑን ምስጢር በጣም ቀደም ብለው ለማውጣት ፈልገው ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን ያ በጣም አሳማኝ ምክንያት አይደለም። ይበልጥ ሊሆን የሚችለው፣ አጋንንቱ ኢየሱስን ካወቁት፣ በሰዎቹ ውስጥ መቆየት እንዲችሉ ኢየሱስ አጋንንቱን ዝም ብሎ ይተዋቸዋል ብለው ተስፋ አድርገው ሊሆን ይችላል። ምናልባት ይህ የአጋንንቱ ምክንያት ሊሆን ይችላል፣ ወይም በአማራጭ፣ አጋንንት የግድ ሁልጊዜ ምክንያታዊ ሆነው ላይሠሩ ይችላሉ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:24-26 ላይ በሰውየው ውስጥ አንድ ጋኔን ነበረ ወይስ ብዙ?

መልስ፦ በሁለቱም መንገድ ሊሆን ይችላል። በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው አራት ነጥቦች አሉ።

1.      ማርቆስ 1:24 “እኛ” ሲጠቀም፣ ብዙ አጋንንትን፣ አንድ ጋኔን እና ሰውየውን፣ ወይም በሰውየው ውስጥ ያሉ ብዙ ስብዕናዎችን ወይም አንድ ጋኔንን ሊያመለክት ይችላል።

2.     በማርቆስ 1:25-26 ላይ፣ ኢየሱስ ጋኔኑን ያነጋገረው እንደ አንድ ብቻ ነው።

3.     ጋኔኑ አንድ ብቻ ሆኖ ራሱን እንደ ብዙ አድርጎ አቅርቦ ሊሆን ይችላል።

4.     ጋኔን እንደ እንስሳ ግለሰብ መሆን አለበት የሚል ምንም ነገር የለም። ምንም እንኳን ቅዱሳት መጻሕፍት ስለዚህ ግምት ዝም ቢሉም፣ አንዳንድ አጋንንት እንደ ተክሎች፣ ወይም እንደሚከፋፈሉ ሕዋሳት ከመሆን የሚከለክል ምንም ነገር የለም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:34፣ 3:11-12፣ ሉቃስ 4:34-35 እና ሉቃስ 4:41 ላይ ኢየሱስ አጋንንት እንዲናገሩ ለምን አልፈቀደም?

መልስ፦ እነዚህ ሁሉ ጊዜያት በኢየሱስ አገልግሎት መጀመሪያ ላይ ነበሩ። ማርቆስ 1:34 አጋንንቱ ኢየሱስ ማን እንደሆነ ስላወቁ ነው ይላል። በኢየሱስ አገልግሎት መጀመሪያ ላይ የተፈወሰ አንድ ሰው ለማንም እንዳይናገር ታዞ ነበር (ማርቆስ 1:44-45)። ጴጥሮስ ኢየሱስ ክርስቶስ መሆኑን ሲመሰክር፣ ኢየሱስ በዚያን ጊዜ ለማንም እንዳይናገሩ ደቀ መዛሙርቱን አዘዛቸው (ማቴዎስ 16:20፤ ማርቆስ 8:30)። ስለዚህ፣ ኢየሱስ እርሱ መሲሕ መሆኑ እንዲታወጅ ገና ስላልፈለገ ሊሆን ይችላል። ሕዝቡ ሕይወቱን፣ ትምህርቱን እና ተአምራቱን አይተው ለራሳቸው የሚወስኑበት ጊዜ እንዲኖራቸው ፈልጎ ነበር። ኢየሱስ በዚህ ጊዜ ይህ ምስጢር እንዲሆን ለምን እንደፈለገ የበለጠ ለማወቅ ‘Hard Sayings of the Bible p.406-408’ ይመልከቱ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:37 ላይ “ሁሉ” ኢየሱስን ይፈልጉት ስለነበር፣ እያንዳንዱ ሰው ኢየሱስን ይፈልግ ነበር ማለት ነውን?

መልስ፦ በአቅራቢያው ክልል ውስጥ የሚገኝ እያንዳንዱ ሰው ማለት ይቻላል በሆነ ምክንያት ኢየሱስን ይፈልግ ነበር። የሚያሳዝነው፣ ያ ማለት ሁሉም ሰው ከኢየሱስ መዳንን ይፈልግ ነበር ማለት አይደለም። ብዙዎች ተአምርን በማየት ስሜት ብቻ ኢየሱስን ይፈልጉት ሊሆን ይችላል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:38 ላይ ኢየሱስ በአንድ ቦታ ላይ ለምን ብዙ ጊዜ አልቆየም?

መልስ፦ እንደሚታየው፣ ኢየሱስ ሰዎችን ወደ እርሱ ለመሳብ በድግግሞሽ ላይ አልተማመነም። ሰዎች ስለ እርሱ ውሳኔ ለማድረግ የሚያስችል በቂ መረጃ ካገኙ በኋላ፣ ኢየሱስ ገና ወዳላዩት ሌሎች ሰዎች ተሻገረ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:40-41 ላይ ለምጻሙ ምን ዓይነት ጥርጣሬ ነበረው?

መልስ፦ ለምጻሙ ኢየሱስ እርሱን የመፈወስ የእግዚአብሔር ኃይል እንዳለው ምንም ጥርጣሬ አልነበረውም፣ ነገር ግን ኢየሱስ እርሱን ለመፈወስ ይፈልግ እንደሆነ ተጠራጥሮ ነበር። ዛሬ አንዳንድ ተጠራጣሪዎች በእግዚአብሔር ኃይል ይጠራጠራሉ። ሌሎች ደግሞ በእግዚአብሔር ፍቅር ወይም ለእኛ ለማሰብ በመፈለግ ላይ ይጠራጠራሉ። ኢየሱስ ለሰውየው በግል እንደሚያስብለት አሳይቷል። በሕጉ መሠረት ለምጻምን የነካ ሰው ርኩስ ይሆናል። ኢየሱስ የለምጻሙን መፈወስ በቃል ብቻ አልተናገረም፣ ኢየሱስ ዳሰሰው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:40-44 ላይ ለምጻሙ ጥሩ ነበር ወይስ አልነበረም?

መልስ፦ ለምጻሙ ተለወጠ። ከተአምሩ በፊትም ሆነ በኋላ ሙሉ በሙሉ ጥሩ ወይም መጥፎ አልነበረም፣ ነገር ግን ከተአምሩ በኋላ ተለወጠ። ከተአምራቱ በፊት bias (በእምነት)፣ ለምጻሙ በክርስቶስ ኃይል በማመን ኢየሱስን በእምነት በትሕትና ለመጠየቅ መጣ። ሆኖም፣ ለምጻሙ ኢየሱስ ሊፈውሰው ይፈልግ እንደሆነ ጥርጣሬ የነበረው ይመስላል። በአማራጭ፣ ኢየሱስ አሁን ሊፈውሰው ካልፈለገ፣ ለምጻሙ ለኢየሱስ የጸጋ መውጫ መንገድ ሰጠው። ከዚህ ታላቅ ተአምር በኋላ፣ ለምጻሙ ለሁሉም ሰው የመንገር ስሜት ተሰማው። በተለምዶ አንድ ሰው ያንን እንደ ጥሩ ነገር ሊያስበው ይችላል። ነገር ግን ኢየሱስ ለምጻሙን በአንድ ቀላል መንገድ እንዲታዘዝ ጠየቀው፦ ስለዚች ተአምር ለሁሉም ሰው ባለመንገር - ቢያንስ ገና። ለምጻሙ ይህን አንድ ቀላል ነገር ማድረግ እንኳ መታዘዝ አልቻለም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 1:44-45 ላይ ሰውየው ለምን ኢየሱስን ባለመታዘዝ ስለ መፈወሱ ለሁሉም ነገረ?

መልስ፦ መጽሐፍ ቅዱስ አይናገርም፣ ነገር ግን ዛሬ ከክርስትና በረከቶችን እና መልካም ነገሮችን የሚፈልጉ፣ ነገር ግን ስለ መታዘዝ ወይም ኃላፊነት ምንም ዓይነት ጽንሰ-ሐሳብ የሌላቸውን ሰዎች ማየት እንችላለን። ከክርስትና ውጭ ይህ ይበልጥ የተስፋፋ ሊሆን ይችላል። አንዳንዶች የአዲሱን ዘመን (New Age) እና የሌሎች መንፈሳዊ እንቅስቃሴዎችን ማራኪነት ያለምንም ግዴታ መንፈሳዊነትን እንደሚያረጋግጥ ተስፋ አድርገው ይመለከቱታል። ይህ የተገላቢጦሽ ስነ-ልቦና (reverse psychology) ጉዳይ አልነበረም፤ ኢየሱስ ሰውየው ይህንን ለሌሎች ሰዎች ያለጊዜው እንዲናገር አልፈለገም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:4 ላይ ጣሪያውን ነድለው ሰውየውን እንዴት ሊያወርዱት ቻሉ?

መልስ፦ በዚያን ጊዜ የነበሩ የተለመዱ ቤቶች በአብዛኛው ከሳር ክዳን፣ ከደረቀ ጭቃ እና ከተወሰነ እንጨት የተሠሩ ነበሩ። የሳር ክዳኑን አውጥተው የደረቀውን ጭቃ መቆፈር ብቻ ነበረባቸው። ይህ ሽባ ለሆነው ሰውም ሆነ ለጓደኞቹ አሳፋሪ ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን እነርሱ ስለዚያ እያሰቡ አልነበረም፤ ጓደኛቸው እንዲፈወስ ብቻ ይፈልጉ ነበር። አንተስ ለጓደኛህ ስትል በጣሪያው በኩል ለመግባት (ለመውረድ) ፈቃደኛ ትሆናለህ?

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:7 ላይ ጸሐፍት ኢየሱስ የሰውየው ኃጢአት ተሰርዮለታል በማለቱ ስድብ እንደተናገረ ለምን ደመደሙ?

መልስ፦ ይቅርታ እና መታደስ እንዲኖር፣ በደለኛው የበደለውን ሰው ይቅርታ መጠየቅ እንዳለበት እና የተበደለው ሰው ደግሞ ይቅርታውን መስጠት እንዳለበት አይሁዶች ያውቁ ነበር። ኢየሱስ ይቅርታ ሲሰጥ፣ በእግዚአብሔር ቦታ ቆሞ ነበር። ዝም ብሎ “ኃጢአት መሥራት” ኢየሱስ ራሱ እግዚአብሔር ካልሆነ በቀር በእርሱ ላይ የሚደረግ በደል አይሆንም። በማርቆስ 2:8-9 ላይ፣ ለአንድ ሰው አንዱን ነገር እንደ ሌላው መናገር እኩል ቀላል ቢሆንም፣ ለአንድ ተራ ሰው ግን አንዱን ነገር እንደ ሌላው ማድረግ እኩል የማይቻል ነው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:10 ላይ ኢየሱስ አምላክ ባይሆን ኖሮ የኃጢአቱ ይቅርታ ማለቱ ስድብ ይሆን ነበር?

መልስ፦ በዚህ አውድ ውስጥ፣ አዎ። ነገር ግን፣ በኋላ ኢየሱስ ንስሐ ለገቡ እና ወደ ክርስቶስ ለሚመለሱ የእግዚአብሔርን ይቅርታ አውጇል፣ እና እኛ እርሱ ያወጀውን በእግዚአብሔር ስም ማወጅ እንችላለን። ስለሆነም የፕሮቴስታንት እምነት ተከታዮችም ሆኑ ካህናት የራሳቸው ሥልጣን አላቸው ማለት ሳይሆን እግዚአብሔር የተናገረውን እያወጁ ስለሆነ የአንድ ሰው ኃጢአት ይቅር ተብሏል ማለታቸው ተቀባይነት አለው። በእርግጠኝነት በአንዳንድ የኢየሱስ አድማጮች አእምሮ ውስጥ ለመቀበል ከባድ አባባል ሊሆን ይችላል። እርሱ ማን እንደሆነ እንድናሰላስለውና ወደ አዲስ እንዲሁም የላቀ ግንዛቤ እንድንመጣ አንዳንድ ጊዜ እግዚአብሔር ከባድ አባባሎችን ይሰጠናል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:15 ላይ ኢየሱስ የራሱ ቤት ነበረውን?

መልስ፦ በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው ሦስት ነጥቦች አሉ።

1.      የኢየሱስ እናት የሆነ ቦታ ትኖር ነበር፣ እናም የኢየሱስ “ዋና መሠረት” በቅፍርናሆም ውስጥ ስለነበር ኢየሱስ ምናልባት እዚያ ቤት ነበረው።

2.     እዚህ ላይ “የእርሱ” የሚለው ቃል ይበልጥ የሚያመለክተው ሌዊን እንጂ ኢየሱስን አይደለም፣ ስለዚህ ይህ ስለ ሌዊ ቤት እንጂ ስለ ኢየሱስ ቤት እየተናገረ አይደለም።

3.     እርግጥ ነው በተለየ መንገድ፣ ኢየሱስ እንደ እግዚአብሔር በዓለም ያሉትን ቤቶች ሁሉ ባለቤት ነው። ሆኖም፣ ይህ እዚህ “የእርሱ” ቤት የሚለው ትርጉም አይደለም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:17 ላይ ኢየሱስ ጻድቃንን አልጠራም ለምን አለ?

መልስ፦ ሮሜ 3:3-10,23-24 እንደሚያሳየው ማንም ጻድቅ ስላልነበረ ኢየሱስ አንድም ሰው አላገለለም። እዚህ ላይ ኢየሱስ ማለቱ ጻድቃን ነን ብለው በማሰብ አዳኝ አያስፈልጋቸውም ብለው የሚያስቡትን እያዳነ (እየጠራ) አልነበረም ማለት ነው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:18-20 ላይ የኢየሱስ ደቀ መዛሙርት ለምን አይጦሙም ነበር?

መልስ፦ ብዙ አይሁዶች እንደ ልማድ እና ባሕል እንጂ ለእግዚአብሔር ካላቸው አምልኮ የተነሳ አይጦሙም ነበር፣ እናም ደቀ መዛሙርቱ በዚያ ምክንያት መጦም አያስፈልጋቸውም ነበር። ክርስቲያኖች ዛሬም ቢሆን ጸሎታቸውን ለማተኮር፣ ሐዘናቸውን ወይም ለእግዚአብሔር የሚያቀርቡትን የጥያቄያቸውን ጥንካሬ ለመግለጽ እንደ ሌላ መንገድ ይጦማሉ። ነገሩን ቀለል አድርገን ካየነው (ለማፌዝ ያህል)፣ ጥቂት ኪሎግራም ክብደት መቀነስ ያለበትን ማንኛውንም ክርስቲያን መመልከት ትችላላችሁ፣ እናም ጸሎቱን በመጦም ለመግለጽ እንዲህ ያለ ድንቅ አቅም ያለውን ሰው ማየት ትችላላችሁ። በቁም ነገር፣ ክርስቲያኖች ወደ እግዚአብሔር ይበልጥ ለመቅረብ ራሳቸውን ለመርዳት ይጦማሉ። ኢየሱስ መጦምን አይቃወምም ነበር፣ ነገር ግን ደቀ መዛሙርቱ ቀድሞውኑ ከኢየሱስ ጋር ስለነበሩ፣ በዚህ ጊዜ ለዚያ ዓላማ መጦም አያስፈልጋቸውም ነበር።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:21-22 እና በማቴዎስ 9:16-17 ላይ የልብስ እና የአቁማዳ ሁለቱ ምሳሌዎች ትርጉም ምንድን ነው?

መልስ፦ ፈሪሳውያን በዚህ ጊዜ የመጦምን ባሕል መከተል አለባቸው ሲሉ፣ ኢየሱስ ግን ወንጌል በመሠረታዊነት አዲስ ነገር መሆኑን እየተናገረ ነበር። በውጫዊ ሁኔታ፣ አንዳንድ ጊዜ አዳዲስ ነገሮች በአሮጌ ነገሮች ላይ ሊለጠፉ አይችሉም፣ ምክንያቱም አሮጌው ሊሸከመው ስለማይችል። በውስጣዊ ሁኔታ፣ አንዳንድ ጊዜ አዳዲስ ይዘቶች የድሮ ቅርጾችን ሳይሰብሩ በድሮ ቅርጾች ሊያዙ አይችሉም። በተለይም ወንጌልን በተመለከተ፣ ስለ ብሉይ ኪዳን ቀድሞውኑ በምታውቀው ነገር ላይ ብቻ ልትለጥፈው አትችልም፤ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ያለውን ነገር በድጋሚ መግለጽ ብቻ ሳይሆን፣ ክርስቶስ እስኪመጣ ድረስ ብቻ ፍንጭ የተሰጠበት “ምስጢር” ነው። በነገራችን ላይ፣ በእነዚህ ሁለት ምሳሌዎች ውስጥ ያለው “አሮጌ” ብሉይ ኪዳን መሆኑን፣ ወይም ብሉይ ኪዳን እና በተጨማሪ የተለጠፉ የፈሪሳውያን ወጎች መሆኑን በተመለከተ የተወሰነ እርግጠኛ አለመሆን አለ። አንድ ሰው ምንም ዓይነት የአይሁድ ወይም ሌላ ሃይማኖታዊ ወጎች ቢኖሩትም፣ የምሥራቹ ቀደም ሲል በነበረ ማንኛውም ወግ ላይ ብቻ የምትለጥፈው ነገር አይደለም። በመጨረሻም፣ ልብህን ለእግዚአብሔር ታዛዥ (ተለዋዋጭ) አድርግ፤ የማትጠብቃቸውን አዳዲስ ነገሮች ሊያሳይህ ይፈልግ ይሆናል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:22 ላይ ድርጅቶች እንዴት እንደ አሮጌ አቁማዳ ይሆናሉ እና ለአዳዲስ ነገሮች የመለጠጥ ችሎታቸውን ያጣሉ?

መልስ፦ ግቦችን (goals) ከአላማዎች (objectives) ጋር ግራ ሲያጋቡ። አላማዎቹ በመጀመሪያ ከግቡ ጋር ለማዛመድ ጥሩ ቢሆኑም፣ አላማዎቹ ጊዜ ያለፈባቸው ሊሆኑ ይችላሉ፣ ወይም ይበልጥ አስፈላጊ አላማዎች ሊታዩ ይችላሉ። ከዚያ አሁንም ቢሆን ኦሪጅናል ዓላማዎችን ለባህሉ ሲሉ፣ ወይም ሂደቱን ለመከተል ይከተላሉ። በአዲስ፣ በጥሩ አላማዎች እንኳን ቢሆን፣ በጥሩ ሂደት ውስጥ ያሉ ጥሩ አላማዎች ሁሉንም ጉዳዮች ሊሸፍኑ አይችሉም። ድርጅቶች እና ሰዎች የመላመድ ችሎታን ሲያጡ፣ እና ምንም በማይጠቅሙ ነገሮች ላይ ስምምነት የማድረግ ችሎታቸውን ሲያጡ፣ ጠቃሚነታቸውን ሊያጡ ይችላሉ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:23-24 ላይ እሸት መቀጠፍ ምን ስህተት አለው ተብሎ ይታሰባል?

መልስ፦ ብሉይ ኪዳን በዚህ ላይ ምንም ስህተት እንዳለው አይናገርም። ሆኖም፣ ፈሪሳውያን የትኛውንም እህል መሰብሰብ፣ ምንም ያህል ትንሽ ቢሆን፣ እንደ መከር አድርገው ይቆጥሩት ነበር። እህል መሰብሰብ ሥራ ስለነበር፣ በሰንበት ቀን ያንን ከለከሉ።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:26 ላይ ይህ በአብያታር ዘመን ነበር ወይስ በአባቱ በአሂሜሌክ ዘመን?

መልስ፦ ተጠራጣሪው የ ‘Asimov’s Guide to the Bible p.909’ ይህ “የእውነታ ስህተት” ነው ይላል፣ ነገር ግን እዚህ ተሳስቷል። ምንም እንኳን የአብያታር አባት አሂሜሌክ ከዚያ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ቢገደልም አብያታርም ሆነ አሂሜሌክ በዚያን ጊዜ በሕይወት ነበሩ። በ ‘Encyclopedia of Bible Difficulties p.362’ መሠረት፣ እዚህ ላይ ግሪኩ፣ epi Abiathar archiereos፣ በቀላሉ “በሊቀ ካህናቱ በአብያታር ዘመን” ማለት ነው። አብያታር በዚያን ጊዜ በሕይወት ከመኖሩም በላይ፣ ይህ ሲከሰት በቦታው ተገኝቶ ነበር። ምንም እንኳን ዳዊት የእስራኤል ገዥ የሆነው ቆየት ብሎ ቢሆንም፣ ይህ አገላለጽ “በእስራኤል ገዥ በዳዊት ዘመን” ከማለት ጋር ተመሳሳይ ነው። በማጠቃለያ፣ ይህ የሆነው በኋላ ሊቀ ካህናት በነበረው በአብያታር ዘመን ነበር። ‘When Critics Ask p.370’ እንደሚያጠቃልለው፣ “ይህ የሆነው በአብያታር ዘመን እንጂ በቢሮው በሥልጣን ዘመን አልነበረም።”

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 2:27 ላይ ሰንበት ለሰው ከተፈጠረ (በግሪክ anthropos)፣ ይህ ማለት የሰው ልጅ ሁሉ ሰንበትን መጠበቅ አለበት ማለት ነውን?

መልስ፦ አይደለም በሦስት ምክንያቶች።

1.      ምንም እንኳን የሰው ልጅ ሁሉ እንዲጠብቀው ታዝዞ ቢሆን ኖሮ፣ ከኢየሱስ ትንሣኤ በኋላ አዲስ ኪዳን በቆላስይስ 2:16-17 ሰንበታት (እንዲሁም አዳዲስ ጨረቃዎች እና የምግብ ሕጎች) ከአሁን በኋላ መከበር እንደሌለባቸው ይናገራል። በእብራውያን 8:13 መሠረት አሮጌው ኪዳን አሁን ጊዜው አልፎበታል።

2.     በብሉይ ኪዳን ዘመናት እንኳን፣ እግዚአብሔር ሰንበትን እንዲጠብቁ ከአይሁዶች በቀር ለማንም አልነገረም። በ2 ዜና መዋዕል 2:3 መሠረት ሰንበታት፣ በዓላት እና አዳዲስ ጨረቃዎች ለእስራኤል ዘላቂ ሥርዓት ነበሩ።

3.     በማርቆስ 2:27 ላይ anthropos የሚለው ቃል ለወንድ (ወይም ለሰው) አጠቃላይ ቃል ብቻ ነው። ነገር ግን ሴቶችም ሰንበትን መጠበቅ ስለነበረባቸው፣ ስለ anthropos ሁሉም ወንዶች ናቸው ብለህ ብዙ ማውራት አትችልም። ሆኖም፣ በዘጸአት 31:12-13 መሠረት በእግዚአብሔር እና በእስራኤል መካከል ምልክት ብቻ ስለነበር ሰንበት ከአይሁዶች በቀር ለማንም አልታዘዘም። በሰማይ እና አሁን፣ በእብራውያን 3-4 የሰንበት-ዕረፍት፣ (አሁንም ሆነ ወደፊት በየቀኑ የሆነው) በእብራውያን ለተጠቀሱት አማኞች ሁሉ ይቀርባል።

በአጠቃላይ፣ እኛ እና የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስቶች በሚከተሉት ላይ መስማማት እንችላለን (ወይም ቢያንስ መስማማት አለብን)፦ a) በብሉይ ኪዳን ዘመን አይሁዶች ብንሆን ኖሮ፣ ሰንበትን መጠበቅ ነበረብን። b) ነገር ግን ክርስቶስ ከሙታን ከተነሳ በኋላ በአዲስ ኪዳን ዘመን አይሁዶች ብንሆንም፣ ጳውሎስን (እንዲሁም ሌሎች የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎችን እና ኢየሱስን) መታዘዝ አለብን። c) አዲስ ኪዳን በብሉይ ኪዳን ውስጥ ያለውን ነገር ሲለውጥ፣ ሲሽር ወይም ሲጨምር፣ አዲስ ኪዳን ቅድሚያ አለው። d) እግዚአብሔር ካልተናገራቸው ነገሮች ይልቅ፣ እግዚአብሔር በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስላስተማራቸው እና ስላዘዛቸው ነገሮች ይበልጥ መጨነቅ አለብን።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:6 ላይ የፈሪሳውያን እና የሄሮድሳውያን (ሰዱቃውያን በመባልም የሚታወቁት) ግብዝነት እዚህ ላይ ምንድን ነው?

መልስ፦ አንድ ሰው “ሕጋዊ” ሆኖ አሁንም ክፉ ሊሆን ይችላል (አንዳንድ የወንጀል ተከላካይ ጠበቆች ስለዚያ ያውቃሉ።) አይሁዶች በሰንበት ቀን እንስሳትን መግደልን የሚከለክሉ ሕጎች ነበሯቸው፣ ነገር ግን መሲሐቸውን ለመግደል በሰንበት ቀን ስለማሴር የተጻፈ ሕግ ስላልነበረ፣ ያ ምንም አይደለም ብለው አስበው ነበር። ይህ በኢየሱስ አገልግሎት መጀመሪያ ላይ ነው፣ እናም ኢየሱስን እንደ መሲሐቸው ባይቀበሉትም እንኳን፣ ከእነርሱ አመለካከት አንጻር ሞት የሚገባውን ምንም ዓይነት ሕግ ያልጣሰውን ሰው ለመግደል እያሴሩ ነበር። ፈሪሳውያን ላለመማር በመምረጣቸው ግትር ልብ ነበራቸው። ዛሬም ብዙ ጊዜ ሰዎች የማይማሩ ናቸው። አንዳንድ ጊዜ በምርጫ አይደለም፣ ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ነው። ንጉሥ ሄሮድስ መጥምቁ ዮሐንስን ስለገደለው፣ ምናልባት ሄሮድስን በኢየሱስም ላይ ተመሳሳይ ነገር እንዲያደርግ ማሳመን እንደሚችሉ ተስፋ አድርገው ሊሆን ይችላል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:6 ላይ ኢየሱስ ከአጋንንት ሲሆን ስለ እርሱ የሚሰጠውን እውነተኛ ምስክርነት ለምን አልተቀበለም? ዛሬስ እግዚአብሔር የማይቀበለው ምስክርነት አለን? [ማሳሰቢያ፦ የእንግሊዝኛው ጥያቄ ጥቅስ ማርቆስ 3:6 ቢልም ይዘቱ ማርቆስ 3:11-12ን ይመለከታል]

መልስ፦ ለመልሱ ሁለት ነጥቦች አሉ። መልእክቱን የሚወስዱ አጋንንት፦ ሰዎች አጋንንቱ ኢየሱስን ሲያመሰግኑ ሲሰሙ፣ እነርሱ ከእርሱ ጎን ያሉ ይመስል ነበር። ኢየሱስ ከሄደ በኋላ፣ ሕዝቡ አሁንም እነዚያን አጋንንት ለመስማት ፈቃደኛ ሊሆኑ ይችላሉ፣ ምክንያቱም በመጨረሻ፣ እነርሱ ኢየሱስን እያመሰገኑ ነበርና። ጳውሎስ በተመሳሳይ ምክንያት በሐዋርያት ሥራ 16:16-19 ከአንዲት ልጃገረድ ላይ ጋኔን አውጥቷል። ዛሬ የአምልኮ ቡድኖች (cults) መሪዎች ብዙውን ጊዜ ኢየሱስን በቃል ያከብራሉ፣ ነገር ግን ኢየሱስ ያስተማረውን እና ያዘዘውን እንደማያምኑ የሚያሳዩ ነገሮችን ያስተምራሉ። እግዚአብሔር ልብን ያውቃል፦ ኢየሱስ የአጋንንትን ምስክርነት ፈጽሞ አልተቀበለም። ሰዎችን በተመለከተ፣ 1ኛ ሳሙኤል 16:7 ሰዎች ውጫዊውን ገጽታ እንደሚመለከቱ偏 እግዚአብሔር ግን ልብን እንደሚመለከት ይናገራል። እግዚአብሔር እኛ ከምናወጣቸው ድምፆች ይልቅ እነዚያን ድምፆች በማሰማት ረገድ ለልባችን ይበልጥ ያስባል። ዛሬ አንዳንዶች እግዚአብሔርን በሐሰት ሊያመሰግኑት ይችላሉ፣ ነገር ግን በቅንነት አይደለም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:14,19 ላይ ኢየሱስ አሥራ ሁለት ደቀ መዛሙርትን ከሾመ፣ ከእነርሱ አንዱ የሆነው የአስቆሮቱ ይሁዳ በኋላ ኢየሱስን ለምን አሳልፎ ሰጠው?

መልስ፦ የሐዋርያት ሥራ 2:23 ኢየሱስ በእግዚአብሔር አስቀድሞ ማወቅ በተወሰነው ዓላማ ለሞት አሳልፎ እንደተሰጠ ይናገራል። ኢየሱስን አሳልፎ መስጠት የይሁዳ ምርጫ ነበር፣ ነገር ግን ይሁዳ ምርጫውን እንዲለማመድ በሚያስችል ቦታ ላይ ተቀምጦ ነበር። በዮሐንስ 13:21 ብዙ ሰዎች በኢየሱስ ክህደት እንደተፈጸመባቸው ተሰምቷቸው ሊሆን ይችላል። እነርሱ የእርሱን ተአምራት እና የይገባኛል ጥያቄዎች ሮማውያንን የማባረር ኃይል እንዳለው አድርገው ሊተረጉሙት ይችላሉ፣ ሆኖም እርሱ ይህን ላለማድረግ መርጧል። እግዚአብሔር ያንተን ዓላማዎች ለማገልገል እዚያ እንዳለ ካሰብክ፣ ፈጥኖም ይሁን ዘግይቶ እኛ የእርሱን ዓላማዎች ለማገልገል እዚህ እንደሆንን እንጂ በተቃራኒው እንዳልሆነ እስክትገነዘብ ድረስ፣ አንተም በእግዚአብሔር ክህደት እንደተፈጸመብህ ይሰማህ ይሆናል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:14-19 ላይ ኢየሱስ አሥራ ሁለት ደቀ መዛሙርት እንዲኖሩት የፈለገው ለምንድን ነው?

መልስ፦ በእርግጠኝነት አናውቅም፣ ነገር ግን ቢያንስ ሦስት ምክንያቶችን ማየት እንችላለን፦

1.      ከእርሱ ጋር በቅርብ በመሆን መማር እንዲችሉ።

2.     ኢየሱስ ሄደው እንዲሰብኩ ሊልካቸው።

3.     የታመሙትን የመፈወስ እና አጋንንትን የማውጣት ኃይል እንዲኖራቸው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:14-19 ላይ ኢየሱስ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ የተካኑ ባለሙያዎችን ወይም ቀድሞውኑ የሚሰብኩ ሰዎችን ለምን አልመረጠም ብለህ ታስባለህ?

መልስ፦ ከአሥራ ሁለቱ ደቀ መዛሙርት መካከል አራቱ ዓሣ አጥማጆች፣ አንዱ ቀራጭ እና አንዱ ቀናተኛ (zealot) ነበሩ። ስለ ስድስቱ ሌሎቹ አናውቅም። ነገር ግን ዓለምን በተመለከተ፣ ሁሉም ተራ ሰዎች ይመስሉ ነበር። ወደ ክርስቶስ ስትመጣ አንተ ማን ነህ የሚለው አስፈላጊ አይደለም፤ ይልቁንም ክርስቶስ አንተን ማን እንደሚያደርግህ ነው አስፈላጊው።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:17 ላይ “ቦአኔርጌስ” (boanerges) የሚለው ቃል እንዴት የነጎድጓድ ልጆች ማለት ይሆናል?

መልስ፦ ሞቃታማ ቁጣ ስለነበራቸው ይህ ቅጽል ስም ተሰጥቷቸዋል። ቦአኔርጌስ የሚለው ቃል የቁጣ ልጆች ማለት ከሆነው “ቤናይ ሬገሽ” (benai regesh) ከሚለው የአረማይክ ቃል የተወሰደ የግሪክ ፊደል መለወጫ ነው። ነገር ግን ሬገሽ ወደ ኔርጌስ (nerges) በጣም ቅርብ አይደለም።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:27 ላይ እዚህ የሰይጣን ንብረቶች ምንድን ናቸው ወይም እነማን ናቸው?

መልስ፦ በሰይጣን ባርነት ወጥመድ ውስጥ የወደቁ ሰዎች አሉ። ማንም ሰው የእኔ ነው ብሎ በሚያስበው ነገር ሰዎች ሲገቡበት አይወድም፣ እናም ሰይጣንም አይወደውም። ነገር ግን ሰይጣን የእርሱ ነው ብሎ የሚያስበውን ወስደን ወደ እግዚአብሔር ልናመጣቸው ይገባል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:31-35 ላይ ኢየሱስ እናቱን፣ ወንድሞቹን እና እህቶቹን እዚህ ለምን ጠቀሰ?

መልስ፦ ኢየሱስ ቤተሰቡን እንደሚወድ እና ዋጋ እንደሚሰጠው አያጠራጥርም፣ ነገር ግን ቤተሰቡ እግዚአብሔርን ከመከተል እና ከኢየሱስ አገልግሎት ቅድሚያ አልወሰደም። ቤተሰቡ ኢየሱስን ለመውሰድ ከናዝሬት ወደ ቅፍርናሆም 30 ማይል ያህል ተጉዘዋል፣ ነገር ግን ኢየሱስ ከእነርሱ ጋር ሊሄድ አልነበረም። እኛም ትክክለኛ አመለካከት ሊኖረን ይገባል። ወላጆቻችንን በጌታ መታዘዝ አለብን፣ ነገር ግን የሚፈልጉት የእግዚአብሔር ፈቃድ ካልሆነ የወላጆቻችንን ቀጥተኛ ትእዛዝ የማንታዘዝበት ወይም ከተዘዋዋሪ ፍላጎታቸው በተቃራኒ የምንሄድበት ጊዜያት አሉ።

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:31-35 ላይ ኢየሱስ እዚህ እናቱን ባለማክበር ኃጢአት እየሠራ ነበርን?

መልስ፦ አልነበረም፣ ምክንያቱም እነርሱ ኢየሱስን በስብከቱ መካከል አቁሞ በዚያን ጊዜ ሊያያቸው እንዲመጣ እየጠየቁት አልነበረም፣ እናም ኢየሱስ እግዚአብሔር አብ አሁን እንዲሰብክ እንደሚፈልግ ያውቅ ነበር። የኢየሱስ ቤተሰብ በማርቆስ 3:20-21 ኢየሱስ አእምሮውን እንደሳተ አስበው ነበር። በግምት ለመናገር፣ እናቱ ኢየሱስን ስብከቱን በቋሚነት እንዲያቆም ብትጠይቀው ኖሮ፣ የእግዚአብሔርን ትእዛዝ ለመታዘዝ ኢየሱስ ይህንን (ግምታዊ) ትእዛዝ አለመታዘዝ ነበረበት።

ጥያቄ፦ በማርቆስ 3:31-35 ላይ ዮሴፍ ለምን እዚህ አልነበረም?

መልስ፦ መጽሐፍ ቅዱስ አይናገርም። ሆኖም፣ የቤተ ክርስቲያን ትውፊት እንደሚለው ዮሴፍ ከማርያም በጣም ይበልጥ በዕድሜ ይበልጥ ነበር እናም በዚያን ጊዜ ሞቶ ሊሆን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:10-20 ላይ ኢየሱስ የእነዚህን ምሳሌዎች ትርጉም ለአሥራ ሁለቱ ደቀ መዛሙርት ብቻ ለምን አብራራ?

መልስ፡ ቅዱሳት መጻሕፍት ሕዝቡ እያንዳንዱን ማብራሪያ ለምን እንዳልሰሙ አይናገሩም፣ ነገር ግን ኢየሱስ በተለይ ደቀ መዛሙርቱ እንዳይሳሳቱ ይፈልግ ነበር። እርግጥ ነው፣ በሕዝቡ ውስጥ የሚፈልግ ማንኛውም ሰው የኢየሱስ ደቀ መዝሙር መሆን እና በኢየሱስ እና በአሥራ ሁለቱም ሊማር ይችላል።

ይህ ዛሬም ነገሮች ያሉበት ዓይነት መንገድ ነው። ሁሉም ሰው ስለ ወንጌል የሆነ ነገር መስማት ይችላል፣ ነገር ግን በእውነት ሙሉ በሙሉ መረዳት ከፈለጉ፣ የእግዚአብሔርን ቃል ማጥናት እና ከሌሎች ክርስቲያኖች ጋር መማር አለባቸው።

ነገር ግን ለአማኞች እንኳን፣ የእግዚአብሔርን ትርጉም ለማግኘት ቅዱሳት መጻሕፍትን መቆፈር ሥራ ሊሆን ይችላል። እንደሚታየው፣ እግዚአብሔር አንዳንድ ጊዜ እውነቱን ለመማር እንድንሠራ አስቧል፣ ምናልባት በዚያ መንገድ በተሻለ እናስታውሰው ይሆናል። ምሳሌ 25:2 “ነገርን መሰወር ለእግዚአብሔር ክብር ነው፤ ነገርን መመርመር ግን የነገሥታት ክብር ነው።” ይላል (NKJV)።

የተለየ ነገር ግን አሟይ መልስ ለማግኘት ‘Hard Sayings of the Bible p.417-419’ን ይመልከቱ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:11-12 ላይ ሰዎች እንዳይረዱ፣ እንዳይመለሱ እና ይቅር እንዳይባሉ ኢየሱስ ሆን ብሎ ወንጌልን በምሳሌ በመናገር ለምን ያደበዝዘዋል? እርሱ የመጣው ሰዎች ሁሉ እንዲድኑ አይደለምን? (አህመድ ዲዳት ይህንን አንስተዋል)

መልስ፡ ኢየሱስ የጠቀሰው ኢሳይያስ 6:9,10ን ነበር። ኢየሱስ በምሳሌ የተናገረው መሐሪ ለመሆን ነው! ለመልሱ አራት ነጥቦች እዚህ አሉ።

1.      እግዚአብሔር ሁሉም እንዲድን ይፈልጋል (2 ጴጥሮስ 3:9፤ ሕዝቅኤል 17:23)።

2.     ነገር ግን አንዳንዶች የእግዚአብሔርን ቃል ላለመቀበል መርጠዋል እናም በዚህ ሕይወት ውስጥ ለዚያ መዘዞች አሉ። እንደነዚህ ዓይነቶቹ ሰዎች በሐሳባቸው ደንድነው ልባቸውን ያደነድናሉ (ዘጸአት 8:15,32፤ 9:17,34፤ ምሳሌ 28:14፤ ሮሜ 1:18-20፤ ዕብራውያን 3:12-15፤ ዘካርያስ 7:12)።

3.     እግዚአብሔርን ለሚክዱ ሰዎች፣ በ2 ጴጥሮስ 2:20-22 መሠረት እውነትን አውቀው ጀርባቸውን ከሚሰጡት ይልቅ እውነትን ባያውቁ ይሻላቸዋል።

4.     እግዚአብሔርን መከተል የሚፈልጉ ሰዎች ትርጉሙን እንዲያውቁ ሊመሩ ስለሚችሉ፣ እና እግዚአብሔርን መከተል ለማይፈልጉት ምሳሌው ስለማይገባ፣ ምሳሌው ተስማሚ ነው። አንድ ሰው ቀድሞውኑ የሚያውቀውን የእግዚአብሔርን እውነት ከካደ፣ እግዚአብሔር ተጨማሪ እውነት ሊሰጣቸው አይገደድም።

ጥያቄ፡ በማቴዎስ 13:1-23፤ በማርቆስ 4:14-20 እና በሉቃስ 8:5-15 ላይ ባለው የዘሪው ምሳሌ ውስጥ፣ ሰዎች ከአራቱ መሬቶች ጋር የሚመሳሰሉት እንዴት ነው?

መልስ፡ ጥቂት ምሳሌዎች እዚህ አሉ።

1.      አንዳንዶች ከመጀመሪያው ጀምሮ ለወንጌል ደንታ የላቸውም። ሰይጣን በመጀመሪያ ደረጃ ወንጌል በጠንካራው መሬት ውስጥ እንዳይገባ እየሠራ ነበር። አንዳንድ ሰዎች ክርስትናን በጣም ይቃወማሉ። ሌሎች ደግሞ አይደሉም፣ ነገር ግን እንደሰማሁት፣ “የተሻለ የምሠራው ነገር ከሌለኝ ወደ መጽሐፍ ቅዱስ ጥናት እመጣለሁ።”

2.     አንዳንዶች መጀመሪያ ላይ ወንጌልን መቀበል ይፈልጋሉ፣ ነገር ግን በመከራ ወይም በስደት ውስጥ ይወድቃሉ።

3.     አንዳንድ ሰዎች በወንጌል ውስጥ ያድጋሉ፣ ነገር ግን በዚህ ሕይወት ጭንቀት፣ ወይም በማኅበረሰባቸው ፈተናዎች ይታነቃሉ። በምዕራባውያን ማኅበረሰብ ውስጥ ከሚታዩት ታላላቅ “እሾህ” መካከል ማቴሪያሊዝም፣ የሥነ ምግባር ብልግና እና ሁከትን መመልከት እና የአልኮል ሱሰኝነት ይገኙበታል። ዲያቢሎስ በችግር ሊያስቆምህ ካልቻለ፣ ትኩረት በሚከፋፍሉ ነገሮች ያንቅሃል።

4.     አንዳንዶች ምላሽ ይሰጣሉ እንዲሁም ይጸናሉ። ከእነዚህ ውስጥ፣ የተለያዩት የተለያየ ፍሬ ያፈራሉ። በ ‘The Bible Knowledge Commentary: New Testament p.118’ መሠረት በዚያን ጊዜ ከ10 ወደ 1 ምርት በጣም ጥሩ እንደሆነ ተደርጎ ይቆጠር ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:14-20 ላይ በምሳሌው ውስጥ ዘሪው በዘሩ ላይ በጣም ጥንቃቄ የጎደለው አልነበረምን?

መልስ፡ ጥንቃቄ የጎደለው አይደለም፣ በዘሩ ላይ ለጋስ ነው አዎ። ዘሪው እዚያ መዝራት ስለረሳ ብቻ ፍሬያማ የሚሆን “አምስተኛ ዓይነት” መሬት የለም። እውነታው ግን ማንም መሬት “ፍሬያማ መሬት እሆን ነበር፣ ነገር ግን ዘሪው በእኔ ላይ ዘር ስላላስቀመጠ ልወቅሰው እችላለሁ” የሚል ሰበብ ሊሰጥ አይችልም ነበር። አንድ ሰው ዘሪውን “በዘሩ ላይ በጣም ለጋስ” እንደሆነ ከሶታል፣ ምንም እንኳን የጠፋ ጉዳይ ቢሆንም ለእያንዳንዱ መሬት ዕድል ይሰጣል። ሆኖም፣ ማንም ዘሪውን በዘሩ ላይ በጣም ስስታም ነው ብሎ በትክክል ሊከሰው አይችልም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:21-25፣ ማቴዎስ 5:14-16፤ ሉቃስ 8:16-17 ላይ እኛ ዛሬ እንዴት “ልናበራ” ይገባናል?

መልስ፡ አንዴ ወደ ክርስቶስ ከመጣን በኋላ፣ ሰዎች ክርስቶስን በቃላችን፣ በድርጊታችን እና በሕይወታችን በኩል እንዲያዩት የእግዚአብሔር ፍቅር በእኛ በኩል የሚያበራበት ምስክሮች በመሆን በምድር ላይ እንቀጥላለን። በ2 ቆሮንቶስ 3:3 መሠረት እኛ ከክርስቶስ ወደ ዓለም የተላክን ደብዳቤ ነን። በእርግጥ፣ አንዳንድ ሰዎች የሚያነቡት ብቸኛው ደብዳቤ እኛ ልንሆን እንችላለን። በ2 ቆሮንቶስ 3:7-18 ዛሬ በእኛ ውስጥ የሚያበራውን ክብር ሙሴ ፊቱ ላይ መሸፈኛ እስኪያደርግ ድረስ በሙሴ በኩል ካበራው ክብር ይልቅ የላቀ እንደሆነ ያወዳድራል። ስለዚህ 2 ቆሮንቶስ 4:6 እንደሚለው ያ ብርሃን ከእኛ ሊያበራ ይገባዋል። ፊልጵስዩስ 2:15-16 እንደሚለው በዓለም ጨለማ ሰማይ ውስጥ እንደ ከዋክብት ልናበራ ይገባናል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:21-25 ላይ ብርሃንን እንደ ቅርጫት የሚሰርቁ፣ የሚደብቁ ወይም የሚያጠፉ አንዳንድ ነገሮች ምንድን ናቸው?

መልስ፡ ሁለት ዓይነት “ቅርጫቶች” አሉ። አብዛኛውን ጊዜ ብርሃንን የሚደብቀው “ቅርጫት” አማኞች ራሳቸው በብርሃናቸው ላይ ለማስቀመጥ የሚመርጡት ነው። ክርስቲያን መሆናቸውን ለሰዎች መንገር አይፈልጉም፣ ወይም ስለ ሕይወታቸው እና ኢየሱስ በእርሱ ውስጥ ስላደረገው ነገር ማካፈል አይፈልጉም። ያንን ለማሸነፍ ቀላል የሆነ አነስተኛ እርምጃ ለሌላ ክርስቲያን ማካፈል ነው፣ እና ሰዎች ያንን ሊሰሙት ይችላሉ።

ሆኖም አንዳንድ ጊዜ፣ በማኅበረሰቡ በኩል በእኛ ላይ የተቀመጠ ቅርጫት አለ፣ እና እኛ ዝም ብለን በዚያ እንሄዳለን። ክፋት ሲወደስ፣ እና ጥሩ ነገሮች፣ እና ጥሩ ሰዎች ሲዋረዱ ዝም ልንል ይገባልን? ወይስ በተገቢው ጊዜ እና በተገቢው መንገድ መናገር፣ የተጨቆኑትን መከላከል፣ ድጋፍ የሚፈልጉትን መርዳት አለብን?

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:22 ላይ ምን ዓይነት ነገሮች በኋላ ይገለጣሉ?

መልስ፡ እያንዳንዱ ተግባር፣ ጥሩም ሆነ መጥፎ፣ በፍርድ ቀን ይገለጣል። በማቴዎስ 12:36-37 መሠረት ለምንናገረው ለእያንዳንዱ ከንቱ ቃል፣ ሒሳብ መስጠት ይኖርብናል። እግዚአብሔር የባሕርይ ፈራጅ ነው፣ እና ማንም እንደማያይህ ስታስብ ማንነትህ ነው ብሎ አንድ ሰው በአንድ ወቅት ተናግሮ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:24፣ ሉቃስ 6:38 እና በሌሎች ጥቅሶች ላይ፣ የምትጠቀሙበት/የምትሰጡት መስፈሪያ የምትቀበሉት መስፈሪያ ይሆናል ማለት ምን ማለት ነው?

መልስ፡ እነዚህ ሁሉ ጥቅሶች በተጨባጭ “ተጠቀምበት ወይም አጣው” ይላሉ፣ ነገር ግን ሦስት አተገባበሮች ናቸው።

ማርቆስ 4:24 ይበልጥ የእግዚአብሔርን ጥበብ እና ስጦታዎች በተጠቀምክ ቁጥር፣ ይበልጥ እንደሚሰጥህ ያጎላል። ያለህን ጥቂት ነገር ካልተጠቀምክ፣ ያ እንኳን ከአንተ ይወሰዳል።

ሉቃስ 6:38 ተመሳሳይ ነው፣ ነገር ግን ሉቃስ 6:37 እንደሚጠቅሰው፣ መልካም ነገሮችም ሆኑ ይቅርታ እና ምሕረት ለሌሎች የምትሰጠውን ያጎላል።

ማቴዎስ 18:35፤ 6:12 እኛ ሌሎችን ይቅር እንደምንል እግዚአብሔር ይቅር እንደሚለን ያስተምራሉ። ለሌሎች የምንሰጠው የምሕረት እና የይቅርታ መስፈሪያ ምን እንደምናገኝ ያሳያል።

በማጠቃለያ፡ አንዳንድ በመጨረሻው የእግዚአብሔር ፍርድ ገጽታዎች እና በዚህ ሕይወት ወቅት ያለው በረከት ለሁሉም ፍጹም እና ቋሚ ናቸው። አንዳንድ ገጽታዎች አንድ ሰው ባለው እውቀት ላይ የተመሰረቱ ናቸው (ሮሜ 4:15፤ 5:13፤ 2 ጴጥሮስ 2:21-22፣ ወዘተ)። አንድ ሰው የሚያገኘው አንዳንድ ገጽታዎች ለሌሎች በሚሰጡት ላይ የተመካ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:26 ላይ የዚህ ምሳሌ ዋና ነጥብ ምንድን ነው?

መልስ፡ በማርቆስ መጽሐፍ ውስጥ ብቻ የሚገኘው ብቸኛው ምሳሌ ይህ ነው። ዘሩን የሚዘራው ሰውም ሆነ ዘሩን የሚቀበለው መሬት ዘሩ እያደገ ሲሄድ ምን እየተከናወነ እንዳለ አይገነዘቡም። ውጤቱን እና ጥቅሙን ብቻ ነው የሚያዩት።

በአንድ ወቅት አንድ ትንሽ ልጅ በአንድ ኩባያ አፈር ውስጥ የአተር ዘር ተከለ። ውሃ አጠጣው እና ፀሐይ ሰጠው፣ ነገር ግን የአተር ተክሉ መቼም አልበቀለም። ለምን እንደሆነ አልገባውም። እንዴት እየሠራ እንደሆነ ለማየት በየቀኑ ዘሩን ያወጣ ነበር። አንዳንድ ጊዜ ወዲያውኑ በምናያቸው ውጤቶች ላይ በጣም ስለምናተኩር፣ ይበልጥ አስፈላጊ የሆኑትን ነገሮች እናጣለን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:31 ላይ የሰናፍጭ ዘር ከዘሮች ሁሉ ታንሳለች ለምን ይላል፣ ትናንሽ ዘሮች እያሉ?

መልስ፡ የሰናፍጭ ዘሮች እጅግ በጣም ትናንሽ ናቸው፤ ከእነርሱ ውስጥ 725-760 ገደማ አንድ ግራም ይመዝናሉ። ሆኖም፣ እነርሱ በዓለም ውስጥ ካሉት እጅግ ትንሿ የዕፅዋት ዘር አይደሉም። ሰዎች በእርሻ ውስጥ ከሚዘሩት ዘር ሁሉ ታንሳለች፣ እና በዚያን ጊዜ ሰዎች ከሚያውቋቸው ዘሮች ሁሉ ታንሳለች።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:32 ላይ የሰናፍጭ ተክል ከአታክልት ሁሉ ለምን ይበልጣል፣ ትላልቅ አታክልት እያሉ?

መልስ፡ ኢየሱስ እዚህ የዕፅዋት ትምህርት ለመስጠት እየሞከረ አልነበረም። ኢየሱስ ይናገር የነበረው ለአድማጮቹ ጥቅም ሲሆን፣ ኢየሱስ እነርሱ ሊያደንቁት በሚችሉት ቃላት ተናግሯል። የሰናፍጭ ተክል እንደ አታክልት አድርገው ከሚያውቋቸው ተክሎች ሁሉ ትልቁ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:33 ላይ እዚህ አእዋፍ ጥሩ ናቸው ወይስ መጥፎ?

መልስ፡ አእዋፍ በማርቆስ 4:4 ላይ መጥፎ ቢሆኑም፣ እዚህ ገለልተኛ ናቸው። ዛፉን እዚያ ለማስቀመጥ ምንም ዓይነት ሥራ ሳይሠሩ ከዛፉ ቅርንጫፎች የሚጠቀሙ ሰዎችን ይወክላሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:34 ላይ ኢየሱስ ሁሉንም ነገር በምሳሌ ለምን ያስተምር ነበር?

መልስ፡ ይህንን ልዩ የማስተማሪያ መንገድ በመጠቀም፣ ኢየሱስ መማር የሚፈልጉትን ሊያስተምር፣ እና እርሱን መከተል ለማይፈልጉት ደግሞ ደብቆ ሊያቆየው ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:38 ላይ በማዕበሉ ጊዜ ኢየሱስ በመርከቧ ውስጥ እንዴት ተኝቶ ሊሆን ቻለ?

መልስ፡ ኢየሱስ ከስብከቱ ሁሉ በኋላ ደክሞት ሊሆን ይችላል። በተጨማሪም፣ ደቀ መዛሙርቱ የመጠየቅን አስፈላጊነት ለማሳየት ሲል፣ ምናልባት አብ በዚህ ጊዜ ኢየሱስ ጥልቅ እንቅልፍ እንዲተኛ በተለይ ፈልጎ ሊሆን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:39 ላይ ነፋሱ እንዴት እንዲህ በድንገት ጸጥ ሊል ቻለ?

መልስ፡ ነፋስ በሁለት አካባቢዎች መካከል ባለው የግፊት ልዩነት ምክንያት የሚፈጠር ነው። ነፋስ በተፈጥሮው በድንገት ሊያቆም ቢችልም፣ ይህ ክፍል ነፋሱ ጸጥ ማለቱ ተአምር እንደነበረ ያሳያል። ወደ እንግሊዝኛ “ጸጥ በል” ተብሎ የተተረጎመው ቃል (በግሪክ pephimoso) በማርቆስ 1:25 እንዳለው በትክክል ሲተረጎም “ተለጎም” ማለት ነው። በ ‘The Bible Knowledge Commentary: New Testament p.122’ እና ‘The Expositor’s Bible Commentary vol.8 p.656’ መሠረት ጋኔንን ከኃይሉ ለማሳጣት የሚጠቅም ቴክኒካዊ ቃል ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:39 ላይ አውሎ ነፋሶች በጣም አደገኛ ነበሩ፣ እና ዓሣ አጥማጆቹ አብረዋቸው ከተቀመጠው ሰው የተነሳ ባይሆን ኖሮ፣ በእውነተኛ አደጋ ውስጥ እንደነበሩ ያውቁ ነበር። በሕይወታችን ከሚያጋጥሙን ማዕበሎች፣ ከኢየሱስ ጋር “በጀልባው ውስጥ” መሆናችንን እንዴት እርግጠኛ መሆን እንችላለን?

መልስ፡ ሁለት ገጽታዎች አሉ።

በቡድኑ ውስጥ ይግቡ፡ በመጀመሪያ፣ ኢየሱስ እኛ ራሳችን መሄድ ወደምንፈልግበት ቦታ እንዲረዳን ብቻ ከመጠየቅ ይልቅ፣ ኢየሱስ ወደሚመራን ቦታ በእውነት እየተከተልነው መሆኑን እርግጠኞች እንሁን። እግዚአብሔር በር ሲዘጋ፣ መልሰህ ለመክፈት ጠንክረህ መሞከር ትችላለህ፣ እና አንዳንዴም በተሳካ ሁኔታ። ነገር ግን የመጨረሻው ውጤት ስኬት ሳይሆን ውድቀት ይሆናል።

በጀልባችን ውስጥ እንዲገባ እንፍቀድለት፡ ሁለተኛ፣ ኢየሱስን ወደ ሕይወትህ ብቻ ሳይሆን ኢየሱስን ወደ እያንዳንዱ የሕይወትህ ገጽታ ጋብዘው። በሕይወትህ ለእግዚአብሔር አሳልፈህ ያልሰጠሃቸው፣ ይልቁንም ለእግዚአብሔር፣ “ምንም አይደለም፣ እኔ ራሴ ይህንን ክፍል እይዘዋለሁ” ያልካቸው ነገሮች አሉን? እግዚአብሔር የተለያዩ አማራጮችን ራስህ እንድታጠና፣ እና ጥሩ ውሳኔዎችን ማድረግ እንድትማር የሚፈልግባቸው ነገሮች በሕይወት አሉ። ነገር ግን ልክ ልጆችህ አንዳንዴ መጥፎ (ተስፋ እናደርጋለን ትናንሽ) ውሳኔ እንደሚያደርጉ፣ እና ከስህተቶቻቸው እንደሚማሩ ሁሉ፣ የሰማዩ አባትህ መጥፎ ውሳኔዎችን እንድታደርግ እና ከእነርሱ እንድትማር ሊፈቅድልህ ይችላል። ነገር ግን እግዚአብሔር ሊያናግርህ እና ውሳኔዎችህን በደስታ እንዲሽር ዕድል ስጠው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:1 ላይ የጌርጌሴኖን (Gadarenes) አገር የት ነው?

መልስ፡ ይህ ከገሊላ ባሕር በስተደቡብ ምሥራቅ 35 ማይል ርቀት ላይ በሚገኘው በዘመናዊቷ ዮርዳኖስ አገር በጌራሳ (Gerasa) ከተማ አቅራቢያ ያለው አካባቢ ነው። ‘The NIV Study Bible p.1501’ ከዘመናዊው የኬርሳ መንደር በስተደቡብ አንድ ማይል ርቀት ላይ ከባሕር ዳርቻ 40 ያርድ ርቀት ላይ ገደላማ ኮረብታ እንዳለ ይጠቅሳል። በሁለት ማይል ርቀት ላይ መኖሪያ ቤቶች ሆነው የሚያገለግሉ የዋሻ መቃብሮች አሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 4:39 ላይ ኢየሱስ እዚህ የጠየቁትን ደቀ መዛሙርት፣ እና አጋንንትን እና የተቃወሙትን ሰዎች በተለያዩ መንገዶች አስተናግዷል። በተለያዩ መንገዶች የሚጠይቁንን ወይም የሚቃወሙንን ሰዎች እንዴት ልናስተናግዳቸው ይገባል?

መልስ፡ ሊታሰቡ የሚገባቸው ስድስት ደረጃዎች እዚህ አሉ።

ደረጃ 1፡ ከማንኛውም ሌላ ሰው ጋር ከመገናኘታችን በፊት፣ መጀመሪያ ከራሳችን እና ሊኖረን ከሚችለው ማንኛውም ኩራት ጋር መገናኘት አለብን። አንዳንድ ሰዎች በድርጊታቸው ወይም በውሳኔዎቻቸው ላይ የሚሰነዘር ማንኛውንም ትችት በእነርሱ ላይ እንደተሰነዘረ የግል ጥቃት አድርገው ይመለከቱታል። በጦርነት ውስጥ ያለውን “ታማኝ ተቃዋሚ” የሚለውን ጽንሰ-ሐሳብ አይረዱም። አንዳንድ ሰዎች ሁል ጊዜ ትክክለኛውን ውሳኔ ማድረግ እንዳለባቸው ያስባሉ፣ እና መቼም ባይሳካላቸው፣ አንድ ሰው ስህተት መሥራታቸውን እንዳያውቅባቸው ይፈራሉ። ከሌሎች ጋር ለመገናኘት ከመሞከርህ በፊትም እንኳ ሰዎች ስህተት ስትሠራ እንዲያዩህ መፍቀድህ ለአንተ ምንም እንዳልሆነ እርግጠኛ ሁን። በመጨረሻም በጥንቃቄ አዳምጥ። አንዳንድ ጊዜ የሚያናግርህ ሰው ተሳስቶ ሊሆን ይችላል፣ እና ምክሩን መከተል የለብህም፣ ነገር ግን በተሳሳተው ሐሳብ መካከል እንኳ አሁንም ልታስብበት የሚገባ የእውነት ጭላንጭል ሊኖር ይችላል። ያንን መፈለግ መቻል አለብህ።

ደረጃ 2፡ የምታነጋግረው እያንዳንዱ ሰው ራሱ ደረጃ 1ን እንዳላደረገ ተገንዘብ። እያንዳንዱን ትችት በእነርሱ ላይ እንደተሰነዘረ የግል ጥቃት አድርገው የሚመለከቱት መሆኑን ለማስተዋል ሞክር። በሚናገሩበት ጊዜ፣ ዕውቅና ስጧቸው (አክብሯቸው)፣ የተሳሳቱበትን ድርጊት ወይም ውሳኔ ላይ አጽንኦት ይስጡ፣ እና አሁን ምን መደረግ እንዳለበት ያመልክቱ።

ደረጃ 3፡ ሰዎች ልትከተለው የማይገባውን ምክር ሲሰጡህ፣ ቢያንስ እንዲናገሩ በፈቀዱልህ መጠን፣ ለምን እንደማትከተለው በትሕትና አስረዳ። ሮሜ 14:16 እንደሚለው፣ መልካም መሆኑን የምታውቀው ነገር እንደ ክፉ እንዲነገር አትፍቀድ።

ደረጃ 4፡ ሰዎች ልትከተለው የሚገባ ምክር ሲሰጡህ፣ ለመስማማት ፈጣን ሁን፣ ስላስተማሩህ ወይም ስለረዱህ አመስግናቸው፣ እና ከዚያ ተከተለው። ፊትን ለማዳን ብቻ ትክክል መሆኑን በምታውቀው ነገር ላይ መጨቃጨቅ አያስፈልግም። ያንን ጥሩ ሐሳብ ያቀረበው ሰው ልጅ ወይም ከአንተ በታች ባለ የሥራ ደረጃ ላይ ያለ ሰው ቢሆን እንኳ ምንም ለውጥ የለውም። ጥሩ ምክር ከሆነ ለማንኛውም ተከተለው።

ደረጃ 5፡ ምክሩ በተለይ ጥሩ ወይም በተለይ መጥፎ ነው ብለህ ካላሰብክ፣ ለመደራደር ፈቃደኛ ሁን። በነገሩ ላይ ጠንካራ አቋም ካላቸው፣ ለአንተ ብዙም አስፈላጊ ባልሆነ ጉዳይ ላይ ዝም ብለህ አብረሃቸው ብትሄድ ምን ያህል ጉዳት ወይም ጥፋት ሊያደርስ እንደሚችል አስብ። ይህ በተለይ በትዳር ውስጥ ጠቃሚ ነው።

ደረጃ 6፡ ግለሰቡ በላይህ ባለ ቦታ ላይ ሲሆን፣ ለምሳሌ አሠሪ፣ የመንግሥት ሹም፣ ወይም ባልሽ፣ እና ትእዛዛቸው ወይም ምክራቸው ጥሩ ካልሆነ፣ ሊከብድ ይችላል። መጀመሪያ የሌላውን አማራጭ ጠቀሜታዎች ለእነርሱ ለማስረዳት ሞክር። ነገር ግን አሁንም ባይሰሙህ፣ ምናልባት አንተ ተሳስተህ ስለሆነ ወይም አንተ ትክክል ብትሆንም እንኳ እነርሱ የሚያውቁትን አንተ የማታውቀው ነገር ስላለ ሊሆን ይችላል። በሌላ በኩል ደግሞ፣ እዚህ ላይ በስንፍና ውሳኔ እያደረጉ ሊሆን ይችላል። (ብዙውን ጊዜ) ግዴታህ እንደመሆኑ መጠን ካስጠነቀቅሃቸው በኋላ፣ አንዳንድ ጊዜ አብረህ መሄድ ይኖርብሃል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:3-4 ላይ ይህ አጋንንት ያደረበት ሰው ሰንሰለት እና እግር ብረት እስኪሰብር ድረስ እንዴት ጠንካራ ሊሆን ቻለ?

መልስ፡ አጋንንት ያላደረባቸው ሰዎች እንኳ በአስጨናቂ እና ለሕይወት አስጊ በሆኑ ሁኔታዎች ውስጥ ታላቅ የጥንካሬ ሥራዎችን እንደሚያከናውኑ ታውቋል። ሊከሰት ለነበረ (በደግነት ስላልተከሰተ) የኬሚካል ፋብሪካ ፍንዳታ ማስጠንቀቂያ ሰምቻለሁ፣ እና አንድ የኬሚካል ኦፕሬተር በስምንት ጫማ ከፍታ ባለው የሰንሰለት አጥር ላይ ዘሏል። ወደ ፋብሪካው ሲመለስ፣ ያደረገውን ስላላመነ ያንን አጥር በመደነቅ ተመለከተ።

አንድ የቆመ መኪና ልጇን ሊጨፈልቀው ሲል የመኪናውን ጥግ ስላነሳች ሴትም ሰምቻለሁ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:6 ላይ አጋንንት ያደረበት ሰው ኢየሱስን ሊሰግድለት ለምን እየሮጠ መጣ?

መልስ፡ ቅዱሳት መጻሕፍት ባይናገሩም፣ አንድ ግምት እዚህ አለ። ጋኔኑ ኢየሱስ ለእርሱ እየመጣ እንደሆነ ካሰበ፣ እና ማምለጥ እንደማይችል፣ ምናልባት ኢየሱስ እንዲራራለት ሊለምን መጀመሪያ ወደ ኢየሱስ መሮጥ ፈልጎ ይሆናል። ጋኔኑ ኢየሱስ እየመጣ መሆኑን አውቋል፣ እናም በተስፋ መቁረጥ ውስጥ ጋኔኑ ሰውየውን እያሰቃየ ቢሆንም፣ ኢየሱስን ከማሰቃየት እንዲምረው ለመጠየቅ ለኢየሱስ አክብሮት ሰጠ።

እንደ ተጨማሪ ማስታወሻ፣ የቀደመው ታሪክ በጋኔን ጥቅም ላይ የዋለውን የኢየሱስን የተፈጥሮ ኃይል ሲያሳይ፣ ይህ ግን ኢየሱስ በአጋንንት ላይ ያለውን ኃይል በቀጥታ ያሳያል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:9 እና በሉቃስ 8:30 ላይ የጋኔኑ ስም ለምን “ሌጌዎን” (Legion) ተባለ?

መልስ፡ አንድ የሮማውያን ሌጌዎን ከ 5,000 እስከ 6,000 የሚደርሱ ወታደሮችን ይይዛል። በሌላ አነጋገር፣ ይህ ሰው ከአንድ ጋኔን ጋር አንድ ችግር አልነበረውም፤ ይልቁንም ከአጋንንት ጋር 5,000 ወይም 6,000 ችግሮች ነበሩበት። እግዚአብሔር ስንት ችግሮች እንዳሉን ግድ አይሰጠውም፤ ጌታ ሁሉንም ሊፈታቸው ይችላል። በአሁኑ ጊዜ ያለው እያንዳንዱ ጋኔን ከኤደን ገነት ጀምሮ ራሱን የቻለ ሕልውና ነበረው ወይስ አልነበረውም ብሎ አንድ ሰው ሊያስብ ይችላል። ምናልባት አጋንንት (ልክ እንደ ጀርሞች) ከሰው አካል ውጭ ወይም በሰው ለም መሬት (ህይወት) ውስጥ ሊባዙ ይችላሉ። ይህ ግን ግምት ብቻ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:10-14 እና በሉቃስ 8:32 ላይ ኢየሱስ ከአጋንንቱ ጋር “ስምምነት ያደረገ” ለምን ይመስል ነበር?

መልስ፡ ኢየሱስ ይህን የማድረግ ሙሉ ነፃነት (ስልጣን) ቢኖረውም፣ ቅዱሳት መጻሕፍት ግን ለእነርሱ ፈቃድ ከመስጠት የዘለለ ምንም ነገር እንዳደረገ አይናገሩም። ኢየሱስ ለአጋንንቱ የግድ ምንም ዓይነት ውለታ አላደረገም፤ አሳማዎቹ ሰጥመዋልና።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:10-14 ላይ ዛሬ ክርስቲያኖች ከአጋንንት ጋር ስምምነት ማድረግ አለባቸውን?

መልስ፡ እኛ ማድረግ እንዳለብን የሚያሳይ ምንም ማስረጃ የለም። እኛ ኢየሱስ የነበረው ዓይነት እውቀት የለንም። አጋንንት ከእኛ ውጭ በሌላ ልኬት (dimension) እንደሚያዩ፣ ይበልጥ ብልህ ሊሆኑ እንደሚችሉ፣ እና ሐቀኛ ወይም እምነት የሚጣልባቸው ስለመሆናቸው ምንም ዋስትና እንደሌለ ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ እንዲታሰሩ ወይም እንዲለቁ ከማዘዝ በቀር፣ ከማንኛውም ጋኔን ጋር ለመነጋገር ምንም ዓይነት አሳማኝ ፍላጎት ያለ አይመስልም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5:12 እና በሉቃስ 8:30-33 ላይ አጋንንቱ ወደ አሳማዎቹ ለመግባት ለምን ፈለጉ?

መልስ፡ ቅዱሳት መጻሕፍት በአጋንንት አእምሮ ውስጥ ስላለው አስተሳሰብ አጭር ፍንጭ ብቻ ይሰጡናል። እንደሚታየው፣ በዚህ ጊዜ ወደ ጥልቁ ከመሄድ ይልቅ ወደ አሳማዎቹ መግባት የተሻለ እንደሆነ አስበው ነበር። አጋንንቱ ሆን ብለው አሳማዎቹን እንዲሰምጡ አድርገዋቸዋል፣ በአጋጣሚ እንዲሰምጡ አድርገዋል፣ ወይስ አሳማዎቹ እንደሚሰምጡ እንኳ ያውቁ እንደነበር ቅዱሳት መጻሕፍት አይናገሩም። በመጨረሻም፣ ቅዱሳት መጻሕፍት አጋንንቱ እና ሰይጣን ሙሉ በሙሉ ጤናማ እንደሆኑ ወይም አንዳንድ ጊዜ እብድ እንደሆኑ አይናገሩም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡13 ላይ፣ ከዚህ ክስተት በመነሳት ማንም ሰው ስለ አጋንንት (ርኩሳን መናፍስት) ስላደረበት ሰው (possession) ምን ማወቅ አለበት?

መልስ፡ አጋንንት ሰውንም ሆነ አሳማን የመያዛቸው አንዱ ዓላማ ያደሩበትን አካል (host) ማጥፋት ነው። ከአጋንንት ጋር እንነጋገራለን የሚሉ ሰዎች ብዙውን ጊዜ አጭር የሕይወት ዘመን አላቸው። አንድ ሰው ከጥንቆላና ከመናፍስት ጋር የሚጫወት ከሆነ ወይም በቁም ነገር የሚያደርገው ከሆነ፣ ለምን ብለህ ልትጠይቀው ይገባል? በደማቸው ውስጥ ዘወትር መርዝ ይጨምራሉ? ይህንን ማድረግ ካልፈለጉ፣ ታዲያ አሳማን እንዳጠፉት ሁሉ እነርሱንም ሊገድሏቸው ከሚችሉ አጋንንት ጋር ለምን መነጋገር ይፈልጋሉ?

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡13 ላይ፣ ኢየሱስ አንድን ሰው ለመፈወስ ሲል ለምን 2,000 አሳማዎችን አጠፋ ተባለ? (አህመድ ዲዳት ይህንን አንስተዋል።)

መልስ፡ በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው ሁለት (ሦስት) ነጥቦች አሉ። a) ዲዳት እኛ ከብዙ አሳማዎች እንደምንበልጥ እንደሚስማሙ እገምታለሁ። የሰው ልጆች በሳውዲ አረቢያም ሆነ በህንድ፣ አሊያም በምዕራቡ ዓለም ለምግብነት ሲሉ ብዙ እንስሳትን ሁልጊዜ ይገድላሉ። ከገሊላ ባሕር በስተምስራቅ በሚኖሩት አሕዛብ (አይሁዳዊ ባልሆኑ ሰዎች) ይረቡ የነበሩት እነዚህ አሳማዎች ለምግብነት ያደጉ ነበሩ፤ ምክንያቱም እንደ በግ ወይም የወተት ላም ሳይሆን፣ አሳማን ለማርባት ሌላ ዓላማ የለምና። b) አሳማዎቹን ያጠፉት አጋንንቱ እንጂ ኢየሱስ አይደለም። የአጋንንቱ ሰራዊት ከሰውየው ሲወጡ ወደ አሳማዎቹ ገቡ፤ ይህም አሳማዎቹ በውኃ ውስጥ እንዲሰጥሙ ምክንያት ሆነ። c) ቁርአን ከሙሴ የሚበልጥ ጥበብ ያለው የእግዚአብሔር ነቢይ ወደ አንድ ትንሽ ልጅ ሄዶ አንገቱን ሰብሮ እንደገደለው ሲናገር፣ ዲዳት ለእነዚህ አሳማዎች የሐሰት ርኅራኄ ማሳየታቸው ይገርመኛል። (አይ፣ ልጁ ከዚያ በኋላ አልተነሳም ወይም ምንም አልሆነም፤ ልጁ እንደሞተ ቀረ።) ይህ በሱራ 18፡63-82 ላይ ይገኛል። በሐዲሶች ቡኻሪ ቅጽ 1 መጽሐፍ 3 ቁጥር 124 ገጽ 92 ስለ አል-ኪድር (al-Khidr) ታሪክ በሰፊው ያብራራል። አቡ ዳውድ ቅጽ 3 ቁጥር 4688-4690 ገጽ 1319 ደግሞ አል-ኪድር የገደለው ልጅ የተወለደው ከሀዲ ሆኖ ስለሆነ ነው በማለት ይህንን ድርጊት ያጸድቀዋል። ስለዚህ፣ በሙስሊም አይን በእግዚአብሔር ያላመነ ትንሽ ልጅ መሆን ብቻ አንገትን ለመሰበር በቂ ነውን?

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡17 እና በሉቃስ 8፡37 ላይ፣ ሕዝቡ ኢየሱስን እንዲሄድ ለምን ጠየቁት?

መልስ፡ እነዚህ ሰዎች የኢየሱስን ቸርነት እና ኃይል በግልጽ አይተዋል፤ ሆኖም ግን አሁንም ትቷቸው እንዲሄድ ጠየቁት። የእግዚአብሔርን ሕግ በሚከተሉት የእግዚአብሔር ሕዝቦች መካከል ምንም ገበያ የሌለውን አሳማ ያረቡ ነበር። አንድ የተሳሳተ ግንዛቤ ሰዎች ወደ ክርስቶስ ከመምጣታቸው በፊት ራሳቸውን መለወጥ አለባቸው የሚለው ነው። በራሳቸው መለወጥ ስለማይችሉ ይህንን ማድረግ አያስፈልጋቸውም፤ ኢየሱስ ይለውጣቸዋል። ነገር ግን መለወጥ ባይፈልጉስ? ያኔ ወደ እውነተኛው ኢየሱስ መምጣት አይፈልጉም። ዛሬ የእግዚአብሔርን ቸርነት እና ንጹህ ፍቅር የሚያዩ ፍጹም ክፉ ሰዎች የተለመደ ምላሽ ይህንን ለማራቅ መሞከር ነው። ይህ ዛሬ በመንፈሳዊ "አሳማዎችን ለሚሸጡ" ሰዎች ይበልጥ እውነት ነው። ነገር ግን እነዚህ ሰዎች የተለዩ ነበሩ፤ (እንደ ጻፎችና ፈሪሳውያን ሳይሆኑ) በኢየሱስ ላይ በግል ጥላቻ ያላቸው አይመስልም ነበር። ይልቁንም፣ ኢየሱስ ማራኪ እና ኃይለኛ ቢሆንም፣ ለአሁኑ የአኗኗር ዘይቤያቸው በጣም ውድ እንግዳ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡18-20 ላይ፣ ኢየሱስ ሰውየው ከእርሱ ጋር እንዲሄድ ለምን አልፈቀደለትም?

መልስ፡ አሁን ነፃ የወጣው ሰው እርሱን በሚያውቁት ሰዎች መካከል መቆየቱ፣ አሁን ወደ ቀድሞ ሁኔታው የተመለሰው (ጤናማ የሆነው) አሕዛብ እርሱን ወደሚያውቁትና የኢየሱስን ተአምራት አስቀድመው ወዳዩት አይሁዶች ከመሄዱ ይልቅ ታላቅ አገልግሎት እንደሚሆን ኢየሱስ ያለ ጥርጥር ማየት ይችል ነበር። ዛሬ እኛ በተፈጥሮ ይበልጥ "ታዋቂ" የሆኑ አገልግሎቶችን ለማድረግ የመፈለግ ዝንባሌ ሊኖረን ይችላል፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ወደ ሌላ ቦታ በመላክ ወይም ባለንበት ቦታ እንድንቆይ በማድረግ ለእኛ የላቀ ዓላማ ሊኖረው ይችላል። እግዚአብሔር ለምን በሌላ ቦታ አገልግሎት ውስጥ አያሰማራኝም ብሎ ከመጠየቅ ይልቅ፣ ባሉበት ቦታ እንዴት የበለጠ ውጤታማ መሆን እንደሚችሉ መጠየቅ ይገባዎታል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡27-34፣ ደም ይፈሳት የነበረችው ሴት ኢየሱስን በነካች ጊዜ፣ ኢየሱስ ማን እንደ ነካው ለምን በአደባባይ ጠየቀ?

መልስ፡ ሁለት ሊሆኑ የሚችሉ መልሶች አሉ።

1.      ኢየሱስ ወደ ምድር ሲመጣ እንደ ሁሉን አዋቂ አለመሆን ያሉ አንዳንድ የተወሰኑ ሰዋዊ ውስንነቶችን በራሱ ላይ ስለወሰደ፣ እሱን በመንካት ማን በተአምራዊ ሁኔታ እንደተፈወሰ በእርግጥ አያውቅም ነበር።

2.     ኢየሱስ ማን እንደነበረች ያውቅም አያውቅም፣ ወደ ፊት እንድትመጣ ፈልጎ ነበር። እዚህ ላይ ያልተጠናቀቀ ጉዳይ ነበረ፤ ይኸውም ኢየሱስ ከእርሷ ጋር ሊነጋገር እና እምነቷ እንዳዳናት ሊያውጅ፣ እንዲሁም በሰላም እንድትሄድ እና ከሥቃይዋ ነፃ እንድትወጣ ሊነግራት ፈልጎ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡30-33፣ ኢየሱስ በሰው ውስጥ ያለውን ማወቅ ስለሚችል፣ ለምን እርሷን ጠየቃት?

መልስ፡ ኢየሱስ የጠየቀው ለራሱ ሳይሆን ለእርሷ ሲል ነው። ሊረዳት ፈልጎ ነበር፣ ነገር ግን አስቀድማ እንድትጠይቀው ፈለገ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡35 እና በሉቃስ 8፡49 ላይ፣ የኢያኢሮስ ልጅ ከሞተች በኋላ ኢየሱስን እንዳያስቸግሩት ለምን ተናገሩ?

መልስ፡ ኢየሱስ በሽተኞችን መፈወስ ቢችልም፣ ሙታንን ግን ኢየሱስም ቢሆን ሊያስነሳ አይችልም ብለው አስበው ሊሆን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡39 እና በሉቃስ 8፡52-53 ላይ፣ ኢየሱስ የኢያኢሮስ ልጅ አልሞተችም እንጂ ተኝታለች ለምን አለ?

መልስ፡ ሁለት ሊሆኑ የሚችሉ መልሶች አሉ። ኮማ (Coma)፦ ምናልባት ልጂቱ በእውነት አልሞተችም ይሆናል፣ ለሞት በተቃረበ ራስን የመሳት ሁኔታ (ኮማ) ውስጥ ነበረች። መጽሐፍ ቅዱስ በእርግጥ እንደሞተች አይናገርም። ይልቁንም ሉቃስ 8፡49 ሌሎች እንደሞተች መናገራቸውን፣ ሉቃስ 8፡53 እርሷ እንደሞተች "እንዳወቁ"፣ እና ሉቃስ 8፡55 ደግሞ መንፈሷ "እንደተመለሰ" ይናገራል። ይሁን እንጂ፣ ቀጣዩ መልስ የበለጠ አሳማኝ ነው። ሞት (Death)፦ እርሷ በእርግጥ ሞታ ነበር። ሆኖም፣ ሞት እንደ ፍጻሜ አካላዊ ሁኔታ ይቆጠራል፣ እና ኢየሱስ እንደተኛች ብቻ አድርጎ በምሳሌያዊ (ዘይቤያዊ) አነጋገር የተጠቀመው ሊያስነሳት መሆኑን ስለሚያውቅ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡41 እና በሉቃስ 8፡54 ላይ፣ ኢየሱስ፣ "አንቺ ብላቴና ተነሺ" ለምን አለ?

መልስ፡ ኢየሱስ በቀላሉ "ተነሱ" ቢል ኖሮ፣ ምናልባት ሙታን ሁሉ ይነሱ ነበር። ኢየሱስ "ተነሱ" ብሎ ሙታን ሁሉ እንዲነሱ፣ እና ከዚያም ኢየሱስ በመቀጠል፣ "እንደገና ሳስበው..." ማለቱ ተገቢ አይሆንም ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡42 እና በሉቃስ 8፡56፣ ኢየሱስ የልጅቷን ወላጆች ስለዚህ ተአምር ለማንም እንዳይናገሩ ለምን ነገራቸው?

መልስ፡ እዚህ ላይ ዋናው ጉዳይ የጊዜ አጠባበቅ ሊሆን ይችላል፤ ምናልባት ኢየሱስ በከተማው ውስጥ እያለ ያ ተአምር እንዲወራ አልፈለገም። ሰዎች ውሎ አድሮ ማወቃቸው አይቀርም ነበር፣ ነገር ግን ኢየሱስ ተጨማሪ ሰዎች "ለእይታ (ለትዕይንት) ብቻ" ብለው ሊከተሉት እንዲሞክሩ አልፈለገም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡41፤ 7፡34 ላይ፣ ማርቆስ ለአንባቢዎቹ የአረማይክ አገላለጾችን ለምን እያብራራ ነው?

 መልስ፡ የማርቆስ ወንጌል የተጻፈው በግሪክኛ ነው፤ በፍልስጤም ያሉ ብዙ ሰዎች ሁለቱንም ቋንቋዎች መናገር ቢችሉም፣ ማርቆስ ብዙዎቹ ግሪካውያን አንባቢዎቹ የአረማይክ ቃላትን ሊረዱ እንደማይችሉ ገምቷል። ከዚህ በተቃራኒ፣ ፓፒያስ የማቴዎስ ወንጌል በመጀመሪያ በዕብራይስጥ (ወይም በዕብራይስጥ ስልት) እንደተጻፈ ይናገራል። ይሁን እንጂ፣ ስለዚህ መግለጫ አሻሚነት የኤክስፖዚተርስ ባይብል ኮሜንታሪ (The Expositor’s Bible Commentary) ቅጽ 8 ገጽ 11-12ን ይመልከቱ። ተጠራጣሪው የአሲሞቭስ ጋይድ ቱ ዘ ባይብል (Asimov’s Guide to the Bible) ገጽ 911 እዚህ ላይ ጠቃሚ አስተያየት አለው። አሲሞቭ እንዳለው የማርቆስ የአጻጻፍ ስልት ከማቴዎስ ይልቅ ወደ አረማይክ የቀረበ ይመስላል። "በእርግጥም፣ የዚህ ወንጌል የግሪክኛ ቋንቋ ጉድለት አንዱ አካል፣ ማርቆስ በግሪክኛ እየጻፈ ነገር ግን በአረማይክ እንደሚያስብ ሆኖ፣ ቃል በቃል የተተረጎሙ በርካታ የአረማይክ አገላለጾችን የያዘ መሆኑ ይመስላል።"

ጥያቄ፡ በማርቆስ 5፡41 ላይ፣ ኢየሱስ የተናገረው አረማይክ ነው ወይስ ግሪክኛ?

መልስ፡ በኢየሱስ የአረማይክ አገላለጾች እንደታየው፣ በእርግጥ እርሱ አረማይክ ይናገር ነበር። ሆኖም፣ በገሊላ እና በዲካፖሊስ (አሥሩ ከተሞች) ያሉ ብዙ ሰዎች ሁለቱንም ይናገሩ የነበረ ሲሆን፣ ግሪክኛ ግን ይበልጥ ይቀላቸው ነበር። ኢየሱስም ከዚያ አካባቢ ስለነበር፣ ሰዎችን በሁለቱም ቋንቋዎች አነጋግሮ ሊሆን ይችላል። በመዝገብ የሰፈሩት የተወሰኑ የአረማይክ አገላለጾች እነዚህ ናቸው፦ A1. "የነጎድጓድ ልጆች" ማርቆስ 3፡17 A2. "አንቺ ብላቴና፣ እልሻለሁ፣ ተነሺ!" ማርቆስ 5፡41 A3. "ተከፈት / ሙሉ በሙሉ ተከፈት" (ኤፍታህ) ማርቆስ 7፡34 A4. "ጭንቅላት የሌለው (empty-head)" ማቴዎስ 5፡22 A5. "አባ፣ አባት" ማርቆስ 14፡36 A6. "አምላኬ፣ አምላኬ፣ ለምን ተውከኝ" ማቴዎስ 27፡46፤ ማርቆስ 15፡34 A7. "በእርሱ ላይ ክስ እንዲያገኙ በሰንበት ይፈውስ እንደሆነ" (ሉቃስ 6፡7) ልዩ ሰዋሰው ያለው (dependent complementary infinitive - ጥገኛ አጋዥ ማለቂያ የሌለው ግስ) የግሪክኛ ቃል ሲሆን፣ እንደ ኤ ዋንደሪንግ አራሜን (A Wandering Aramean) ገጽ 12-13 ከሆነ፣ የአረማይክን አሻራ ሊያመለክት ይችላል። በሐዋርያት ሥራ 26፡13-15 ላይ በጳውሎስ ራእይ ውስጥ ኢየሱስ በዕብራይስጥ ተናግሯል። ኢየሱስ ግሪክኛንም እንደተጠቀመ የሚያሳዩ አራት ነገሮች እዚህ አሉ። G1. ማቴዎስ 16፡15-18 (ፔትሮስ፣ ፔትራ) G2. የፊልጶስ እና የእንድርያስ ስሞች የግሪክ ስሞች ነበሩ። የዲክሽነሪ ኦፍ ጂሰስ ኤንድ ዘ ጎስፔልስ (Dictionary of Jesus and the Gospels) ገጽ 316 እንደሚያስረዳው፣ ባርጢሜዎስ የሚለው ስም የአረማይክ-ግሪክ ቅልቅል ነው። G3. በማርቆስ 7፡24-29 ኢየሱስ ከፍልስጤም ወጥቶ ወደ ሰሜን ጢሮስ በሄደ ጊዜ፣ ከሲሮፊኒቃዊቷ ሴት ጋር ሲነጋገር፣ ሴትዮዋ የምትናገረው ግሪክኛን ብቻ ለመሆኑ ሰፊ ዕድል አለ። G4. በመጨረሻም፣ ቢያንስ ሦስት ወንጌላት መጀመሪያ የተጻፉት በግሪክኛ ሆኖ ሳለ፣ እንዲሁም ጳውሎስና ሌሎችም መልእክቶቻቸውን በግሪክኛ እየጻፉ፣ የገሊላ አጥማጆች እንኳ የሚያውቁትን ቋንቋ ኢየሱስ አያውቅም ብሎ ማመን ይከብዳል። ተጠራጣሪው የአሲሞቭስ ጋይድ ቱ ዘ ባይብል (Asimov’s Guide to the Bible) ገጽ 911 እንዲሁ ስለ ኢየሱስ የአረማይክ አገላለጾች ያብራራል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡1 ላይ፣ የኢየሱስ "የገዛ አገሩ" የት ነበር?

መልስ፡ ይህ በገሊላ ውስጥ የምትገኘው የናዝሬት አካባቢ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡1-6 ላይ፣ በኢየሱስ የትውልድ ከተማ ያሉ ብዙዎች በእርሱ ለምን አላመኑም?

መልስ፡ አንዳንዶች አምነዋል። ሆኖም፣ አንድ ጊዜ ሕፃን የነበረ እና አብሯቸው ያደገ ሰው ታላቅ ሊሆን ቀርቶ፣ መሲሕ ሊሆን ይችላል ብሎ ማሰብ ለብዙ ሰዎች ትልቅ እንቅፋት (ችግር) ፈጥሮባቸው ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡1-6 ላይ፣ ዛሬ ሰዎች ኢየሱስን ሙሉ በሙሉ ሳይክዱ፣ ነገር ግን ቀላል አድርገው የሚመለከቱበት/ዋጋ የሚነፍጉበት (taking for granted) አንዳንድ መንገዶች ምንድን ናቸው?

መልስ፡ የማያምኑም ሆኑ የሚያምኑ ሰዎች ሁለቱም ለኢየሱስ ዋጋ ሊነፍጉት (ቀላል አድርገው ሊወስዱት) ይችላሉ። የማያምኑ ሰዎች ኢየሱስ ሁልጊዜ በዚያ እንዳለ በማሰብ ዋጋ ሊነፍጉት ይችላሉ። አሁን በሚኖሩት ሕይወት ሲሰለቻቸው፣ በማንኛውም ጊዜ ወደ እርሱ መመለስ እንደሚችሉ ያስባሉ። ነገር ግን ሕይወታችን መቼ እንደሚያልቅ አናውቅም፤ ነገን እንኳ እንደምናገኝ በእርግጠኝነት አናውቅም። ሕይወታቸውን ለክርስቶስ የሰጡ አማኞችም ቢሆኑ ኢየሱስን ቀላል አድርገው ሊመለከቱት ይችላሉ። ፍቅራቸው ሊቀዘቅዝ ይችላል፣ እናም ሁልጊዜ ንስሐ ገብተው ወደ እርሱ መመለስ እንደሚችሉ ያስባሉ። ነገር ግን አሁንም ቢሆን፣ ነገን እንኳ እንደምናገኝ በእርግጠኝነት አናውቅም። ከእግዚአብሔር ጋር ለመታረቅ ትክክለኛው ጊዜ አሁኑኑ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡3 ላይ፣ ሰዎች ለኢየሱስ ዋጋ እንዳይነፍጉ (ቀላል አድርገው እንዳይመለከቱት) እንዴት ማበረታታት ትችላለህ?

መልስ፡ ጸልዩላቸው፣ እናም ኢየሱስን በአዲስ መልክ እንዲመለከቱት ለማድረግ ሞክሩ። ለእኛ ሲል የተቀበለውን መከራ አስቡ (ዕብራውያን 12፡2-3)። በዕብራውያን 12፡2 መሃል ላይ ኢየሱስ ለምን ይህንን ማድረግ እንደፈለገ በጥልቀት አስቡ። በመጨረሻም፣ "ዓይናችሁን በሽልማቱ ላይ አድርጉ" እና ከኢየሱስ ጋር በገነት ለዘላለም የመኖርን ግብ አስታውሱ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡5 ላይ፣ የይሖዋ ምሥክሮች ሪዝኒንግ ፍሮም ዘ ስክሪፕቸርስ (Reasoning from the Scriptures) ገጽ 150 (1989) ላይ እንደሚሉት፣ ኢየሱስ ምንም ተአምር ማድረግ አለመቻሉ አምላክ አለመሆኑን ያረጋግጣልን?

 መልስ፡ አያረጋግጥም። በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው ሁለት ነጥቦች አሉ። በምድር ላይ ሳለ፣ ፊልጵስዩስ 2፡6-7 እንደሚናገረው፣ ኢየሱስ የባሪያን መልክ በመያዝ ራሱን በፈቃዱ ባዶ አደረገ። ኢየሱስ በምድር ላይ በነበረበት ጊዜ መታዘዝን፣ መከራን እና አካላዊ ሥቃይን አሳልፏል። ተአምር ላለማድረግ መምረጥ፣ ተአምር ለማድረግ በአካል ካለመቻል የተለየ ነው። የኢየሱስ ራሱን ባዶ ማድረግ እንዳለ ሆኖ፣ እግዚአብሔር አብ ተአምር እንዲደረግ መፍቀድ ይችል ነበር፤ ነገር ግን እነርሱ እምነት ስላልነበራቸው ይህንን ላለማድረግ መረጠ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡5 ላይ፣ ኢየሱስ በትውልድ ከተማው ምንም ዓይነት ታላላቅ ተአምራትን ማድረግ ለምን አልቻለም?

መልስ፡ በአጠቃላይ ሕዝቡ በአካባቢያቸው ባደገ ልጅ ለማመን ፈቃደኛ ስላልነበሩ፣ ተአምር ማድረግ እምነታቸውን አይጨምረውም ነበር። ይህ ደግሞ በኢየሱስ በኩል የምሕረት ተግባር ሊሆን ይችላል፤ ምክንያቱም 2ኛ ጴጥሮስ 2፡21-22 የእውነትን መንገድ አውቆ ጀርባን ከመስጠት ይልቅ፣ የእውነትን መንገድ አለማወቅ እንደሚሻል ይናገራል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡8-9 ላይ፣ ደቀ መዛሙርቱ በታጠቃቸው (በመታጠቂያቸው) ውስጥ ኮረጆ፣ እንጀራ ወይም ናስ [ገንዘብ] መያዝ ለምን አልተፈቀደላቸውም?

መልስ፡ በቀላሉ ጌታችን ይህንን እንዳያደርጉ ስላዘዛቸው ነው። በገንዘብ ሀብታቸው ላይ ሳይሆን በእግዚአብሔር እና በሌሎች ሰዎች ላይ እንዲመኩ ፈልጎ ነበር ብለን መገመት እንችላለን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡10 እና በሉቃስ 9፡4-5 ላይ፣ በአንድ ከተማ ውስጥ ወደ ብዙ ቤቶች እንዳይዘዋወሩ (እንዳይሄዱ) ለምን ታዘዙ?

መልስ፡ ኢየሱስ ምክንያቱን በግልጽ አልተናገረም፣ ነገር ግን ወደ ብዙ ቤቶች አለመዘዋወር በርካታ ተግባራዊ ምክንያቶችን ማየት እንችላለን፦

1.      ሰዎች የመቀየም፣ ያለመግባባት ወይም እንግዶቹን ማን ያስተናግድ በሚል በሰዎች መካከል ጠብ የመፈጠር ሰፊ ዕድል ነበረ።

2.     የት እንደሚያርፉ ዘወትር መጨነቅ ለደቀ መዛሙርቱም ሆነ ለሕዝቡ ትኩረት የሚከፋፍል ይሆን ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡11 ላይ፣ በዚያን ዘመን ብትኖር እና ይሁዳ አስቆሮታዊ ምን እንደሚያደርግ ትንቢት ቢኖርህ፣ ይሁዳን ወደ ቤትህ ማስገባት ነበረብህ?

መልስ፡ አዎ፣ ኢየሱስ እንድታደርግ የፈለገው ያንን እንደሆነ ካወቅህ። በማንኛውም ውሳኔ ውስጥ መጠየቅ ያለበት ዋነኛው ጉዳይ፣ "ኢየሱስ ምን እንድታደርግ ይፈልጋል?" የሚለው ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡14-29 ላይ፣ እንደ ሄሮድስ ያሉ አንዳንድ ሰዎች ማድረግ እንደማይፈልጉ እያወቁ ለምን ክፉ ነገሮችን ያደርጋሉ?

መልስ፡ ሄሮድስ በከፍተኛ ጭንቀት (ውጥረት) ውስጥ ነበረ። ዮሐንስን እንደ እስረኛ በሕይወት ማቆየቱን ወዶት ነበር፤ በሌላ በኩል ደግሞ፣ በእንግዶቹ ፊት ቃሉን እንዳጠፈ በአደባባይ መታየት አልፈለገም። ሄሮድስ እንደ ንጉሥ ብዙ ሰዎችን ገድሏል፣ እናም ሌላ አንድ ተጨማሪ ሰውን መግደል ያን ያህል ከባድ መስሎ አልታየውም ይሆናል። ቃልን መጠበቅ ክቡር ነገር ነው፣ ነገር ግን አንዳንዶች ከምንም ነገር በላይ ቃልን መጠበቅ ሁልጊዜ ክቡር ነው ብለው ያምናሉ። ሄሮድስ ክብርን የሚያጎድፍ የሚመስል ምንም ነገር ማድረግ አልፈለገም። ዮፍታሔም ቃሉን ለመጠበቅ ሲል ልጁን የመግደል ክፉ ድርጊት በፈጸመ ጊዜ ተመሳሳይ ስሜት ተሰምቶት ሊሆን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡14-29 ላይ፣ ሄሮድስ መጥምቁ ዮሐንስን በእርግጥ ባይቃወመውም፣ ሄሮድስ ለመጥምቁ ዮሐንስ ዋጋ አለመስጠቱ (taking for granted) ሌሎች ለኢየሱስ ዋጋ ከማይሰጡበት መንገድ የሚለየው እንዴት ነው?

መልስ፡ ሄሮድስ ከመጥምቁ ዮሐንስ ጋር የፍቅርና የጥላቻ ግንኙነት ነበረው። ዮሐንስ በነፃነት ውጭ ሆኖ እንዲተቸው እና ምናልባትም ረብሻ እንዲቀሰቅስ አይፈልግም ነበር (ይጠላ ነበር)። በሌላ በኩል፣ ከመጥምቁ ዮሐንስ ጋር መነጋገር ይወድ ነበር፤ እናም ሄሮድስ ይህንን ረብሻ ፈጣሪ ሊሆን የሚችል ሰው አስሮ በቁጥጥሩ ሥር ማድረጉን ወዶት ነበር። መጥምቁ ዮሐንስን ማግኘቱን ወደደው፣ ወይም ይልቁንስ መጥምቁ ዮሐንስን ሊቆጣጠረው በሚችልበት ቦታ ማግኘቱን ወደደው። ዛሬም አንዳንዶች ኢየሱስን ይወዳሉ፣ ስለ ኢየሱስ መማር ይወዳሉ፤ ነገር ግን ኢየሱስ በሕይወታቸው ላይ ትእዛዝ እንዲሰጥ እና በክርስቶስ ቁጥጥር ሥር ለመሆን አይፈልጉም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡17-18 ላይ፣ ሄሮድስ አንቲጳስ የወንድሙን ሚስት ማግባቱ ለምን ሕገወጥ ሆነ?

መልስ፡ ዮሐንስ ብሉይ ኪዳኑን በሚገባ ያውቅ ነበር። ሄሮድስ ወንድሙ በሕይወት እያለ የወንድሙን ሚስት ማግባቱ ከዘሌዋውያን 18፡16 እና 20፡21 ጋር የሚጻረር ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡20 ላይ፣ ሄሮድስ አንቲጳስ ዮሐንስን ከፈራውና ካከበረው፣ በኋላ ለምን ገደለው?

መልስ፡ ዮሐንስ በምድረ በዳ ለመኖር ሲል ምቹ ሕይወትን ለመተው የነበረውን ቁርጠኝነት፣ እና ምንም ዋጋ ቢያስከፍልም እውነትን ለመስበክ የነበረውን ድፍረት ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ ሄሮድስ ለዮሐንስ እውነተኛ አክብሮት ነበረው። ነገር ግን ማርቆስ 6፡22-28 እንደሚያሳየው፣ የሄሮድስ አክብሮት ምንም ያህል ታላቅ ቢሆንም፣ ለማደጎ ልጁ የገባው የችኮላ መሐላ እና ቃሉን እንዳጠፈ ሰው ከመታወቅ የነበረው ፍርሃት፣ ከነበረው አክብሮት እና ትክክል የሆነውን ለማድረግ ከነበረው ፍላጎት የበለጠ ጠንካራ ነበር። እንግዳ ቢመስልም፣ የአንዳንድ ሰዎች ቃላቸውን ላለማፍረስ ያላቸው ፍላጎት እና ጻድቅ ሆነው ለመታየት ያላቸው ምኞት፣ በእርግጥ ጻድቅ ለመሆን ካላቸው ፍላጎት ይበልጣል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡21፣ ማቴዎስ 14፡6-10 እና ዘፍጥረት 40፡20-22፣ ሄሮድስ መጥምቁ ዮሐንስን በልደቱ ቀን ስላስገደለው፣ እና ፈርዖንም ዋና ጋጋሪውን በልደቱ ቀን ስላስገደለው፣ የይሖዋ ምሥክሮች ሪዝኒንግ ፍሮም ዘ ስክሪፕቸርስ (Reasoning from the Scriptures) ገጽ 68-69 (1989) ላይ እንደሚሉት እነዚህ ጥቅሶች ልደትን ማክበር የለብንም የሚል አንድምታ አላቸውን?

መልስ፡ የላቸውም። ክፉዎች የነበሩት ሄሮድስ እና ፈርዖን እንጂ የልደት ቀኑ አልነበረም። ክስተቱ በራሱ ጥሩም መጥፎም አልነበረም። ሁለቱም ነገሮች የተፈጸሙት በቤት ውስጥ መሆኑ እኛ ፈጽሞ ቤት ውስጥ መሆን የለብንም ማለት እንዳይደለ ሁሉ፣ ይህም እንዲሁ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡30-34 ላይ፣ ለምን ማረፍ አስፈለጋቸው፣ እና አስፈላጊስ ነበርን?

መልስ፡ ደቀ መዛሙርቱ በጣም ሥራ ስለበዛባቸው ለመብላት እንኳ ጊዜ አጥተው ነበር። ለመብላት ብቻ ሳይሆን ዘና ለማለት እና ለመዝናናትም ጊዜ ያስፈልጋቸው ነበር። ይሁን እንጂ፣ ለማረፍ የነበራቸው ፍላጎት ከሚከተሏቸው ሕዝቦች ፍላጎት በታች (በሁለተኛ ደረጃ የሚታይ) ነበር። ሣሩ አረንጓዴ ስለነበር፣ ይህ ክስተት የተፈጸመው በክረምቱ መገባደጃ ወይም በጸደይ መጀመሪያ ላይ መሆኑን ያሳያል። የቢሊቨርስ ባይብል ኮሜንታሪ (Believer’s Bible Commentary) ገጽ 1336 እንደሚነግረን፣ ደቀ መዛሙርቱ በእቅዳቸው ጸንተው ቢያርፉ ኖሮ ይህ ተአምር ባልተፈጸመ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡30-32 ላይ፣ በክርስቲያን ሕይወት ውስጥ የእረፍት ቦታ ምንድን ነው?

 መልስ፡ አንዳንድ ጊዜ እግዚአብሔር ለአገልግሎት ሊውል የሚችለውን ጊዜ ወስደን እንድናርፍ እና ወደ እርሱ እንድንቀርብ ይፈልጋል። ይሁን እንጂ፣ የቢሊቨርስ ባይብል ኮሜንታሪ (Believer’s Bible Commentary) ገጽ 1335-1336 እንደሚያስታውሰን፣ ይህ ለክርስቲያን መሪዎች የቅንጦት ዕረፍትን አያጸድቅም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡38 እና በማርቆስ 8፡5 ላይ፣ ከሁለቱ መመገቦች በፊት ኢየሱስ ምን ያህል ምግብ እንዳለ ለምን ጠየቀ?

መልስ፡ ወደ ኋላ መለስ ብሎ ሲታይ፣ ኢየሱስ በምን ያህል ምግብ እንደጀመረ አግባብነት ያለው አይመስልም። ኢየሱስ ቢፈልግ ኖሮ ሁሉንም ከአንድ ፍርፋሪ መመገብ ይችል ነበር። ይልቁንም ኢየሱስ ሊያሳያቸው የፈለገው ምግቡ ሁሉንም ሰው ለመመገብ በቂ እንዳልነበረ፣ በመጨረሻው ከመጀመሪያው የበለጠ ምግብ እንደነበረ፣ እና ጠቃሚ የሆኑትን የ12 እና የ7 ቁጥሮች መጠቀም መጠኖቹ እንዲሁ በዘፈቀደ የተከሰቱ እንዳልሆኑ እንዲያዩ ነው። እነዚህ እንጀራዎች ትናንሽ ነበሩ፤ ዘ ኤክስፖዚተርስ ባይብል ኮሜንታሪ (The Expositor’s Bible Commentary) ቅጽ 8 ገጽ 763 ላይ እንደሚገልጸው አንድ ሰው በአንድ ምግብ ላይ ጥቂት ሙሉ እንጀራዎችን መብላት ይችል ነበር። በአቅራቢያው ያሉት የቅፍርናሆም እና የቤተሳይዳ መንደሮች፣ ዘ ኤክስፖዚተርስ ባይብል ኮሜንታሪ ቅጽ 8 ገጽ 675 መሠረት ከ2,000 እስከ 3,000 ሰዎች ብቻ ነበሯቸው። ስለዚህ በአካባቢው ላሉ መንደሮች እነዚያን ሁሉ ሰዎች መመገብ ከባድ ይሆን ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡38 ላይ፣ ኢየሱስ የማይቻለውን ለምን አዘዘ?

መልስ፡ ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ሕዝቡን እንዲመግቡ ሲያዝዝ፣ በግሪክኛው ቋንቋ አጽንዖቱ "እናንተ" (በብዙ ቁጥር) በሚለው ቃል ላይ ነው። እግዚአብሔር አንድ ሰው በሰው ኃይል የማይቻለውን ነገር እንዲያደርግ ሲያዝ ይህ የመጀመሪያውና የመጨረሻው አይደለም፤ ነገር ግን በእግዚአብሔር ኃይል ሁሉ ይቻላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡38-44 ላይ፣ ስለ እንጀራዎቹ ለእኛ ምን መንፈሳዊ ትምህርት አለው?

መልስ፡ የዚህ ተአምር ምንጭ የሕይወት እንጀራ የሆነው ኢየሱስ ነበር። የመጀመሪያዎቹ እንጀራዎች፣ በእግዚአብሔር ከመባረካቸው እና ከመቆረሳቸው በፊት፣ ለነበረው ፍላጎት በቂ አልነበሩም። ነገር ግን የነበራቸው ያ ብቻ ነበር፣ እናም እግዚአብሔር ያንኑ ተቀበለው። በእግዚአብሔር በረከት ግን ተቆረሱ። በበረከታቸው እና በመቆረሳቸው የነበረውን ፍላጎት ከማሟላት ባለፈ፣ የተረፈም ነበረ። የተረፈ መኖሩ ብቻ ሳይሆን፣ ከጀመሩበትም በላይ ነበረ። እግዚአብሔር እነዚህን ሰዎች በቀጥታ አልመገባቸውም፤ ይልቁንም እግዚአብሔር ምግቡን ለደቀ መዛሙርቱ ሰጥቶ እነርሱ ለሕዝቡ እንዲያካፍሉ አደረገ። ለሁሉም የሚበቃ የተትረፈረፈ ነበረ፣ ነገር ግን የተረፈውን ስለሰበሰቡ አላባከኑም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡48 ላይ፣ ኢየሱስ ለምን ሊያልፋቸው አሰበ (ቃረበ)?

መልስ፡ ኢየሱስ በውኃ ላይ እየተራመደ፣ ደቀ መዛሙርቱ ነፋሱን ተቃውመው ከሚቀዝፉበት የተሻለ ፍጥነት ነበረው። ቢሆንም ኢየሱስ ወደ ጀልባው እየተራመደ አልነበረም፣ ይልቁንም እስኪጠሩት ድረስ እነርሱን አልፎ ሊሄድ ነበር። ዛሬ ኢየሱስ እና የእግዚአብሔር በረከቶች ወደ እኛ እየመጡ ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን እኛን አልፈው ሊሄዱ ይችላሉ፤ እግዚአብሔር ወደ እኛ እንዲመጣ ካልጠራነው በስተቀር። ሕይወታችንን የምንኖረው ከእግዚአብሔር በጣም መራቅ እንደማንፈልግ አድርገን ነው ወይስ በተቻለ መጠን ወደ እርሱ መቅረብ እንደምንፈልግ አድርገን ነው?

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡53-56 ላይ፣ ስለ ጌንሴሬጥ ክልል ምን እናውቃለን?

መልስ፡ ቀደም ሲል ከነበሩት ራቅ ያሉ ቦታዎች በተለየ፣ ጌንሴሬጥ በገሊላ ባሕር ምዕራባዊ ዳርቻ ላይ የምትገኝ በጣም ለም መሬት ነበረች፣ እናም ዘ ኤክስፖዚተርስ ባይብል ኮሜንታሪ (The Expositor’s Bible Commentary) ቅጽ 8 ገጽ 676 እንደሚገልጸው ብዙ ሕዝብ የሰፈረባት ነበረች። በአካባቢው በርካታ የማዕድን ፍልውኃዎች ነበሩ፣ እናም በሽተኞች ለማጽናኛ እና ለተስፋ ወደዚያ ይመጡ ነበር.

ጥያቄ፡ በማርቆስ 6፡53-56 ላይ፣ ሰዎች ይህንን 'ኢየሱስ የእኛ የምግብ ትኬት ብቻ ነው' ብለው ሊተረጉሙት ይችላሉ። ኢየሱስ አሁንም ይህንን ያደረገው ለምንድን ነው፣ እና ይህን ለማስተካከል ምን አደረገ?

መልስ፡ ብዙዎች የመጡት በዋነኝነት ኢየሱስን ለመከተል፣ ወይም ከትምህርቱ ለመማር እንኳ አልነበረም። የመጡት ኢየሱስ ምን ሊያደርግላቸው እንደሚችል ፈልገው ነው። ኢየሱስ ማን እንደነበረ ለማሳየት ፈልጎ ነበር፣ ነገር ግን ምናልባት ኢየሱስ ብዙ ይጓዝ የነበረበት አንዱ ምክንያት ማንነቱን ካሳየ በኋላ ምግብን ወይም ፈውስን ብቻ የሚፈልጉትን ትቶ ለመሄድ ሊሆን ይችላል። ሆኖም፣ አሁንም በሄደበት ይከተሉት ነበር። ዛሬ የቤተክርስቲያን መሪዎች ለምግብ ብቻ ወይም ቤተክርስቲያን ምን ልታደርግላቸው እንደምትችል አስበው ወደ ቤተክርስቲያን ለሚመጡት ጥንቃቄ ማድረግ አለባቸው። ተነሳሽነታቸው ምናልባት በኋላ ላይ ወደተሻለ ተነሳሽነት ሊቀየር ይችላል። ነገር ግን የቤተክርስቲያን መሪዎች ፍቅርን ማሳየትን ሰዎች በቀላሉ እንዳይጠቀሙባቸው ከማድረግ ጋር ማመጣጠን አለባቸው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡2-5፣ ሳይታጠቡ መብላት ለምን እንደ ስህተት ይቆጠራል?

 መልስ፡ ፈሪሳውያን የብሉይ ኪዳንን የንጹህ እና ርኩስ ጽንሰ-ሀሳብ ወደ ብዙ አቅጣጫዎች አስፋፍተውት ነበር። ያ ጥሩ ነበር፣ ነገር ግን አስተያየታቸውን ከእግዚአብሔር ቃል ጋር እኩል ሲያደርጉ፣ ያኔ ከኢየሱስ ጋር ግጭት ተፈጠረ። 1ኛ ቆሮንቶስ 4፡6 እና ምሳሌ 30፡5-6 ከእግዚአብሔር ቃል አልፎ መሄድ ስህተት መሆኑን ያሳያሉ። በኢየሱስ ዘመን ይህ በቃል የሚተላለፍ ትውፊት ብቻ ነበር፣ ነገር ግን በ200 እና 300 ዓ.ም. አካባቢ ብዙዎቹ ትውፊቶች በአይሁዳውያን ሚሽናህ (Mishnah) ውስጥ ተጽፈዋል። ኒው ኢንተርናሽናል ባይብል ኮሜንታሪ (New International Bible Commentary) ገጽ 1165 እንደሚለው ኢየሱስ ብቻ ሳይሆን ሰዱቃውያንም የፈሪሳውያንን ትውፊት አልተቀበሉትም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡6-8 ላይ፣ ፈሪሳውያን በኢየሱስ መልስ በጣም ይገረሙ ነበር። ፈሪሳውያን፣ እና ዛሬ ያሉ ሌሎች ሰዎች፣ ራስን የማታለል ጥበብን እንዴት ይለማመዱ ነበር?

መልስ፡ ራስን ማታለል ዛሬ ላሉ ሰዎች በጣም ቀላል ነው፣ እና በተለያዩ መንገዶች ይፈጸማል። ሆን ተብሎ ወይም ሳያስቡት ሊሆን ይችላል፤ ያልሆነውን ነገር ማየት፣ ያለውን ነገር አለማየት እና በእርግጥ የሚያዩትን መካድ ሊሆን ይችላል። አንዳንድ ጊዜ ሰዎች መጀመሪያ ሌሎችን ሲያታልሉ እና ራሳቸውን ሳያታልሉ ሲቀሩ፣ ውሎ አድሮ ግን መጀመሪያ ላይ ውሸት መሆኑን ያውቁት የነበረውን ነገር ራሳቸው ማመን ይጀምራሉ። አንድ ጥናት ተደርጎ ነበር፤ ተሳታፊዎች ቪዲዮ እንዲመለከቱ እና አንድ ሰው የቅርጫት ኳስ ስንት ጊዜ መሬት ላይ እንዳንጠረጠረ እንዲቆጥሩ ተጠይቀው ነበር። ቪዲዮው ሰዎች የሚነጋገሩበትን ድግስ የሚያሳይ ሲሆን፣ አንድ ሰው ከፊት ሆኖ የቅርጫት ኳስ ያንጠረጥር ነበር። በአንድ ወቅት የጎሪላ ልብስ የለበሰ ሰው በድግሱ መካከል አለፈ። ከቪዲዮው በኋላ ተሳታፊዎቹ ቁጥራቸውን እንዲናገሩ እና ቪዲዮውን ሲመለከቱ የተለየ ነገር አይተው እንደሆነ ተጠየቁ። ሁሉም "አላየንም" አሉ። ዓይኖቻቸው በቅርጫት ኳሱ ላይ በጣም ስላተኮሩ፣ የጎሪላ ልብስ የለበሰ ሰው በድግሱ መሃል ሲያልፍ አላዩም ነበር! አንዳንድ ጊዜ ራስን ማታለል የበለጠ ሆን ተብሎ የሚደረግ ነው። አንድ ሰው እውነት ሆኖ እንዲገኝ በሚፈልገው ላይ ተመሥርቶ እውነት መሆኑን ሲወስን፣ ያን ጊዜ ተቃራኒ የሆኑ ማስረጃዎችን ሙሉ በሙሉ ችላ ይላል፣ ወይም ቢያንስ አሳንሶ ያየዋል። አንድ ክረምት ለሞርሞኖች ለመመስከር ወደ ዩታ በሚስዮን ጉዞ ላይ ነበርኩ። በቡድኑ ውስጥ ከነበሩት ክርስቲያኖች ግማሽ ያህሉ የቀድሞ ሞርሞን የነበሩ ሲሆን፣ ግማሾቹ (እኔንም ጨምሮ) አልነበሩም። የቀድሞ ሞርሞኖችን ሞርሞን በነበሩበት ጊዜ ስለነበረው ሁኔታ መጠየቅ በጣም አስገራሚ ነበር። አንደኛው ጥያቄ እንዲህ የሚል ነበር፡ "በሞርሞኒዝም ውስጥ ያሉትን እነዚህን በርካታ ቅራኔዎች ይዘህ ማታ እንዴት መተኛት ትችል ነበር?" እንደ ሞርሞንነቱ በደንብ መተኛት እንደሚችል መለሰ። አዎ፣ አንዳንዶቹን ቅራኔዎች ያውቅ ነበር፣ እናም መልስ ሊሰጣቸው እንደማይችል ያውቅ ነበር፤ ነገር ግን በሞርሞን ቤተክርስቲያን ውስጥ መልስ ሊሰጥ የሚችል ሰው እንዳለ ስለሚያስብ ያ አላስጨነቀውም። እንደ ሞርሞን ሆኖ፣ ለእነዚያ ቅራኔዎች ማንም መልስ ሊሰጥ እንደማይችል ውሎ አድሮ ተገነዘበ፣ እናም በኋላ ለቀቀ። ፈሪሳውያን "የዕውቀት አለመጣጣም (cognitive dissonance)" ከሚባለው ችግር ተጠቂዎች ነበሩ። የእስራኤል አስተማሪዎች እነርሱ ብቻ እንደሆኑ እና እንዳልተሳሳቱ "ያውቁ" ነበር። ነገር ግን እዚህ ጋር፣ በስልጣን በማስተማር እና ከእግዚአብሔር የሆነ ሰው ብቻ ሊያደርጋቸው የሚችላቸውን ተአምራት በማድረግ የዓለም እይታቸውን ያፈረሰ ኢየሱስ የሚባል ሰው መጣ። ይህ ታላቅ ውጥረት ሊወገድ የሚችለው ኢየሱስ አታላይ መሆኑን በማጋለጥ፣ የቀድሞ "እርግጠኝነታቸው" ስህተት መሆኑን በመገንዘብ፣ ወይም ውጥረቱን የሚፈጥረውን ነገር በማስወገድ እና ኢየሱስን በማስገደል ብቻ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡7-8 ላይ፣ አንድ ሕግ ከእግዚአብሔር ወይም ከሰው መሆኑን እንዴት ማወቅ ይቻላል?

 መልስ፡ የእግዚአብሔርን መጽሐፍ ቅዱስ ለራስዎ ካላነበቡ፣ ለማወቅ በጣም አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል። እውነተኛ ክርስቲያን የነበረ ጳውሎስ የተባለ ካቶሊክ፣ በአንድ ወቅት እኔ በምመራው አነስተኛ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ቡድን ውስጥ ነበር። በጣም መሠረታዊ የሆኑ ነገሮችን እያነሳ ከመጽሐፍ ቅዱስ መሆናቸውን ይጠይቀኝ ስለነበር ይገርመኝ ነበር (አብዛኛውን ጊዜ ከመጽሐፍ ቅዱስ ነበሩ)። በኋላም፣ እነዚያን ሁሉ ጥያቄዎች ለምን እንደሚጠይቅ ነገረኝ። በካቶሊክ ትምህርት ቤት እያደገ ሲመጣ እነዚያን ነገሮች እንደተማረ እና የካቶሊክ ቤተክርስቲያን በምታስተምረው እና እግዚአብሔር በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሚያስተምረው መካከል ያለውን ልዩነት እንዳላሳዩት ተናገረ። ከማንኛውም ቡድን የመጣ ክርስቲያን አስተማሪ፣ በእግዚአብሔር ቃል እና ከእግዚአብሔር ቃል ባለፈ በሚያስተምረው ትምህርት መካከል ያለውን ልዩነት መለየት ሲያቅተው፣ ደቀ መዛሙርቱ እግዚአብሔር በእውነት የትኞቹን ነገሮች እንደተናገረ እንዲጠራጠሩ በማድረግ የራሳቸውን ትምህርት አስፈላጊነት ከፍ ያደርጋሉ። 1ኛ ቆሮንቶስ 4፡6 እና ምሳሌ 30፡5-6 ክርስቲያኖች ሁሉ በእግዚአብሔር ቃል ላይ እንዳይጨምሩ ያስጠነቅቃሉ። በያዕቆብ 3፡1-2 መሠረት አስተማሪዎች ይበልጥ ጥብቅ ፍርድ የሚቀበሉበት ምክንያት ምናልባት ይህ ሊሆን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡7-8 ላይ፣ ከሰዎች የሚመጡትን ማናቸውንም ሕጎች መከተል የለብንም ማለት ነውን?

መልስ፡ በፍጹም አይደለም፤ ሮሜ 13፡1 እና 1 ጴጥሮስ 2፡13-18 እንደሚያሳዩት ለሰብዓዊ ባለስልጣናት መታዘዝ አለብን። ይልቁንም ማርቆስ 7፡10-14 እንደሚያሳየው፣ ኢየሱስ የሰውን ሕግ ለመጠበቅ ሲባል የእግዚአብሔርን ሕግጋት መተላለፍን በጥብቅ ይቃወም ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡11 ላይ ቁርባን (Corban) ለምን መጥፎ ሆነ፣ እና ዛሬ አንዳንዶች በወላጆቻቸው ላይ ተመሳሳይ ነገሮችን የሚያደርጉት እንዴት ነው?

 መልስ፡ ቁርባን ማለት ለእግዚአብሔር የተለየ ማለት ነው፣ ምናልባትም በቤተ መቅደሱ ውስጥ ሊቀርብ ይችላል። ነገር ግን፣ የግድ ለቤተ መቅደሱ ይሰጣል ማለት ብቻ አይደለም፤ ዘ ኤክስፖዚተርስ ባይብል ኮሜንታሪ (The Expositor’s Bible Commentary) ቅጽ 8 ገጽ 678-679 እና ዘ ቢሊቨርስ ባይብል ኮሜንታሪ (Believer’s Bible Commentary) ገጽ 1337 እንደሚሉት፣ ግለሰቡ አሁንም ለራሱ ሊጠቀምበት ይችላል። አንድ ሰው ለእግዚአብሔር ብዙ ገንዘብ ቢለግስ ነገር ግን አሁንም ለቤተሰቡ፣ ወላጆቹን ጨምሮ የሚያስፈልገውን የሚያቀርብ ከሆነ፣ ያ መልካም ነው። ነገር ግን አንድ ሰው ለቤተሰቡ ማቅረብ ሲችል ሳያቀርብ ቢቀር፣ ጳውሎስ በ1ኛ ጢሞቴዎስ 5፡8 ላይ ከማያምን ሰው ይልቅ የከፋ እንደሆነ ይናገራል። አብዛኞቹ የማያምኑ ሰዎች እንኳ ለገዛ ቤተሰባቸው የሚያስፈልገውን ያቀርባሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡15 ላይ፣ ወደ ሰው የሚገባ ምንም ነገር ሊያረክሰው እንደማይችል ኢየሱስ ሲናገር፣ ኢየሱስ የተናገረው በብሉይ ኪዳን ዘመን ትክክል የነበረውን ነገር ነው ወይስ አዲስ ትምህርት?

መልስ፡ ይህ የማቴዎስ 15፡10-20 ድግግሞሽ ነው። ኢየሱስ የብሉይ ኪዳንን የምግብ ሕግጋት አላሻረም፣ ይልቁንም ተካቸው (በአዲስ ኪዳን ተሻሻሉ)። እዚህ ላይ ሊታሰቡ የሚገባቸው አራት ነጥቦች አሉ።

1.      ኢየሱስ እና ደቀ መዛሙርቱ አንዳንድ ጊዜ በሰው የተፈጠሩትን የፈሪሳውያንን ትውፊቶች ቢጥሱም፣ እነርሱ ራሳቸው ለብሉይ ኪዳን ሕግ በመታዘዝ ይኖሩ ነበር።

2.     በብሉይ ኪዳንም ቢሆን፣ እግዚአብሔር ይበልጥ መታዘዛቸው ያሳስበው ነበር፤ እናም ምግባቸው መታዘዛቸውን ሊያሳዩ ከሚችሉባቸው መንገዶች አንዱ እንጂ ብቸኛው መንገድ አልነበረም።

3.     የኢየሱስ ትንሳኤ አዲስ ዘመንን ከከፈተ በኋላ፣ ደቀ መዛሙርቱ ሁሉንም ዓይነት ሥጋ በቀጥታ ለመብላት አልመረጡም። በሐዋርያት ሥራ 10፡11-16 ላይ አንድ የእግዚአብሔር መልአክ ወርዶ ለመብላት ፈቃደኛ ያልነበረውን ጴጥሮስን እንዲበላ አዞታል። ጴጥሮስ ከሰማይ ከመጣ መልአክ ጋር የሚከራከር ማነው?

4.     ሙስሊሞች በዚህ መልስ ላይ ምንም ችግር ሊኖርባቸው አይገባም፣ ምክንያቱም መሐመድም ተመሳሳይ ነገር እንዳደረገ ይነገራል። የተሻሩ (የተተኩ) ሕጎችን ተናግሯል (ምንም እንኳን መሻር (abrogation) በኢየሱስ በኩል ከመጣው አዲስ ኪዳን ትንሽ የተለየ ጽንሰ-ሀሳብ ቢሆንም)። እንዲሁም፣ ብሉይ ኪዳን የግመል ሥጋን ልክ እንደ አሳማ ሥጋ ርኩስ አድርጎ ቢመለከተውም (ዘሌዋውያን 11፡4፣7፣26፤ ዘዳግም 14፡7፣8)፣ ሙስሊሞች የግመል ሥጋ መብላት እንደሚችሉ ደንግጓል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 7፡18 ላይ፣ ኢየሱስ ስለ አለማስተዋላቸው ለምን ተገረመ?

መልስ፡ እነዚህ ያልተረዱት የኢየሱስ የገዛ ደቀ መዛሙርት እንጂ ብዙ ሕዝብ አልነበሩም። ኢየሱስ እስካሁን ድረስ በአዲሱ መንግሥት ውስጥ ዋጋ ያለው ውጫዊ ምግብ ሳይሆን፣ በሰው ውስጥ ያለው (ልብ) ነገር መሆኑን እንደተረዱ አስቦ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 7:18 ላይ፣ ደቀ መዛሙርቱ እስከ ጰንጠቆስጤ ድረስ መንፈስ ቅዱስ ስላልነበራቸው፣ ኢየሱስ የተናገረውን ማንኛውንም ነገር እንዲረዱ ይጠበቅ ነበር?

መልስ፡ አንዳንድ ጊዜ ሰዎች መንፈስ ቅዱስ የሚያደርገውን እና የማያደርገውን በተሳሳተ መንገድ ይረዳሉ። መንፈስ ቅዱስ ዓለምን ስለ ኃጢአት ይወቅሳል፣ እውነትንም ያበራልናል፤ ነገር ግን ሰዎች ከመንፈስ ቅዱስ ውጭም እንኳ አንዳንድ እውነቶችን አሁንም ማየት ይችላሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 7:18 እስከ 23 ላይ፣ ኢየሱስ ምግቦችን ሁሉ ንጹህ ናቸው ብሎ እንዴት አወጀ?

መልስ፡ መጀመሪያ መልስ ያልሆነውን ስንመለከት፣ በብሉይ ኪዳን የተከለከሉ ብዙ ምግቦች የጥንብ አንሳዎች (እንደ አሳማ እና የባሕር እንስሳት) እና ሥጋ በል እንስሳት ምግብ ነበሩ። እነዚያ በደንብ ካልበሰሉ ብዙ በሽታዎች እና ጥገኛ ተሕዋስያን ይኖሯቸዋል። ነገር ግን ይህ ዋናውን ነጥብ ይስታል፤ ዋናው ነጥብ እግዚአብሔር ትእዛዛቱን በመከተል ወይም ባለመከተል ደስ ሊያሰኙት ወይም ሊያሳዝኑት የሚችሉበትን ሕግ ሰጥቷቸው ነበር የሚለው ነው። ለጥያቄው ትክክለኛው መልስ ግን፣ ሥጋ የለበሰ አምላክ የሆነው ኢየሱስ፣ አሁን ምግቦች ሁሉ ንጹህ ናቸው ብሎ ማወጁ ነው። ይህ በሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ 10 ከቁጥር 11 እስከ 16 ለጴጥሮስ በድጋሚ ተነግሯል፤ ጳውሎስም በቆላስይስ ምዕራፍ 2 ቁጥር 16 ላይ ጠቅሶታል። ቁልፍ ነጥቡ ኢየሱስ ወደ ሰውነታችን የሚገቡትን ምግቦች ብቻ ንጹህ ማድረጉ ነው፤ ከልባችን የሚወጡት ክፉ ነገሮች ግን ፈጽሞ ንጹህ አልነበሩም፣ አሁንም አይደሉም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 7:26፣ ሴትዮዋ ለምን ሲሮፊኒቃዊት ተባለች?

መልስ፡ የኤን አይ ቪ የጥናት መጽሐፍ ቅዱስ በገጽ 1507 ላይ እንደሚለው በአስተዳደር ደረጃ ፊንቄ የሶርያ የሮማውያን ግዛት አካል ነበረች። ዘ ኤክስፖዚተርስ ባይብል ኮሜንታሪ በተሰኘው ማብራሪያ ቅጽ 8 ገጽ 682 ላይ ደግሞ ማርቆስ ይህን ቃል የተጠቀመው ከሰሜን አፍሪካ ከነበሩት ሊቢያ ፊንቄያውያን ለመለየት ሊሆን እንደሚችል ይገልጻል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 7 ላይ፣ የትኛው ይሻላል፡ ንጹህና ያልረከሰ ሕይወት ለመኖር መሞከር ወይስ ወደ ኢየሱስ ለመቅረብ መሞከር?

መልስ፡ በእርግጥ ሁለቱንም እንፈልጋለን። ነገር ግን አንድ አማኝ ንጹህ ሕይወት እየኖረ ከኢየሱስ መራቅን የሚመርጥ ከሆነ፣ ክርስቶስን ሊመስል አይችልም። በሌላ በኩል፣ አማኙ በኃጢአት ውስጥ ቢሆን እንኳ ንስሐ ገብቶ ወደ ኢየሱስ መቅረብ ከፈለገ፣ ይበልጥ ንጹህና ክርስቶስን የሚመስል ይሆናል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:10፣ ዳልማኑታ የት ትገኛለች?

መልስ፡ ይህች ከገሊላ ባሕር በስተደቡብ ምዕራብ የምትገኝ ነች። ለረዥም ጊዜ ትክክለኛው ቦታው አይታወቅም ነበር፤ ነገር ግን የኤን አይ ቪ የጥናት መጽሐፍ ቅዱስ በገጽ 1508 ላይ ከጌንሴሬጥ ሜዳ በስተደቡብ ታልማኑታ የሚል ስም ያለው ዋሻ መገኘቱን ይጠቅሳል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:11 እስከ 12፣ ኢየሱስ ለምን ፈሪሳውያንን አልታዘዘም፣ ወይም የሰማይ ምልክት በመስጠት አላስደሰታቸውም?

መልስ፡ ይህ የሆነው ኢየሱስ አራት ሺህ ሰዎችን ከመገበ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ነበር። እዚህ ላይ ሌላ ተአምር መኖሩ ለፈሪሳውያን ምን ያረጋግጥላቸዋል? የኢየሱስን ትምህርት ለመስማት መውጣት አልፈለጉም ነበር፣ ነገር ግን ስለዚህ ተአምር ይሰሙ ነበር። ጥያቄያቸው የመጣው ከማመን ሳይሆን ካለማመን መሆኑን የኤን አይ ቪ የጥናት መጽሐፍ ቅዱስ በገጽ 1509 ላይ ያስረዳል። ፈሪሳውያን ኢየሱስ ለጥያቄዎቻቸው ሁሉ መልስ መስጠት አለበት ብለው የሚያስቡ ይመስል ነበር፤ ነገር ግን ኢየሱስ ለእነርሱ ምንም ለማረጋገጥ ግዴታ አልነበረበትም። ኢየሱስ በተግባር ሲጠየቅ የሚሰጥ ምልክት አታዩም፣ አስቀድማችሁ አይታችኋል፣ ሰምታችሁማል እያላቸው ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:15፣ አንዳንድ መጥፎ ትምህርት እንደ እርሾ የሆነው ለምንድን ነው?

መልስ፡ ትንሽ እርሾ፣ ትክክለኛ አካባቢ (ሊጥ) እና ትንሽ ጊዜ ብቻ ወስዶ ሙሉውን ሊጥ ይለውጠዋል። የፖለቲካ ትክክለኛነት አንዳንድ አመለካከቶችን ወይም ርዕሶችን ከክልል ውጭ በማድረግ አካባቢው እንዳይለወጥ ለማድረግ የሚደረግ ሙከራ ነው። ስለ እግዚአብሔር መማር ከፈለጉ፣ ፈሪሳውያንን መከተል አለብዎት፤ ይህ ሁሉም ሰው የተረዳው የተሰጠ ነገር ነበር። በኋለኞቹ ጊዜያትም፣ እግዚአብሔርን መከተል ከፈለጉ፣ ካህኑ የሚለውን ሁሉ መከተል አለብዎት ተባለ። መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክርስቲያኖች ዝም ብለው መጽሐፍን እንደሚከተሉ ቢከሰሱም፣ በእውነቱ እኛ እግዚአብሔርን እና የሰጠንን ቃላት መከተል ብቻ ነው የምንፈልገው። ማንኛውም ተራ ሰዋዊ የሃይማኖት መሪ፣ ምንም ያህል ጥሩ ቢሆን፣ እና ማንኛውም የሃይማኖት መግለጫ ወይም ምክር ቤት፣ አሁንም ለእግዚአብሔርና ለቃሉ ምትክ ሊሆን አይችልም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:17 እስከ 21 ላይ፣ የእነዚህ ቁጥሮች ጠቀሜታ ወይም አንድምታ ምን ሊሆን ይችላል?

መልስ፡ ኢየሱስ ስለ ፈሪሳውያንና ሰዱቃውያን አስጠንቅቋቸው ነበር፣ ነገር ግን ደቀ መዛሙርቱ የሚናገረውን ችላ ይሉ ነበር፤ ትኩረታቸው በእንጀራ እጦት ላይ ነበር። ስለዚህ፣ ኢየሱስ ባሉበት ሁኔታ እና ትኩረት ባደረጉበት ነገር ላይ አገናኛቸው። ቁጥሮቹ ምን እንደነበሩ ሲጠይቃቸው አምስት እንጀራ ከአሥራ ሁለት የምሳ ዘንቢሎች ጋር በአሕዛብ መካከል። ሰባት እንጀራ ከሰባት ቅርጫቶች ጋር በእስራኤል። እዚህ ላይ ሁለት እርስ በርሳቸው የሚደጋገፉ መልሶች አሉ። በአጠቃላይ፣ ኢየሱስ ከጀመሩት በላይ የተረፈ እንደነበራቸው እያመላከታቸው ነበር፤ ስለዚህ፣ ኢየሱስ እንጀራ ማቅረብ አይችልም ብለው መጨነቅ አያስፈልጋቸውም። በተለይም፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ሰባት አብዛኛውን ጊዜ የሙሉነት፣ ወይም በእግዚአብሔር ዘንድ ያለ የሙሉነት ምልክት ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያለው አሥራ ሁለቱ ቁጥር አብዛኛውን ጊዜ አሥራ ሁለቱን ነገዶች የሚያመለክት ቢሆንም፣ እዚህ ላይ ግን አሥራ ሁለት ሐዋርያት ለሕዝቦች ሁሉ መሆናቸውን ያሳያል። አምስቱ እና አሥራ ሁለቱ በቀላሉ ከሰባት እና ሰባት የተለዩ ቁጥሮች ነበሩ፣ እና የምሳ ዘንቢሎች እና ቅርጫቶች የተለያየ መጠን ያላቸው ዕቃዎች በመሆናቸው፣ እነዚህ የተለያዩ ክስተቶች መሆናቸውን ያሳያሉ፣ እናም ኢየሱስ ለአይሁድም ሆነ ለአህዛብ የደህንነት አቅራቢ መሆኑን ያረጋግጣል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:22 እስከ 26 ላይ፣ ሦስቱ የመንፈሳዊ ዕውርነት ዓይነቶች ምንድን ናቸው?

መልስ፡ ሰውየው ዕውር፣ በኋላም በከፊል በአካል ዕውር ነበር፣ ደቀ መዛሙርቱ ግን አሁንም በመንፈሳዊ በከፊል ዕውሮች ነበሩ። አንደኛው ያልታሰበበት ዕውርነት ሲሆን፣ ሰዎች በዮሐንስ ምዕራፍ 9 ከቁጥር 1 እስከ 2 ላይ እንዳለው በተፈጥሮ ተወልደው በአካል ዕውር ሊሆኑ ይችላሉ፣ በኋላ ላይ ሙሉ በሙሉ ዕውር ሊሆኑ ይችላሉ፣ ወይም በከፊል ዕውር ሊሆኑ ይችላሉ። በመንፈሳዊ ሲታይ፣ ብዙ የማያምኑ ሰዎች ስለ ክርስቶስ ብርሃን እና እውነት ባለማወቃቸው ዕውሮች ናቸው። ሁለተኛው ሆን ተብሎ የሚደረግ ዕውርነት ነው፤ አፌዦች (ዘባቾች) እና ግትር የማያምኑ ሰዎች ክርስቶስን የሚቃወሙት፣ አስቀድሞ የተሰጣቸውን እውነት ለማየት ስላልፈለጉ ነው። ፈሪሳውያን ሞኞች አልነበሩም፣ ተቃውሞዎችን እና ላለማየት የሚመርጡባቸውን ምክንያቶች በመፈለግ የተካኑ ነበሩ። ልክ ጤነኛ ሰው መኪናውን ለአካል ጉዳተኞች በተፈቀደ ቦታ ላይ አቁሞ ዓይኑን በጨርቅ ማሰር እንደማይችል ሁሉ፣ ሆን ተብሎ በሚደረግ እና ባልታሰበበት ዕውርነት መካከል ልዩነት አለ። ሦስተኛው የአማኞች ዕውርነት ነው፤ ሕይወታቸውን ለኢየሱስ አሳልፈው የሰጡ አማኞች እንኳ ለእውነት በከፊል ዕውር ሊሆኑ ይችላሉ። እዚህ ላይ ደቀ መዛሙርቱ እንኳ ማየት አልቻሉም ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:23 እስከ 25 ላይ፣ ኢየሱስ ዕውሩን ሰው በደረጃ ወይም በሂደት የፈወሰው ለምን ይመስላል?

መልስ፡ መጽሐፍ ቅዱስ አይናገርም። ምናልባት ሰውየው ከአንድ በላይ ችግሮች ነበሩበት፣ ወይም ምናልባት ለእኛ ጥልቅ የሆነ ትምህርት ይኖረው ይሆናል። የሰውየው አካላዊ ዕውርነት በደረጃ እንደተፈወሰ ሁሉ፣ አንዳንድ ጊዜ የአንድ ሰው መንፈሳዊ ዕውርነትም በደረጃ ይፈወሳል። ሰውየው እስከ መጨረሻው ድረስ በከፊል ዕውር እንደነበረ ሁሉ፣ አንዳንድ ሰዎችም በመንፈሳዊ በከፊል ዕውሮች ሊሆኑ ይችላሉ። አንዳንዶቹን ነገሮች በትክክል ያያሉ፣ እና ሁሉንም ነገሮች በትክክል እንደሚያዩ ያስባሉ፣ አሁንም በከፊል ዕውሮች መሆናቸውን ሳያውቁ። ለምሳሌ፣ አንዳንዶች ኢየሱስን እንደ ነቢይ ያዩት ነበር፣ ነገር ግን እንደ መሲህ አላዩትም። አንዳንዶች ዛሬ ኢየሱስን እንደ አዳኝ ያዩታል፣ ነገር ግን እንደ ጌታ አያዩትም። አንዳንዶች እግዚአብሔርን እንደ ፍቅር ያዩታል፣ ነገር ግን ፍትሑን እና ቁጣውን አያዩም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:24 ላይ፣ የተፈወሰው ዕውር ሰው መጀመሪያ ሰዎችን እንደ ዛፍ ሲራመዱ ለምን አየ?

መልስ፡ ምናልባት የሰውየው የእይታ ነርቮች ብርሃኑን በግልጽ አልተቀበሉትም ይሆናል። ከዓይን ብሌን፣ ከዓይን ቀለም፣ ከዓይን ብረን እና ከእይታ ነርቭ መካከል ለዕውርነቱ በርካታ ምክንያቶች ሊኖሩ ይችላሉ። በአማራጭ፣ ሰውየው መጀመሪያ ላይ ፍጹም እይታ ኖሮት ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን የሰውየው አእምሮ ቅርጾቹን ለማስኬድ አልሰለጠነም ነበር። የሰዎች አእምሮ በእርግጥ የዓለምን ምስል ወደታች የተገለበጠ አድርጎ ነው የሚቀበለው፤ አእምሮአችን ምስሉን ለመገልበጥ ራሱን ያሰለጥናል። በሙዲ ሳይንስ ፊልም ላይ፣ ለአንድ ሰው ምስሉን ወደታች የሚገለብጥ ልዩ መነጽር ተሰጥቶት ነበር። ለረጅም ጊዜ ካደረገው በኋላ፣ የሰውየው አእምሮ በትክክል ተስተካክሎ፣ በእግር ለመራመድም ሆነ ነገሮችን ለመቋቋም ምንም ችግር አልነበረበትም፤ ቢያንስ መነጽሩ እስኪወልቅ ድረስ፣ መነጽሩ ሲወልቅ የሰውየው አእምሮ ራሱን እንደገና ማሰልጠን ነበረበት። ሰዎች በአካል ማየት ቢችሉም በመጀመሪያ ነገሮችን ለይተው ማወቅ ያልቻሉባቸውን አንዳንድ አስገራሚ ዘመናዊ ምሳሌዎችን ማግኘት ይቻላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:26፣ ኢየሱስ ሰውየውን ወደ መንደሩ ሳይገባ በቀጥታ ወደ ቤቱ እንዲሄድ ለምን ነገረው?

መልስ፡ መጽሐፍ ቅዱስ አይናገርም፣ ነገር ግን እንደሚታየው ሰውየውና ቤተሰቡ ከሌላ ከተማ የመጡ ወይም ከከተማው ውጭ የሚኖሩ ነበሩ። ነገር ግን ኢየሱስ እዚህ ላይ በጣም ግልጽ ነበር። መጀመሪያ ኢየሱስ ዕውሩን ሰው ገና ሳይፈውሰው ከከተማ ውጭ መራው፤ ከዚያም ኢየሱስ በደረጃ ፈወሰው፣ ከዚያም ኢየሱስ ሰውየው ወደ መንደሩ ተመልሶ እንዳይገባ በጥብቅ አዘዘው። ዘ ኒው ኢንተርናሽናል ባይብል ኮሜንታሪ በተባለው ማብራሪያ ገጽ 1166 ላይ ዘመዶቹ ከሌላ ሰው ከመስማታቸው በፊት፣ ሰውየው ራሱ ለዘመዶቹ መጀመሪያ ቢነግራቸው ተገቢ እንደነበረ ይገምታል። በአማራጭ፣ ኢየሱስ በማርቆስ ምዕራፍ 8 ቁጥር 11 ላይ ከኢየሱስ ምልክት እንደማያዩ ስለነገራቸው፣ በከተማው ውስጥ ያሉት ፈሪሳውያን እንዲያዩት አልፈለገም። ወይም፣ ኢየሱስ ተአምሩን እንዳያዩ የፈለጋቸው ሌሎች ሰዎች ሊኖሩ ይችላሉ። በመጨረሻም፣ ኢየሱስ በደረጃ የሚደረገውን ፈውስ አንዳንዶች እንዲያዩት አልፈለገም ይሆናል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:38 ላይ፣ ተጠራጣሪው ባርት ኤርማን "ኢየሱስ ራሱን እንደ የሰው ልጅ አድርጎ በግልጽ አላስተዋወቀም" የሚል ነጥብ ያነሳል (ጂሰስ ኢንተራፕትድ ገጽ 159)። ለዚህ ምላሽ ምንድነው?

መልስ፡ ኢየሱስ እዚህ ላይ ማድረግ አላስፈለገውም። በማርቆስ ምዕራፍ 2 ከቁጥር 5 እስከ 12 ላይ ራሱን የሰው ልጅ ብሎ ጠርቷል። ኢየሱስ በማርቆስ ምዕራፍ 2:8 ሁለተኛ ክፍል እስከ 12 ላይ እንዲህ አለ፡ "ለምን በልባችሁ እንዲህ ታስባላችሁ? ላሉምሽው፣ 'ኃጢአትህ ተሰረየችልህ' ማለት ወይስ 'ተነሳ፣ አልጋህን ተሸከምና ሂድ' ማለት የትኛው ይቀላል? ነገር ግን የሰው ልጅ በምድር ላይ ኃጢአትን ይቅር ለማለት ሥልጣን እንዳለው እንድታውቁ፣' - ለሽባው - 'አንተን እልሃለሁ፣ ተነሳ፣ አልጋህን ተሸከምና ወደ ቤትህ ሂድ።' ወዲያውም ሰውየው ተነሳ፣ አልጋውን ተሸክሞ በሁሉም ፊት ወጣ። ሁሉም ተገረሙ እግዚአብሔርንም አከበሩ፣ 'እንደዚህ ያለ ነገር ከቶ አላየንም!' አሉ።" ኢየሱስ ይህንን ቃል በወንጌላት ውስጥ 81 ጊዜ ተጠቅሞበታል። ኢየሱስ በዚህ ቦታ ላይ እንደገና አለመግለጹ ለምን ለኤርማን ይህን ያህል ትልቅ ነገር ሆኖ ታየው?

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 8:38 ላይ፣ በዚህ ሕይወት በኢየሱስ ላፈሩት ኢየሱስ ያፍርባቸዋል ማለት ምን ማለት ነው?

መልስ፡ ተርጓሚዎች እዚህ ላይ ሁለት አመለካከቶች አሏቸው። በአንድ በኩል፣ በኢየሱስ የሚያፍሩ የተመረጡ አማኞች ገነት ሲደርሱ ነቀፋን ወይም ውርደትን ይቀበላሉ ተብሎ ይታሰባል፤ ይህ የቢሊቨርስ ባይብል ኮሜንታሪ ማብራሪያ ገጽ 1341 አመለካከት ነው። አንዳንድ ክርስቲያኖች በእውነት ያምናሉ፣ ነገር ግን ለኢየሱስ ለመቆም ወይም ወንጌልን ለማካፈል ሲሉ ለዓለም በጣም ተገዝተዋል። በሌላ በኩል ደግሞ፣ በኢየሱስ የሚያፍሩ ክርስቲያን ነን ባዮች ጨርሶ ወደ ገነት እንደማይገቡ ያያሉ፤ ዘ ባይብል ኖሌጅ ኮሜንታሪ፡ ኒው ቴስታመንት ገጽ 141-142 እና የኤን አይ ቪ የጥናት መጽሐፍ ቅዱስ ገጽ 1510 ይህንን አመለካከት ይዘዋል። ሁለተኛ ጢሞቴዎስ ምዕራፍ 2 ቁጥር 12 በተጨማሪ ክርስቶስ ኢየሱስን ከካድነው እርሱ ደግሞ ይክደናል ይላል። አንዳንድ ሰዎች በተለያዩ ስሜታዊ ምክንያቶች ኢየሱስን ለመቀበል ፈቃደኛ አይደሉም። ይሁዳ ኢየሱስ በዚህ ጊዜ ምንም ዓይነት ወታደራዊ እርምጃ ላለመውሰዱ አዝኖ ነበር። አንዳንዶች ሰዎች በጣም ጥሩ ስለሆኑ መዳን አያስፈልጋቸውም፣ ወይም እኛን ለማዳን መስዋዕት ያስፈልገናል ማለት በጣም ኋላቀር አመለካከት ነው ብለው ይከራከራሉ። ሌሎች ደግሞ የሚያደርጉትን ለመፍረድ አንድ ሰው ከሰማይ ወደ ታች እንዲመለከት አይፈልጉም። እርግጥ ነው፣ ኢየሱስ በዚህ ጥቅስ ውስጥ የዚያን የውርደት ደረጃ ስላልገለጸ ሁለቱም እውነት የመሆን ዕድል አላቸው። በኢየሱስ ማመን፣ እሱን መካድ፣ እና (እንደ ጴጥሮስ) ንስሐ መግባት ከባድ ነገር ነው፣ ነገር ግን ከመጀመሪያው ሕይወትን ለእርሱ አለመስጠት የበለጠ ከባድ ነገር ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9 ከቁጥር 1 እስከ 2 ላይ፣ እግዚአብሔር የለውጥ ተራራው ክስተት እንዲፈጸም ያደረገው ለምን ይመስልሃል?

መልስ፡ በመጀመሪያ ኢየሱስ እስከ ሞተበት ጊዜ ድረስ ከደቀ መዛሙርቱ በስተቀር ማንም ይህን እንዳላወቀ ልብ ይበሉ፤ ስለዚህ፣ ይህ ቢያንስ ኢየሱስ እስከ ሞተበት እና እስከተነሳበት ጊዜ ድረስ ሌላ ማንንም አልረዳም። መጽሐፍ ቅዱስ ይህ ለምን እንደተፈጠረ ባይናገርም፣ ቢያንስ ስድስት ምክንያቶችን ማየት እንችላለን። አንደኛ面向 የደቀ መዛሙርቱን እምነት ያጠናክራል፤ ደቀ መዛሙርቱ የኢየሱስን የመጨረሻ ክብር ፍንጭ ያገኛሉ። ሁለተኛ፣ ወደ መስቀል ከመሄዱ በፊት ለኢየሱስ ራሱ ማበረታቻ ይሆናል፤ ምናልባትም ኤልያስና ሙሴም አስፈላጊ የሆኑ አንዳንድ ነገሮችን ለኢየሱስ ነግረውት ይሆናል። ሦስተኛ፣ ትንቢትን ለመፈጸም ሲሆን፣ ሚልክያስ ምዕራፍ 4 ከቁጥር 5 እስከ 6 ከታላቁ የጌታ ቀን በፊት ኤልያስ እንደሚመጣ ይናገራል። መጥምቁ ዮሐንስ በኤልያስ መንፈስና ኃይል የመጣ ቢሆንም፣ በለውጥ ተራራው ላይ ኤልያስ ራሱ በአካል መጥቷል። አራተኛ፣ ሁለት ምስክሮች፣ ሙሴ እና ኤልያስ፣ ቢያንስ ለአጭር ጊዜ ከኢየሱስ ጋር ለመሆን መጡ። ኤልያስ ፈጽሞ አልሞተም (ሁለተኛ ነገሥት ምዕራፍ 2 ቁጥር 11)፣ እና ሙሴ ቢሞትም አስከሬኑ ፈጽሞ አልተገኘም (ዘዳግም ምዕራፍ 34 ቁጥር 6)፤ በራእይ ምዕራፍ 11 ላይ ከኢየሱስ ዳግም ምጽዓት በፊት ሁለት ምስክሮች ይኖራሉ፣ እና ይህ የዚያ ጥላ ሊሆን ይችላል። አምስተኛ፣ ከትንሳኤው በኋላ ለምንኖር ለእኛ፣ እግዚአብሔር ሁሉንም ነገር እንደሚቆጣጠር እና ስለ ስቅለቱና ትንሳኤው ምን እንደሚፈ አስቀድሞ ያውቅ እንደነበር ያጠናክራል። በመጨረሻም፣ ኢየሱስ በማርቆስ ምዕራፍ 9 ቁጥር 1 ላይ የሰጠውን ትንቢት ፈጽሟል።

ጥያቄ፡ በማቴዎስ ምዕራፍ 9 ቁጥር 1, በማርቆስ ምዕራፍ 9 ቁጥር 2, እና በሉቃስ ምዕራፍ 9 ከቁጥር 38 እስከ 39 መሠረት፣ የጌታ መለወጥ የተከናወነው በየትኛው ተራራ ላይ ነው?

መልስ፡ መጽሐፍ ቅዱስ የተለየ ስም አይጠቅስም፣ ነገር ግን የምናውቀው የሚከተለውን ነው። በመጀመሪያ ደረጃ፣ ረጅም ተራራ ነበር፤ የታቦር ተራራ ከባህር ወለል በላይ 1843 ጫማ ብቻ ስለሆነ፣ እንደ ረጅም ተራራ አይቆጠርም። ከገሊላ ባህር በስተደቡብ ምዕራብ አስር ማይል ርቀት ላይ የሚገኝ እንጂ ለቂሣርያ ፊልጶስ ቅርብ አልነበረም፤ እንዲሁም፣ በዚያን ጊዜ በታቦር ተራራ ጫፍ ላይ የሮማውያን ምሽግ ነበረ። ከዘጠኝ ሺህ ጫማ በላይ ከፍታ ያለው የሄርሞን ተራራ፣ በክልሉ ውስጥ ከፍተኛው ተራራ ሲሆን፣ ክስተቱ በዚያ ሊሆን ይችላል፤ ሆኖም፣ ከጎላን ከፍታዎች በስተሰሜን፣ በሶርያና በሊባኖስ ድንበር ላይ በመሆኑ በመጠኑ ይርቃል። ቢሊቨርስ ባይብል ኮሜንታሪ የተባለው ማብራሪያ በገጽ 1400 ላይ ይህንን አመለካከት ይደግፋል። በሌላ በኩል ከገሊላ ባህር በስተምዕራብ የሚገኘው የሜሮን ተራራ ወይም ጀበል ጀርማቅ፣ ወደ አራት ሺህ ጫማ ገደማ ከፍታ ያለው ሲሆን፣ ደብሊው ሊፊልድ የተባሉ ተመራማሪ ይህንን ተራራ ጠቁመዋል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9 ቁጥር 7 እና ቀጥሎ ባሉት ቁጥሮች ላይ፣ እግዚአብሔር ሊናገራቸው ከሚችላቸው ነገሮች ሁሉ ይህች አንዲት ዓረፍተ ነገር ብቻ ተመዝግቧል። ይህን ማወቅ ለደቀ መዛሙርቱ በጣም አስፈላጊ የሆነው ለምን ይመስልሃል?

መልስ፡ ክርስትና በዋነኝነት ስለ ሕጎች፣ አስተምህሮ፣ ወይም የአገልግሎት ሥራ አይደለም። እነዚህ ነገሮች ቢኖሩም፣ ዋናው ነገር ግን እነርሱ አይደሉም። ዋናው ነገር የኛ ልምምድ፣ ኅብረት፣ ወይም ጸሎትም አይደለም። አንዱና ዋናው ነገር ኢየሱስን መውደድ ነው። ነገር ግን አማኞች ይህን ሊረሱት ይችላሉ። ጳውሎስ በሁለተኛ ቆሮንቶስ ምዕራፍ 11 ከቁጥር 2 እስከ 3 ላይ እንዲህ ይላል፥ “በእግዚአብሔር ቅንዓት እቀናላችኋለሁና፤ እንደ ንጽሕት ድንግል እናንተን ለክርስቶስ ላቀርብ ለአንድ ባል አጭቻችኋለሁና። ነገር ግን እባብ በተንኰሉ ሔዋንን እንዳሳታት፥ አሳባችሁ ተበላሽቶ በክርስቶስ ካለው ቅንነትና ንጽሕና ምናልባት እንዳይለወጥ ብዬ እፈራለሁ።”

ጥያቄ፡ በዮሐንስ ምዕራፍ 9 ከቁጥር 14 እስከ 16፣ ኢየሱስ ወደ ታች እንድንወርድ በሚፈልግበት ጊዜ፣ በተራራው ጫፍ ላይ ረዘም ላለ ጊዜ ለመቆየት የሚመጣብንን ፈተና እንዴት እንቋቋማለን?

መልስ፡ ነገሩ ስለ እኛ፣ ስለ ትምህርታችን፣ እውቀታችን እና ልምምዳችን አለመሆኑን አስታውሱ፤ ነገሩ ስለ እግዚአብሔር ነው። እግዚአብሔር ሌሎችን እንድናገለግል ይፈልጋል። በክርስቶስ የፍርድ ወንበር ፊት፣ ኢየሱስ ምን ያህል እንደተማርን፣ ወይም ምን እንዳሳለፍን አይጠይቀንም፤ ይልቁንም ምን ሠራን እና እንዴት ኖርን ብሎ ነው የሚጠይቀው። የተራራ ላይ ልምምድ፣ በዚህ ዓለም ውስጥ ላለው የሰዎች ልብና አእምሮ መንፈሳዊ ውጊያ እንድንጸና፣ እንድናድግ እና እንድንታደስ ለማድረግ ይጠቅመናል። በአንድ ቡድን ውስጥ ያለ አሰልጣኝ፣ ለመወዳደር ፈቃደኛ ላልሆነ ችሎታ ያለው ተጫዋች ብዙም ቦታ የለውም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:18፣ 28 እና 29 ላይ፣ ይህ እምነት ስለሌለው ክርስቲያን ኃይል ምን ይነግረናል?

መልስ፡ በዚህ ጊዜ፣ ደቀ መዛሙርቱ በምድር ላይ ካለ ከማንኛውም ሟች ሰው ይልቅ ስለ እግዚአብሔር የበለጠ ያውቁ ነበር። ደቀ መዛሙርቱ በየቀኑ ከኢየሱስ ጋር ግላዊ ግንኙነት ነበራቸው። ደቀ መዛሙርቱ (ቢያንስ ከአንዱ በስተቀር) ያመኑበትን ሁሉ በተግባር ያውሉ ነበር። እምነት ነበራቸው፣ ነገር ግን ይህንን ጋኔን ለማውጣት የሚያስችል በቂና ጠንካራ እምነት አልነበራቸውም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:18፣ 28 እና 29 ላይ፣ ዛሬ የእግዚአብሔርን ኃይልና ጥበብ እንዴት እንደ ቀላል እንቆጥረዋለን?

መልስ፡ አማኝ ያልሆኑ ሰዎች ደህንነትን፣ ሰላምን፣ ጤናን እና ብልጽግናን ማግኘት እንደሚገባቸው መብት አድርገው ሊቆጥሯቸው ይችላሉ። አንዳንድ አማኞችም እንኳ ክርስቲያን ስለሆኑ ምንም ዓይነት አስቸጋሪ ጊዜ አይገጥመንም ብለው ሊያስቡ ይችላሉ። የእግዚአብሔርን ስጦታዎች እንደ ቀላል ነገር መቁጠር የምስጋና ተቃራኒ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:19 ላይ፣ ኢየሱስ “የማታምን ትውልድ ሆይ” ከማለት ይልቅ ለምን “የማታምኑ ደቀ መዛሙርት ሆይ” አላለም ብለህ ታስባለህ?

መልስ፡ ኢየሱስ የደቀ መዛሙርቱ አለማመን፣ ያደጉበትን ማኅበረሰብ የሚያንጸባርቅ መሆኑን ተመልክቷል። በተወሰነ ደረጃ፣ እኛ አማኞች ብንሆንም፣ እምነታችን እና አመለካከታችን በትውልዳችን፣ ማለትም በባህላችንና በማኅበረሰባችን የተቀረጸ ነው። አማኞች እንደመሆናችን መጠን ይህንን በትሕትናና በግልጽ አምነን መቀበል፣ እንዲሁም ከዚያ ተሻግረን ነፃ ለመውጣት መጣር አለብን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:24 ላይ፣ አባቱ ለምን ኦክሲሞሮን ወይም ተቃራኒ ሀሳቦችን አጣምሮ የያዘ አገላለጽ ተናገረ?

መልስ፡ ተቃራኒ ሀሳቦችን አጣምሮ የያዘ አገላለጽ ማለት ውስብስብ የሆነን እውነት ለመግለጽ እርስ በርሳቸው የሚቃረኑ ቃላትን ወይም ምስሎችን አጣምሮ የመጠቀም የዘይቤ ዓይነት ነው። አባቱ በውስጡ የሚጋጩ ስሜቶች ነበሩት። በእውነት ስላመነ “አምናለሁ” አለ፤ ነገር ግን በውስጡ እውነተኛ ጥርጣሬዎች እንዳሉም ስለሚያውቅ፣ በተጨማሪም “አለማመኔን እርዳው” አለ። እኛም በእግዚአብሔር ፊት ስለ ስሜታችን ታማኞች መሆን አለብን። እግዚአብሔር ጥርጣሬያችንን ለመቋቋም የሚያስችል በቂ ታላቅነት አለው፤ ስሜታችንን ለእርሱ በመናዘዝ ወደ ብርሃን ስናወጣው፣ እግዚአብሔር ያመንንለትን ነገር ይበልጥ በቀላሉ ሊፈታው ወይም ሊንከባከበው ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:24 ላይ፣ እግዚአብሔር እንደ አባቱ ዓይነት ፍጹም ያልሆነን እምነት ምን ያደርገዋል ብለህ ታስባለህ?

መልስ፡ እግዚአብሔር የልጁን አባት እምነት ተጠቅሟል፤ ፍጹም ያልሆነ፣ ነገር ግን ታማኝና እውነተኛ እምነት። ይህ በግብዝነት ከተሞላና ታማኝነት ከጎደለው የእምነት ገጽታ ይሻላል። እግዚአብሔር እምነትህን እንዲያሳድገው፣ እንዲያጠራው፣ እና ቦታ የሌለውን ቆሻሻ እንዲያስወግደው በእግዚአብሔር ላይ ስላለህ እምነት ታማኝ ሁን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:25 ላይ፣ አብዛኛውን ጊዜ ኢየሱስ እርኩስ መንፈስን እንዲወጣ ብቻ ይነግረው ነበር፤ ነገር ግን በዚህ ጊዜ ኢየሱስ እንዲወጣ እና ዳግመኛም እንዳይገባበት ሁለቱንም ለምን ተናገረ?

መልስ፡ በሉቃስ ወንጌል ምዕራፍ 11:24 እስከ 26 ላይ፣ ኢየሱስ አንድ እርኩስ መንፈስ ከሰው ሲወጣ ከሌሎች ሰባት መናፍስት ጋር ለመመለስ ሊሞክር እንደሚችል ተናግሯል። ስለዚህ፣ ጋኔን ያደረበት ሰው ከእስራቱ ነፃ ሲወጣ፣ አጋንንቱ በባሰ ኃይል ተመልሰው እንዳይገቡበት ወደ ክርስቶስ መዞሩ አስፈላጊ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:33 ላይ፣ በዚህ ሰዓት፣ ከታላቁ የጌታ መለወጥ ክስተት በኋላ ወዲያውኑ፣ ደቀ መዛሙርቱ ከእነርሱ መካከል ማን እንደሚበልጥ ለምን ተከራከሩ ብለህ ታስባለህ?

መልስ፡ ላዩን ሲታይ ይህ ሞኝነት ይመስላል። ይህን ታላቅ ነገር ለማየት በጸጋ ከተሰጣቸው ታላቅ መብት በኋላ ወዲያውኑ፣ ሄደው ኢየሱስ ምን ያህል ታላቅ እንደሆነ ከመናገር ይልቅ፣ እነርሱ ራሳቸው ምን ያህል ታላቅ እንደሆኑ ይከራከሩ ነበር። ነገሩ ሁሉ ስለ ኢየሱስ ሆኖ ኢየሱስን ለማክበር እንዴት ማገልገል እንደሚችሉ ከማሰብ ይልቅ፣ ኢየሱስን በመጠቀም ነገሩን ሁሉ ስለ ራሳቸው አደረጉት። ይህ ትዕይንት የማይረባ ነው። በእርግጥ አንድ ሰው ስለ ኢየሱስ ቅዱሳን ደቀ መዛሙርት ያማረና የተዋበ ምስል መሳል ቢፈልግ ኖሮ፣ ይህንን ታሪክ በእርግጠኝነት ይተወው ነበር! ይህ በቀላሉ መጥፎ ሆኖ ነው የሚታየው። ነገር ግን በኢየሱስ ካመኑ፣ ተአምራቱን ካዩ እና መለወጡን ከተመለከቱ በኋላም እንኳን አሁንም እንደዚህ ነበሩ። ኢየሱስ በእነርሱ ላይ የነበረው ትዕግስት አስደናቂ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ ምዕራፍ 9:33 ላይ፣ የራሱን ታላቅነት ለማስተዋወቅ ወይም ከፍ ለማድረግ ከሚሞክር አማኝ ወንድም ጋር እንዴት ሊኖረን ይገባል?

መልስ፡ በእነርሱ ላይ መጥፎ ስሜት አይኑራችሁ፤ ነገር ግን ከዚህ ድርጊታቸው ንስሐ እንዲገቡ በመመኘት ጸልዩላቸው። ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ተስፋ እንዳልቆረጠባቸው ሁሉ፣ እኛም ይህን ሰው በድብቅ እንዳላመነ፣ ወይም እንደ ወደቀና ፈጽሞ ሊመለስ እንደማይችል ከሃዲ አድርገን ልንተወው አይገባም። ለራሳቸው ሲባል ሊመከሩ ይገባል፣ እንዲሁም ሌሎችም ያንንኑ እንዲያደርጉ የሚያበረታታው ተጽዕኖአቸው መቀነስ አለበት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡34 ላይ፣ ደቀ መዛሙርቱ ለምን ይከራከሩ እንደነበር ለኢየሱስ ሊነግሩት ይገባ ነበር ወይስ እንዳደረጉት ዝም ማለት ነበረባቸው?

 መልስ፡ ምናልባትም ግራ ከመጋባት (ከመሸማቀቅ) ወይም ከማፈር የተነሳ ዝም ብለዋል ይሆናል። ተናዘዝንም አልተናዘዝንም እግዚአብሔር ምን እንደምናስብ እና ምን እንደምንናገር ያውቃል። ነገር ግን በልባችን ውስጥ ያለው ነገር የተበላሸ ወይም በትዕቢት የተሞላ ቢሆንም እንኳ ለእርሱ ብንነግረው ይሻላል። በዚህ መንገድ፣ ጥፋታችንን ለመቀበል ፈቃደኛ ከሆንክ፣ እግዚአብሔር ያንን ሁሉ በፍጥነት ሊያጸዳው ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡35 ላይ፣ “ታላቅነት የሚመጣው በአገልጋይነት ውስጥ ነው” ስለሚለው ሐረግ ምን ታስባለህ?

መልስ፡ ይህ ሙሉ በሙሉ እውነት አይደለም። በመጀመሪያ፣ ትክክለኛውን አካል እያገለገልክ መሆን አለበት። የራስህን ምኞት ወይም ቤተ ክርስቲያንን ብቻ ሳይሆን፣ ዋናው አገልግሎትህ ለእግዚአብሔር ሊሆን ይገባል። ሁለተኛ፣ በትክክለኛው የልብ መነሻ ማገልገል አለብህ። ነገር ግን እነዚህን ቅድመ ሁኔታዎች ከተገነዘብክ፣ ይህ ሐረግ በአብዛኛው ትክክል ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡38-40 ላይ፣ ዮሐንስና ሌሎቹ ደቀ መዛሙርት አንድን ሰው አጋንንትን እንዳያወጣ ለምን ከለከሉት? ይህስ ሰው ማን ነበር?

መልስ፡ በመጀመሪያ እዚህ ጋር ያለውን ለየት ያለ የክስተቶች ቅደም ተከተል እንመልከት። በመጀመሪያ ደቀ መዛሙርቱ ጋኔኑን ለማውጣት አቅም አጥተው ነበር። ከዚያም፣ ከእነርሱ ማን እንደሚበልጥ ሲከራከሩ ነበር። ነገር ግን እነርሱ ጋኔኑን ማውጣት ባይችሉም፣ በክርስቶስ የሚያምነውን ሌላ ሰው፣ እነርሱ ማውጣት ካልቻሉ በኋላ በኢየሱስ ስም ጋኔን ሲያወጣ ከለከሉት። ሰውዬው የእነርሱ ቡድን አካል ስላልነበረ፣ ደቀ መዛሙርቱ እግዚአብሔር ይህን ሰው ሊጠቀምበት አይችልም ብለው ደምድመው ነበር። ዛሬም አንዳንድ ጊዜ አማኞች፣ የቤተ ክርስቲያናቸው አባል ያልሆኑ ሌሎች እውነተኛ ክርስቲያኖች በእግዚአብሔር እንደማይጠቅሙ ወይም በዝቅተኛ ደረጃ ብቻ እንደሚገለገሉ በማሰብ ተመሳሳይ ስህተት ይሠራሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡38-40 እና በሌሎች ክፍሎች፣ ዲያብሎስና ተጽዕኖው ምን ያህል “እውነተኛ” ናቸው? በአእምሮህስ ውስጥ ሀሳቦችን ያስገባል?

መልስ፡ ዲያብሎስና አጋንንቱ ሀሳብ እና ስሜት ያላቸው እውነተኛ ፍጡራን ናቸው። ሀሳቦችን ሊያመጡ (ሊጠቁሙ) ይችላሉ፣ ነገር ግን አማኞችን ሊቆጣጠሩ (ሊያስታምሙ/possess ሊያደርጉ) አይችሉም። ሀሳቦችን ማምጣት ቢችሉም፣ እኛ እምቢ የማለት እና የማለፍ ኃይል አለን። ምንም እንኳን ኃይለኛ ቢሆኑም እና ኃይላቸው እንደ ቀላል መወሰድ ባይኖርበትም፣ በክርስቶስ ደም ሥር ያለን ጥበቃ ግን ከእነርሱ የበለጠ ኃያል ነው። ለምሳሌ፣ አንድ አፍሪካዊ ጠንቋይ አንድን ክርስቲያን እንደረገመ እና እርግማኑም ተመልሶ በጠንቋዩ ላይ እንደወረደ ሰምቻለሁ። በተለየ ምሳሌ ደግሞ፣ ሌላ ጠንቋይ አንድ ክርስቲያን ሚስዮናዊ በ30 ቀናት ውስጥ እንደሚሞት ተንብዮ እንደነበር ሰምቻለሁ። በ30ኛው ቀን ግን ጠንቋዩ ራሱ ሞተ። እንደ ክርስቶስ ልጆች፣ ከዲያብሎስ ጋር የምንደራደርበት፣ ዲያብሎስን የምናሾፍበት፣ ወይም ከዲያብሎስም ሆነ ከአጋንንት ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት ለማድረግ የምንሞክርበት ምንም ምክንያት የለንም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡38-40 ላይ፣ የእግዚአብሔርን ፈቃድ እያደረገ ያለን፣ ነገር ግን በሰዎች “እውቅና ያልተሰጠውን (unauthorized)” ሰው እንዴት ትይዘዋለህ?

መልስ፡ በመጀመሪያ ደረጃ፣ በጭራሽ በሰዎች እውቅና ሊሰጠው ያስፈልጋል ወይ ብለህ ጠይቅ? የእግዚአብሔር ፈቃድ ከሆነ፣ ምናልባት ላያስፈልግ ይችላል። መከፋፈልን እያመጣ ነው ብለህ ካሰብክ፣ በመጀመሪያ አንተና ያንተ ቡድን መከፋፈልን እያመጣችሁ እንዳልሆነ እርግጠኛ ሁኑ። በሌላ በኩል፣ ጠብን የሚጭር፣ ወይም በእርግጥም መከፋፈልን የሚያስከትል ከሆነ፣ ከእነርሱ ጋር መነጋገር፣ በምክንያት ለማስረዳት መሞከር፣ እንዲሁም እነርሱና አንተ በአንድ ልብ እንድትሆኑ መጸለይ አለብህ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡42 ላይ፣ ትናንሽ ልጆችን እንዲያጠፉ (እንዲሰናከሉ) የማድረጉ ጉዳይ ይህን ያህል ከባድ የሆነው ለምን ይመስልሃል?

 መልስ፡ በዚያን ጊዜ የነበረው ማኅበረሰብ ብዙ ጊዜ ልጆችን ዝቅ አድርጎ ይመለከታቸው የነበረ ቢሆንም፣ ማርቆስ 9፡42 ላይ ግን አንዱን ልጅ ከሚያሰናክል (ኃጢአት እንዲሠራ ከሚያደርግ) ሰውዬው የወፍጮ ድንጋይ በአንገቱ ታስሮ ወደ ባሕር ቢጣል ይሻለው እንደነበር ይናገራል። አንዳንድ ጊዜ ሞኝነት ሊሠራ የሚችልን እና ብዙም የማያውቅን ትንሽ ልጅ ስትመለከት፣ እግዚአብሔር ለአዋቂ ሰው እንደሚያስበው ሁሉ ለልጆችም እንደሚያስብ፣ እና በእግዚአብሔር ዓይንም ልክ እንደ አዋቂዎች እኩል አስፈላጊ መሆናቸውን አስታውስ። ወንጌላዊው ዲ. ኤል. ሙዲ (D.L. Moody) በአንድ ወቅት ለአንድ ሰው በስብሰባ ላይ ሁለት ተኩል ሰዎች እንደዳኑ ተናግሮ ነበር። ሰውዬውም “ሁለት አዋቂዎችና አንድ ልጅ ማለታችሁ ነው?” ብሎ ጠየቀው። ሙዲም “አይደለም፣ ሁለት ልጆችና አንድ አዋቂ ነው” ብሎ መለሰለት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡48 ላይ፣ በገሃነም ውስጥ ትሎች ለምን አይሞቱም?

 መልስ፡ የኢየሱስ ዘይቤያዊ አነጋገር የሚያመለክተው ትናንሽ እንስሳትን ሳይሆን፣ የገሃነምን መበስበስና ጥፋት ነው። “When Critics Ask” በተሰኘው መጽሐፍ ገጽ 372 ላይ የተለየ መልስ ተሰጥቷል። “ትላቸው” እንጂ “ትሉ” ስለማይል፣ ይህ ወደ ገሃነም የሚሄድ ሰውን አካላዊ ሥጋ (ወይም የራሱን ሕሊናዊ ሥቃይ) የሚያሳይ ዘይቤ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡49 ላይ “በእሳት መቀመም” ማለት ምን ማለት ነው?

 መልስ፡ ይህ ቁጥር ማንን እንደሚያመለክት የሚገልጹ ሦስት ዋና ዋና ትርጓሜዎች አሉ፡

·       መከራና መንጻት የሚያልፉ አማኞችን።

·       ወደ ገሃነም የሚሄዱ የጠፉ ሰዎችን።

·       የሚፈተንና የሚፈረድበትን እያንዳንዱን ሰው። ይህ አመለካከት ሌሎቹን ሁለቱን አመለካከቶች ሊያጠቃልል ይችላል። በማጠቃለያ፣ ቁጥር 43-48 ስለ ገሃነም ይናገራሉ፣ እንዲሁም ቁጥር 50 ደግሞ ስለ አማኞች ይናገራል። ቁጥር 49 መሸጋገሪያ (transition) ሲሆን፣ “እያንዳንዱ ሰው” የሚያመለክተው ከዚህ ቁጥር በፊት ወዲያው የተጠቀሱትን የጠፉትንም ሆነ ከዚህ ቁጥር በኋላ ወዲያው የተጠቀሱትን አማኞችን ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 9፡49-50 ላይ፣ “በእሳት መቀመም” ከ“ጨውነትን ማጣት” ጋር እንዴት ይዛመዳል?

 መልስ፡ በዚያን ጊዜ የነበሩ ፈሪሳውያን፣ እስራኤል አሕዛብን ለማንጻት በመካከላቸው እንደ ጨው ናት የሚል ትምህርት ነበራቸው። ጨው ጠቃሚ ማቆያ (ማስጠበቂያ) ነበር። “በእሳት መቀመም” የሚለው ሐረግ እንደ ፍራፍሬዎችን ማድረቅ የመሳሰሉ ምግቦችን በእሳት ጠብቆ ማቆየትን ያመለክታል። እሳት እንኳ የማቆየት ውጤት ሊኖረው ከቻለ፣ ጨው በውሃ ከታጠበ ወይም ከሌሎች ነገሮች ጋር ከተቀላቀለ አብዛኛውን የማቆየት ኃይሉን ሊያጣ ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡1-2 እና በማቴዎስ 19፡3-9 ላይ፣ ኢየሱስ ስለ ፍቺ ምን ያስተምራል?

መልስ፡ ጥያቄውን ከመመለሳችን በፊት፣ በመጀመሪያ ኢየሱስ ስለ ጋብቻ ምን እንዳስተማረ መረዳት አለብን። በማርቆስ 10፡7 እና በዘፍጥረት 2፡24 መሠረት ጋብቻ ሁለቱ አንድ ሥጋ የሚሆኑበት ነው። አንድ ወጣት ወንድ ወይም ሴት ሊጋቡ ሲሉ፣ በዚህም ምክንያት የተቀየሩ (የተለወጡ) ሰዎች እንደሚሆኑ መገንዘብ አለባቸው። ቢያንስ፣ በዩናይትድ ስቴትስ የተደረገ አንድ ጥናት እንደሚያሳየው፣ ያገቡ ወንዶች በአማካይ ካላገቡ ወንዶች ትንሽ ረዘም ላለ ጊዜ ይኖራሉ። ከሁሉም በላይ ደግሞ፣ የትዳር ጓደኛህ ወደ እግዚአብሔር ይበልጥ ሊያቀርብህ ወይም ከእርሱ ሊያርቅህ የሚችል ብዙ ነገር ሊያደርግ ይችላል፣ ምናልባትም ያደርጋል። ጋብቻ በፍቅር መውደቅ ወይም ስሜት መኖር ብቻ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔርና በሰዎች ፊት የሚገባ ቃል ኪዳን ነው። በዘይቤያዊ አነጋገር ከእንግዲህ እናንተ ሁለት የተለያዩ ሕይወቶች (organisms) ሳትሆኑ አንድ ብቻ ናችሁ ማለት ነው። “አካሉን” መክፈል (መከፋፈል) ተፈጥሯዊ አይደለም፣ እንዲሁም እግዚአብሔር የሚፈልገው ነገር አይደለም። በማቴዎስ 19፡9 ላይ (በእንግሊዝኛው ቅጂ በስህተት 13:9 ተብሏል) የትዳር ጓደኛ የጾታ ብልግና (ዝሙት) ከፈጸመ/ች መፋታት ቢፈቀድም፣ የግድ መፋታት ያስፈልጋል ማለት ግን አይደለም። ጳውሎስ በ1ኛ ቆሮንቶስ 7፡12-15 ላይ፣ የተለየ እምነት ስላላቸው ወይም ስለተቀበሉ ብቻ መፋታት እንደማይፈቀድ፣ ነገር ግን እነርሱ ፍቺውን ከጀመሩት (ከጠየቁ)፣ በሰላም መለያየት (አብሮ መስማማት) እንደሚቻል ያስተምራል። የትዳር ጓደኛ የዕፅ ሱሰኛ ቢሆንስ? አንድ ሰው እውነተኛ ክርስቲያን ሆኖ በዚህ ውስጥ ወድቆ ማሰብ አስቸጋሪ ነው። ነገር ግን ያም ሆነ ይህ፣ በዚህ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ለማቆም ፈቃደኛ ካልሆኑ፣ ለፖሊስ አሳልፋችሁ ልትሰጧቸው ትችላላችሁ። አማኝ ካልሆኑ እና ከዚያ በኋላ ሊፈቱህ ከፈለጉ፣ ይሁን። የትዳር ጓደኛ በአንተ ወይም በቤተሰብ ላይ የጥቃት (የአመጽ) ዛቻ ቢያመጣስ? አስተዋይነት ያለው እርምጃ ለደህንነት ሲባል መለያየት ነው፤ አሁንም፣ አንድ ሰው እውነተኛ ክርስቲያን ሆኖ ይህንን ሲያደርግ ማሰብ ይከብዳል። ይህም ቢሆን ከባድ ሁኔታ ነው። አንዳንድ ጊዜ ለፖሊስ አሳልፎ መስጠት የተሻለ ሊሆን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡1-2 ላይ፣ ፈሪሳውያን እዚህ ጋር ኢየሱስን ስለ ፍቺ የጠየቁት ለምን ይመስልሃል?

መልስ፡ ከሦስት ምክንያቶች በአንዱ ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ ምክንያቶች ሊሆን ይችላል፤ እና ከምክንያቶቹ ውስጥ አንዳቸውም ቢሆኑ ፈሪሳውያን ኢየሱስ በተናገረው ነገር ምክንያት አንድን የተለየ አመለካከት ለመከተል አስበው አልነበረም።

1.      ኢየሱስ ፍቺን በሰፊው ከሚፈቅደው የሂሌል (Hillel) ትምህርት ቤት፣ ወይስ ከዝሙት በስተቀር ፍቺን ከማይፈቅደው የሻማይ (Shammai - በእንግሊዝኛው Shimei ተብሎ በስህተት ተጽፏል) ትምህርት ቤት ጋር ይበልጥ ይስማማ እንደሆነ ለማየት ነው። ታዋቂው የአይሁድ ረቢ የሂሌል ተከታዮች ዘንድ፣ በሚሽና (Mishnah) ጊቲን 1፡1-3፤ 7፡2 መሠረት ፍቺ ይፈቀድ ነበር።

2.     ኢየሱስ በዘዳግም 24፡1-4 ላይ ካለው የብሉይ ኪዳን ሕግ የተለየ ነገር ያስተምር እንደሆነ ለማየት (እና ኢየሱስም አድርጎታል)።

3.     ኢየሱስ ፍቺ ፈጽሞ አይፈቀድም ይላል ብለው ተስፋ በማድረግ፤ ይህ ደግሞ ቀደም ብለው የተፋቱትን ገዥውን ሄሮድስ አንቲጳስን እና ሚስቱን ሄሮድያዳን ኢየሱስ እንዲተች ያደርገዋል። በአይሁድ ሕግ መሠረት ሚስት ፍቺን መጀመር አትችልም ነበር፤ ነገር ግን ሄሮድያዳ እንዳደረገችው፣ በሮማውያን ሕግ ሥር ይህን ማድረግ ትችል ነበር። ኢየሱስ በወቅቱ ሄሮድስ አንቲጳስ በሚያስተዳድራት በፔሪያ (Perea) ይገኝ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡5 ላይ፣ እግዚአብሔር በልባቸው ጥንካሬ (ልበ ደንዳናነት) የተነሳ አንዳንድ ነገሮችን በሙሴ በኩል ለምን ፈቀደ?

መልስ፡ እግዚአብሔር እኛን እና ጠንካራ (ደንዳና) ልባችንን ማስተናገድ (መታገስ) ባያስፈልገውም፣ አንዳንድ ጊዜ ግን ይህን ለማድረግ ይመርጣል። በብሉይ ኪዳን ዘመን፣ አብዛኛዎቹ አማኞች በውስጣቸው የሚኖር መንፈስ ቅዱስ አልነበራቸውም። ነገር ግን በአዲስ ኪዳን ዘመን፣ መንፈስ ቅዱስ በውስጣችን ስለሚኖር እና ሕጉም በልባችን ላይ ስለተጻፈ፣ በዚህ ረገድ ከብሉይ ኪዳን ቅዱሳን የላቀ መለኪያ (ደረጃ) አለን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡13 ላይ፣ ደቀ መዛሙርቱ ሰዎች ትናንሽ ልጆቻቸውን ወደ ኢየሱስ በማምጣታቸው ለምን ይገሥጿቸው ነበር?

መልስ፡ ደቀ መዛሙርቱ ይህንን ማድረጋቸው ስህተት ነበር። ምናልባትም ልጆቹ እንደ አዋቂዎች የኢየሱስን ትምህርት በአእምሯቸው ሊረዱት ስለማይችሉ፣ የኢየሱስን ጊዜ ማባከን የለባቸውም ብለው በስህተት አስበው ሊሆን ይችላል። ኢየሱስ ይህንን ከማረም ባለፈ፣ ሌሎችን በስህተት የገሠጹትን እርሱ ራሱ ገሠጻቸው። በ“Believer’s Bible Commentary” ገጽ 1346 መሠረት፣ ጆርጅ ማክዶናልድ (George MacDonald) ወንዶች ወይም ሴቶች ልጆች በቤቱ ደጃፍ አካባቢ ሲጫወቱ የማይገኙ ከሆነ፣ የአንድን ሰው ክርስትና አላምንም እንዳለ ተጠቅሷል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡13-15 ላይ፣ ኢየሱስ ልጆች ወደ እርሱ እንዲመጡ የፈለገው ለምንድን ነው?

መልስ፡ ኢየሱስ የገለጸው ብቸኛ ምክንያት “የእግዚአብሔር መንግሥት እንደነዚህ ላሉት ናትና” የሚል ነበር። ወደ እግዚአብሔር ለመምጣት ሁላችንም እንደ ልጆች ያለ ትሕትና እና የመማር ፈቃደኝነት ሊኖረን እንደሚገባ ኢየሱስ ልጆችን እንደ ተጨባጭ ትምህርት (object lesson) እየተጠቀመባቸው ነበር። በትዕቢት ወደ እግዚአብሔር መምጣት አንችልም፣ ነገር ግን በራሳችን በቂ እንዳልሆንን አምነን መቀበል አለብን። እግዚአብሔር ከእኛ የበለጠ እንደሚያውቅ፣ እርሱ እንደሚያስፈልገን እና ለማደግ ፈቃደኞች መሆናችንን ለማመን ፈቃደኞች መሆን አለብን። በተጨማሪም፣ ኢየሱስ በእርግጠኝነት ልጆችን ይወድ ነበር፣ እናም የአንድ ልጅ ነፍስ ዋጋ ከአንድ አዋቂ ሰው ዋጋ ጋር እኩል እንደሆነ ተመልክቷል። ኢየሱስ ጥሩ የልጆች ሰንበት ትምህርት ቤት አስተማሪ ይሆን ነበር!

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡18 እና በሉቃስ 18፡19 ላይ፣ ኢየሱስ ቸር (ጥሩ) ብሎ የጠራውን ሰው ስለጠየቀው፣ ኢየሱስ “ቸር” አልነበረም ማለት ነውን?

መልስ፡ ኢየሱስ በቃሉ በየትኛውም ትርጉም ቸር (ጥሩ) ነው። ሰውየው ገና ኢየሱስ መሲሕ መሆኑን ባላወቀበት እና “ቸር” የሚለውን ቃል በጣም በቀላሉ ሲወረውር በታየበት ሁኔታ ውስጥ፣ ኢየሱስ ቸር ብሎ የጠራውን ሰው ጥያቄ ጠየቀው። በተመሳሳይ መልኩ በዮሐንስ 8፡7 ላይ፣ ኢየሱስ ኃጢአተኛዋን ሴት ለከሰሷት ሰዎች “ከእናንተ ኃጢአት የሌለበት አስቀድሞ በድንጋይ ይውገራት” ባላቸው ጊዜ፣ ኢየሱስ ራሱ ምንም ድንጋይ አልወረወረም፣ ነገር ግን ይህ ኢየሱስ ኃጢአት እንደነበረበት አያረጋግጥም። በእብራውያን 4፡15 መሠረት ኢየሱስ ኃጢአት አልነበረበትም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡18 እና በሉቃስ 18፡19 ላይ፣ ኢየሱስ “ስለ ምን ቸር ትለኛለህ? ከአንዱ ከእግዚአብሔር በቀር ቸር ማንም የለም” ብሎ ይጠይቃል። ኢየሱስ የራሱን ቸርነት ወይም አምላክነቱን እየካደ ስላልነበረ፣ ታዲያ ምን እያለ ነበር?

መልስ፡ ኢየሱስ ላዩን ሲታይ በጣም ቀላል የሚመስል አጭር ጥያቄ እየጠየቀ ነው፡ ለምን ቸር ትለዋለህ? ሦስት ቀላል ነጥቦችን እንመልከት፣ ከዚያም የተወሰነ ውይይት እናደርጋለን። a) ኢየሱስ እዚህ ጋር ቸር መሆኑን አላረጋገጠም ወይም አልካደም። (ነገር ግን ሌሎች ክፍሎች ቸር እንደነበር ይነግሩናል።) b) ኢየሱስ ጥያቄን ብቻ ነው የጠየቀው። እዚህ ጋር አምላክ መሆኑን አላረጋገጠም ወይም አልካደም። (ነገር ግን ሌሎች ክፍሎች አምላክ እንደነበር ይነግሩናል።) c) ኢየሱስ ይህ ሰው ምን ለማረጋገጥ ፈቃደኛ እንደሆነና ምን እንደሚያምን በጥልቅ ለማወቅ የፈለገ ይመስል ነበር። አሁን ወደ ውይይቱ እንምጣ፣ እናም አንተ ምን እንደምታረጋግጥ እና ለማመን ፈቃደኛ እንደምትሆን እናያለን። በወንጌላት ውስጥ ማንም ሰው፣ አማኝም ሆነ አላማኝ፣ ኢየሱስን “ቸር መምህር” ብሎ ሲጠራው አልተመዘገበም። ጠያቂው ዝም ብሎ በትሕትና ለማሞገስ (ለማቆላመጥ) ፈልጎ ነበር? ወይስ፣ ኢየሱስ እንደጠየቀው፣ ከዚያ በላይ የሆነን ነገር እያረጋገጠ ነበር? በቅዱሱ እግዚአብሔር ዓይን “ጥሩ (ቸር) ሰው” ማለት ምን ማለት ነው? በሕይወቱ ሙሉ ብዙዎችን ሲያጭበረብር የኖረ፣ ነገር ግን እግዚአብሔር እንዲምረው የሚጮህ ኃጢአተኛ ቀራጭ ጥሩ (ቸር) ነውን? አይደለም፣ ከክፋቱ ንስሐ እየገባ ነው፣ ነገር ግን አሁንም ክፉ ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ፣ እኛ ከዚያ ቀራጭ የተሻልን ነን? አይደለንም። በእግዚአብሔር መለኪያ፣ በምድር ላይ ያለን ማንኛውንም ተራ ሰው “ቸር” ብሎ መጥራት የሐሰት ኩራት ነው። ለነገሩ ቸር (ጥሩ) ማለት ምን ማለት ነው? አንድ ነገር ጥሩ የሚሆነው ሰዎች ድምጽ ሲሰጡበት፣ ማኅበረሰብ ሲቀበለው፣ ወይም የሌሎች ሰዎች አእምሮ የተለየ ሀሳብ እያለው አንድ ሰው በራሱ አእምሮ ጥሩ ነው ብሎ ሲያስብ ነውን? አይደለም፣ ከእግዚአብሔር እና እርሱ ቸር ብሎ ከሚያውጀው ውጭ ሌላ የእግዚአብሔር መለኪያ የለንም። በመጨረሻም፣ ከእግዚአብሔር በቀር ማንም ቸር አይደለም። ይህ ሁሉ ከግምት ውስጥ ገብቶ፣ አንተ ኢየሱስ ቸር እንደነበር ታረጋግጣለህ?

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡18 እና በሉቃስ 18፡19 ላይ፣ ከእግዚአብሔር በቀር ማንም ቸር ስላልሆነ፣ ኢየሱስ አምላክ (እግዚአብሔር) ነበር ማለት ነውን?

መልስ፡ እዚህ ጋር ኢየሱስ ለሰውየው እርሱ አምላክ እንደሆነ ወይም አምላክ እንዳልሆነ አልተናገረም። ይልቁንም፣ ሰውየው “ቸር” የሚለውን ቃል በጣም ቀላል በሆነ መንገድ እየወረወረው እንደነበር እየነገረው ነበር። እግዚአብሔር የቸርነት ምንጭ እና የቸርነት ትርጓሜ (መግለጫ) ነው፤ እኛ ጥሩ (ቸር) ብለን የምንጠራቸው ዝቅተኛ ነገሮች ሁሉ የእግዚአብሔር ቸርነት ጥላዎች ብቻ ናቸው። ታውቃለህ፣ ክርስቲያኖች፣ አይሁዶች፣ ሙስሊሞች፣ አልፎ ተርፎም ክርስቲያኖችን ይገድሉ የነበሩ የሮማውያን ጣዖት አምላኪዎች ሁሉ፣ ቢያንስ ጥሩ ነው ብለው ባሰቡት ልክ፣ ጥሩ ለመሆን ይሞክሩ ነበር። ለብዙ ምዕራባውያን አስደንጋጭ ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን ሁሉም ሃይማኖቶች ጥሩ ለማድረግ መሞከር አለብህ የሚለውን ይህን አመለካከት አይጋሩም። በሂንዱይዝም (Hinduism) ውስጥ፣ ብዙዎች ሁለቱንም ጥሩና ክፉ ነገሮች በመለማመድ፣ መገለጥን (enlightenment) እና እውነተኛ መረዳትን ለመፈለግ ይሞክራሉ። ለዚህም ነው አንድ የሂንዱ ሃይማኖተኛ ገንዘብ ቢያጭበረብር ወይም ቢሰርቅ፣ አንዳንዶች ይህ የግብዝነት ተግባሩ ነው ብለው ሊደነግጡ ቢችሉም፣ ይህ ፈጽሞ ግብዝነት ላይሆን የሚችለው። ለእርሱ፣ መገለጥን ወይም የጠፈርን ንቃተ-ህሊና (cosmic consciousness) ለማግኘት መጣር እና ክፉን ነገር ለመለማመድ መፈለግ ምንም ዓይነት ግጭት ላይፈጥርበት ይችላል። ሁሉም የሂንዱ እምነት ተከታዮች ግን በዚህ አይስማሙም፤ አንዳንዶች በ“ካርማ (karma)” ላይ የበለጠ ትኩረት ያደርጋሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡18 እና በሉቃስ 18፡19 ያሉትን እነዚህን ቁጥሮች የቀድሞ ሰዎች እንዴት ተግባራዊ አደረጓቸው (ተጠቀሙባቸው)?

መልስ፡ እነዚህ በርካታ ጥሩ አተገባበሮች ያሏቸው “ሁለገብ” የሆኑ ጥንድ ቁጥሮች ናቸው።

ለእኛ እንደ ምሳሌ

·       የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ (Clement of Alexandria) (193-217/220 ዓ.ም) “የሚድነው ባለጠጋ ማን ነው? (Who is the Rich Man That Shall Be Saved?)” በተሰኘው መጽሐፉ ምዕ. 4 ገጽ 592 ላይ፣ በሀብት ከመታመን ይልቅ ቸሮች እንድንሆንና ለድሆች እንድንሰጥ ለማሳየት ይህንን ክፍል ይጠቀማል።

·       ተርቱሊያን (Tertullian) (198-220 ዓ.ም) እግዚአብሔር ቸር ነው፣ ይራራልም፣ በተመሳሳይ መልኩ እኛም ቸሮች እንድንሆን፣ ለሌሎች እንድንራራ እና ሰላም አድራጊዎች እንድንሆን ይገባል ብሏል። (On Modesty ምዕ. 2 ገጽ 75) በግኖስቲሲዝም (Gnosticism) ላይ

·       የሊዮኑ ኢራኒየስ (Irenaeus of Lyons) (182-188 ዓ.ም) ኢየሱስ አብን ቸር ብሎ ስለጠራው፣ እርሱ በእውነት ቸር ነው ይላል። (Irenaeus Against Heresies መጽሐፍ 1 ምዕ. 20 ገጽ 345)

·       የኢራኒየስ ተማሪ የሆነው ሂፖሊተስ (Hippolytus) (225-235/6 ዓ.ም) በተመሳሳይ ሁኔታ “የመናፍቃን ሁሉ ማስተባበያ (Refutation of All Heresies)” መጽሐፍ 5 ምዕ. 2 ገጽ 50 እና መጽሐፍ 7 ምዕ. 20 ገጽ 113 ላይ ማርሲዮን (Marcion) እና ግኖስቲሲዝም የተሳሳቱ መሆናቸውን ለማረጋገጥ ይህንን ይጠቀማል። ነገሮችን የፈጠረው አብ ቸር ከሆነ፣ ሁሉም የግኖስቲሲዝም እና የማርሲዮን የኑፋቄ ትምህርቶች ይወድቃሉ።

·       ኤቢዮናውያን (Ebionites) ኢየሱስ የአብ ልጅ መሆኑን ይቀበላሉ፣ ነገር ግን ኢየሱስን አምላክ ነው የሚሉት በንግግር ደረጃ ብቻ ነው። እነርሱም የብሉይ ኪዳን ልማዶችን መከተል እንዳለባቸው አጥብቀው ስለሚያምኑ፣ የብሉይ ኪዳን አምላክ ክፉ ነው ወይም የተሳሳተ ነው ከሚሉት ግኖስቲኮች ጋር ክፉኛ ይቃረኑ እንደነበር መገመት ትችላላችሁ። በክሌሜንታይን ሆሚሊ 3 (Clementine Homily 3) (የተጻፈበት ዘመን እርግጠኛ ያልሆነ) ምዕ. 57 ገጽ 248-249 ላይ፣ የብሉይ ኪዳንን አምላክ ክፉ ብለው በሚጠሩት ላይ ይህንን ቁጥር ተጠቅመውበታል። ነገር ግን በክሌሜንታይን ጽሑፎች እና ተጠብቀው በቆዩልን የኤቢዮናውያን ጽሑፎች ሁሉ፣ ኢየሱስ አምላክ መሆኑን ለመካድ ይህን ቁጥር ፈጽሞ ተጠቅመው አያውቁም።

 በጣዖት አምልኮ ላይ

ኦሪጀን (Origen) (225-254 ዓ.ም) ክርስቶስ ለእግዚአብሔር አብ ክብርን ከሰጠ፣ ፀሐይማ ማንም ሰው በፊቷ ወድቆ እንዳያመልክላት እንዴት ይበልጥ አትከለክልም ይላል። ኦሪጀን አክሎም፣ ወደ እግዚአብሔር ቃል ልንጸልይ ይገባናል፣ ይልቁንም ወደ አባቱ አብልጠን ልንጸልይ ይገባናል ይላል። (Against Celsus መጽሐፍ 5 ምዕ. 15 ገጽ 548)።

የክርስቶስ መለኮትነት

ኖቫቲያን (Novatian) (250/254-256/7 ዓ.ም) “ከዚህም በላይ ጌታ ራሱ፡ ‘ስለ ምን ቸር ትለኛለህ? ከአንዱ ከእግዚአብሔር በቀር ቸር ማንም የለም’ ብሏል። … ‘ነገር ግን በተመሳሳይ ቅዱሳት መጻሕፍት ክርስቶስም ቸር እንደሆነ ተነግሯል። እንግዲህ፣ እነርሱ በትክክል ከደመደሙ፣ አንድ ቸር ሳይሆን ሁለት ቸር አሉ። ታዲያ እንዴት በመጽሐፍ ቅዱሳዊ እምነት መሠረት አንድ ቸር ብቻ እንዳለ ይነገራል? ነገር ግን አንድ ጌታ አለ ከሚለው እውነት ጋር፣ ክርስቶስም ጌታ ነው የሚለው በማንም መንገድ ይጋጫል ብለው ካላሰቡ፤ ወይም አንድ መምህር አለን ከሚለው እውነት ጋር ጳውሎስም መምህራችን ነው የሚለው፣ ወይም አንድ ቸር አለ ከሚለው እውነት ጋር ክርስቶስም ቸር ተብሏል የሚለው የማይጋጭ ከሆነ፤ በተመሳሳይ አመክንዮ፣ እግዚአብሔር አንድ ከመሆኑ እውነታ በመነሳት፣ ክርስቶስም አምላክ (እግዚአብሔር) መሆኑን በሚገልጸው እውነት ላይ ምንም ዓይነት እንቅፋት እንደማይነሳ ይረዱ።’” (Concerning the Trinity ምዕ. 30 ገጽ 642-643)

በአርዮሳዊነት (Arianism) ላይ

የፖይቲየርስው ሂላሪ (Hilary of Poitiers) (355-367/368 ዓ.ም) እንደጻፈው፣ አርዮሳውያን ወደ ኢሳይያስ 65፡16፤ ማርቆስ 10፡18፤ እና 1ኛ ጢሞቴዎስ 6፡15 በሚያመለክቱበት ጊዜ፣ ያ ለወልድ ምንም ዓይነት እውነትን፣ ቸርነትን፣ ወይም ኃይልን አያስቀርለትም (ብለው በስህተት ይከራከራሉ)።

የኒሳው ጎርጎርዮስ (Gregory of Nyssa) (382-383 ዓ.ም) እንዲህ ሲል ጽፏል፡ “ነገር ግን ‘አንድ’ የሚለው ቃል እንኳን አብን ከወልድ እንደማይለየው ማሳየት ቀላል ነው። … ምክንያቱም እርሱ ‘እኔና አብ አንድ ነን’ ብሏልና [ዮሐንስ 10፡30]። እንግዲህ ቸር የሆነው አንድ ከሆነ፣ እና አንድ የተለየ ዓይነት አንድነት በአብና በወልድ ውስጥ ከታሰበ፣ ቃሉ ቸርነትን ‘አንድ’ ከሚለው ጋር ሲያይዘው፣ ከተፈጥሮ አንድነት ሳይነጠል ከአብ ጋር አንድ ለሆነው ለራሱም ጭምር ‘ቸር’ የሚለውን ስያሜ ‘አንድ’ በሚለው ቃል ስር አቅርቧል (ወስዷል) ማለት ነው።” Against Eunomius መጽሐፍ 11 ምዕ. 2 ገጽ 232-233 (በNicene and Post-Nicene Fathers Second Series ቅጽ 5 ውስጥ)።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡19 ላይ፣ ኢየሱስ ከአሥርቱ ትእዛዛት መካከል ስድስቱን ብቻ ለምን ጠቀሰ?

መልስ፡ ኢየሱስ እዚህ ጋር ሁሉንም ዘርዝሮ ለመጨረስ አልነበረም፣ ነገር ግን ምሳሌዎችን ብቻ እየሰጠ ነበር። የኢየሱስ እዚህ ጋር በዝርዝር አለመናገር (በጥቂት ቃላት መግለጽ)፣ ኢየሱስም ሆነ ሐዋርያቱ በሌሎች ቦታዎች ያስተማሩትን ለመካድ ምክንያት አይሆንም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡21-22 እና በሉቃስ 18፡20-23 (በእንግሊዝኛው ቅጂ በስህተት 18;20 ተብሏል) ላይ፣ ኢየሱስ ሰውየውን ያለውን ንብረት ሁሉ እንዲሸጥ ለምን ነገረው?

መልስ፡ በግልጽ ለማየት እንደሚቻለው፣ ሰውየው እግዚአብሔርን በሚወደው ልክ (ወይም አብልጦ) ሀብቱንም ይወድ ነበር፤ እናም ኢየሱስ በዚህ ጉዳይ ላይ እርምጃ መውሰድ እንዳለበት ለሰውየው ነገረው።

ጥያቄ፡ ማርቆስ 10፡21-22፣ እያንዳንዱ ሰው ያለውን ንብረት ሁሉ እንዲሸጥ ያስተምራልን?

መልስ፡ አያስተምርም፤ ምክንያቱም ኢየሱስ የምናውቀውን ሌላ ማንንም ሰው ንብረቱን እንዲሸጥ አልነገረምና። ጳውሎስ እንኳን በ2ኛ ጢሞቴዎስ 4፡13 ላይ እንዳለው ካባ የመሳሰሉ የግል ንብረቶች ነበሩት። በሐዋርያት ሥራ 5፡4 ላይ ሐናንያ በተቀጣ ጊዜ፣ ከገንዘቡ የተወሰነውን ለራሱ በማስቀረቱ እንዳልተቀጣ፣ ይልቁንም እግዚአብሔርን በመዋሸቱና ከገንዘቡ ምንም አላስቀረሁም ብሎ በማጭበርበር በመናገሩ ምክንያት እንደተቀጣ በግልጽ ይናገራል። “The Bible Knowledge Commentary: New Testament” ገጽ 151 በመሠረቱ ተመሳሳይ ነገር ይላል Lights።

ሆኖም፣ ይህ ቁጥር ዛሬም ለእኛ ታላቅ ፈተና (ተግዳሮት) ነው። ምርጫው በክርስቶስ ወይም በሀብት መካከል ሲሆን፣ ይህ በሌላ መልኩ ጥሩ የሚመስለው ሰው ከሀብት ይልቅ ክርስቶስን ለመምረጥ ፈቃደኛ አልነበረም። ዛሬም ማንም ሰው በዚህ ሁኔታ ውስጥ ካለ፣ ያ ሰው በጣም ብዙ በሆነ ገንዘብ ተረግሟል (ተጠምዷል) ማለት ነው። ለተጨማሪ መረጃ ምሳሌ 30፡7-9ን አንብብ።

ለእግዚአብሔር ሥራ ምን ያህል መስጠት እንዳለብህ ስትወስን፣ ማርቆስ 10ን በሚያብራራው የ*“Believer’s Bible Commentary”* ገጽ 1347 ላይ፣ ልታስብባቸው የምትችላቸውን ነገሮች ዝርዝር አቅርቧል።

1.      በየቀኑ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በረሃብ ይሞታሉ።

2.     እጅግ ብዙ ሰዎች ምሥራቹን ፈጽሞ ሰምተው አያውቁም።

3.     እነዚህን ፍላጎቶች ለማሟላት ገንዘባችንን መጠቀም እንችላለን።

4.     ሌሎች ባለጠጎች እንዲሆኑ እኛ ድሆች መሆን እንዳለብን ክርስቶስ ያስተምረናል (2ኛ ቆሮንቶስ 8፡9)።

5.     በምድር ላይ ያለን ሕይወት በጣም አጭር ስለሆነ፣ ኢየሱስ ሲመጣ ጊዜው አርፍዶ ይሆናል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡23-24 ላይ፣ ባለጠጎች ወደ ኢየሱስ መምጣት (መዳን) አይችሉም ማለት ነውን?

መልስ፡ አንድ መልስ ብቻ ነው ያለው፣ ነገር ግን ሁለት ክፍሎች አሉት።

·       አይ (አይከለከሉም)፦ ሀብት ያላቸው ሰዎች ሁል ጊዜ ወደ እግዚአብሔር መምጣት ይችላሉ። አብርሃም በጥንታዊውም ሆነ በዘመናዊው መለኪያ እጅግ ባለጠጋ ነበር። ሆኖም፣ ባለጠጎች ለእግዚአብሔር ሲሉ በጣም ውድ የሆነውን ነገራቸውን በማንኛውም ጊዜ ለመተው ፈቃደኞች መሆን አለባቸው - አብርሃም በልጁ በይስሐቅ እንዳደረገው።

·       አዎ (አይችሉም)፦ ንብረትህ ወይም ሀብትህ አንተን ከተቆጣጠረህ፣ እና ከእግዚአብሔር ይልቅ ገንዘብን የምትወድ ከሆነ፣ ከሁለቱ አንዱን መምረጥ አለብህ፣ እናም የዘላለም ዕጣ ፈንታህ በምርጫህ ላይ የተመካ ይሆናል።

ይህ ክፍል ስለ ትናንሽ ልጆች ከተነገረው ክፍል ቀጥሎ ወዲያው መምጣቱም አስገራሚ ነው። “The Believer’s Bible Commentary” ገጽ 1347 ላይ “በምድር ላይ ሀብትን የሚያከማቹ ክርስቲያኖች በአጠቃላይ አለመታዘዛቸውን የሚከፍሉት በልጆቻቸው ሕይወት (መንፈሳዊ ውድቀት) ነው” ሲል አስተያየቱን ይሰጣል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡29 ላይ፣ ኢየሱስን ለመከተል ሁሉን የተወ እያንዳንዱ ሰው እነዚህ በረከቶች እንደሚሰጡት ተረጋግጦለታልን? ወይስ በ1ኛ ቆሮንቶስ 13፡2 ላይ እንደተገለጸው፣ እነዚህን ቢያደርጉ ነገር ግን ፍቅር ከሌላቸው ምንም አይጠቅማቸውም?

መልስ፡ ኢየሱስ እዚህ ጋር ተስፋ ይሰጣል፣ ነገር ግን በውስጠ-таዋቂነት የተቀመጡ ቅድመ ሁኔታዎች አሉ። አንተ ኢየሱስን መከተልና መከተልህን መቀጠል ብቻ ነው ያለብህ። ኢየሱስን ለመከተል እግዚአብሔርን እና ሌሎችን መውደድ አለብህ፤ እንዲሁም ሌሎች ሰዎችን የማትወድ ከሆነ እግዚአብሔርን ልትወድ አትችልም።

ከሲኖፕቲክ ወንጌላት ውስጥ ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን “ልጆች” (children) ብሎ የሚጠራው በዚህ ክፍል ብቻ መሆኑ አስገራሚ ነው። ይህም የሆነው ኢየሱስ ልጆች ወደ እርሱ እንዳይመጡ በከለከሏቸው ጊዜ ደቀ መዛሙርቱን ከገሠጻቸው በኋላ ወዲያውኑ ነው።

ጥያቄ፡ ማርቆስ 10፡29-30 እና ሉቃስ 18፡29-31 በዚህ ሕይወት ውስጥ የፋይናንስ (የገንዘብ) ብልጽግና ተስፋ ተደርገው ሊወሰዱ ይችላሉን?

መልስ፡ አይችሉም። ይህ የተስፋ ቃል ለእኛ እንደተሰጠው ሁሉ ለጥንቶቹ ክርስቲያኖችም የተሰጠ ነበር። እኛ በአብዛኛው ባሮችና ድሆች ከነበሩት ከጳውሎስ፣ ከሌሎች ሐዋርያት፣ እና ከጥንቶቹ ክርስቲያኖች የበለጠ የገንዘብ ብልጽግና ማረጋገጫን ልንጠብቅ አንችልም። “When Cultists Ask” ገጽ 135-136 ይህ ቁጥር ስለ ቤተሰብና ቤቶች እንጂ ስለ ምድራዊ ባለጠግነት (ሀብት) እንደማይናገር አክሎ ይገልጻል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡30 ላይ፣ በዚህ ሕይወት ውስጥ እነዚህን ሁሉ ነገሮች እንዴት እናገኛለን?

መልስ፡ እያንዳንዳችን በግል 100 ቤቶች እና 100 እርሻዎች የግል ንብረታችን ሆነው የሉንም። እያንዳንዳችን 100 ሥጋዊ ወንድሞችና እህቶች እንዲሁም 100 ሥጋዊ እናቶች ዘመዶች ሆነው የሉንም። ይልቁንም፣ ማርቆስ 3፡33-35 እንደሚያሳየው፣ በአንድ አካል - በቤተ ክርስቲያን - ውስጥ ያሉ ወንድሞችና እህቶች እንደመሆናችን መጠን፣ እርስ በርሳችን የምንካፈላቸው እነዚህ ሁሉ ነገሮች በጋራ (በኅብረት) አሉን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡30 ላይ፣ ከእነዚህ ሽልማቶች (በረከቶች) በአንዱ ላይ ያለው አስገራሚ ነገር ምንድን ነው?

መልስ፡ በአምስት ምድቦች ሊከፈሉ ይችላሉ፡ ቤቶች፣ ቤተሰብ፣ እርሻዎች፣ ስደት፣ እና የዘላለም ሕይወት። አብዛኛዎቹ ሰዎች ከእነዚህ ውስጥ አንዱን አይመኙም፤ እርሱም ስደት ነው። ነገር ግን ስደትም ቢሆን የሽልማት አካል መሆኑን መገንዘብ አለብን። የሐዋርያት ሥራ 5፡41 እንደሚያሳየው ጥንቶቹ ክርስቲያኖች ይህንን ተገንዝበውታል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡34 ላይ፣ ኢየሱስ የሚነሳው በሦስተኛው ቀን ነበር ወይስ ከሦስት ቀናት በኋላ?

መልስ፡ የማርቆስ የጥንት ቅጂዎች (ማኑስክሪፕቶች) ይለያያሉ።

·       ከሦስት ቀናት በኋላ፦ ሲናይቲከስ (Sinaiticus)፣ ቫቲካነስ (Vaticanus)፣ ኤፍሬሚ ሪስክሪፕተስ (Ephraemi Rescriptus)፣ ቤዛይ ካንታብሪጂየንሲስ (Bezae Cantabrigiensis)፣ ሳሂዲክ ኮፕቲክ (Sahidic Coptic)፣ ቦሃይሪክ ኮፕቲክ (Bohairic Coptic)

·       በሦስተኛው ቀን፦ አሌክሳንድሪነስ (Alexandrinus)፣ ባይዛንታይን ሌክሽነሪ (Byzantine Lectionary)፣ ጎቲክ (Gothic)፣ አርሜንያን (Armenian)፣ ኢትዮፒክ (Ethiopic)፣ ጆርጂያን (Georgian)፣ ኦሪጀን (Origen)።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡35-37 ላይ፣ ያዕቆብና ዮሐንስ በቀኙና በግራው እንዲቀመጡ ኢየሱስን ሊጠይቁት መጡ፣ ወይስ በማቴዎስ 20፡20 ላይ እናታቸው ናት የመጣችው?

መልስ፡ ተጠራጣሪው የ*“Asimov’s Guide to the Bible”* ገጽ 858 ይህንን ይጠይቃል። መልሱ በማቴዎስ 20፡20 ራሱ ላይ ይገኛል፤ እዚያም እናታቸው “ከልጆችዋ ጋር” እንደመጣች ይናገራል። ኢየሱስን ሲጠይቁት አብረው ነበሩ።

በ*“The Bible Knowledge Commentary: New Testament”* ገጽ 152 መሠረት፣ ጆሴፈስ (Josephus) በ*“Antiquities of the Jews”* መጽሐፍ 6 11.9 ላይ እንዳሳየው፣ በግራ በኩል ያለው ቦታ ከቀኝ በኩል ቀጥሎ ያለው ሁለተኛው ከፍተኛ የክብር ቦታ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡36፣ 51 ላይ፣ ሰዎች ኢየሱስ አንዳንድ ነገሮችን እንዲያደርግላቸው ለምን ይፈልጋሉ፣ ነገር ግን ሌሎችን ለምን አይፈልጉም?

 መልስ፡ ዛሬም ቢሆን፣ አንዳንድ አማኞች ኢየሱስን ለተወሰነው የሕይወታቸው ክፍል ብቻ ጌታ ማድረግ ይፈልጋሉ፣ ነገር ግን የሌሎቹን ክፍሎች ቁጥጥር በራሳቸው እጅ ማስቀረት ይፈልጋሉ። ይህ ኢየሱስን በሕይወትህ ሁሉ ላይ ሙሉ በሙሉ ጌታ ብታደርገው የተሻለ እንደሚሆን ባለማመን የሚመጣ የእምነት ማነስ ነው። ጥቂት የኢየሱስን ጌትነት ብቻ መምረጥ ልታገኝ አትችልም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡38 ላይ፣ ኢየሱስ ስለ የትኛው ጽዋ እና ጥምቀት ነበር የሚናገረው?

መልስ፡ ጽዋውና ጥምቀቱ የጌታ እራት እና የውሃ ጥምቀት አልነበሩም (ኢየሱስ ቀደም ሲል በዮሐንስ ተጠምቆ ነበር)። ይልቁንም፣ ኢየሱስ እነዚህ ነገሮች ስለሚወክሉት ነገር እየተናገረ ነበር። ጽዋው በሚያመለክተው መሠረት የኢየሱስ ሥቃይና ደም በመስቀል ላይ ሊፈስ ነበር፤ እንዲሁም ጥምቀት በሚያመለክተው መሠረት ኢየሱስ ሊቀበርና ሊነሳ (በሞት ውስጥ ሊሰምጥ) ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡38-40 ላይ፣ ኢየሱስ በመጀመሪያ ጥያቄያቸውን ለመቀበል የሚያስከፍለውን ዋጋ ከነገራቸው በኋላ፣ ከዚያም ጥያቄያቸውን [እንደሚባለው] ውድቅ ስላደረገ፣ ለምን አሁንም ዋጋውን መክፈል ነበረባቸው?

መልስ፡ ኢየሱስ ጥያቄያቸውን በቀጥታ ውድቅ አላደረገም፣ ነገር ግን ጥያቄያቸውን መስጠት ወይም መከልከል የእርሱ (በሰዋዊ ሥልጣን) ድርሻ እንዳልሆነ ተናገረ። ከዚያም ኢየሱስ መከራውን እንደሚቀበሉ ነገራቸው፣ ነገር ግን ይህንን መብት የመስጠቱን ጉዳይ ለአብ ተወው።

ይህ ስለ ሥላሴ ምስጢር አንድን ነጥብ ለማረጋገጥ እጅግ በጣም ጥሩ ቁጥር ነው። አብ እና ወልድ ፈጽሞ የማይነጣጠሉ አንድ ቢሆኑም፣ ይህ ቁጥር “Oneness Pentecostalism” (አንድነት ጴንጤቆስጣውያን) እና የአካባቢው ቤተ ክርስቲያን (Local Church) ካስተማሩት የሞዳሊዝም (Modalism/ስብዕናን የሚያቀላቅል) ትምህርት በተቃራኒ፣ በአካላት መካከል ግልጽ ልዩነት እንዳለ ያረጋግጣል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡45 ላይ፣ የኢየሱስ በመስቀል ላይ መሞት ለእያንዳንዱ ሰው የተከፈለ ቤዛ ነበር፣ ወይስ ለአንዳንዶች እንጂ ለሌሎች ያልተከፈለ?

መልስ፡ መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ቤዛነቱ ዓለም አቀፋዊ (ሁለንተናዊ) እና የተገደቡ ገጽታዎች የሚናገረው ይህንን ነው።

የዓለም አቀፋዊ (ሁለንተናዊ) ገጽታዎች፦

ሁሉም ለወንጌል እንዲታዘዝ ታዟል (የሐዋርያት ሥራ 17፡30፤ 2ኛ ተሰሎንቄ 1፡8)

በእርሱ የሚያምን ሁሉ (ዮሐንስ 3፡16)

ጸጋው ለሁሉ ታይቷል (ቲቶ 2፡11)

እግዚአብሔር ሰዎች ሁሉ ሊድኑ ይወዳል (1ኛ ጢሞቴዎስ 2፡4)

ለሰዎች ሁሉ የሆነ ቤዛ (1ኛ ጢሞቴዎስ 2፡6)

[በእውነተኛነትና በቅንነት] ለሁሉ ቀርቧል (የሐዋርያት ሥራ 2፡38-40፣ ዕብራውያን 4፡2)

ለዓለም ሁሉ ኃጢአት የሚያስተሰርይ መሥዋዕት (1ኛ ዮሐንስ 2፡2)

ኢየሱስ ሁሉን ወደ እርሱ ይስባል (ዮሐንስ 12፡32)

የተገደቡ (ልዩ) ገጽታዎች፦

አብ ካልሳበው በቀር ማንም ወደ ኢየሱስ ሊመጣ አይችልም (ዮሐንስ 6፡65)

እግዚአብሔር አሁንም ለሁሉም ፍትሐዊ ቢሆንም፣ ምሕረቱን እንደ ዔሳው ላሉት ሳይሰጥ፣ እንደ ያዕቆብ ላሉት ለአንዳንዶች ለመስጠት ሊመርጥ ይችላል (ሮሜ 9፡14-18)።

ከእምነት ጋር ለማያዋህዱት ሰዎች ወንጌል ምንም ጥቅም የለውም (ዕብራውያን 4፡2)።

ፈሪሳውያን የእግዚአብሔርን ዓላማ ለራሳቸው ጣሉ (ገፉ) (ሉቃስ 7፡30)።

አንዳንዶች የዋጃቸውን ጌታ ካዱ (2ኛ ጴጥሮስ 2፡1)። ለጌታ የተሠራበት የግሪክ ቃል ዴስፖቴስ (despotes) ሲሆን በይሁዳ 4 ላይ ከተጠቀሰው እና ኢየሱስን ከሚያመለክተው ጋር ተመሳሳይ ነው።

እግዚአብሔር ሰዎች እንደሚቀበሉ አስቀድሞ ማወቁ ብቻ ሳይሆን፣ የሚቀበለውን እያንዳንዱን ግለሰብ በተናጠል አስቀድሞ አውቋል። እግዚአብሔር የሚቀበሉትን መረጠ (አስቀድሞ ወሰነ)።

ካሰብክበት፣ ካልቪኒስት (Calvinist) የሆኑ እና ያልሆኑ ክርስቲያኖች ሁሉ የቤዛው ዓለም አቀፋዊ እና የተገደቡ ገጽታዎች እንዳሉ ሊስማሙ ይገባል። ነገር ግን ይህ በካልቪኒስቶች፣ አርሚኒያውያን (Arminians) እና በሌሎች ካልቪኒስት ባልሆኑት መካከል ያለውን ቁልፍ ልዩነት አይሸፍንም።

በካልቪኒዝም እና በካልቪኒስት ባልሆኑ (ዌስሊያን አርሚኒያኒዝምን፣ የ4-ነጥብ ካልቪኒዝምን እና በመካከላቸው ያለውን ሁሉ ጨምሮ) መካከል ያለው መሠረታዊ ልዩነት፣ ሁሉን ቻይ፣ ሉዓላዊ፣ አፍቃሪ እና ፍትሐዊ የሆነው እግዚአብሔር ወደ ገሃነም የሚሄዱት ሰዎች ዕጣ ፈንታ ምን እንዲሆን መምረጡ ላይ ነው፦

ካልቪኒስት ያልሆነ አመለካከት (Non-Calvinist)፦ የጠፉት “የከሸፉ ጉዳዮች” (lost causes) ናቸው፤ እግዚአብሔር ሁሉም ሰው ወደ መንግሥተ ሰማያት ለመግባት የሚያስፈልገውን ጸጋ በነፃ ሰጥቷል፣ ነገር ግን የኢየሱስ መዳን አንዳንዶችን ማዳን አልቻለም። የጠፉት በገዛ ነፃ ፈቃዳቸው ምርጫ ጥፋት ነው።

የካልቪኒስት አመለካከት (Calvinist)፦ አስቀድሞ የተወሰነ ኩነኔ (desired damnation) ነው፤ የኢየሱስ መዳን ለታሰበላቸው ምርጦች 100% ውጤታማ ነበር፣ እግዚአብሔርም ለሌሎቹ ምንም ዓይነት የመዳን መንገድ ላለማቅረብ በነፃነት መረጠ። በተጣሉት ሰዎች (reprobate) በኩል፣ እግዚአብሔር በስውር ፈቃዱ ከኩነኔ የሚያመልጡበት ዕድል እንዳያገኙ ያቀደውን ለመለወጥ ሊያደርጉት የሚችሉት ወይም ለማድረግ የሚፈልጉት አንድም ነገር የለም።

ካልቪኒስት ያልሆነ አመለካከት፦ መዳን ለሁሉም ሊሆን የሚችል ነገር ሆኖ ሳለ ለአንዳንዶች ውጤት አልባ ከሆነ፣ ውጤት አልባ የሆነው አንዳንዶች ሊቀበሉት ስላልፈለጉ (ስለገፉት) ነው፣ አለዚያም ከእምነት ጋር ማዋሃድ ስላልቻሉ ነው። ካልቪኒስት ያልሆኑ ወገኖች ሉቃስ 7፡30 እና ዕብራውያን 4፡2 በትክክል የሚሉት ይህንኑ ነው ይላሉ። ካልቪኒስቶች ለዚህ ሲመልሱ፣ ይህ መዳንን በከፊል በሰው ላይ የተመካ ያደርገዋል፣ እምነትንም ለመዳን እንደሚያስፈልግ የሥራ ዓይነት ያደርገዋል ይላሉ። ካልቪኒስት ያልሆኑ ወገኖች በበኩላቸው ሲመልሱ፣ ካልቪኒዝም ከእግዚአብሔር የሆነውን የመዳን የነፃ ስጦታ፣ እና የነፃ ስጦታውን የመቀበል የሰውን ኃላፊነት ያምታታል ይላሉ። ኤፌሶን 2፡8-9 እንደሚያሳየው እምነት ሥራ አይደለም፤ እንዲሁም አንዳንድ ካልቪኒስቶች የክብር ሥራን (works of merit)፣ እግዚአብሔርን ከማመንና አቅም የሌለን መሆናችንን አምኖ ከመቀበል የ“ባዶ በጎነት (empty virtue)” ጋር ለማስተካከል በመሞከር የካቶሊክን አመለካከት መከተል የለባቸውም።

የካልቪኒስት አመለካከት፦ መዳን ሊሆን የሚችለው ለአንዳንዶች (ለሕዝበ እግዚአብሔር) ብቻ ከሆነ፣ እና መዳን ሊሆንላቸው ለታሰቡት ሁሉ ውጤታማ ከሆነ፣ ለሌሎቹ (ለተጣሉት) መቼም ቢሆን ምንም ዕድል አልነበረም። “የከሸፉ ጉዳዮች” የሚለው ደስ የማይል ሁኔታ እልባት ያገኛል፣ ነገር ግን ይህ የሚሆነው በጠፋው ፍቅር እና ሊብራራ በማይችል ፍትህ ዋጋ ነው። በ2ኛ ተሰሎንቄ 1፡8 ላይ፣ እግዚአብሔር ፈጽሞ ላልሰጣቸው (ወይም እንዳይታዘዙት በወሰነው) ወንጌል ባለመታዘዛቸው ሰዎችን ተጠያቂ ያደርጋል። በገሃነም ያለ አንድ ሰው፣ “እኔ እዚህ የመጣሁት እግዚአብሔር በበቂ ሁኔታ እንዳልወደደኝ፣ ኢየሱስ ስለ ኃጢአቴ እንዳልሞተ፣ የእግዚአብሔር የመጨረሻ ፈቃድ እኔ ክፉ ኃጢአተኛ ሆኜ እንድቀጥል እንደሆነ ስላመንኩ ነው፣ እና እዚህ ያለሁት እውነቱን ስላመንኩ ነው” ሊል ይችላል። አንድ የተጣለ ሰው መዳንን በዘመናዊ የኑፋቄ ድርጅቶች (cults) ውስጥ ቢፈልግ ይሻለዋል፤ ምክንያቱም በክርስትና በኩል ከሚያገኘው ይልቅ በእነዚህ የኑፋቄ ሃይማኖቶች በኩል መዳንንና የእግዚአብሔርን ፍቅር ለማግኘት ያለው ዕድል እኩል ነውና።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡51 ላይ፣ ኢየሱስ ዕውሩን ሰው ምን እንዲያደርግለት እንደሚፈልግ ለምን ጠየቀው?

መልስ፡ ኢየሱስ የምንፈልገውን ቢያውቅም፣ እኛ እንድንጠይቀው ይፈልጋል። በእርግጥ፣ አንዳንድ ጊዜ የምንፈልገው እና ከሁሉ የተሻለው ነገር ሁልጊዜ አንድ ዓይነት አይደሉም። ዕውሩ ሰው በተለየ ሁኔታ (በግልጽ) ማየትን መጠየቅ ነበረበት፣ ኢየሱስም ከጠየቀ በኋላ ይህንን ጥያቄ ፈጸመለት (ዓይኑን አበራለት)። ዛሬም ቢሆን፣ አንዳንድ ጊዜ በተለየ ሁኔታ እስክንጠይቀው ድረስ እግዚአብሔር ጥያቄዎቻችንን ለመመለስ ይጠብቃል።

በተጨማሪም፣ “የዳዊት ልጅ” የሚለው ሐረግ ከክርስትና በፊት በነበሩት የሰሎሞን መዝሙራት (Psalms of Solomon) ውስጥ እንደ መሲሐዊ ማዕረግ ተደርጎ ይቆጠር ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡51 ላይ፣ ማየት የሚችሉ ፈሪሳውያን ሊያዩት ያልቻሉትን አንድ ዕውር አይሁዳዊ ማየት ሲችል፣ ተጨማሪ መረጃ (ዕውቀት) አንድን ሰው ግልጽ ከሆነው ነገር ሊያሳውረው (ሊጋርደው) እንደሚችል የሚያሳዩ ሌሎች ምን ምሳሌዎች አሉ? መልስ፡ በደንብ ማየት የሚችሉ አይሁዳውያን ያንን ሁሉ ተአምራት ካዩ በኋላ ኢየሱስ መሲሕ መሆኑን ማየት ተስኗቸው ዕውር ሲሆኑ፣ አንድ ሥጋዊ ዕውር አይሁዳዊ ግን ኢየሱስ መሲሕ መሆኑን እንዴት ሊያይ እንደቻለ ማሰላሰሉ አስገራሚ ነው። ተጨማሪ መረጃ (ትርፍ ዕውቀት) አንድን ሰው ግልጽ ከሆነው ነገር ሊያሳውረው የሚችልባቸው ሌሎች ጊዜያት አሉ። በርጤሜዎስ ዕውር ቢሆንም፣ ከፈሪሳውያን ይልቅ በጣም ጠቃሚ የሆኑ መንፈሳዊ እውነቶችን ማየት ችሎ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡52 ላይ፣ ሰውየውን የፈወሰው (ያዳነው) የኢየሱስ እምነት ሳይሆን የሰውየው እምነት የሆነው ለምንድን ነው?

መልስ፡ በማርቆስ ወንጌል ላይ በተመዘገበው በዚህ የመጨረሻ ተአምር ውስጥ፣ ኢየሱስ ሰውየውን የፈወሰው የራሱ የሰውየው እምነት እንደሆነ በተለየ ሁኔታ መናገሩ አስገራሚ ነው። ኤፌሶን 2፡8 እና ሮሜ 4፡3፣ 16 እንደሚያሳየው፣ እግዚአብሔር በእምነታችን በኩል ብቻ ለመሥራት የተገደበ ባይሆንም፣ ብዙ ጊዜ በእምነታችን በኩል ለመሥራት ይመርጣል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 10፡52 ላይ፣ ኢየሱስ ማየት ይችላል ከማለት ይልቅ ለምን “እምነትህ አድኖሃል (made well/whole)” አለው?

መልስ፡ ዓይኖቹና ሌሎች የሰውነቱ ክፍሎች እንደተለመደው መሥራት መጀመራቸው ብቻ ሳይሆን፣ ቀድሞ ዕውር የነበረው ሰው አሁን በክርስቶስ መንፈሳዊና አካላዊ ሙሉነትን (ደህንነትን) አግኝቶ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡8-10 ላይ፣ ልብሳቸውንና የዘንባባ ዝንጣፊዎችን በአህያው ፊት (መንገድ ላይ) ለምን አነጠፉ?

መልስ፡ ይህ ልማድ የታላቅ አክብሮትና አድናቆት ምልክት ነበር። ምናልባትም ይህ፣ አንዲት ንጉሣዊ ሴት በጭቃ ላይ እንዳትረግጥ፣ አንድ ሰው ካባውን በጭቃው ላይ አንጥፎላት እንድትረግጥበትና እንድታልፍ ከሚያደርገው የድሮው የአውሮፓውያን የጭዋነት (የክብር) ልማድ ጋር ይመሳሰል ይሆናል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡8-10 ላይ፣ ስለ እግዚአብሔር በጣም የተሳሳተ ቅድመ-ግምት እንዳላቸው እያወቅህ፣ እግዚአብሔርን ለማመስገን እና ለማገልገል የሚፈልጉ ሰዎችን እንዴት ትይዛለህ?

መልስ፡ ላዩን ሲታዩ የዳኑ ሊመስሉ ይችላሉ፣ ነገር ግን በእርግጥ ላይሆኑ ይችላሉ። በክርስቶስ አዲስ ሕይወት ከማግኘታቸው በፊት ባለው (የመነቃቃት) ደረጃ ላይ ሊሆኑ ይችላሉ። አንዳንዶች ኢየሱስ እነርሱ ስለ እርሱ ከገመቱት ግምት ጋር ላይስማማ እንደሚችል ሲያዩ ሊክዱት (ሊተዉት) ይችላሉ። የተሳሳተ አመለካከታቸውን በየዋህነት ልታርምላቸው እና ልትጸልይላቸው ይገባል። ሰዎች በማንኛውም የተሳሳተ መነሻ (ሰበብ) ወደ ክርስቶስ እንዲመጡ አንፈልግም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡13 ላይ፣ ገና የበለስ ጊዜ ስላልነበረ፣ አህመድ ዲዳት (Ahmad Deedat) እንደሚለው በወንጌላት ውስጥ ኢየሱስ ስለ ወቅቱ አያውቅም ነበርን?

መልስ፡ አይደለም፣ ዲዳት እዚህ ጋር ዋናውን ነጥብ ሙሉ በሙሉ ስቶታል። የበለስ ዛፏ እስራኤልን የምትወክል ሲሆን፣ ይህ ደግሞ የበለስ ዛፏ የሚወክለው ብሔር (እስራኤል) ፍሬ ቢስ እንደሚሆን እና በመንፈሳዊ እንደሚደርቅ የተነገረ ትንቢታዊ ምልክት ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡13፣ 23፣ 30 ላይ፣ እምነት ያለው ሰው ተራራዎችን ማንቀሳቀስ ከቻለ፣ ኢየሱስ ለምን ፍሬ ያላት የበለስ ዛፍ ማግኘት አልቻለም?

መልስ፡ ኢየሱስ ይችል ነበር፣ ነገር ግን ይህንን ላለማድረግ መረጠ። ኢየሱስን ያሳሰበው ስለ በለስ ፍሬ እና ስለ በለስ ዛፎች አልነበረም፤ ኢየሱስ እዚህ ጋር ደቀ መዛሙርቱን እያስተማረ ነበር። የበለስ ዛፏ የእስራኤል ብሔር ምሳሌ ነበረች፤ ልክ እንደ በለስ ዛፏ ሁሉ፣ ኢየሱስ ወደ እነርሱ በመጣ ጊዜ የእምነት ፍሬ ካላፈሩ ምን እንደሚገጥማቸው ለማሳየት የበለስ ዛፏን ረገማት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡14 ላይ፣ አንዳንዶች ሰዎች በጣም አጋዥና ፍሬያማ የሚመስሉት፣ ነገር ግን በመጨረሻ ላይ የማይጠቅሙ (ከንቱ) የሚሆኑት እንዴት ነው?

 መልስ፡ የበለስ ዛፏ ሌሎች የበለስ ዛፎች ሊያድጉበት ይችሉ የነበረውን ቦታ ይዛ ነበር። የእርስሻ ሠራተኞች የበለስ ዛፏን ተንከባክበው አርመዋት ነበር። የበለስ ዛፏም መልሳ ፍሬ እንደምታስገኝላቸው በማሰብ ውሃ አጠጧት፣ ምናልባትም አዳበሯት። አንዳንድ ሰዎች መውሰድ ብቻ ነው የሚፈልጉት፣ ፈጽሞ መልሰው አይሰጡም። ምናልባት አንዳንዶች በመንፈሳዊ መልሰው ሊሰጡ አይችሉም፣ ምክንያቱም በውስጣቸው መንፈሳዊ ሕይወት ስለሌላቸው ነው። ፍሬያማ እንደሆኑ ተናገሩ (በቅጠሉ አሳዩ) እንጂ በእርግጥ አልነበሩም። ያለ ተግባር የተሰጠ የፍሬ ከንቱ ተስፋ ነበር። ነገር ግን በቁሳዊው ዓለም፣ የእርስዎን እርዳታ የሚፈልጉ ነገር ግን ለእርዳታዎ ወይም ለሥራዎ መልሰው ሊከፍሉዎት የማይችሉ ሰዎች አሉ። ነገር ግን ያም ሆኖ እኛ ልንወዳቸው እና ልንረዳቸው ይገባል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡15-18 እና በሉቃስ 19፡45-46 ላይ፣ የአይሁድ ባለሥልጣናት ጅራፍ የያዘውን እንግዳ ሰው (ኢየሱስን) ለምን ወዲያውኑ አላሰሩትም?

መልስ፡ በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው አራት ነጥቦች አሉ።

1.      በማቴዎስ 21፡1-11፣ በማቴዎስ 21፡15-16፤ በማርቆስ 11፡1-10፣ እና በሉቃስ 19፡37-40 (በእንግሊዝኛው ላይ ሉቃስ 12 ተብሎ የተጠቀሰው በስህተት ነው) ላይ፣ በድል አድራጊነት ወደ ኢየሩሳሌም ሲገባ፣ ሕዝቡ ኢየሱስን እንደ መሲሕ ገና አወድሶት ነበር።

2.     ኢየሱስ ሰዎችን በተአምር እየፈወሰ ነበር፣ እናም በእርሱ እየተፈወሱ ባሉ ሕዝቦች መሃል ሰውን ማሰር ከባድ ነው።

3.     ከዚህ በፊት፣ በዮሐንስ 12፡9-11፣ 17-19 መሠረት ሕዝቡ ኢየሱስ አልዓዛርን ከሞት እንዳስነሳው ሰምቶ ነበር።

4.     ከሁሉም በላይ፣ ከላይ በተጠቀሱት ምክንያቶች የተነሳ፣ በማርቆስ 11፡18 ላይ የካህናት አለቆችና ጻፎች ኢየሱስን የሚገድሉበትን መንገድ ቢፈልጉም፣ ሕዝቡ ሁሉ በኢየሱስ ትምህርት ስለተገረሙ ይፈሩት እንደነበር ይናገራል። ካህናቱ ረብሻ (ሁከት) እንዲነሳና ይህን ተከትሎም የሮማውያን የቅጣት እርምጃ እንዲመጣ አልፈለጉም። ሉቃስ 19፡47-48 ተመሳሳይ ሀሳብ ይናገራል፣ እንዲሁም በማርቆስ 11፡18/ሉቃስ 19፡47 ላይ ፈሪሳውያን ዓለም ሁሉ ኢየሱስን እየተከተለው እንደሆነ በማሰብ ተቆጭተዋል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡16 ላይ፣ ኢየሱስ ማንም ሰው በመቅደሱ ውስጥ ዕቃዎችን (ማሰሮዎችን ወይም መያዣዎችን) እንዲሸከም (መንገድ ማቆራረጫ እንዲያደርገው) ያልፈቀደው ለምንድን ነው?

መልስ፡ ኢየሱስ ትክክለኛ በሆኑ መሥዋዕቶች ላይ ጣልቃ እየገባ አልነበረም፣ ነገር ግን መቅደሱን የንግድ መገበያያና የገንዘብ ዕቃዎችን ማመላለሻ ባደረጉት ላይ ጣልቃ እየገባ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡17 ላይ፣ በቤተ መቅደስ ውስጥ የነበሩት ሰዎች እንዴት እንደ ሌቦች ይሠሩ ነበር?

 መልስ፡ ቢያንስ በሦስት መንገዶች፡

ከፍተኛ የዋጋ ጭማሪ (Price-gouging)፦ ነገሮችን በቤተ መቅደሱ ውስጥ በተጋነነ (በተወደደ) ዋጋ በመሸጥ።

ተቋማዊ አሠራር (Institutionalization)፦ ካህናቱ በጉዞ ወቅት ሊከሰት የሚችልን ትንሽ እንከን (ጭረት) ያለበትን የውጭ እንስሳ አይቀበሉም ነበር፣ ስለዚህ ሰዎቹ በመቅደሱ ውስጥ ያሉትን እንስሳት በተጋነነ ዋጋ ለመግዛት ይገደዱ ነበር።

እግዚአብሔርን በመሥዋዕት መዝረፍ፦ ሻጮቹ እና አምላኪዎቹ እግዚአብሔርን በማምለክ ላይ ከማተኮር ይልቅ በገንዘብ ልውውጡ ላይ ብቻ ትኩረት አድርገው ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡23 ላይ፣ ኢየሱስ ተራራዎችን ስለሚያፈልስ (ስለሚያንቀሳቅስ) እምነት ለምን ጠቀሰ?

 መልስ፡ ተራራዎችን ለማንቀሳቀስ፣ በእግዚአብሔር ኃይል ላይ ያለ ጥቂት እውነተኛ እምነት በጸሎት ውስጥ መተግበሩ ብቻ በቂ መሆኑን ኢየሱስ እያስተማረ ነበር። እምነት እንደ ዘር ነው፤ ሊያድግ ይችላል። እንዲሁም፣ ኢየሱስ ይህን የተናገረው ከኢየሩሳሌም አጠገብ ነው፣ እናም በዘካርያስ 14፡4 መሠረት፣ በመጨረሻው ዘመን ከኢየሩሳሌም በስተምሥራቅ ግማሽ ማይል ርቀት ላይ የሚገኘው የደብረ ዘይት ተራራ ለሁለት ይሰነጠቃል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡23 ላይ፣ ኢየሱስ በእምነት የምንጠይቀውን ማንኛውንም ነገር ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ እንደሚሰጠን ተስፋ ሰጥቶናልን?

መልስ፡ እግዚአብሔር የምንጠይቀውን ማንኛውንም ነገር ይሰጠናል፣ ነገር ግን ለሚከተሉት ቅድመ ሁኔታዎች ተገዢ ነው፡

·       ነገር (A thing)፦ እግዚአብሔር “ነገር” ያልሆነን (የአመክንዮ ተቃርኖ ያለበትን) ሊሰጥ አይችልም፤ ለምሳሌ እርጥብ ያልሆነን ውሃ፣ ሊንቀሳቀስ የማይችል ተንቀሳቃሽ ነገርን እና የመሳሰሉትን።

·       በእምነት (In faith)፦ በያዕቆብ 1፡6-7 መሠረት በጥርጣሬ የተጠየቀውን፣ ወይም በያዕቆብ 4፡3 መሠረት በእምነት ሳይሆን በሥጋዊ ምኞት ለማባከን የተጠየቀውን እግዚአብሔር አይሰጠንም። በ1ኛ ዮሐንስ 5፡14 መሠረት እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ልንጠይቅ ይገባል። በእምነት መሆን ማለት በዮሐንስ 15፡7 መሠረት በእግዚአብሔር ውስጥ መኖርን እና የእርሱ ቃል በእኛ ውስጥ መኖሩን ያካትታል።

·       ይቅር ካልን (If we forgive)፦ ማርቆስ 11፡25 ይህንን ቅድመ ሁኔታ ያክላል።

·       መልካም ስጦታዎች (Good gifts)፦ ከማርቆስ 11፡23 በፊት፣ ኢየሱስ በማቴዎስ 7፡9-11 እና በሉቃስ 11፡11-13 መሠረት፣ እግዚአብሔር ክፉ ነገሮችን ሳይሆን መልካም ነገሮችን የሚሰጠን መልካም አባት መሆኑን አስተምሯል። ስለዚህ አንዳንድ ጊዜ አንድ ታዛዥ አማኝ በእምነት ሲጠይቅ፣ እግዚአብሔር “አይ” ወይም “ጠብቅ” ይላል፤ ለምሳሌ በኢዮብ 1፡1 (በዮብ ታሪክ)፣ ፊልጵስዩስ 2፡25፤ 2ኛ ጢሞቴዎስ 4፡20፤ እና 2ኛ ቆሮንቶስ 12፡8-9 ላይ እንደተገለጸው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡25-26 ላይ፣ አንድ እውነተኛ ክርስቲያን ፈጽሞ ይቅር ባይል፣ ወደ ገሃነም ይሄዳልን?

መልስ፡ በአንድ በኩል ይህ አከራካሪ (moot) ነጥብ ነው፣ ምክንያቱም እውነተኛ ክርስቲያን ይቅር ይላልና። እውነተኛ ክርስቲያን የሆነ ማንም ሰው ይቅር ማለትን ፈጽሞ አይከለክልም፣ ምክንያቱም ያ ከሆነ የእግዚአብሔርን ይቅርታ ለመቀበል እንዳልወሰነ ያሳያል፤ ስለዚህም እነርሱ እውነተኛ ክርስቲያኖች አልነበሩም ማለት ነው። መናገር ባያስፈልግም፣ ሁሉንም ሰው ይቅር ማለት እጅግ በጣም አስፈላጊ ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡29-33 ላይ፣ ኢየሱስ ምን ዓይነት ሥልጣን እንዳለው ለቀረበለት ጥያቄ ለምን በቀጥታ አልመለሰም?

መልስ፡ ምናልባት ሊያጠምዱት አስበው ነበር። ኢየሱስ ወደ ኢየሩሳሌም በክብር ለመግባት፣ ገንዘብ ለዋጮችን ለማባረር እና የበለስ ዛፍን ለመርገም “ከእግዚአብሔር ሥልጣን አለኝ” ቢል ኖሮ፣ በስድብ ይከሱት ነበር። “ከሰዎች ነው” ቢል ኖሮ፣ ያ ደግሞ የሮማውያን ወይም የቤተ መቅደስ ባለሥልጣናት አልነበረም። ነገር ግን ኢየሱስ ለማንኛውም ጥያቄ መልስ የመስጠት ግዴታ አልነበረበትም። በአጠቃላይ ኢየሱስ የብዙዎችን ጥያቄ ቢመልስም፣ እሱን ለማጥመድ ከሚሞክሩት በስተቀር የእርሱን እውነተኛ መልስ ለማይፈልጉት ሰዎች ጥያቄ በቀጥታ አልመለሰም። ኢየሱስ በቀላሉ፣ “እያደረግኋቸው ባሉት በርካታ ፈውሶች እንደተረጋገጠው የአብ ሥልጣን ስላለኝ የእናንተ ሥልጣን አያስፈልገኝም” ሊል ይችል ነበር። በእርግጥ ግን ያንን ቀድሞውኑ ሊረዱት ይችሉ ነበር።

 

ጥያቄ፡ በማርቆስ 11፡29-33 ላይ፣ መልሱን እያወቅነው እንኳን የአንድን ሰው ጥያቄ መመለስ የሌለብን መቼ ነው?

መልስ፡ በአጭሩ እውነቱን ማወቅ በማይፈልጉበት ጊዜ ነው። ስለ ዮሐንስ ቀድሞውኑ ያውቁ የነበረውን እውነት መቀበል ካልቻሉ፣ ስለ ኢየሱስ ያለውን እውነት መስማት አያስፈልጋቸውም፣ ምክንያቱም ያም ሆኖ ለመቀበል ፈቃደኛ አይሆኑም ነበርና። እኛን ለማጥመድ ብቻ የሚጠይቁን ከሆነ፣ በምንናገረው ነገር ላይ ጥንቃቄ ማድረግ አለብን። እኛን ለማጥመድ እየሞከሩ ካልሆነ፣ ነገር ግን በእርግጥ ማወቅ ከሚፈልጉት ይልቅ በሌላ (በማሾፍ) ምክንያት የሚጠይቁ ከሆነ፣ መመለስ አያስፈልገንም። ማንም ሰው ስለ እግዚአብሔር ወይም ስለ መጽሐፍ ቅዱስ ጥያቄ ቢጠይቅህ፣ እና እውነትን ከመጋፈጥ ለማዘናጋት ብቻ የመጣ “ማሳሳቻ (Red herring)” ሊሆን ይችላል ብለህ ከጠረጠርክ፣ ይህንን ጥያቄ ልትጠይቃቸው ትችላለህ፡ “ይህን ጥያቄ አንተን በሚያረካ መልኩ ብመልስልህ፣ ያ ኢየሱስን እንደ ግል ጌታህ እና አዳኝህ አድርገህ እንድትቀበለው ይበልጥ ያቀርብሃል?” መልሳቸው “አይ” ከሆነ፣ ማሳሳቻውን (red herring) አጋልጠሃል ማለት ነው። በዚያን ጊዜ፣ “ኢየሱስን እንደ ጌታህና አዳኝህ አድርገህ እንድትቀበል ይበልጥ የሚያቀርብህ ምንድን ነው?” ብለህ ማዞር ትችላለህ።

 

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡1-9 ላይ፣ የዚህ ምሳሌ ትርጉም ምንድን ነው?

መልስ፡ እግዚአብሔር ምድሪቱን፣ የተስፋይቱን ምድር፣ ለአይሁድ ሰጣቸው። ነገር ግን እርሱ ያዘዘውን መታዘዝ፣ ያልተከፋፈለ አምልኮ፣ አሥራት እና መሥዋዕቶችን ለእግዚአብሔር አልሰጡም። ነቢያትን ላከላቸው፣ እነርሱ ግን አጎሳቆሏቸው ገደሏቸውም። በመጨረሻም፣ እግዚአብሔር ልጁን ኢየሱስን ላከ፣ እነርሱም ሊገድሉት ነበር። ይህ በኢሳይያስ 5፡1-7 ላይ ካለው የጌታ ወይን አትክልት ስፍራ ምሳሌ ጋር የተወሰነ ተመሳሳይነት አለው። ገበሬዎቹ “እኛ ባለቤቶች እንሆናለን” ያሉት በአይሁድ ሕግ ምክንያት ነው። ባለቤቱና ወራሾቹ ከተገደሉ፣ በሚሽና (Mishnah) ባባ ባትራ 3.3 (Baba Bathra 3.3) እና ቢ ባባ ባትራ 54ኤ (b Baba Bathra 54a) መሠረት፣ መሬቱን በይዞታነት የያዙት ሰዎች መሬቱን በባለቤትነት ለመውሰድ የመጀመሪያ ተጠቃሚዎች ይሆናሉ።

 

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡6 ላይ፣ ገበሬዎቹ (ተከራዮቹ) የመሬቱን ባለቤት ልጅ ያከብራሉ ተብሎ የሚጠበቀው ለምንድን ነው?

መልስ፡ ልጁን ያከብሩ ነበር፣ የሚከተሉት ነገሮች ቢኖራቸው ኖሮ፡

1.      ለትክክለኛ ሥልጣን አክብሮት ቢኖራቸው፣ ወይም

2.     ለሕግ መታዘዝ ቢኖራቸው፣ ወይም

3.     ልጁን መጉዳት በእርግጠኝነት የአጸፋ እርምጃ እንደሚያመጣ የማወቅ አስተውሎት ቢኖራቸው፣ ወይም

4.     የጌታውን ወታደሮች መፍራት (ጤናማ ፍርሃት) ቢኖራቸው። ልጁን የሚገድሉት ለወይኑ አትክልት ስፍራ ያላቸው ስግብግብነት ማሰብ እንዳይችሉ ሙሉ በሙሉ ካሳወራቸው ብቻ ነው። ሰዎች በጣም ስግብግቦች ሊሆኑ ስለሚችሉ፣ በሚቀጥለው ቀን በሕይወት ከመኖር ይልቅ የቅጽበት ገንዘብንና ደስታን እንደሚፈልጉ የሚያሳይ ውሳኔ ሊያደርጉ መቻላቸው አስገራሚ ቢሆንም እውነት ነው። ዛሬም ቢሆን፣ የተሻለ ውሳኔ ሊያደርጉ የሚችሉ አንዳንድ ሰዎች በስግብግብነት ምክንያት የሞኝነት ውሳኔ ሲያደርጉ ማየት የተለመደ ነው። አብዛኛውን ጊዜ ውሳኔ የማድረግ ችሎታቸውን ስግብግብነት እንዴት እንዳዛባው እንኳን አያውቁም - በጣም ዘግይቶ ካልሆነ በቀር።

5.      

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡10 እና በሉቃስ 20፡17 ላይ፣ የማዕዘን ራስ ድንጋይ ምንድን ነው?

መልስ፡ የማዕዘን ራስ ድንጋይ መሠረት የሚጣልበት እና የሕንጻውን አቅጣጫ የሚወስን የመጀመሪያው ዋና ድንጋይ ነው።

 

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡10-11 እና በሉቃስ 20፡17-18 ላይ፣ ሰዎቹ/ግንበኞቹ የማዕዘን ራሱን ድንጋይ ለምን ናቁት (ጣሉት)?

መልስ፡ ለማዕዘን ድንጋዩ ተግባር ወይም ጠቀሜታ ምንም አክብሮት አልነበራቸውም። በመጨረሻ፣ አንድ ሰው ክርስቶስ እየገነባው ካለው ሕንፃ ጋር አንድ አካል ለመሆን ወይ ይፈልጋል፣ ወይም አይፈልግም። በመካከል የሚባል ነገር የለም፤ የሕንፃው ግማሽ አካል መሆን አትችልም።

 

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡13-17 እና በሉቃስ 20፡21-25 ላይ፣ ኢየሱስ ስለ ግብር መክፈል ለቀረበለት ጥያቄ በቀጥታ አልመለሰምን?

መልስ፡ በእርግጥ ኢየሱስ መልሷል። ለቄሣር ግብር መክፈል አለባቸው ወይስ የለባቸውም ብለው በመጠየቅ ሊያጠምዱት ሞከሩ። ኢየሱስ “የለባችሁም” ቢል ኖሮ፣ ሰዎች ግብር እንዳይከፍሉ አበረታቷል በሚል በሮማውያን ሊታሰር ይችል ነበር። ኢየሱስ “አዎ (አለባችሁ)” ቢል ኖሮ፣ የሮማውያንን አገዛዝ የሚጠላው አይሁዳዊ ሕዝብ በእርሱ ላይ ሊነሳና ሊቃወመው ይችል ነበር። ይህ ግብር ከ6 ዓ.ም ጀምሮ የሚጠየቅ ነበር። የሮማውያን ግብር ወደ ሮማውያን ግምጃ ቤት ስለሚገባ፣ ዜሎቶች (ቅናተኞች) ግብሩን ለመክፈል ፈቃደኞች አልነበሩም፣ ምክንያቱም ግብሩ የሮማውያንን በፍልስጤም ላይ የመግዛት መብት እውቅና የሚሰጥ ነበርና። ፈሪሳውያን ግብሩን ለመክፈል ተቃውሞ ቢኖራቸውም በግድ ይከፍሉ ነበር። ሰዱቃውያን ግን ለመክፈል ምንም ተቃውሞ አልነበራቸውም። ስለዚህ ጥያቄውን የጠየቁት ሰዎች ኢየሱስ የትኛውን ቡድን እንደሚያስከፋ ማየት ብቻ ነው የፈለጉት። ኢየሱስ የቄሣርን ለቄሣር፣ የእግዚአብሔርንም ለእግዚአብሔር እንድንሰጥ በመናገር ጥያቄውን መለሰ። ኢየሱስ የትኞቹ ነገሮች የቄሣር (በወቅቱ ጢባርዮስ) እንደሆኑ አልዘረዘረም፣ እነርሱም አልጠየቁትም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡19፣ በሉቃስ 20፡27፣ እና በሐዋርያት ሥራ 23፡8 ላይ፣ ሄሮድያውያን ተብለው ስለሚጠሩት ሰዱቃውያን በአጭሩ የምናውቀው ምንድን ነው?

መልስ፡ ጆሴፈስ (Josephus) ሰዱቃውያን፣ ፈሪሳውያን እና ኤሴናውያን የይሁዳ ሦስቱ ዋና የሃይማኖት ወገኖች (ፓርቲዎች) ነበሩ ይላል። ሰዱቃውያን በቀዳማዊ ዮሐንስ ሂርካኑስ (John Hyrcanus I) (ከ135-104 ዓ.ዓ) ሥር እንደተጀመሩና በ70 ዓ.ም ቤተ መቅደሱ ሲፈርስ እንደጠፉ ይገመታል። በይሁዳ የነበሩትን የሄሮድስ ሥርወ መንግሥት ነገሥታትን ይደግፉ ስለነበር በኢየሱስ ዘመን ሄሮድያውያን ተብለውም ተጠርተዋል። በሐዋርያት ሥራ 23፡8 መሠረት ሰዱቃውያን መናፍስትን፣ መላእክትን፣ እና የሥጋን ትንሣኤ ይክዳሉ። የምሽናን (Mishnah)፣ የታልሙድን (Talmud) እና የፈሪሳውያንን ሌሎች ትውፊቶች (ልማዶች) ሁሉ አይቀበሉም። ጆሴፈስ እንደሚለው፣ በኦሪት (Torah) ከተጻፈው ውጭ ምንም ነገር ለመጠበቅ አስፈላጊነት አላዩም ነበር፤ እንዲሁም የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጸሐፊዎች እንደሚሉት ከሙሴ ሕግ (ኦሪት) በስተቀር ሌሎቹን የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ሁሉ አይቀበሉም ነበር። ሕጉን በተመለከተም፣ ፈሪሳውያንና እነርሱ በትንንሽ ጉዳዮች ላይ እንዴት ይለያዩ እንደነበር ምሳሌዎች ተጽፈዋል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡19 እና በሉቃስ 20፡27 ላይ፣ ስለ ሰዱቃውያን ያለን መጽሐፍ ቅዱሳዊ እና ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ ያሉ ማስረጃዎች በሙሉ ምንድን ናቸው?

መልስ፡ ስለ ሰዱቃውያን የምናውቀው ነገር ሁሉ ከሞላ ጎደል ይኸውና።

1.      የ1ኛ እና 2ኛ መቃብያን መጻሕፍት የፈሪሳውያንና የሰዱቃውያን ወገኖች በተመሠረቱበት ወቅት ስለነበረው የውጭና የውስጥ ትግል ዝርዝር ታሪክ ይሰጣሉ።

2.     ጆሴፈስ ስለ ሰዱቃውያን በአምስት ክፍሎች ይናገራል። ጥቅሶቹ የተወሰዱት ከ“Josephus : Complete Works” ነው።

የአይሁድ ጦርነቶች 2.8.2፣ 14 (2a) (ገጽ 476)፡ “በአይሁድ ዘንድ ሦስት የፍልስፍና ክፍሎች አሉ። የመጀመሪያው ወገን ተከታዮች ፈሪሳውያን ሲሆኑ፤ የሁለተኛው ሰዱቃውያን ናቸው፤ ይበልጥ ጥብቅ ሥርዓት አለኝ የሚለው ሦስተኛው ክፍል ደግሞ ኤሴናውያን (Essens) ተብለው ይጠራሉ።” [በመጽሐፉ ውስጥ የፊደል አጻጻፉ Essens ነው] (14f) [በመጽሐፉ ውስጥ የፊደል አጻጻፉ Essens ነው] “ነገር ግን ሰዱቃውያን የሁለተኛውን ክፍል የሚመሰርቱት ሲሆኑ፣ ዕጣ ፈንታን (fate) ሙሉ በሙሉ ውድቅ ያደርጋሉ፤ እንዲሁም ክፉ ነገር በማድረጋችንም ሆነ ባለማድረጋችን እግዚአብሔር ጣልቃ አይገባም (አይመለከተውም) ብለው ያስባሉ፤ ጥሩውንም ሆነ ክፉውን ማድረግ በሰውየው ምርጫ ነው ይላሉ፣ እንዲሁም አንዱም ሆነ ሌላው የእያንዳንዱ ሰው ድርሻ እንደሆነና የፈለጉትን ማድረግ እንደሚችሉ ይናገራሉ። በተጨማሪም የነፍስን ዘላለማዊነት (አለመሞት)፣ እና በሲኦል (Hades) ውስጥ ያለውን ቅጣትና ሽልማት እምነት ይክዳሉ። ከዚህም በላይ፣ ፈሪሳውያን እርስ በርሳቸው ወዳጃዊ ናቸው፣ ለሕዝብም ስምምነትና አክብሮት ቅድሚያ ይሰጣሉ። የሰዱቃውያን እርስ በርስ ያላቸው ባሕርይ ግን በተወሰነ ደረጃ ያልተገራ (ሻካራ) ነው፤ ከእነርሱ ወገን ከሆኑት ጋር የሚያደርጉት ንግግር ልክ እንደ ባዕዳን ጨካኝ ነው…።” (በኋላ ላይ በ“Antiquities of the Jews” 18.1.6 ጆሴፈስ እንደ ፈሪሳውያን ያሉ ነገር ግን ለነፃነት የሚታገሉ አራተኛውን ክፍል ይጠቅሳል። እያመለከተ ያለው ስለ ዜሎቶች/ቀናተኞች ነው።)

Antiquities of the Jews 13.5.9፡ ከሰዱቃውያን በተቃራኒ፣ ፈሪሳውያን በቅጣት ላይ ጥብቅ (ከባድ) ላለመሆን ያዘነብሉ ነበር።

Antiquities of the Jews 13.10.6፡ ይህ በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ሰዱቃውያንን የጠቀሰ ሲሆን፣ ይህም የሆነው ቀዳማዊ ዮሐንስ ሂርካኑስ ንጉሥም ሊቀ ካህናትም ሆኖ በሚገዛበት ዘመን ነው (135-104 ዓ.ዓ)።

Antiquities of the Jews 18.1.4፡ “የሰዱቃውያን ትምህርት ግን ይህ ነው፡ ነፍሳት ከሥጋ ጋር ይሞታሉ፤ ከሕጉ [ኦሪት?] ውጪ ምንም ዓይነት ሥርዓት መጠበቅን አይቀበሉም፤ ከሚገናኟቸው የፍልስፍና መምህራን ጋር መከራከርን እንደ በጎነት ይቆጥሩታል፤ ነገር ግን ይህ ትምህርት የተቀበሉት በጥቂቶች ብቻ ነው፣ ሆኖም ታላቅ ክብር ባላቸው ሰዎች ዘንድ ነው፤ ነገር ግን በራሳቸው ምንም ነገር ለማድረግ አይችሉም፤ ሹማምንት (magistrates) በሚሆኑበት ጊዜ፣ አንዳንዴ ሳይወዱ በግድ ለመሆን ሲገደዱ፣ ብዙሃኑ ሕዝብ አለበለዚያ ስለማይታገሳቸው፣ ለፈሪሳውያን አመለካከቶች ራሳቸውን ያስገዛሉ።” (ጆሴፈስ “Antiquities of the Jews”ን የጻፈው በ93-94 ዓ.ም አካባቢ ነው።)

Antiquities of the Jews 20.227 [9.1]፡ ሊቀ ካህናት የነበረ አንድ ሰዱቃዊን ብቻ ይጠቅሳል። ስሙ ሐናን ቤን ሐናን (Hanan ben Hanan) ሲሆን፣ በሥልጣን ላይ የቆየው ለሦስት ወራት ብቻ ነበር።

3.     ሚሽና (Mishnah) ቢያንስ በዘጠኝ ክፍሎች ውስጥ የሰዱቃውያንን ትምህርት ከፈሪሳውያን ትምህርት ጋር ያነጻጽራል። (የመጀመሪያዎቹ ሚሽናዎች የተጻፉት በ200 ዓ.ም አካባቢ ነው።) ሆኖም፣ እነዚህ ከፈሪሳውያን እይታ አንጻር የተጻፉ ናቸው፣ እናም ከሰዱቃውያን ራሳቸው የተጻፉ ጽሑፎች የሉንም። ስለዚህ፣ ልዩነቶቹ ለፈሪሳውያን አስፈላጊ ከነበሩት፣ ስለ ሕግ ካሉ ጥቃቅን ዝርዝሮች አንጻር እንጂ የግድ ለሰዱቃውያን በጣም አስፈላጊ ከነበረው አንጻር ላይሆን ይችላል።

ባባ ባትራ 115ቢ (Baba Batra 115b) - አንድ ሰው በሕይወት ያሉ ወንድ ልጆች ሳይኖሩት ሲሞት፣ ፈሪሳውያን የልጅ ልጅ (ሴት) እንጂ ሴት ልጅ መውረስ አትችልም ሲሉ፣ ሰዱቃውያን ግን ወንድ ልጆች ከሌሉ ሴት ልጆችም ሆነ የልጅ ልጆች መውረስ ይችላሉ ይላሉ።

ባባ ካማ 84ኤ (Baba Kamma 84a) - “ዓይን ስለ ዓይን” የሚለውን ሕግ ተግባራዊ በማድረግ፣ ፈሪሳውያን ብዙውን ጊዜ በምትኩ የገንዘብ ካሳን ይቀበሉ ነበር፣ ሰዱቃውያን ግን አይቀበሉም።

መጊላህ ታአኒት 1 (Megillah Ta’anit 1) - ፈሪሳውያን መሥዋዕት ከግምጃ ቤቱ እንዲከፈል ሲፈልጉ፣ የፈሪሳውያን ተቃዋሚዎች ግን ወጪው በፈቃደኝነት በሚሰጡ ስጦታዎች (መባዎች) እንዲሸፈን ይፈልጉ ነበር።

መጊላህ ታአኒት 4 (Megillah Ta’anit 4) - ከባባ ካማ 84ኤ (Baba Kamma 84a) ጋር ተመሳሳይ ነው።

ማኮት 1፡5-8 (Makkot 1:5-8) - ፈሪሳውያን ሁሉም የሐሰት ምስክሮች እንዲገደሉ ሲፈልጉ驻ሰዱቃውያን ግን የሐሰት ምስክርነት የተሰጠበት ሰው በሐሰተኛ ምስክርነታቸው ምክንያት አስቀድሞ ከተገደለ ብቻ የሐሰት ምስክሩን ይገድሉ ነበር።

ቶሴፍታ ፓራህ ምዕራፍ 3 እና ፓራህ (Tosefta Parah chapter 3 and Parah) - ሰዱቃውያን የፈሪሳውያንን ያህል ብዙ የመታጠብ (የመንጻት) ሥርዓቶች አልነበሯቸውም፣ ነገር ግን በቀይቷ ጊደር ንጽሕና ላይ ሰዱቃውያን የበለጠ ጥብቅ ነበሩ።

ቶሴፍታ ሳንሄድሪን 6፡6 (Tosefta Sanhedrin 6:6) - ፈሪሳውያን ሁሉም የሐሰት ምስክሮች እንዲገደሉ ሲፈልጉ፣ ሰዱቃውያን ግን የሐሰት ምስክርነት የተሰጠበት ሰው በሐሰተኛ ምስክርነታቸው ምክንያት አስቀድሞ ከተገደለ ብቻ የሐሰት ምስክሩን ይገድሉ ነበር።

ያዳይም 4፡7 (Yadaim 4:7) - አንድ ባለቤት እንስሳው ለሚያደርሰው ጥፋት ኃላፊነት እንደሚወስድ ሁሉ፣ ባሪያው ለሚያደርሰው ጥፋትም ኃላፊነት ሊወስድ ይገባል ብለው ሰዱቃውያን ያስተምሩ ነበር። ፈሪሳውያን ደግሞ ደስተኛ ያልሆነ (ያመጸ) ባሪያ ጌታውን ችግር ውስጥ እንዳይከተው፣ ባሪያው ራሱ ኃላፊነት ሊወስድ ይገባዋል ብለው ያስተምሩ ነበር።

የሩሻልሚ የቫሞት 1፡6 (Yerushalmi Yevamot 1:6) - የሌዊራውያን ጋብቻ (የአማች ጋብቻ) የታጨች (betrothed) ሴት ላይ እንጂ በትክክል ባለትዳር በነበረችው ላይ አይሠራም።

4.     አንድ የረቢዎች ትውፊት (አቦት ረቢ ናታን 5 / Abot Rabbi Natan 5) እንዳለው፣ የሶኮው የአንቲጎኑስ (Antigonus of Soko) ደቀ መዝሙር የሆነው ዛዶክ (Zadok) ሰዱቃውያንን እንደጀመረ ይናገራል።

5.    አዲስ ኪዳን ስለ ሰዱቃውያን በጨረፍታ ይነግረናል።

ማቴዎስ 3፡7f - መጥምቁ ዮሐንስ ሰዱቃውያንንም ፈሪሳውያንንም ተመልክቷል።

ማቴዎስ 15፡1 አይደለም - አንዳንድ ፈሪሳውያንና ጻፎች ወደ ኢየሱስ መጡ። እነዚህ ሰዎች የኢየሱስ ደቀ መዛሙርት እጃቸውን ባለመታጠባቸው የተጨነቁ ስለነበሩ፣ ምናልባትም በመካከላቸው ምንም ሰዱቃዊ አልነበረም።

ማቴዎስ 16፡1-6 - ፈሪሳውያንም ሰዱቃውያንም ከሰማይ ምልክት እንዲያሳያቸው ኢየሱስን ጠየቁት።

ማቴዎስ 16፡11-12 - ከሰዱቃውያንና ከፈሪሳውያን ትምህርት እንድትጠነቀቁ ኢየሱስ ይናገራል። ግልጽ ነው፣ የተለያየ ቡድን ስለነበሩ የተለያየ ነገር ያስተምሩ ነበር፣ ነገር ግን ኢየሱስ በዚህ ቁጥር የማንኛውንም ቡድን እምነት በዝርዝር አላብራራም።

ማቴዎስ 22፡23-34፤ ማርቆስ 12፡18-27፤ ሉቃስ 20፡27-39 - ሰዱቃውያን ስለ ትንሣኤ ኢየሱስን ጠየቁት። በ“Wycliffe Bible Dictionary” ገጽ 1501 መሠረት፣ በሚሽና የሩሻልሚ የቫሞት 1፡6 (Yerushalmi Yevamot 1:6) እንዳለው፣ በሰዱቃውያን እይታ የሌዊራውያን ጋብቻ የሚሠራው ለታጨች ሴት ብቻ ስለነበረ፣ ሴትዮዋ በሕጋዊ መንገድ ለሰባተኛው ባል ብቻ ያገባች ትሆን ነበር።

የሐዋርያት ሥራ 4፡1-2 - ካህናት፣ የመቅደስ አዛዥና ሰዱቃውያን ሐዋርያትን በመቃወም በአንድነት መጡ።

የሐዋርያት ሥራ 5፡17-18 - በወቅቱ የነበረው ሊቀ ካህናት ሰዱቃዊ እንደነበር ይመዘግባል። (ጆሴፈስም ትንሹ አናንያ የሚባለው ሊቀ ካህናት ሰዱቃዊ እንደነበር ይናገራል።)

የሐዋርያት ሥራ 23፡6-8 - ሰዱቃውያን በትንሣኤ፣ እንዲሁም በመላእክትም ሆነ በመናፍስት አያምኑም ነበር።

6.    የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጽሑፎች

ጀስቲን ማርቲር (Justin Martyr) (በ138-165 ዓ.ም አካባቢ)፡ “እኔ ለመከተል የመረጥኩት ሰዎችን ወይም የሰዎችን ትምህርት ሳይሆን፣ እግዚአብሔርን እና በእርሱ የተሰጡትን ትምህርቶች ነው። ምክንያቱም ክርስቲያኖች ተብለው ከሚጠሩ አንዳንድ ሰዎች ጋር ብትገናኙና፣ ይህንን [እውነት] የማይቀበሉ፣ እና የአብርሃምን አምላክ፣ የይስሐቅን አምላክ፣ የያዕቆብንም አምላክ ለመሳደብ የሚደፍሩ፤ የሙታን ትንሣኤ የለም የሚሉ፣ እና ሲሞቱም ነፍሶቻቸው ወደ ሰማይ ይወሰዳሉ የሚሉ ከሆነ፤ እነዚህን ክርስቲያኖች እንደሆኑ አድርጋችሁ አታስቡ፣ ልክ እንደዚሁ ማንም ሰው በትክክል ቢያስብ፣ ጄኒስታ (Genistae)፣ ሜሪስታ (Meristae)፣ የገሊላ ሰዎች (Galilaeans)፣ ሄለኒስቶች (Hellenists)፣ ፈሪሳውያን፣ አጥማቂዎች ከሚባሉት ከሰዱቃውያን ወይም መሰል ቡድኖች ጋር አይሁድ ናቸው ብሎ እንደማይቀበል ሁሉ (ምን እንደማስብ ስነግራችሁ በትዕግስት አድምጡኝ)፣ ነገር ግን እግዚአብሔር ራሱ እንደተናገረው እግዚአብሔርን በከንፈራቸው እያመለኩ ልባቸው ግን ከእርሱ የራቀ ሆኖ፣ አይሁድ እና የአብርሃም ልጆች ተብለው ብቻ ይጠራሉ። እኔ እና ሌሎች በሁሉም ነጥቦች ላይ ትክክለኛ አስተሳሰብ ያለን ክርስቲያኖች ግን፣ ነቢያቱ ሕዝቅኤልና ኢሳይያስ እንዲሁም ሌሎች እንደሚናገሩት የሙታን ትንሣኤ እንደሚኖር፣ እና ወደፊት በምትገነባው፣ በምታጌጠውና በምትሰፋው ኢየሩሳሌም የአንድ ሺህ ዓመት መንግሥት እንደሚኖር እርግጠኞች ነን።” Dialogue with Trypho, a Jew ምዕ. 80 ገጽ 239

የታቲያን ዲያቴሳሮን (Tatian’s Diatessaron) (በ172 ዓ.ም አካባቢ)፡ ክፍል 34 ገጽ 96 ኢየሱስ ሰዱቃውያንን በገሠጸበት ጊዜ የሁሉንም ትንሣኤ ይጠቅሳል።

ሄጀሲፐስ (Hegesippus) (170-180 ዓ.ም)፡ በሕዝቡ መካከል ሰባት የሐሰት ክርስቲያን ቡድኖችን ይጠቅሳል፡ ከሲሞን፣ ክሊዮቢየስ፣ ዶሪቴዎስ፣ ጎርቴዎስ፣ ማስቦቴዎስ፣ ሜናንደር፣ ማርሲዮን፣ ካርፖክራተስ፣ ቫለንቲኒያውያን፣ ባሲሊድያውያን እና ሳተርኒሊያውያን የመጡ (ቅጽ 8 ገጽ 764)። በ“Concerning His Journey to Rome, and the Jewish Sects” ቅጽ 8 ገጽ 765 ላይ፣ የአይሁድን ክፍሎች የሆኑትን ኤሴናውያንን፣ የገሊላ ሰዎችን፣ ሄሜሮባፕቲስቶችን፣ ማስቦታኢዎችን፣ ሳምራውያንን፣ ሰዱቃውያንን እና ፈሪሳውያንን ይጠቅሳል።

የሊዮኑ ኢራኒየስ (Irenaeus of Lyons) (182-188 ዓ.ም)፡ “ጌታችን እና መምህራችን፣ ትንሣኤ የለም ለሚሉት፣ እግዚአብሔርንም ለሚያዋርዱ፣ እንዲሁም የሕግን ተዓማኒነት ለሚያሳንሱ ሰዱቃውያን በሰጠው መልስ፣” Irenaeus Against Heresies መጽሐፍ 4 ምዕ. 5.2 ገጽ 466-467

ተርቱሊያን (Tertullian) (198-220 ዓ.ም)፡ “ስለ ሥጋ ትንሣኤ (On the Resurrection of the Flesh)” ምዕራፍ 2 ላይ፣ አካላዊውን ትንሣኤ የሚክዱትን የክርስቲያን መናፍቃን ኢየሱስ ይከራከራቸው ከነበሩት ከሰዱቃውያን ጋር ያነጻጽራቸዋል።

ተርቱሊያን (Tertullian) (198-220 ዓ.ም)፡ “ትንሣኤ የለም ይሉ የነበሩት ሰዱቃውያን፣ በዚያ ርዕስ ላይ ባደረጉት ውይይት፣ በሕግ ድንጋጌ መሠረት አንድ በአንድ ሞተው ለነበሩ ሰባት ወንድማማቾች አግብታ ስለነበረች አንዲት ሴት ሕጋዊ ጉዳይ ለጌታ አቅርበውለት ነበር።” Five Books Against Marcion መጽሐፍ 4 ምዕ. 38 ገጽ 413። ተርቱሊያን ስለ ሰዱቃውያን በሌሎች ቦታዎችም ጽፏል።

ሂፖሊተስ (Hippolytus) (222-235/6 ዓ.ም)፡ “የመናፍቃን ሁሉ ማስተባበያ (The Refutation of All Heresies)” መጽሐፍ 9 ምዕራፍ 22 ገጽ 136-137 ላይ፣ ስለ ሰዱቃውያን የሚናገር ሙሉ ምዕራፍ አለው። ጆሴፈስ እንደሚለው፣ እግዚአብሔር በምድራዊ ጉዳዮች ላይ ተጽዕኖ አያደርግም ይላሉ። የሥጋን ትንሣኤ ይክዳሉ፣ እናም ነፍስ ከሞት በኋላ ሕልውናዋን አትቀጥልም ይላሉ። በተጨማሪም በጆሴፈስ ላይ የሚገኙ ሌሎች ዝርዝሮችን ይሰጣል። ከጆሴፈስ በተጨማሪ ሂፖሊተስ፣ እነርሱ በሰማርያ ይበልጥ ጠንካራዎች እንደሆኑ ይናገራል። “ነገር ግን፣ ለነቢያት ትኩረት አይሰጡም፣ ከሙሴ ሕግ በቀር ለሌሎች ጥበበኞች (sages) ትኩረት አይሰጡም፤ በሕጉ ላይም ቢሆን ምንም ዓይነት ትርጓሜ አያዘጋጁም።”

ኦሪጀን (Origen) (225-254 ዓ.ም)፡ “አይሁድ የተለያየ አመለካከት ነበራቸው፣ አንዳንዶቹ የተሳሳቱ ነበሩ፤ ለምሳሌ ስለ ሙታን ትንሣኤ እንደማይነሱ ሰዱቃውያን የያዙት አመለካከት፣ እንዲሁም ስለ መላእክት እንደማይኖሩ፣ ነገር ግን ስለ እነርሱ የተጻፉት ነገሮች በምሳሌያዊ (ዘይቤያዊ) መንገድ ብቻ ሊተረጎሙ እንደሚገባቸው እንጂ፣ በተጨባጭ ምንም እውነታ እንደሌላቸው የሚገልጸው አመለካከት ነው፤” Commentary on Matthew ምዕራፍ 20 ገጽ 427። በተጨማሪም ኦሪጀን ሳምራውያንና ሰዱቃውያን የሙሴን መጻሕፍት ብቻ እንደሚቀበሉ በ“Origen Against Celsus” መጽሐፍ 1 ላይ ይናገራል። ኦሪጀን ስለ ሰዱቃውያን በሌሎች ቦታዎችም ጽፏል።

ሜቶዲየስ (Methodius) (270-311/312 ዓ.ም)፡ “ስለዚህ ልብ በል፣ እነዚህ ጌታ የሥጋን ትንሣኤ ለማያምኑት ሰዱቃውያን ሊያስተምራቸው የፈለጋቸው ነገሮች ናቸው። ምክንያቱም ይህ የሰዱቃውያን አመለካከት ነበርና። ከዚህ የተነሳ ነበር፣ በሥጋ ትንሣኤ ላይ ጥርጣሬን ለመፍጠር ብለው፣ ስለ ሴትዮዋ እና ስለ ሰባቱ ወንድማማቾች ምሳሌን ያዘጋጁት።” Discourse on the Resurrection ምዕ. 12 ገጽ 367። ሜቶዲየስ ስለ ሰዱቃውያን በሌሎች ቦታዎችም ጽፏል።

አርኖቢየስ (Arnobius) (297-303 ዓ.ም)፡ “እና ማንም እዚህ ጋር የአይሁድን ተረቶች እና የሰዱቃውያንን ወገን በእኛ ላይ አያምጣ፣ ልክ እኛም ለመለኮት ቅርጽ እንደምንሰጥ አድርጎ፤ ምክንያቱም ይህ በእነርሱ ጽሑፎች ውስጥ እንደሚማር ይታሰባል፣ እንዲሁም በማረጋገጫና በሥልጣን እንደተነገረ ይረጋገጣል።” Arnobius Against the Heathen መጽሐፍ 3 ምዕ. 12 ገጽ 467

ከኒቂያ ጉባኤ በኋላ

አትናቴዎስ (Athanasius) (326-373 ዓ.ም)፡ “ሰዱቃውያን ነቢያትን ካልተቀበሉ ሕጉ ለእነርሱ ምንድን ነው?” To the Bishops of Egypt ምዕ. 4 ገጽ 224

የሰላሚሱ ኤጲፋንዮስ (Epiphanius of Salamis) (390 ዓ.ም)፡ በ“Heresies 1,14” ውስጥ፣ “ሰዱቃውያን (Sadducees)” የሚለው ቃል የመጣው “ጻድቅ (sadiq)” ከሚለው የዕብራይስጥ ቃል ነው ሲል ይከራከራል። ሆኖም፣ የ“Wycliffe Bible Dictionary” ገጽ 1500 አናባቢው ከsadiq ወደ seduqim እንዴት እንደሚለወጥ ለማብራራት ችግር አለ ይላል።

ጀሮም (Jerome)፡ በተጨማሪም በ“The New International Dictionary of the Bible” ገጽ 884-885 መሠረት፣ ጀሮም ሰዱቃውያን ኦሪትን (Torah) ብቻ እንደሚጠብቁ ተናግሯል።

የሐሰት እና የመናፍቃን ጽሑፎች (Spurious and Heretical Works)

የኤቢዮናውያን የክሌመንት እውቅና (The Ebionite Recognitions of Clement) (በ211-250 ዓ.ም አካባቢ)፡ መጽሐፍ 2 ምዕ. 54 ገጽ 91 (በተዘዋዋሪ መንገድ) የሙታንን ትንሣኤ ስለሚክዱ በሰዱቃውያን ላይ ይናገራል።

ሐሰተኛው ሂፖሊተስ (Pseudo-Hippolytus)፡ “ስለዚህ እነርሱ [አይሁድ] ከእንግዲህ ንጉሥ ወይም ሊቀ ካህናት ወይም ነቢይ የላቸውም፣ እንዲሁም ጻፎች፣ ፈሪሳውያንና ሰዱቃውያንም በመካከላቸው የሉም። ይሁን እንጂ መቆረጥ አለባቸው አይልም፤” On Psalm 59 ገጽ 202

በዚህ ላይ ለተጨማሪ ውይይት የሚቀጥለውን ጥያቄ ተመልከት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡19 እና በሉቃስ 20፡27 ላይ፣ ሰዱቃውያን ከኦሪት (Torah) በቀር ሁሉንም የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ ይክዱ ነበር፣ የተቀሩትን የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ዝቅተኛ ሥልጣን እንዳላቸው አድርገው ይቀበሉ ነበር፣ ወይስ እንደ ፈሪሳውያን ሁሉንም ይቀበሉ ነበር?

መልስ፡ ማስረጃው ይህ ነው። የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጸሐፊዎች የሆኑት ሂፖሊተስ፣ ተርቱሊያን፣ ኦሪጀን እና ጀሮም፣ ሰዱቃውያን በኦሪት (Torah) ብቻ ያምኑ ነበር ብለዋል። ነገር ግን፣ “The New International Dictionary of the Bible” ገጽ 884-885 እነርሱ ተሳስተዋል ይላል፣ ምክንያቱም፡

1.      ጆሴፈስ ይህንን አይጠቅስም።

2.     በታልሙድ ውስጥ፣ ሰዱቃውያን ከሌሎች የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት የተወሰዱ ጥቅሶችን ለመከራከሪያነት ይጠቀማሉ።

3.     የተቀሩትን መጻሕፍት እንደ ቅዱሳት መጻሕፍት (canonical) ባይቆጥሯቸው ኖሮ፣ በሳንሄድሪን (ሸንጎ) ውስጥ እንዲሳተፉ ባልተፈቀደላቸው ነበር።

ነገር ግን፣ ይህንን አመለካከት የሚቃወሙ ሦስት ነጥቦች አሉ፡

1r) ጆሴፈስ በ“Antiquities of the Jews” 18.1.4 (በ93-94 ዓ.ም አካባቢ) ስለ ሰዱቃውያን ሲጽፍ፣ “...ከሕጉ ትእዛዝ ውጪ ሌላ ምንም ነገር የመጠበቅ ግዴታ እንዳለባቸው አይቆጥሩም...” ብሏል።

2r) በተጨማሪም፣ ሰዱቃውያን የተቀሩትን የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ ባይክዱ እንኳ፣ የተቀሩትን የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ያነሰ ሥልጣን እንዳላቸው አድርገው ብቻ ተቀብለዋቸው ሊሆን ይችላል። ይህ አመለካከት፣ አንዳንድ ክርስቲያኖች አዋልድ መጻሕፍትን (apocrypha) በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ መካተት ያለባቸው መንፈሳዊ ጽሑፎች አድርገው እንደሚመለከቷቸው፣ ነገር ግን ከተቀረው የብሉይ ኪዳን ክፍል ያነሰ ሥልጣን እንዳላቸው አድርገው ከሚያስቡት ጋር ይመሳሰላል። ምናልባት ሰዱቃውያን ከኦሪት ውጪ የሆኑት መጻሕፍት ምን ያህል ሥልጣን አላቸው የሚለውን ጥያቄ ሳይወሰን ክፍት አድርገውት ሊሆን ይችላል።

3r) ጆሴፈስ እንደሚለው፣ አናንያ (ታናሹ) በሮማውያን ሊቀ ካህናት ሆኖ የተሾመ ሰዱቃዊ ነበር። ሳንሄድሪን ሊቀ ካህናቱን የሚያገል ከሆነ የሳንሄድሪንን ሥልጣን ይቀንሰዋል። እንዲሁም፣ ጆሴፈስ በ“Antiquities of the Jews” 18.1.4 ላይ ሲጽፍ፣ ሰዱቃውያን ዳኞች በሆኑ ጊዜ ፈሪሳውያን የሚሉትን ይቀበሉ ነበር፣ አለበለዚያ ሕዝቡ ሊታገሳቸው አይችልም ነበር ይላል። ይህ ዛሬ ካለው ሁኔታ ጋር ይመሳሰላል፤ ብዙ ሊበራል የሆኑ “ክርስቲያን” ፓስተሮች፣ ኢየሱስ ስለ ኃጢአታችን ዋጋ ለመክፈል እንደሞተ ራሳቸው ቢክዱም፣ አሁንም በየወሩ የጌታን እራት ያከብራሉ፤ ራሳቸው በግል ባያምኑበትም እንኳ “ይህ ስለ ኃጢአት ይቅርታ የሚፈሰው ደሜ ነው” የሚሉትን ቃላት ይደግማሉ፣ ምክንያቱም አለበለዚያ የቤተ ክርስቲያን አባላት እንደ ፓስተር አይቀበሏቸውም።

የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጸሐፊዎች መረጃቸውን ከየት አገኙት? ሰዱቃውያን በ70 ዓ.ም አካባቢ ስለጠፉ፣ መረጃውን ራሳቸው ከሰዱቃውያን አላገኙትም። ምናልባት ዛሬ በእጃችን ከሌሉ በርካታ የጥንት ጽሑፎች መረጃውን አግኝተውት ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ፣ የሐዋርያው ዮሐንስ ደቀ መዝሙር እና የመጀመሪያው ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ ያለ የቅድመ-ሺህ ዓመት (premillennialist) አመለካከት አራማጅ የነበረው ፓፒያስ (Papias)፣ የጠፉ በርካታ ጥራዞችን ጽፎ ነበር። ስለዚህ፣ የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጸሐፊዎች መሳሳታቸውን የሚያረጋግጥ ምንም ነገር ባይኖርም፣ ሰዱቃውያን የተቀሩትን የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ ይክዷቸው እንደነበር፣ ወይስ እነዚህን መጻሕፍት አነስተኛ ሥልጣን ያላቸው አድርገው ይዘዋቸው እንደነበር የሚሞግቱ በሁለቱም ወገን ክርክሮች አሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡24 ላይ፣ ኢየሱስ ለሰዱቃውያን ቅዱሳት መጻሕፍትንም ሆነ የእግዚአብሔርን ኃይል እንዳላወቁ ለምን ነገራቸው?

መልስ፡ ኢየሱስ በአጠቃላይ ስሜትም ሆነ በተለየ ሁኔታ ሊያሳያቸው በሚችለው መንገድ ትክክል ነበር። በአጠቃላይ፡ ሰዱቃውያን ከሞት በኋላ ባለው ሕይወት (afterlife) ወይም በትንሣኤ አያምኑም ነበር። የጥንት ቤተ ክርስቲያን ጸሐፊዎች እንደሚሉት፣ ሰዱቃውያን የመጀመሪያዎቹን አምስቱን የሕግ መጻሕፍት (የሙሴን ሕግ) እንጂ፣ የተቀረውን ብሉይ ኪዳን እንደ ቅዱስ መጽሐፍ አይቀበሉም ነበር። ለተጨማሪ መረጃ ያለፈውን ጥያቄ ተመልከት። በተለየ ሁኔታ፡ ኢየሱስ እንዳሳየው፣ ቅዱስ መጽሐፍ ብለው የተቀበሉትን (ኦሪትን) እንኳን፣ እግዚአብሔር አሁንም የአብርሃም፣ የይስሐቅ እና የያዕቆብ አምላክ ስለመሆኑ በእርግጥ አላመኑም ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡34 ላይ፣ ከእግዚአብሔር መንግሥት የራቅህ አይደለህም ማለት ምን ማለት ነው?

መልስ፡ አንድ ሰው በከፊል መዳን ይችላል ማለት አይደለም፣ እንዲሁም ሰውየው እንደሚድን ዋስትና አይሰጥም። ኢየሱስ ማለቱ፣ ሰውየው በኢየሱስ ወደ ማመን በጣም ተቃርቦ ነበር ማለት ነው። (ማስታወሻ፡ በጥያቄው ላይ በስህተት "ማርቆስ 12:24" ተብሎ የነበረው ወደ "ማርቆስ 12:34" ተስተካክሏል)

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡29-31 ላይ፣ እነዚህ ትእዛዛት ሕጉን ሁሉ እንዴት ያጠቃልሉታል?

መልስ፡ በሁለት ገጽታዎች ላይ ያተኩራሉ፤ ለእግዚአብሔር የላቀ ፍቅርና ክብር ማሳየት፣ እና ሌሎችን እንደ ራሳችን መውደድ። ከኢየሱስ በተቃራኒ፣ አንዳንዶች የመጀመሪያውን ገጽታ ረስተውት ነበር። አንድ አሕዛብ ለታዋቂው የአይሁድ ረቢ ለሂሌል (Hillel)፣ በአንድ እግሩ ቆሞ ሳለ ሂሌል ሕጉን ሁሉ የሚያስተምረው ከሆነ ብቻ ወደ ይሁዲነት እንደሚለወጥ ነገረው። ሂሌልም ሲመልስ፣ “ለራስህ የምትጠላውን፣ በባልንጀራህ ላይ አታድርግ፤ ይህ ሕጉ ሁሉ ነው፣ የተቀረው ማብራሪያ (commentary) ነው፤ ሂድና ተማር” አለው፣ በቤን ሻባት 31ኤ (ben Shabbath 31a) ላይ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡30 ላይ፣ ኢየሱስ ዘዳግም 6፡4ን በጠቀሰ ጊዜ፣ እግዚአብሔርን ስለመውደድ ሲናገር፣ ኢየሱስ አራተኛውን “አእምሮ” የሚለውን ገጽታ ለምን አከለ?

መልስ፡ ሁለት ተመጋጋቢ መልሶች አሉ።

1.      የዕብራይስጡ “ነፍስ” የሚለው ቃል የሰውን አእምሮ ጨምሮ መላ ሕይወቱን የሚያመለክት ቢሆንም፣ አረማይክ እና/ወይም ግሪክ ይናገር የነበረው ኢየሱስ፣ የነፍስን ሙሉ ትርጉም ለመግለጥ አእምሮን በግልጽ ጠቅሶታል።

2.     እንዲሁም፣ የኢየሱስን መምጣት ተከትሎ፣ አማኞች በማቴዎስ 13፡10-16፤ ማርቆስ 4፡11፤ እና ሉቃስ 8፡20 ላይ እንደሚያሳየው፣ በብሉይ ኪዳን ከነበራቸው የበለጠ ስለ እግዚአብሔር የተሟላ ግንዛቤ ነበራቸው። ስለ ተገለጠው የክርስቶስ ምስጢር ተጨማሪ መረጃ ለማግኘት ኤፌሶን 3፡4-6፣ 9፤ 6፡19፤ ቆላስይስ 1፡26-27፤ 2፡2፤ 4፡3፤ ሮሜ 16፡25-26፤ 1ኛ ጴጥሮስ 1፡10-12ን ተመልከት። በተጨማሪም በዘዳግም 6፡4 ላይ ያለውን ውይይት ተመልከት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡30 ላይ፣ አንዳንድ የእምነት ቃል (Word-Faith) አስተማሪዎች እንደሚጠቁሙት መንፈሳዊ ለመሆን ስንል ምክንያታዊነትን (reason) ወደ ጎን ለመተው መሞከር አለብን?

መልስ፡ በጭራሽ። እምነት ከአእምሮ (ከምክንያታዊነት) በላይ ያልፋል እንጂ አእምሮን አይቃወምም። ማርቆስ 12፡30 እግዚአብሔርን በሙሉ አእምሯችንም (mind) ጭምር እንድንወድ ይነግረናል። እዚህ ላይ ያለው ዋና ጉዳይ፣ የእግዚአብሔር ቃል አንድ ነገር ቢናገር፣ እና እኛ በአእምሯችን ሌላ ነገር ብናስብ፣ መጀመሪያ የእግዚአብሔርን ቃል እናምናለን ወይስ የራሳችንን ምክንያት? አመክንዮአዊ ምክንያታዊነት ጌታችን አይደለም፣ እንደማይረባ ነገር ተቆጥሮም የሚጣል አይደለም፣ ነገር ግን እግዚአብሔርን በፍቅር ለማገልገል የምንጠቀምበት መሣሪያና ስጦታ ነው። ከዚህም በላይ፣ እግዚአብሔር የተፈጥሮ ምክንያታዊነታችንን ብቻ አይጠቀምም፣ ነገር ግን በ1ኛ ቆሮንቶስ 2፡12 ላይ አእምሯችንን በማደስ ሊለውጠው ይችላል። ነገር ግን ይህ ለውጥ ሁልጊዜ በራሱ (በራሱ ጊዜ) አይመጣም። ሮሜ 12፡2 “በአእምሯችሁ መታደስ ተለወጡ” ብሎ ያዘናል። ስለዚህ እኛ ራሳችን ልናደርገው ለማንችለው ነገር ኃላፊነት አለብን። እኛ ራሳችን ልናደርገው የማንችለውን ነገር የምናከናውነው እግዚአብሔር በእኛ ውስጥ እንዲሠራ በመጠየቅ ነው፣ ማለትም እግዚአብሔር አእምሮህን እንዲለውጥ መጸለይ አለብህ። እስካሁን ላደረገው የመቀደስ ሥራ እርሱን ታመሰግነዋለህ? እንዲሁም አእምሮህን፣ ልብህን፣ ነፍስህን፣ እና ኃይልህን ይበልጥ ለመለወጥ አንተን ይበልጥ ተለዋጭ (malleable) እንዲያደርግህ ትጠይቀዋለህ? ለተመጋጋቢ መልስ የ“When Cultists Ask” ገጽ 137-138 ተመልከት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡34 ላይ፣ ኢየሱስን ከዚህ በላይ ምንም ጥያቄ አለመጠየቃቸው አስገራሚ የሆነው ምንድን ነው?

መልስ፡ ማርቆስ 11፡28 የሚጀምረው ካህናት፣ ጻፎች እና ሽማግሌዎች ኢየሱስን እነዚህን ነገሮች በምን ሥልጣን እንዳደረገ በመጠየቅ ነው። በመጀመሪያ ኢየሱስ ጥያቄያቸውን በቀጥታ ለመመለስ ፈቃደኛ አልሆነም። ከዚያም ለሌሎች ጥያቄዎች በሰጠው መልስ፣ እና በመጨረሻም እነርሱ ሊመልሱት ያልቻሉትን የራሱን ጥያቄ በመጠየቅ፣ ሥልጣኑ እንዳለው በተዘዋዋሪ አሳያቸው። ከዚያ በኋላ፣ ኢየሱስን “በምን ሥልጣን...” ወይም ሌላ ምንም ዓይነት ጥያቄ አልጠየቁትም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡42 ላይ፣ ይህ የማርቆስን አድማጮች በተመለከተ ምን ይነግረናል?

መልስ፡ ሳንቲም (በግሪክ ሌፕቶን / lepton) በግሪኮች ዘንድ በደንብ የሚታወቅ የግሪክ ሳንቲም ነበር። ሁለቱ ሌፕቶኖች የአንድ የቀን ደመወዝ የነበረው የአንድ ዲናር 1/64ኛ ነበሩ። ማርቆስ ሳንቲሙ ምን እንደሆነ ለማብራራት መገደዱ፣ እና ኳድራንስ (quadrans) የሚለውን የሮማውያን ሳንቲም በመጠቀም ማብራራቱ፣ ማርቆስ መጀመሪያ የጻፈው ለሮማውያን አድማጮች እንደነበር ያመለክታል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 12፡42-44 ላይ፣ ጻፎች የመበለቶችን ቤቶች ስለሚበሉ፣ መበለቲቱ ያላትን ሁለት ሳንቲም እንዳትጥል ኢየሱስ ለምን አልከለከላትም?

መልስ፡ መበለቲቱ በመስጠት ስላሳየችው ልግስናና እምነት ተመስግናለች። የቤተ መቅደሱ ጻፎች ደግሞ ለድሆች ባለመስጠታቸው ብቻ ሳይሆን፣ ከድሆች ላይ በኃይል በመውሰዳቸው ጭምር ተገሥጸዋል። በአቦት 1.13 (Aboth 1.13) እና በቤኮሮት 4.6 (Bekhoroth 4.6) መሠረት የሕግ መምህራን ለሚያደርጉት አገልግሎት ክፍያ እንዲቀበሉ አይፈቀድላቸውም ነበር፣ ነገር ግን ስጦታዎችን መቀበል ይችሉ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 13፡1-2 ላይ፣ ስለ ቤተ መቅደሱ በጣም አስደናቂ የነበረው ምንድን ነው?

መልስ፡ መጠኑም ሆነ ዕድሜው (ረጅም ጊዜ መቆየቱ)፣ ከፈረሰ በኋላ እንደገና መገንባቱ፣ እንዲሁም ከረከሰ በኋላ ዳግም መቀደሱ ነው። ቤተ መቅደሱ የስነ-ሕንፃ ድንቅ ሥራ ነበር፤ ከጠቅላላው የኢየሩሳሌም መሬት ውስጥ አንድ ስድስተኛውን ይሸፍን ነበር። በውስጡ ወርቅ በተለበጠባቸው ትላልቅ ነጭ ድንጋዮች የተገነባ ነበር። ለመገንባት ብዙ ዓመታት ፈጅቷል፤ እስከ 64 ዓ.ም. ድረስ ሙሉ በሙሉ አልተጠናቀቀም ነበር። ትልቅ ሕንፃ ቢሆንም፣ እንደ ባቢሎን ተንጠልጣይ ገነቶች ወይም እንደ ግብጽ ፒራሚዶች ካሉ ሌሎች ጥንታዊ ድንቅ ሥራዎች ጋር ሲነጻጸር ያን ያህል ትልቅ አልነበረም።

በ1ኛ መቃብያን 1፡41-64 እና በጆሴፈስ “Antiquities of the Jews” መጽሐፍ 12 ምዕ. 5.4 መሠረት፣ አንቲዮከስ ኤፒፋነስ (Antiochus Epiphanes) በመሠዊያው ላይ አሳማ ሠውቷል። ለተጨማሪ መረጃ የጆሴፈስን “The Jewish War” መጽሐፍ 5 ምዕ. 184-226 እና “Antiquities of the Jews” መጽሐፍ 15 ምዕ. 380-425 (xi) ተመልከት። አይሁዳውያን ዜሎቶች (ቅናተኞች) በ67-68 ዓ.ም. ቤተ መቅደሱን አርክሰዋል። በ70 ዓ.ም የሮማውያን ጄኔራል ቲቶ ቤተ መቅደሱን እንዳያፈርሱት ለሠራዊቱ አዝዞ የነበረ ቢሆንም፣ እነርሱ ግን አቃጥለውታል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 13፡1-2 ላይ፣ አስደናቂ የሚመስል ድርጅት ወይም ተቋም ለእግዚአብሔር የማይጠቅም መሆኑን እንዴት ማወቅ እንችላለን?

መልስ፡ ለክፉ ዓላማ ከተገነባ ያ አንዱ ነገር ነው፤ ነገር ግን በመጀመሪያ የተቋቋመው ለአምላካዊ ዓላማዎች ሊሆንና በኋላ ግን እነዚያ ዓላማዎች ተጠልፈው ሊሆን ይችላል። አንድ ነገር ምን ያህል አስደናቂ እንደሚመስል ማየት ትክክል ባልሆነ ነገር ላይ ማተኮር ነው። አሁን ባለው ፍሬያቸው ላይ መመልከት ይገባል፤ ሰዎች በሥራው አማካኝነት ወደ ክርስቶስ እየመጡ እና በክርስቶስ እያደጉ ናቸውን? ካልሆነ፣ ያለፈው ክብሩ ምንም ቢሆን፣ በእግዚአብሔር ፊት ከእንግዲህ አስደናቂ አይደለም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 13፡34-37 ላይ፣ ኢየሱስ ነቅተው እንዲጠብቁ አጥብቆ የተናገረው ለምንድን ነው?

መልስ፡ አንዳንዶች የመጀመሪያውን መምጣት ያመለጣቸው ቢሆንም፣ እዚህ ያለው አውድ ለደቀ መዛሙርቱ ብቻ የተነገረ ስለ ዳግም ምጽዓት የሚያወራ ነው። ኢየሱስ ሰዓቲቱን ማንም አያውቅም ብሎ ስለተናገረ፣ በተወሰነ ሰዓት መጠበቅ መጀመር አልነበረባቸውም። ይልቁንም፣ ሁልጊዜ ነቅተው መጠበቅ ነበረባቸው። እዚህ ላይ ነቅቶ መጠበቅ ማለት ሕይወታቸውን ቅዱስ አድርገው መጠበቅ እና ከእግዚአብሔር ጋር ተጠግተው መኖር ማለት ነው። በተጨማሪም በስደት ጊዜ ታማኝ ሆነው መቆየትን ያመለክታል። በሚሽና ማኮት 3.10-14 (Mishnah Makkoth 3.10-14) መሠረት፣ ክርስቲያኖች እንደ መናፍቃን ተፈርጀው በአይሁድ 39 ጅራፍ ይገረፉ ነበር (“The Bible Knowledge Commentary : New Testament” ገጽ 168)።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡4-8 ላይ፣ ውድ የሆነው ሽቱ ለድሆች ከመሰጠት ይልቅ በእርሱ ላይ እንዲፈስ ኢየሱስ ለምን መረጠ?

መልስ፡ ኢየሱስ በማርቆስ 12፡29-31 ላይ፣ ጌታ አምላክህን መውደድ ታላቂቱ ትእዛዝ መሆኗን፣ እንዲሁም ባልንጀራህን እንደ ራስህ መውደድ ሁለተኛዋ ታላቅ ትእዛዝ መሆኗን አስተማረ እንጂ፣ ተቃራኒውን አላስተማረም። ክርስቲያኖች ድሆችን ሁልጊዜ መርዳት ይችላሉ፣ ነገር ግን ኢየሱስን በዚህ መንገድ ማገልገል የሚችሉት ኢየሱስ በምድር ላይ በነበረበት ጊዜ ብቻ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡4-8 ላይ፣ አንዳንዶች ይህ የአንድ ዓመት የደመወዝ ዋጋ ያለው መሥዋዕትነት የገንዘብ ብክነት ብቻ እንደሆነ አስበው ነበር። የሕይወትህን ዓመታት እና ገንዘብህን ለጌታ መስጠትን እንደ ብክነት ለሚያስቡ የዛሬ ሰዎች ምን ትላቸዋለህ?

መልስ፡ ናርዶስ በህንድ ውስጥ ከሚገኝ ብርቅዬ ተክል የሚዘጋጅ ውድ የሆነ ሽቱ ነበር። ብዙውን ጊዜ ሙሉ በሙሉ በታሸገ ማሰሮ ውስጥ ይቀመጥ ነበር። አንገቱ ይሰበርና በውስጡ ያለው ሙሉ በሙሉ ጥቅም ላይ ይውል ነበር። ይሁዳ ይህን ትልቅ “ብክነት” (በእርሱ እይታ) ባየ ጊዜ፣ ያ ኢየሱስን አሳልፎ ለመስጠት ወደ ካህናቱ እንዲሄድ ገፋፍቶት ሊሆን ይችላል። ለይሁዳ የሚቀርብ ምንም ዓይነት መከላከያ ባይኖርም፣ ቢያንስ የይሁዳን አመለካከት ልንረዳው እንችላለን። ዓለም ሁሉ በገንዘብ ዙሪያ የሚሽከረከር ቢሆን ኖሮ፣ ያ ትልቅ ብክነት ይመስል ነበር። ሆኖም፣ አንተ ከይሁዳ የተሻለ የማመዛዘን ችሎታ እንዳለህ ተስፋ እናደርጋለን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡4-8 ላይ፣ ጥሩ ነገሮችን ማድረግ አንዳንድ ጊዜ ከሁሉ የተሻለውን ነገር ከማድረግ አንጻር እንዴት እንቅፋት ሊሆን ይችላል?

መልስ፡ ብዙ ጥሩ ነገሮችን እናደርጋለን ነገር ግን በምድር ላይ ያለነው ጥሩ ነገሮችን ለማድረግ ብቻ አይደለም። አሁን በምድር ላይ የምንቆየው እዚህ እግዚአብሔርን ለማገልገል እና ለማክበር ነው። ማንኛውንም ጥሩ ነገሮች ብቻ ሳይሆን፣ ለጌታ ልናደርጋቸው የሚገቡንን ከሁሉ የተሻሉ ጥሩ ነገሮችን እናደርጋለን።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡21 ላይ፣ ይሁዳ ባይወለድ ኖሮ ለይሁዳ የተሻለ ይሆንለት የነበረው ለምንድን ነው?

መልስ፡ ይሁዳ ያደረገውን አድርጎ ለዚያ ተገቢውን ቅጣት ከሚቀበል ፈጽሞ ባይፈጠር ኖሮ የተሻለ ይሆንለት ነበር። “When Cultists Ask” ገጽ 139-140 ላይ፣ አንዳንድ የኑፋቄ ሃይማኖት ተከታዮች (cultists) ይህንን ቁጥር በመጠቀም ገሃነም ከመወለድ በፊት ካለው ሁኔታ ጋር ይነጻጸራል፣ ስለዚህ ገሃነም ማለት አለመኖር (non-existence) ነው ለማለት ይሞክራሉ ይላል። ሆኖም፣ ኢየሱስ የይሁዳ ቅጣት ፈጽሞ ካለመወለድ የባሰ እንደሆነ ስለተናገረ፣ ገሃነም ማለት ሙሉ በሙሉ መጥፋት (annihilation) አይደለም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡21 ላይ፣ ይሁዳ ኢየሱስን አሳልፎ ለመስጠት የወሰነበትን ዋነኛ ምክንያት አናውቅም። አንድ ሰው በሌላ ሰው ላይ ጀርባውን ሲሰጥ፣ በስግብግብነት፣ በቅናት፣ ወይም በብስጭት መካከል ያለው ልዩነት ምንድን ነው?

መልስ፡ አንዳንዶች በስግብግብነት አሳልፈው ይሰጣሉ፤ ማግኘት የሚችሉትን ሁሉ ሊያገኙ እንደሚችሉ በማሰብ ለሚገኘው ጥቅም ሲሉ። አሳልፈው በመስጠት በሚጠሉት ሰው ላይ ምንም የጥል ምክንያት አልነበራቸውም። ለእነርሱ ተጠቂው ሰው ሊበዘበዝ የሚችል ዕቃ ብቻ ነው። በሌሎች ሁኔታዎች ግን ግላዊ ሊሆን ይችላል። ተስፋ አስቆራጭ ነው ብለው በሚያስዱት ሁኔታ ውስጥ ባላቸው ብስጭት ምክንያት፣ ሰውየውን አሳልፈው ለመስጠት ሊፈልጉ ይችላሉ፣ ወይም ቢያንስ እነርሱን በማመን ለባከነው ጊዜያቸው ካሳ የሚሆን የተወሰነ ጥቅም ማግኘት ሊፈልጉ ይችላሉ። የይሁዳን የልብ መነሻ በማናውቅበት ጊዜ፣ ከላይ የተጠቀሱት ሁለቱም ሊሆኑ ይችላሉ። ይሁዳ ከአሥራ ሁለቱ መካከል የገሊላ ሰው ያልነበረው ብቸኛ አባል ነበር። የጴጥሮስ፣ የያዕቆብ እና የዮሐንስ የቅርብ ክበብ አባል ፈጽሞ አልነበረም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡24 ላይ ስለ “ቃል ኪዳን” (covenant) የሚለው ቃል እዚህ ላይ አስገራሚው ነገር ምንድን ነው?

መልስ፡ የግሪክ ቋንቋ ለቃል ኪዳን ሁለት የተለያዩ ቃላት አሉት። ሲንቴኬ (syntheke) የሚለው የግሪክ ቃል በሁለት ወገኖች መካከል በድርድር የሚደረግ የጋራ ስምምነት ማለት ነው። ዲያቴኬ (diatheke) የሚለው የግሪክ ቃል ደግሞ በአንድ ወገን ብቻ የሚቀርብና ሁለተኛው ወገን ሊቀበለው ወይም ውድቅ ሊያደርገው ብቻ የሚችለው ውሳኔ (ሐሳብ) ማለት ነው። እዚህ ላይ ጥቅም ላይ የዋለው ይህ ሁለተኛው ቃል ነው።

ጥያቄ፡ ማርቆስ 14፡24 ክርስቶስ ለሰዎች ሁሉ እንደሞተ ያሳያልን?

መልስ፡ አዎ። ጆን ካልቪን (John Calvin) እንኳን ሳይቀር “ብዙዎች” ማለት “መላው የሰው ዘር” ማለት ነው ብሏል። “Calvin’s Commentaries” ቅጽ 3 ገጽ 138-139 ላይ ጆን ካልቪን ያለው ይህንን ነው፡ “ማርቆስ 14፡24። ይህ ደሜ ነው። ቀደም ብዬ እንዳስጠነቀቅሁት፣ (በማቴዎስ እንዳለው) ለኃጢአት ስርየት ደም ይፈሳል ሲባል፣ በእነዚህ ቃላት እንዴት ወደ ክርስቶስ ሞት መሥዋዕትነት እንደተመራን ያሳየናል፤ ይህን ሐሳብ ችላ ማለት ደግሞ የጌታን እራት በአግባቡ ማክበር የማይቻል ያደርገዋል። እግዚአብሔር በእነርሱ ረገድ ደስ መሰኘቱን ማመን ካልቻሉ፣ ታማኝ ነፍሳት በሌላ በምንም መንገድ ሊረኩ አይችሉም። ‘ብዙዎች’ የሚለው ቃል የዓለምን የተወሰነ ክፍል ብቻ የሚያመለክት ሳይሆን፣ መላውን የሰው ዘር የሚያመለክት ነው፤ እርሱ የአንድ ሰው ብቻ ቤዛ እንደማይሆን፣ ነገር ግን ብዙዎችን ከተረገመው በደላቸው ዕዳ ነፃ ለማውጣት ሞትን እንደሚቀበል ለመግለጽ ያህል፣ ብዙዎችን ከአንድ ሰው ጋር ያነጻጽራል።” (በእንግሊዝኛው ዋና ትርጉም ላይ በሰያፍ የተጻፈ)። ካልቪን፣ “ብዙዎች ማለት የዓለምን የተወሰነ ክፍል ብቻ የሚያመለክት ሳይሆን፣ መላውን የሰው ዘር የሚያመለክት ነው” ማለቱን ልብ በል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡27 ላይ፣ ኢየሱስ ራሱን ስላልተከላከለ ደቀ መዛሙርቱ በኢየሱስ ላይ እንዴት ይሰናከላሉ?

መልስ፡ ኢየሱስ በዚያ ሁሉ መለኮታዊ ኃይሉ፣ ራሱን በፈቃደኝነት ለመያዝ፣ ለመንገላታት እና ለሞት አሳልፎ ሲሰጥ እምነታቸው ይደመሰሳል። ምክንያቱም ኃያል የሆነ መሲሕ ራሱን እንዲከላከልና ሮማውያንን ድል እንዲያደርግ እንጂ ለእነርሱ እጅ ይሰጣል ተብሎ አይጠበቅም ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡27-31 ላይ፣ አንድ አማኝ ክፉኛ ኃጢአት ሠርቶ ኢየሱስን ቢያዋርድ፣ በተለይም በሌሎች ፊት፣ እንዴት ነው ሊመለስ የሚችለው?

መልስ፡ በኃጢአት የወደቀ አማኝ ንስሐ ገብቶ ሊመለስ ይችላል። እግዚአብሔር ይቅር ይለዋል። እንደ ክርስቲያኖች እኛም ይቅር ልንለው ይገባል፤ ነገር ግን መተማመንን እንደገና ለመገንባት ጊዜ ሊወስድ እንደሚችል መረዳት ያስፈልጋል። ንስሐ የገባው አማኝ ለእግዚአብሔር መናዘዝ አለበት፤ ነገር ግን ኃጢአቱን ቀድሞ ለሚያውቁት ሰዎችም ጥፋቱን ማመን አለበት። ይቅርታ መጠየቅ፣ ተገቢ ከሆነም ካሳ መክፈል እና ያንን ዳግመኛ ላለማድረግ ቃል መግባት ይኖርባቸዋል። እንደ ኃጢአቱ ተጋላጭነትና ሱሰኝነት መጠን፣ ወደ ኃጢአቱ ተመልሰው እንዳይወድቁ የሚረዷቸውንና በኃላፊነት የሚከታተሏቸውን ክርስቲያን ጓደኞች “አብረዋቸው እንዲጓዙ” ሊጠይቁ ይችላሉ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡42-52 ላይ፣ አንዳንዶች ሊበራሎች እንደሚሉት፣ ይህ ክፍል ኢየሱስን ሁሉን ይቆጣጠር እንደነበር ከሚያሳዩት ከሌሎቹ ወንጌላት በተቃራኒ፣ ኢየሱስን በእነርሱ ምሕረት ስር የወደቀ (አቅመ ቢስ) አድርጎ ያሳያልን?

መልስ፡ ማብራሪያው እንዲህ ነው፤ ኢየሱስ ሲጸልይ በከፍተኛ ጭንቀት ውስጥ ስለነበር፣ ላቡ እንደ ደም ነጠብጣብ ወደቀ የሚለው ሐሳብ በሉቃስ 22፡44 ላይ ብቻ እንጂ በማርቆስ ላይ የተጠቀሰ አይደለም። ማቴዎስ 26፡36-46 እና ሉቃስ 22፡40-46 እንዲሁ በጌቴሴማኔ የአትክልት ስፍራ ስለ ነበረው የኢየሱስ ጭንቀት ስለሚናገሩ፣ ሊበራል ተቺዎች ይህን ድምዳሜ በማርቆስ ላይ ብቻ ማድረጋቸው “አርቆ አለማስተዋል” ነው። ዮሐንስ ብዙውን ጊዜ በመጀመሪያዎቹ ሦስት ወንጌላት ውስጥ የሌሉ ሌሎች ነገሮችን ይናገራል፤ ዮሐንስ ሌሎች ሦስቱ ወንጌላት አስቀድመው የተናገሯቸውን ብዙ ነገሮች ሆን ብሎ የተወ ይመስላል።

ከጥንት ጊዜያት ጀምሮ፣ ክርስቲያኖች ማቴዎስ ኢየሱስን የብሉይ ኪዳንን ትንቢቶች የፈጸመ "የተስፋው ንጉሥ" አድርጎ እንዳሰመረበት ተገንዝበዋል። ማርቆስ ኢየሱስን "መከራ የተቀበለ አገልጋይ" አድርጎ በድርጊቶቹ ላይ አጉልቷል። ሉቃስ ኢየሱስን "ፍጹም ሰው" አድርጎ ያሳየ ሲሆን፣ በተለይም ስለ ኢየሱስ የልጅነት ጊዜ በስፋት ጽፏል። ዮሐንስ ደግሞ ኢየሱስን "አምላክ" አድርጎ ያገነነ ሲሆን፣ ወንጌሉን የጻፈውም አንባቢው ሌሎቹን ሦስት ወንጌላት አስቀድሞ አንብቧል በሚል ግምት ሳይሆን አይቀርም።

በሌላ በኩል፣ ማርቆስም ቢሆን ኢየሱስ ሁኔታዎችን ሁሉ ይቆጣጠር እንደነበር ያሳያል። በጌቴሴማኔ የአትክልት ስፍራ፣ ኢየሱስ ምን እንደሚመጣ ያውቅ ነበር፤ ከአትክልት ስፍራው ሸሽቶ ለማምለጥም ሙሉ ዕድል ነበረው። ነገር ግን ኢየሱስ ስለሚያስከትለው ውጤት ተጠራጥሮ ሳይሆን፣ የሚመጣውን መከራ በሚገባ እያወቀ የአብን ፈቃድ ለመቀበል ሆን ብሎ መረጠ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡51-52 ላይ፣ ልብሱን ትቶ የሸሸው ያ “ጭንብል ያልደፋው ሰው” (un-masked man) ማን ነበር?

መልስ፡ መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ ባይናገርም፣ ትውፊት ግን የማርቆስ ወንጌል ጸሐፊ የሆነው ዮሐንስ ማርቆስ ነው ይላል። ተጠራጣሪው የ“Asimov’s Guide to the Bible” ገጽ 905 እንዲሁ ተመሳሳይ ነገር ይናገራል፤ ወንጌላዊው በኢየሱስ ታሪክ ውስጥ በአንድ ቁልፍ ወቅት ላይ የራሱን መገኘት ከመጥቀስ መቆጠብ እንዳልቻለ ግምቱን አክሏል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡53-55 ላይ፣ ሳንሄድሪን (ሸንጎው) በዚህ ቦታ የአይሁድን ሕግ እንዴት ጥሷል?

መልስ፡ የራሳቸውን የሕግ ሥርዓት ቢያንስ አምስት ጊዜ ጥሰዋል፦

1.      በሌሊት የፍርድ ቤት ችሎት መሰየም አልነበረባቸውም።

2.     ከተከሳሹ ጎን መቆም (ፍትሕን ማስጠበቅ) የዳኛው ኃላፊነት ነበር።

3.     በኢየሱስ ላይ የሚስማሙ ሁለት ምስክሮች አልነበሯቸውም።

4.     በአይሁድ ሕግ መሠረት አንድ ሰው በራሱ ምስክርነት ብቻ ሊፈረድበት አይችልም ነበር።

5.     በአንድ ሰው ላይ የጥፋተኝነት ውሳኔ ከመናገራቸው በፊት 24 ሰዓታት መጠበቅ ነበረባቸው።

(በሲዳር ፓርክ፣ ቴክሳስ በሚገኘው የሂል ካንትሪ ባይብል ቤተ ክርስቲያን በጥቅምት 24/1997 ዓ.ም. ቲም ሃውክስ ካስተማረው ስብከት የተወሰደ)

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡62 ላይ፣ ኢየሱስ እዚህ ጋር በእርግጥ መሲሕ መሆኑን ተናግሯልን?

መልስ፡ አዎ። ኢየሱስ በሰማይ ደመና እንደሚመጣ በዳንኤል 7፡13-14 ያለውን ትንቢት ስለ ራሱ በጠቀሰ ጊዜ፣ እልከኛ ካህናት ምን ተሰምቷቸው ሊሆን እንደሚችል አስብ። በማርቆስ 14፡63-65 ላይ ኢየሱስን ሲያንገላቱትና ሞቱን ሲጠይቁ የነበራቸው ምላሽ፣ የአይሁድ የሃይማኖት መዋቅር ኢየሱስን ሙሉ በሙሉ ለመቃወምና ለመጣል ያደረገው የመጨረሻው እርምጃ ነበር። ለበለጠ ሰፋ ያለ መልስ የ“Hard Sayings of the Bible” ገጽ 450-451 ተመልከት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡62 ላይ፣ ኢየሱስ በእግዚአብሔር አብ ቀኝ የሚቀመጥ ከሆነ፣ እንዴት ሊመጣ ይችላል? ይህማ መንቀሳቀስን ያመለክት የለ እንዴ?

መልስ፡ በመልሱ ውስጥ ሊታሰቡ የሚገባቸው ሦስት ነጥቦች አሉ፦

ሁልጊዜም ቢሆን፣ “በቀኝ መቀመጥ” አካላዊ ቦታን ብቻ ሳይሆን፣ የክብርና የስልጣን ቦታን ያመለክታል።

በተለያዩ ጊዜያት፣ ኢየሱስ ሊቀመጥ፣ ሊቆም እና ሊንቀሳቀስ ይችላል።

እርግጥ ነው፣ በራእይ 19፡11 ላይ ኢየሱስ እንደሚሆነው፣ አንድ ሰው ነጭ ፈረስ እየጋለበ ከሆነ በአንድ ጊዜ ተቀምጦ ሊመጣም ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡62 ላይ ኢየሱስ ለሊቀ ካህናቱ፣ የሰው ልጅ በሰማይ ደመና ሲመጣ ታያለህ አለው። ነገር ግን ኢየሱስ ከመመለሱ በፊት ሊቀ ካህናቱ ከሞተ፣ ያ የኢየሱስን መልስ ዋጋ ቢስ ያደርገዋል። ስለዚህ በሉቃስ ወንጌል ውስጥ ኢየሱስ፣ “እኔ ነኝ፣ ከአሁን ጀምሮ የሰው ልጅ በእግዚአብሔር ኃይል ቀኝ ይቀመጣል” ይላል (ሉቃስ 22፡69)። (Jesus, Interrupted ገጽ 51)

መልስ፡ በመጀመሪያ የትኛው መልስ እንዳልሆነ፣ ከዚያም ትክክለኛውን መልስ እንመልከት።

የማይሆነው መልስ (Not the answer)፦ ኤርማን (Ehrman) በሆነ ምክንያት፣ "እናንተ" (ብዙ ቁጥር - plural) በሚል የተገለጸውን የማቴዎስ 26፡64 ጥቅስ ለማንሳት አልፈለገም፤ ስለዚህ ጉዳዩ የሊቀ ካህናቱን ብቻ አይመለከትም። ሆኖም፣ ኢየሱስ ከመመለሱ በፊት ሁሉም የሳንሄድሪን አባላት ስለሞቱ ይህ አከራካሪ (moot) ነጥብ ነው።

ትክክለኛው መልስ (The answer)፦ ኤርማን በአንድ ጊዜ ሁለት ተቃውሞዎችን ያነሳል።

1.      የመጀመሪያው ተቃውሞ፤ ሊቀ ካህናቱ (እና ሁሉም የሳንሄድሪን አባላት) ኢየሱስ ከመመለሱ በፊት ሞተዋል የሚል ነው። ለዚህ መልሱ፣ ሊቀ ካህናቱን ጨምሮ ሁሉም የሳንሄድሪን አባላት ኢየሱስ በክብር ሲመጣ ያዩታል የሚለው ነው። ራእይ 1፡7፣ ኢየሱስ ሲመለስ ሁሉም ዓይን እንደሚያየው፣ በተለይም የወጉት ጭምር እንደሚያዩት ቃል ይገባል። ኢየሱስን ክደው የሞቱት፣ ዳግመኛ እርሱን ከማግኘት አያመልጡም።

2.     ሁለተኛው ተቃውሞ፤ ከማርቆስ በኋላ የተጻፈው የሉቃስ ወንጌል “አንተ ታያለህ” (ነጠላ ቁጥር) ከሚለው አገላለጽ፣ ወደ ኢየሱስ በክብር መመለስ ብቻ ወደ መናገር የተለወጠ ይመስላል የሚለው ነው። የዚህ ክርክር ዋና ነጥብ በጽሑፍ ቅጂዎች ልዩነት (textual variant) ምክንያት ይዳከማል። የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ (Clement of Alexandria) (193-202 ዓ.ም)፣ ማርቆስ 14፡62ን "እናንተ" (ብዙ ቁጥር - plural) በሚል በስትሮማታ (Stromata) መጽሐፍ 6 ምዕ. 52 (Ante-Nicene Fathers ቅጽ 2 ገጽ 574) ላይ ጠቅሶታል። ቀለሜንጦስ እየጠቀሰ ያለው ማርቆስን እንጂ ሌላ ወንጌል አለመሆኑን የምናውቀው፣ የማርቆስ ወንጌል መሆኑን በግልጽ ስለሚነግረን ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡65 ላይ፣ አንዳንድ ሰዎች ኢየሱስን እዚህ ጋር ማን እንደመታው ትንቢት እንዲናገር ለምን ጠየቁት?

መልስ፡ የሮማውያን ወታደሮች ከእስረኞች ጋር የሚጫወቱት “ሦስት-ቡጢዎች” (three-fists) የተባለ ጨካኝ ጨዋታ ነበራቸው። ሦስት ወታደሮች እያንዳንዳቸው አንዱን ቡጢያቸውን በእስረኛው አገጭ ስር ያደርጋሉ። ከወታደሮቹ አንዱ እስረኛውን በቡጢ በመምታት ራሱን እንዲስት ያደርገዋል። እስረኛው ወደ ህሊናው ሲመለስ፣ የትኛው ወታደር እንደመታው ይጠይቁታል። እስረኛው በተሳሳተ መንገድ ከገመተ፣ የመታው ወታደር ውርርዱን ያሸንፋል። እስረኛው በትክክል ከገመተ፣ የመታው ወታደር ውርርዱን ይሸነፋል ማለት ነው። በሁሉም ሁኔታዎች፣ እስረኛው ሁሌም ተደብዳቢና ተሸናፊ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 14፡66-68 ላይ፣ የ“ፍርሃትን ፈተና” ሊቋቋም የሚችለው ምን ዓይነት ፍቅር ነው?

መልስ፡ ጴጥሮስ ደፋር ነበር፣ እናም ኢየሱስን መውደድ ፈጽሞ አላቆመም፤ ነገር ግን እዚህ ጋር ያለው ፍቅሩ የፍርሃትን ፈተና መቋቋም አልቻለም። ሆኖም፣ በጴጥሮስ ሕይወት መጨረሻ ላይ ጴጥሮስ ቁልቁል ተሰቅሎ ሲሞት፣ ፍቅሩ የፍርሃትን ፈተና በሚገባ ተቋቁሟል።

ጴጥሮስ ማውራት እስኪጀምር ድረስ የገሊላ ዘዬው አያጋልጠውም ነበር። መጀመሪያ አውርቶ ካልሆነ በቀር፣ አገልጋይቱ ጴጥሮስን ልታውቀው የቻለችው፣ በአንድ ወቅት ከኢየሱስ እና ከጴጥሮስ ጋር በበቂ ሁኔታ ተቀራርባ ስለነበር መሆን አለበት። ጴጥሮስ ሳይታወቅ ከኢየሱስ ጋር በመጠኑ ተጠግቶ መቆየት እንደሚችል አስቦ ነበር። ማንነቱን ሊያውቁት እንደሚችሉ ሲገነዘብ፣ ከዚያ ምን ማድረግ እንዳለበት መወሰን ነበረበት። አንዳንድ ጊዜ ለክርስቶስ ስንል፣ በዚህ ምክንያት ብዙ መከራ አይደርስብንም ብለን በማሰብ ደፋር የሆነ ነገር ልናደርግ እንችላለን። ነገር ግን ስንጋለጥ፣ ያኔ ምን እናደርጋለን?

ጴጥሮስ በዚህ አስጨናቂ ሰዓት፣ ክርስቶስን ከመካድ ይልቅ ለደህንነቱ (ለሕይወቱ መትረፍ) ትልቅ ቦታ ሰጥቷል። ጴጥሮስ ማድረግ የነበረበት በፍጥነት አካባቢውን ለቅቆ መውጣት ነበር፤ ያዙትም አላዙትም ውጤቱን ለእግዚአብሔር መተው ነበረበት።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡1-20 ላይ፣ ሳንሄድሪንም ሆነ ሮማውያን ኢየሱስን እንደ መሲሕ አንቀበልም አሉ፣ ነገር ግን በጣም በተለያዩ ምክንያቶች። ዛሬ ሰዎች ኢየሱስን እንደ መሲሐቸው የማይቀበሉባቸው የተለያዩ ምክንያቶች ምንድን ናቸው?

መልስ፡ በኢየሱስ ዘመን የነበሩ ብዙዎች ኢየሱስ ፖለቲካዊ መሲሕ ይሆናል ብለው የጠበቁትን ስላላሟላ፣ የኢየሱስ ማንነትና ንግግሮች ሐሰት ናቸው ብለው አስበው ነበር። ዛሬም ቢሆን፣ አንዳንዶች "እግዚአብሔር እኛን የሚመለከት ከሆነ ረሃብ፣ መከራ ወይም ሞት አይኖርም" ብለው ያስባሉ። እግዚአብሔር ከእነርሱ ግምትና ፍላጎት ጋር አይጣጣምም።

ለሮማውያን፣ የኢየሱስ ንግግር (የመንግሥት ጥያቄ) እነርሱ ቀድመው ታማኝነታቸውን ለሰጡበት ለቄሳር መንግሥት እንደ ክህደት (treason) ተደርጎ በተሳሳተ መንገድ ተተረጎመ። ኢየሱስ እነርሱ ለመከተል ከመረጡት የሕይወት ጎዳና ጋር አልተስማማም፤ ለመለወጥም ምንም ፍላጎት ወይም ድፍረት አልነበራቸውም።

አንዳንዶች በአእምሯዊ (ምክንያታዊ) ምክንያቶች ኢየሱስን አይቀበሉም፤ ነገር ግን እነርሱ አነስተኛ ቁጥር ያላቸው ናቸው፤ በምክንያታዊ ምክንያቶች ኢየሱስን እንደማይቀበሉ ከሚናገሩት ሰዎች ቁጥር ያነሱ ናቸው። በአብዛኛው ሰዎች የማይቀበሉት በስሜታዊ ምክንያቶች ነው፣ ወይም ኢየሱስን ለመከተል ምን መተው ወይም መለወጥ እንዳለባቸው ሲገነዘቡ እና ያንን ለማድረግ ስለማይፈልጉ ሆን ብለው በወሰኑት አቋም (willful) ምክንያት ነው። አንዳንድ ጊዜ ሰዎች ክርስቲያን ላለመሆን የእውቀት ተቃውሞዎችን ሲያነሱ፣ በአእምሯቸው ውስጥ በእርግጥም ትክክለኛ ምክንያት አድርገውት ሊሆን ይችላል። በሌላ ጊዜ ግን የክርስቶስን ጥሪ ባለማሰባቸው የጥፋተኝነት ስሜት እንዳይሰማቸው ለማድረግ የሚጠቀሙበት ማዘናጊያ (smokescreen) ብቻ ነው።

ኢየሱስ እውነተኛ ፍትህ ሊረጋገጥ በማይችልበት የከንቱ ክርክር ውስጥ ለመግባት ፈቃደኛ አልነበረም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡8-11 ላይ፣ ሰዎች ከኢየሱስ ይልቅ በርባንን መምረጣቸው አስገራሚው (የአያዎ) ነገር ምንድን ነው?

መልስ፡ ጲላጦስ ምናልባት ከታወቀው ዘራፊ ይልቅ ሕዝቡ ኢየሱስን እንደሚመርጡ ግልጽ ነው ብሎ አስቦ ነበር። አይሁዶች በሮማውያን ፊት ኢየሱስን "ዓመጽ መርቷል" ብለው ከሰሱት፤ ነገር ግን ብዙ አይሁዶች በኢየሱስ ላይ ቅር የተሰኙት ትክክለኛ የጦር ዓመጽ ባለመምራቱ ነበር። አይሁድ እና ሮማውያን ኢየሱስ በአገር ክህደት መሞት አለበት ቢሉም፣ በትክክል በአገር ላይ ያመጸውና የወንጀል ክህደት የፈጸመው በርባን ነበር። ሕዝቡ ትክክለኛ ንጉሣቸውን ኢየሱስን ክደው ጨካኝ እና ዓማጺ የሆነውን በመረጡ ጊዜ፣ እነርሱ ራሳቸው ከ40 ዓመታት በኋላ በ70 ዓ.ም. በሮም ላይ በከፍተኛ ሁኔታ አመጹ፤ ሮማውያንም መጥተው ኢየሩሳሌምን አጠፏት።

“Papyrus Florentinus 61.59ff” የተሰኘው ጥንታዊ ሰነድ እንደሚያሳየው፣ የግብጽ የሮማውያን ገዥ የነበረው ጂ. ሴፕቲመስ ቬጀተስ (G. Septimus Vegetus)፣ ፊቢዮን (Phibion) ለተባለ እስረኛ፣ “አንተ መገረፍ የሚገባህ ነበርክ፣ ነገር ግን ለሕዝቡ ስል ምሕረት አደርግልሃለሁ” ብሎታል (በቴይለር ገጽ 580 ላይ የተጠቀሰ)።

የበርባን ሙሉ ስም ኢየሱስ ባር-አባስ (Jesus bar-Abbas) ማለትም "የአባት ልጅ ኢየሱስ" ማለት ነበር፤ አባስ የሰው ስምም የአባት መጠሪያም ነው። ሁለቱም "ኢየሱስ" የሚል ስም ነበራቸው። በርባን እንደ ዓማጺ ሕዝቡን ነፃ ለማውጣት ፈልጎ ነበር፣ ነገር ግን በሰብዓዊና በጭካኔ መንገድ። በዚህም አያዎ (irony)፣ ሐሰተኛው የአባት ልጅ ተፈታ፤ እውነተኛው የአብ ልጅ (Real Son of the Father) ግን ተሰቀለ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡14 ላይ፣ አንድ ሊበራል (liberal) እንደተናገረው፣ ማርቆስ ጥፋቱን (ክሱን) በአይሁዶች ላይ ብቻ ለመጫን ይህን ያህል የጓጓው ለምንድን ነው?

መልስ፡ በመጀመሪያ ደረጃ፣ አርኪኦሎጂስቶች ሕዝቡ ተሰብስቦበት ነበር ብለው የሚያስቡትን ግቢ ያገኙ ሲሆን፣ ቦታው ከ400 ሰዎች በላይ ሊይዝ አይችልም። ስለዚህ፣ እዚህ ጋር የነበረው ስብስብ የኢየሩሳሌም ነዋሪዎችና ጎብኚዎች ሁሉ ሳይሆኑ፣ ይልቁንም የካህናት አለቆቹ መርጠው ያመጧቸው በጣም ጥቂት ሰዎች ነበሩ።

በእውነታው ግን ይሁዳ፣ የአይሁድ መሪዎች፣ የአይሁድ ሕዝብ፣ ሮማውያን፣ እና ኢየሱስ ራሱ ሳይሸሽ በፈቃዱ መቅረቡ ጭምር፣ ሁሉም አስቀድሞ በተወሰነው የእግዚአብሔር ፈቃድና እቅድ ላይ (የሐዋርያት ሥራ 2፡23) የየራሳቸው ድርሻ (ሚና) ነበራቸው። የእያንዳንዳቸው ሚና ዝርዝር ከዚህ በታች ቀርቧል። ማየት እንደምትችሉት፣ ማርቆስ በአይሁድ ሕዝብ ላይ ከሌሎች የወንጌል ጸሐፊዎች የከረረ ወይም የከፋ አቋም አላሳየም፦

ይሁዳ፦ ማቴዎስ 26፡14-16፣ 49-50፤ ማርቆስ 14፡17-21፣ 42፣ 44-45፤ ሉቃስ 22፡3-6፣ 47-48፤ ዮሐንስ 13፡18፣ 21፣ 27፤ 18፡2

የአይሁድ መሪዎች፦ ማቴዎስ 26፡57-58፤ 27፡20፤ ማርቆስ 14፡43፣ 46፣ 53-65፤ 15፡1፣ 3፣ 10-11፣ 31፤ ሉቃስ 22፡2፣ 52፤ 22፡66-23፡2፤ ዮሐንስ 18፡3፣ 12-14፣ 19-24፣ 30

የአይሁድ ሕዝብ፦ ማቴዎስ 27፡20-23፣ 25፤ ማርቆስ 15፡11-15፤ ሉቃስ 23፡18፣ 21፣ 23

ሮማውያን፦ ማቴዎስ 27፡11-31፤ ማርቆስ 15፡15-20፤ 16፡24፤ ሉቃስ 23፡24፤ ዮሐንስ 18፡33-19፡3፤ 19፡16

ኢየሱስ አለመሸሹ፦ ማቴዎስ 26፡39-46፣ 53-54፤ ማርቆስ 14፡35-42፤ ሉቃስ 22፡39-46፤ ዮሐንስ 18፡4-11

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡17 ላይ፣ ኢየሱስን ሐምራዊ ልብስ ማልበሳቸው ትርጉሙ ምንድን ነው?

መልስ፡ ከሚውሬክስ (murex) የባህር ዛጎሎች ተለቅሞ ስለሚቀለም ሐምራዊ ጨርቅ በጣም ውድ ነበር። በሮማ ግዛት ውስጥ፣ ሐምራዊ ልብስ እንዲለብሱ የሚፈቀድላቸው ለንጉሠ ነገሥቱና ለቤተሰቦቹ ብቻ ነበር፤ ቢሆንም ንጉሠ ነገሥቱ እንደ ልዩ ስጦታ አሮጌ ልብሶቹን ለሌሎች ሊሰጥ ይችል ነበር። ወታደሮቹ ይህንን ሐምራዊ መጎናጸፊያ ያለበሱት ኢየሱስ "ንጉሥ ነኝ" ማለቱን ለማሾፍና ለማላገጥ ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡31 ላይ፣ ኢየሱስ ራሱን ሳያድን ሌሎችን ያድናል በማለቱ ተዘብቶበታል። ሌሎችን ለማዳን ስንል አንዳንድ ጊዜ ራስን ማዳንን (የራስን ምቾት) እንዴት መተው ሊኖርብን ይችላል?

መልስ፡ አላስፈላጊ አደጋ ውስጥ መግባት ባያስፈልገንም፣ አንዳንድ ጊዜ ለሌሎች ደህንነት ሲባልና የወንጌልን መልእክት ለሰዎች ለማድረስ ስንል መስዋዕትነትንና አደጋን መቀበል ሊያስፈልገን ይችላል። የግል ደህንነት መልካም ነው፤ ነገር ግን የእግዚአብሔርን ፈቃድ ከመፈጸም በላይ ለራሳችን ሰላምና ደህንነት ዋጋ የምንሰጥ ከሆነ፣ ያኔ ደህንነታችን ራሱ ጣዖት ሊሆንብን ይችላል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡31-32 ላይ፣ እግዚአብሔርን በመታዘዙ ምክንያት በአንድ ሰው ላይ በማሾፍ ሰይጣን የሚጠቀመው ስልት ምን ያህል ውጤታማ ነው?

መልስ፡ እንደየሰውየው መንፈሳዊ ቁመና ሁኔታ ውጤታማ ሊሆን ይችላል። አንድ ሰው ከእግዚአብሔር ዘንድ ከሚገኘው ምስጋና ይልቅ የሰዎችን ሙገሳና አድናቆት አብልጦ የሚፈልግ ከሆነ፣ ይህ የሰዎች ማሾፍ ፈጽሞ ሊያስቆመው ይችላል። እንዲያውም እንዲህ ያሉ ሰዎች "ተወዳጅነቴን ከጠበቅሁ ሰዎች ምስክርነቴን በደንብ ይሰሙኛል" ብለው ለራሳቸው ሰብዓዊ ምክንያት ሊሰጡ ይችላሉ። ነገር ግን አንድ ሰው ከዝነኝነት ይልቅ ለእግዚአብሔር ክብር፣ እንዲሁም በገዛ ኃይሉ ውጤት ከመፍጠር ይልቅ ለእግዚአብሔር ቃል መታዘዝን የሚመርጥ ከሆነ፣ እርሱ እግዚአብሔርን በላቀ ደረጃ ያከብረዋል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡32 ላይ፣ ኢየሱስ ሊሰቀል “በመስቀል” ላይ እንደዋለ ተነግሮናል፦ “አየን እናምን ዘንድ የእስራኤል ንጉሥ ክርስቶስ አሁን ከመስቀል ይውረድ አሉ። ከእርሱ ጋር የተሰቀሉትም ይነቅፉት ነበር።”

እዚህ ጋር “መስቀል” ለሚለው ቃል የግሪኩ መጽሐፍ ቅዱስ ስታውሮስ (stauros) የሚለውን ቃል የተጠቀመ ሲሆን፣ ጀምስ ስትሮንግ (James Strong) ይህንን እንደሚከተለው ተርጉሞታል፦ (4716)፤ ቀጥ ብሎ የቆመ እንጨት ወይም ምሰሶ፣ ማለትም (በተለይ) ምሰሶ ወይም መስቀል (የሞት ቅጣት መሣሪያ ሆኖ ሲያገለግል)።

ነገር ግን በ1ኛ ጴጥሮስ 2፡24 ላይ፣ ኢየሱስ በ“እንጨት” (tree) ላይ እንደተሰቀለ ተነግሮናል፦ “ለኃጢአት ሞተን ለጽድቅ እንድንኖር፣ እርሱ ራሱ በሥጋው ኃጢአታችንን በእንጨት ላይ ተሸከመ፤ በእርሱ ቊስል ተፈወሳችሁ።” እዚህ ላይ “እንጨት” ለሚለው ቃል የተሠራበት የግሪክ ቃል ዙሎን (xulon) ሲሆን፣ ስትሮንግ እንደሚከተለው ፈትቶታል፦ (3586)፤ እንጨት (እንደ ማገዶ ወይም ጥሬ ዕቃ)፤ በተዘዋዋሪ በትር፣ ዱላ፣ ዛፍ ወይም ሌላ ከእንጨት የተሠራ ዕቃ።

እዚህ ላይ ያለው ተቃርኖ ግልጽ ነው። ስታውሮስ የሚለው የግሪክ ቃል በእርግጠኝነት “መስቀል” ማለት ሲሆን ሌላ ድርብ ትርጉም የለውም። ዙሎን የሚለው ቃል ግን እርስ በርስ በሚለዋወጥ ሁኔታ እንደ “በትር”፣ “ዛፍ” ወይም “እንጨት” ተብሎ ሊተረጎም ይችላል። ታዲያ ጥቅሱ በእርግጥ “መስቀል” ማለትን የሚፈልግ ከሆነ፣ ይበልጥ ግልጽ የሆነው ስታውሮስ የሚለው ቃል እያለ ለምን ዙሎን የሚለው ቃል ጥቅም ላይ ዋለ? ስለዚህ በ1ኛ ጴጥሮስ 2፡24 ላይ ያለው ቃል ከማርቆስ 15፡32 ጋር ይቃረናል። (አንድ ሙስሊም የጠየቀው ጥያቄ ነው)

መልስ፡ ኢየሱስ የተሰቀለው ከዛፍ (ከእንጨት) በተሠራ የእንጨት መስቀል ላይ ነው። ሮማውያን፣ ካርታጊኒያውያንና ፋርሳውያን የሚጠቀሙት አግድም ማገር (cross-piece) የተገጠመላቸውን የእንጨት ምሰሶዎችን እንጂ ሕያው ዛፎችን አልነበረም። ለአንድ ዓይነት ቁስ ሁለት ቃላትን እንደ ተመሳሳይ ቃል (ለምሳሌ ስታውሮስ እና ዙሎን) አድርጎ መጠቀም ምንም ችግር የለውም፤ ይህም በትክክል በቁርኣን ውስጥ ለአምላክ የተለዋዋጭ ቃላት ስም እንደ መሰጠቱ ያህል ተፈጥሯዊ ነው።

ጴጥሮስ ኢየሱስ በእንጨት ላይ ተሰቀለ (የሐዋርያት ሥራ 5፡30፤ 10፡39) ይበል እንጂ፣ በሌላ ክፍል ደግሞ ኢየሱስ በመስቀል ላይ መቸንከሩን ይናገራል (የሐዋርያት ሥራ 2፡23)። ጳውሎስም በተመሳሳይ ሁኔታ ኢየሱስ በእንጨት ላይ መሰቀሉን ጠቅሶ (ገላትያ 3፡13፤ የሐዋርያት ሥራ 13፡29)፣ በሌላ በኩል ደግሞ ስለ ክርስቶስ መስቀል ይናገራል (ገላትያ 5፡11፤ 6፡12፤ 1ኛ ቆሮንቶስ 1::17)።

ስለዚህ “እንጨት” እና “መስቀል” እንደ ተመሳሳይ ቃላት (synonyms) ጥቅም ላይ የዋሉ እንጂ ተቃርኖ አይደሉም፤ ያው አንድ ጸሐፊ ሁለቱንም ቃላት ተጠቅሟቸዋል። ኢየሱስ በእንጨት ላይ ተቸንክሯል ሲባል ግን በሕያውና ቅጠል ባለው ዛፍ ላይ ተሰቀለ ማለት አይደለም።

በተጨማሪም፣ ባህላዊው የእስልምና ትምህርት የኢየሱስ “አምሳያ” (መልክ) እንደተሰቀለ ያስተምራል። እዚህ ጋ ግን አንድ ትልቅ የአመክንዮ ጥያቄ ይነሳል፦

·       ሀ) ወይ በእርግጥ የተሰቀለው ኢየሱስ ራሱ ነበር።

·       ለ) ወይም ደግሞ "ታላቁ የመለዋወጥ ሴራ" (The great switcheroo) ተካሂዷል ማለት ነው። አላህ አይሁድንና ሮማውያንን ኢየሱስ ተሰቅሏል ብለው እንዲያስቡ ማታለል ብቻ ሳይሆን፣ የኢየሱስን የገዛ እናቱን፣ ደቀ መዛሙርቱንና የተሰቀለውን ክርስቶስን የሰበኩትን የጥንት ክርስቲያኖችን ሁሉ አታሏቸዋል ማለት ይሆናል። እኛ በእጃችን የሐዋርያው ዮሐንስ ደቀ መዛሙርት የነበሩት የኢግናጥዮስና የፖሊካርፕ ጽሑፎች አሉን፤ እነርሱም ኢየሱስ ተሰቅሎ ከሞት እንደተነሳ በጽኑ ያምኑ ነበር። እንደ ሙስሊም፣ አላህ የራሱን ታማኝ ተከታዮች አታሏል ብለህ የምታምን ከሆነ፣ ክርስቲያኖችን ኢየሱስ ተሰቀለ ብለው ስላመኑ ልትወቅሳቸው አትችልም። በሱራ 3፡54 ላይ “አላህ ከሚያታልሉ (ተንኮለኞች) ሁሉ ይበልጥ አታላይ ነው” የሚለውን ሐሳብ ከተቀበልህና አላህ ክርስቲያኖችን ማታለሉ ካላስቸገረህ፣ ይህ አላህ ሙስሊሞችንም ሊያታልል አይችልም ለማለት እንዴት ይቻላል?

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡42 ላይ ኤርማን (Ehrman) ሲናገር፣ “ማርቆስ በዚህ ሐረግ ምን ማለቱ እንደሆነ በግልጽ ይነግረናል፦ እርሱም ‘ለሰንበት’ የመዘጋጃ ቀን ነው (ለፋሲካ በዓል የመዘጋጃ ቀን አይደለም)።” (Jesus, Interrupted ገጽ 27)

መልስ፡ ለዚህ ተቃውሞ ሊሆኑ የሚችሉ ሁለት የተለያዩ አሳማኝ መልሶች አሉ፦

1.      ሰንበትና ፋሲካ በዚያ ዓመት በአንድ ቀን ገጥመው ሊሆን ይችላል፦ ኤርማን የፋሲካ በዓልና ሳምንታዊው ሰንበት በአንዳንድ ዓመታት በአንድ ቀን ሊገጥሙ እንደሚችሉ ያገናዘበ አይመስልም። በዚያ ዘመን ስለነበሩት ትክክለኛ ቀናት የተወሰነ የዕቅድ ልዩነት ቢኖርም፣ ብዙ የታሪክ ተመራማሪዎች የፋሲካ በዓልና የቅዳሜ ሰንበት በ30 ዓ.ም. ወይም በ33 ዓ.ም. በአንድ ቀን ገጥመው ሊሆን እንደሚችል ይስማማሉ።

2.     ታላላቅ ሰንበቶች (High Sabbaths)፦ ዘሌዋውያን 23፡39 እንደሚያረጋግጠው እያንዳንዱ ቅዳሜ ሰንበት ነበር፣ ነገር ግን እያንዳንዱ ሰንበት የግድ ቅዳሜ አልነበረም። ለምሳሌ፣ የሰባተኛው ወር መጀመሪያና ስምንተኛው ቀን “የሰንበት ዕረፍት” (የማይሠራባቸው ቀናት) መሆን ነበረባቸው። እነዚህ የዓመታዊ በዓላት ዕረፍቶች አብዛኛውን ጊዜ ቅዳሜ ላይ አይውሉም። ፋሲካ የቂጣ በዓል የመጀመሪያ ቀን የነበረ ሲሆን፣ በዘጸአት 12፡16 መሠረት የበዓሉ መጀመሪያና ሰባተኛው ቀናት “የማይሠራባቸው የተቀደሱ ቀናት” ነበሩ።

ዮሐንስ 19፡31 “...ያ ሰንበት ታላቅ ቀን ነበረና” ስለሚል፣ በዓሉ የግድ ቅዳሜ መሆን እንዳልነበረበትና ዓመታዊው የፋሲካ ሰንበት ሊሆን እንደሚችል በማሳየት ለሁለቱም መልሶች ድጋፍ ይሰጣል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 15፡44 ላይ፣ ጲላጦስ ኢየሱስ ፈጥኖ መሞቱን ሰምቶ ለምን ተደነቀ?

መልስ፡ ወይ ጲላጦስ ጊዜውን በሚገባ አልተከታተለም ነበር፣ ወይም ደግሞ በአብዛኛው የተሰቀሉ ሰዎች በሕይወት ረዘም ላለ ጊዜ (እስከ ቀናት) ይቆዩ ስለነበር ነው። ኢየሱስ ከመሰቀሉ በፊት በጽኑ ተገርፎና ተደብድቦ ነበር። ለማስታወስ ያህል፣ የሮማውያን ግርፋት ከአይሁዶች የ39 ጅራፍ ግርፋት ፍጹም የተለየና ጨካኝ ነበር። የሮማውያን ጅራፍ በጫፉ ላይ ሹል ብረቶችና አጥንቶች የተሰኩበት አጫጭር ገመዶች ያሉትና ከጠንካራ የእንጨት ዘንግ ጋር የተያያዘ ነበር። ይህ ግርፋት ሰውን እስከ ማሽመድመድ አልፎ ተርፎም ወዲያውኑ ሊገድል የሚችል ሲሆን ኢየሱስ የተገረፈው በዚህ ሥርዓት ነበር።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16 ላይ፣ ከሌሎች የወንጌላትና የሐዋርያት ሥራ ክፍሎች ጋር ያሉት ትይዩዎች (ተመሳሳይነቶች) ምንድን ናቸው?

መልስ፡ በማርቆስ 16 እና በሌሎች የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች መካከል ያሉት ትይዩዎች የሚከተሉት ናቸው፦

በማርቆስ 16 ላይ የተጠቀሰው ክስተት	ማርቆስ	ማቴዎስ	ሉቃስ	ዮሐንስ / ሐዋርያት ሥራ
ኢየሱስ በማለዳ ተነሳ	16:2, 9	28:1	24:1	ዮሐ 20:1
ከሳምንቱ በመጀመሪያው ቀን ተነሳ	16:2, 9	28:1	24:1	ዮሐ 20:1
ከማርያም መግደላዊት ሰባት አጋንንት ወጡ	16:9	—	8:2	—
ሴቶቹ ወደ መቃብሩ መጡ	16:9-10	28:1-8	24:1-10	ዮሐ 20:1
ደቀ መዛሙርቱ መጀመሪያ አላመኑም	16:11	28:17	24:11	—
ለሁለት ደቀ መዛሙርት በመንገድ ታየ	16:12	—	24:13-35	—
የቀሩት አሁንም አላመኑም	16:13	—	24:36	—
11ዱን ባለማመናቸው ገሠጻቸው	16:14	—	24:38-41	—
ለዓለም ሁሉ እንዲሰብኩ ትእዛዝ ሰጠ	16:15	28:19-20	24:47-48	—
ያመነ የተጠመቀ ይድናል	16:16	—	—	ሐዋ 2:38-39
ድንቅና ተአምራዊ ምልክቶች መከተላቸው	16:17, 22	—	—	በሐዋርያት ሥራ በሙሉ
በአዲስ ልሳኖች መናገር	16:17	—	—	ሐዋ 2:2-13
በእባብ ተነድፎ አለመጉዳት	16:17	—	10:19	ሐዋ 28:3-6
የሚገድል መርዝ ጠጥቶ አለመጉዳት	16:18	—	—	ሌላ ቦታ የለም
ኢየሱስ ወደ ሰማይ ማረጉ	16:19	—	24:51	ሐዋ 1:9-11
ኢየሱስ በእግዚአብሔር ቀኝ መቀመጡ	16:19	—	—	ሐዋ 7:56
በየስፍራው ሁሉ ወንጌልን ሰበኩ	16:20	—	—	ሐዋ 1:8

ለማጠቃለል ያህል፣ "የሚገድል መርዝ ጠጥቶ አለመጉዳት" የሚለው ሐሳብ በማርቆስ ወንጌል ማጠቃለያ ላይ ብቻ የተጠቀሰ እንጂ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሌላ በማንኛውም ቦታ ያልተደገመ ብቸኛው ልዩ ትምህርት ነው።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡1 ላይ፣ ሴቶቹ የኢየሱስን አካል ለመቀባት ሽቱ ለምን አመጡ?

መልስ፡ አርብ ዕለት ፀሐይ ከመጥለቋ እና ሰንበት ከመጀመሩ በፊት ጊዜው አጭር ስለነበር ኢየሱስን በችኮላ በመቃብር ውስጥ አኖሩት። ሴቶቹ አስከሬኑ እንዳይበላሽና ሽታ እንዳይኖረው ለማድረግ (የመቀበር ሥርዓቱን ለመፈጸም) ሽቶዎችን አመጡ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡8 ላይ፣ ሴቶቹ ለማንም ምንም ስላልተናገሩ፣ ለደቀ መዛሙርቱ ነግረዋቸዋልን?

መልስ፡ ከመቃብር ሲመለሱ በመንገድ ላይ ለነበረ ለማንኛውም እግረኛ ባይናገሩም፣ ውሎ አድሮ ግን ለሁሉም አስታውቀዋል፤ በመጀመሪያም የነገሩት ለደቀ መዛሙርቱ ነበር። "ለማንም አልነገሩም" የሚለው ሐረግ፣ ለደቀ መዛሙርቱ እንኳ ቢሆን የተወሰነ ጊዜ ዘግይተው እስኪነግሩአቸው ድረስ ለሌላ ለማንም አልተነፈሱም ማለት ሊሆን ይችላል። ይበልጥ ሊሆን የሚችለው ትርጉም ግን፣ ከራሳቸው የቅርብ የደቀ መዛሙርት ቡድን ውጭ ላለ ለማንኛውም የውጭ ሰው አልተናገሩም ማለት ነው። ለተመጋጋቢ መልስ “When Critics Ask” ገጽ 377 ይመልከቱ።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡12 ላይ፣ ኢየሱስ በሌላ መልክ እንዴት ታየ?

መልስ፡ ይህ ማለት ሁለቱ ደቀ መዛሙርት በመንገድ ላይ አብረውት ሲጓዙ ኢየሱስን ወዲያውኑ አላወቁትም (አልለዩትም) ማለት ብቻ ነው። ኢየሱስ የተለየ ልብስ ለብሶ ሊሆን ይችላል፤ እንዲሁም ከሞት የተነሳው አካሉ ሙት በነበረበት ጊዜ ከነበረውና ከሚያውቁት ሁኔታ የተለየ ክብር እንደነበረው በእርግጠኝነት መናገር ይቻላል። ኢየሱስ በክብር ሥጋ (glorified physical body) ከሞት ተነስቷል። ደቀ መዛሙርቱ በወቅቱ አለማወቃቸው ኢየሱስ የተለያየ አካላዊ ሥጋ ነበረው የሚያሰኝ ባለመሆኑ፣ አንድ ሰው "ኢየሱስ የተለያየ አካላት ነበሩት" ለማለት ይህንን ቁጥር እንደ ማስረጃ ሊጠቀምበት አይችልም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡16 ላይ፣ ኢየሱስ፦ “ያመነ የተጠመቀም ይድናል” ይላል። በሮሜ 6፡3 ላይ ጳውሎስ፦ “ከክርስቶስ ኢየሱስ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ የተጠመቅን ሁላችን ከሞቱ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ እንደ ተጠመቅን አታውቁምን?” ይላል። በ1ኛ ጴጥሮስ 3፡21 ላይ ጴጥሮስ፦ “ይህም ውኃ ደግሞ አሁን ምሳሌው ሆኖ ያድነናል፣ እርሱም የኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ ነው (የሥጋን እድፍ ማስወገድ አይደለም፣ ለእግዚአብሔር የበጎ ሕሊና ልመና ነው እንጂ)” ይላል። እነዚህ ቁጥሮች ጥምቀት ለመዳን ልክ እንደ እምነት አስፈላጊ ነው ማለት ናቸውን? ይህስ፣ ወንጌላውያን (Evangelicals) እንደሚሉት “የፈቃደኝነት ሥርዓት (volitional ordinance)” ሳይሆን፣ ግዴታ (obligatory procedure) ነው ማለት ነውን?

መልስ፡ ለኢየሱስ ትእዛዝ መታዘዝ እንደ ምርጫ የሚተው ሳይሆን ለእያንዳንዱ አማኝ ግዴታ ነው፤ ኢየሱስም እንድንጠመቅ አዞናል። ስለዚህ አማኞች ሁሉ በውሃ ሊጠመቁ ይገባል። ነገር ግን ሰውን ከኃጢአት የሚያድነው የውሃው ጥምቀት ራሱ አይደለም፤ የሚያድነንም የእኛ መታዘዝ (ምንም እንኳ ፍጹም ባይሆንም) አይደለም። የሚያድነን ኢየሱስ ብቻ ነው። ስለዚህ፣ የማዳን ኃይሉ ያለው በኢየሱስ ደም እንጂ በውሃው ውስጥ አይደለም። ለመዳን ማመን ብቻውን አስፈላጊ መሆኑ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ያለ ጥምቀት መጠቀስ ከ150 ጊዜ በላይ ተጽፏል። ቢሆንም ግን ሁላችንም ልንጠመቅ ይገባናል።

ለመሆኑ በመስቀል ላይ ስለነበረው ወንበዴ ምን እንላለን? ሮማውያን በእርግጠኝነት ከመስቀል ወርዶ እንዲጠመቅ አይፈቅዱለትም፣ ከዚያም መልሰው በመስቀል ላይ አይሰቅሉትም። ነገር ግን ኢየሱስ፣ “ዛሬ ከእኔ ጋር በገነት ትሆናለህ” አለው። እንዲሁም፣ የታሪክ ጸሐፊው ዩሴቢየስ (Eusebius) ባሲሊዲስ (Basilides) የተባለ የሮማውያን ወታደር ወደ ክርስቶስ እንደመጣ፣ ሳይጠመቅ ታስሮና ተሰይፎ እንደተገደለ መዝግቧል። ታዲያ እርሱ በክርስቶስ ስላመነ ግን ደግሞ ሮማውያን እንዳይጠመቅ ስለከለከሉት ብቻ ወደ ገሃነም ይወርዳልን? እግዚአብሔር እንዳያድነው አገዱት ማለት ነውን? – በፍጹም። ስለዚህ እግዚአብሔር ከውሃ ጥምቀት ውጭም ሰዎችን ለማዳን በቂና ኃያል ነው። እግዚአብሔር ሰዎችን ለማዳን የውሃ ጥምቀት ፍጹም ቅድመ-ሁኔታ (ሊታለፍ የማይችል መሠረታዊ ነገር) አይደለም። ነገር ግን እግዚአብሔርን ታዘን ልንጠመቅ ይገባናል።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡16 ላይ፣ ስለሚያምኑ ነገር ግን ፈጽሞ ስላልተጠመቁ ሰዎች ምን ማለት ይቻላል?

መልስ፡ ማርቆስ 16፡16 ይህንን በዝርዝር ባይገልጽም፣ ዮሐንስ 3፡36 እና ሌሎች በርካታ ጥቅሶች የሚያምን ሁሉ የዘላለም ሕይወት እንዳለው ይናገራሉ። በኢየሱስ ቀኝ የተሰቀለው ወንበዴ አምኖ ሳይጠመቅ ወደ ገነት ገብቷል፤ ከዚያ በፊት ግን የኢየሱስ ደቀ መዛሙርት ያጠምቁ ነበር (ዮሐንስ 3፡26፤ 4፡2)፣ መጥምቁ ዮሐንስም ለኃጢአት ስርየት የንስሐ ጥምቀትን ያጠምቅ ነበር (ማርቆስ 1፡4፤ ሉቃስ 1፡77፤ 3፡3)። ይህንን ጉዳይ ስንመረምር አራት ዓይነት ሁኔታዎች ይኖራሉ፦

ያመኑና የተጠመቁ፦ ይድናሉ።

ያመኑና ገና ያልተጠመቁ፦ ይድናሉ። ይህ ቁጥር በቀጥታ ባይናገረውም፣ የሐዋርያት ሥራ 10፡45-47 ላይ ያሉ ሰዎች በውሃ ከመጠመቃቸው በፊት በማመናቸው ምክንያት መንፈስ ቅዱስ እንደወረደባቸውና በልሳን እንደተናገሩ (እንደዳኑ) ያሳያል።

ያላመኑና የተጠመቁ፦ አልዳኑም።

ያላመኑና ያልተጠመቁ፦ አልዳኑም። ሆኖም እግዚአብሔር ለሚሞቱ ሕፃናት፣ ማስተዋል ለሌላቸው (በከፍተኛ የአእምሮ ዝግመት ለሚሰቃዩ) ወዘተ. ልዩ ጸጋውን ሊሰጥ ይችላል።

ቁጥሩ ሁለተኛውን ሁኔታ (ያመኑና ያልተጠመቁትን) ያላነሳበት ምክንያት፣ አማኞች ሁሉ ለእግዚአብሔር ታዛዥ እንዲሆኑና በውሃ እንዲጠመቁ የእግዚአብሔር ግልጽ ፈቃድ በመሆኑ ሊሆን ይችላል። ከዚህም በላይ፣ የዚህ ቁጥር ዐውደ-ጽሑፍ ማመንና መወሰን የሚችሉ ሰዎችን ብቻ የሚመለከት ነው። ሕፃናት፣ የአእምሮ እውቀት የሌላቸው እና ክርስቶስን የመቀበልም ሆነ የመካድ ዕድል የሌላቸው ሰዎች የዚህ ጥቅስ ርዕሰ ጉዳዮች አይደሉም።

ለዚህ የሚሆን ምሳሌ፦ በኩሽና ውስጥ ያለችው ልጄ ለአንድ ዶላር ዝርዝር (ሳንቲም) ብትጠይቀኝ፣ እኔ ደግሞ "አንድ ዶላር እና አንድ የውሃ ጠርሙስ ስጪኝና ዝርዝር እሰጥሻለሁ" ብላት፤ ልጄ ሁለቱንም ከሰጠችኝ ዝርዝሩን እሰጣታለሁ። ዶላሩን ካልሰጠችኝ ግን ዝርዝር የለም። ነገር ግን ዶላሩን ሰጥታ የውሃ ጠርሙሱን ባትሰጠኝስ? ያኔ እንደ ምክንያቱ ይለያያል። "አባባ ፈልጌ ነበር ነገር ግን የውሃ ጠርሙስ ማግኘት አልቻልኩም" ካለችኝ፣ አሁንም ቢሆን ዝርዝሩን እሰጣታለሁ። ነገር ግን እያገኘች በትዕቢትና ባለመታዘዝ "ልሰጥህ ፈቃደኛ አይደለሁም" ካለችኝ ግን ዝርዝሩን አልሰጣትም።

የ“ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን” (Church of Christ) እምነት ተከታዮች፣ “ምግብህን ከበላህና ከፈጨኸው በሕይወት ትኖራለህ፣ ካልበላህ ግን ትሞታለህ” የሚል ምሳሌ ይሰጣሉ። እዚህ ላይ ምግብን መፍጨት (Digesting) ከምግብ መብላት ጋር አብሮ የሚሄድና የማይነጠል (implied) ድርጊት እንደሆነ ሁሉ ጥምቀትም ከእምነት አይነጠልም ለማለት ነው። ነገር ግን ይህንን ከሰው ፍላጎት ውጪ በውስጥ አካል የሚከናወንን ድርጊት (ምግብ መፍጨትን)፣ ሰው በፈቃደኝነት ሊታዘዘው ከሚገባው የእግዚአብሔር ትእዛዝ ጋር ማወዳደር ስህተት ነው። ይህ አካሄድ በእውነተኛ እምነት ብቻ ድነትን ተስፋ ከሚሰጡት ከብዙዎቹ የእግዚአብሔር ቃላት ጋር ይጋጫል፦ ዮሐንስ 3፡16፣ 18፣ 36፤ 5፡24፤ 6፡47፤ 11፡25-26፤ የሐዋርያት ሥራ 10：43-48፤ ሮሜ 9፡33፤ 10፡9-13፤ 1ኛ ዮሐንስ 5፡1፤ 10-13።

ማጠቃለያ፦ ካመንክ፣ ተጠመቅ። ሆኖም፣ እምነት ከሌለህ ጥምቀት ብቻውን ምንም የሚያደርገው ነገር የለም።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡16 ላይ ኢየሱስ፦ “ያመነ የተጠመቀም ይድናል፤ ያላመነ ግን ይፈረድበታል” ይላል። ስለዚህ፣ ሰው ምንም ምርጫ የለውም። ሰው ማመን አለበት፣ አለበለዚያ ይኮነናል፣ ይቀጣልም። ታዲያ ለሰው የተሰጠው የሃይማኖት ነፃነት ወይም የእምነት ነፃነት የት አለ? ኢየሱስ "ካልአመናችሁ ትፈረድባችኋለችሁ" በማለት ሰዎችን ለምን ያስገድዳል?

መልስ፡ ማንም ሰው እንዲያምን አይገደድም። ነገር ግን እግዚአብሔር ለሰው የሰጠው ነፃነት (ፈቃድ) ውጤትና ዋጋ የሚያስከትል ነፃነት እንጂ፣ ዝም ብሎ ዝቅ ያለ ነፃነት አይደለም። አንድ ሰው ከእግዚአብሔር ጋር መኖርና ማመን ካልፈለገ፣ ከሞት በኋላ እግዚአብሔር ከእርሱ ተለይቶ ለዘላለም መኖር ወደሚችልበት ስፍራ ይተወዋል። ያም ስፍራ የእሳት ባሕር ይባላል።

ነገር ግን፣ እግዚአብሔርን መታዘዝ ወይም አለመታዘዝ የሚያስከትለው ውጤት (የእሳት ባሕር) አሁን በምድር ላይ ሳለን በዓይናችን ፍጹም ግልጽና እርግጠኛ ቢሆን ኖሮ፣ ነፃ ምርጫ ሊባል አይችልም ነበር። የእምነት ድርሻ የሚጀምረው በትክክል እዚህ ላይ ነው። እግዚአብሔር ቃሉ እውነት መሆኑን የሚያሳዩ በቂ ማስረጃዎችን ሰጥቶናል እንጂ በዓይን የሚታይ ፍጹም ግልጽነትን አልሰጠንም። አንድ ሰው ማመን ካልፈለገ፣ የሚጠራጠርበትንና ሰብዓዊ ሰበብ የሚያገኝበትን በቂ ክፍተት (wiggle room) ያገኛል። እኛ ሰዎች መጀመሪያ ላይ አምልኮንና እምነትን ክደን፣ በኋላ ግን ንስሐ ገብተን ድነትን ማግኘት መቻላችን የእግዚአብሔር ትልቅ ቸርነት ነው። በሌላ በኩል መላእክት እና አጋንንት ግን እንደ እኛ ዓይነት ነፃ ፈቃድ የላቸውም። እነርሱ የእግዚአብሔርን መኖር ሊክዱ አይችሉም፤ ጋኔን ሲወድቅም የሚሰጠው ምንም ዓይነት ንስሐ የለም። ዕብራውያን 2፡16 እንደሚለው፣ ክርስቶስ የመጣው የሰዎችን ዘር ለመዋጀት እንጂ መላእክትን ወይም አጋንንትን አይደለም።

ጥያቄ፡ ማርቆስ 16፡17-18 እንዲህ ይላል፦ “ያመኑትንም እነዚህ ምልክቶች ይከተሏቸዋል፤ በስሜ አጋንንትን ያወጣሉ፤ በአዲስ ልሳን ይናገራሉ፤ እባቦችን ይይዛሉ፣ የሚገድልም ነገር ቢጠጡ አይጎዳቸውም፤ እጃቸውን በድውዮች ላይ ይጭናሉ እነርሱም ይድናሉ”። ጳውሎስም እነዚህን ተመሳሳይ ችሎታዎች የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች አድርጎ ዘርዝሯቸዋል (1ኛ ቆሮንቶስ 12፡8-10)። ይህ ማለት እነዚህ ነገሮች የእውነተኛ እምነት ምልክቶች ናቸው ማለት ነውን? አማኞች ሁሉ ሁልጊዜ እነዚህ ስጦታዎች ሊኖሯቸው ይገባልን? እነዚህን ምልክቶች በክርስቲያኖች ዘንድ ዛሬ ለምን በብዛት አናያቸውም?

መልስ፡ መንፈስ ቅዱስ ለእያንዳንዱ ክርስቲያን የየራሱን መንፈሳዊ ስጦታ ሰጥቷል፤ የተለያዩ ክርስቲያኖችም የተለያዩ ስጦታዎች አሏቸው። ብዙዎቹ ስጦታዎች በሰው ፊት በጣም ጎልተው የሚታዩና አስደናቂ ላይሆኑ ይችላሉ። የሰውነታችን የተለያዩ ብልቶች የተለያዩ ተግባራት እንዳሏቸው ሁሉ፣ በቤተ ክርስቲያንም ውስጥ የተለያየ አገልግሎት አለን (1ኛ ቆሮንቶስ 12：14-27)። ሁሉም ሐዋርያት ወይም ነቢያት እንዳልሆኑ ሁሉ (1ኛ ቆሮንቶስ 12፡29)፣ ሁሉም ደግሞ በልሳን እንዲናገሩ አይጠበቅም (1ኛ ቆሮንቶስ 12፡30)።

ጥያቄ፡ በማርቆስ 16፡18 ላይ፣ "እባቦችን መያዝ" ተብሎ መጠቀሱ፣ በአፓላቺያ (Appalachia) አካባቢ እንደሚታየው በአምልኮ ጊዜ ሆን ብሎ እባቦችን መያዝን ያጸድቃልን?

መልስ፡ በፍጹም አያጸድቅም። ያለዚህ ቁጥር እንኳ ቢሆን፣ እግዚአብሔር ለክርስቲያኖች የሚያስፈልጋቸውን ጥበቃ እንደሚሰጥና አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ከእባብ ንክሻ መትረፍን ጨምሮ ልዩ ተአምራትን እንደሚያደርግ መጽሐፍ ቅዱስ ያስተምራል። ነገር ግን በዚህ ቁጥር ጭምር መጽሐፍ ቅዱስ እያስተማረ ያለው፣ ሆን ብለን ለሰው ትዕይንት ለማሳየት (show off ለማድረግ) ራሳችንን አደጋ ላይ በመጣል እግቢያብሔርን መፈታተን እንደሌለብን ነው።

ለዚህም ዘጸአት 17፡2-7፤ ዘኍልቍ 14፡22፤ ዘዳግም 6፡16፤ መዝሙር 78፡17-18፤ 40-41፤ 56-57፤ 95፡8-9 ይመልከቱ። ንጉሥ አካዝ እግዚአብሔርን ስለመፈታተን ጽንሰ-ሐሳብ ያውቅ ስለነበር በኢሳይያስ 7፡12 ላይ "እግዚአብሔርን አልፈታተንም" ማለቱ ለሕጉ ማረጋገጫ ነው፤ ነገር ግን የእግዚአብሔር ነቢይ ራሱ ጥያቄ ሲጠይቅህ መመለስ እግዚአብሔርን መፈታተን አይደለም።

 

ጥያቄ፦ ማርቆስ 16፡9-20 በማርቆስ የተጻፈ ነውን?

መልስ፦ እውነተኛ ክርስቲያኖች ማርቆስ 16፡9-20 በመጀመሪያው (በኦሪጂናሉ) ቅጂ ውስጥ የነበረ መሆን አለመሆኑ ላይ አይስማሙም።

አዎ (የነበረ) መሆኑን የሚያሳዩ የውጭ ማስረጃዎች (External Evidence That Says Yes)

በ150 ዓ.ም. አካባቢ፣ ጀስቲን ማርቲር (Justin Martyr)፦ “First Apology of Justin Martyr” ምዕ. 45 ገጽ 178፤ የማርቆስ 16፡20ን ከፊል ይጠቅሳል (1፣ 3 ወይም 11 ቃላትን ሳይሆን)፣ ከጥቅሱ በፊት በግሪክኛ “ከኢየሩሳሌም” የሚል ቃል አክሎ።

በ172 ዓ.ም. አካባቢ፣ የታቲያን ዲያቴሳሮን (Tatian’s Diatessaron) ክፍሎች፦ 53፡6ሀ፣ 8፤ 53፡35ለ፣ 37፣ 39ሀ፣ 61ለ፤ 55፡3፣ 5ለ፣ 8-10፤ 12ሀ፣ 13ለ፣ 16፦ ማርቆስ 16፡9 (ሙሉ ጥቅስ)፤ 16፡10ለ፤ 16፡11 (ሙሉ ጥቅስ)፣ 12ሀ፣ 13ለ፣ 14f (ከ21 ቃላት ውስጥ 20 ቃላት ተጠቅሰዋል)፣ 15f (ከ14 ቃላት ውስጥ 11 ቃላት ተጠቅሰዋል)፣ 16-18 (ሙሉ ጥቅስ)፣ 19ሀ (ከ19 ቃላት ውስጥ 10 ቃላት ተጠቅሰዋል)፣ 19f (ከ19 ቃላት ውስጥ 9 ቃላት ተጠቅሰዋል)፣ 20 (ሙሉ ጥቅስ)።

ከ182-188 ዓ.ም. “Irenaeus Against Heresies” መጽሐፍ 3 ምዕ. 10.5 ገጽ 426፦ (ኢራኒየስ የዮሐንስ ደቀ መዝሙር የነበረው የፖሊካርፕ ደቀ መዝሙር ነበር) “እንዲሁም፣ በወንጌሉ ማጠቃለያ ላይ፣ ማርቆስ እንዲህ ይላል፦ ‘ጌታ ኢየሱስም ከእነርሱ ጋር ከተናገረ በኋላ ወደ ሰማይ አረገ በእግዚአብሔርም ቀኝ ተቀመጠ፤’” (ሙሉውን ማርቆስ 16፡19 ይጠቅሳል)።

በ200 ዓ.ም. ተርቱሊያን (Tertullian) “Treatise on the Soul” ምዕ. 25፦ “በሶቅራጥስ የራሱ ጋኔን ላይ እንደታየው አንድ ብቻ ሳይሆን፤ ነገር ግን በመግደላዊቷ ላይ እንዳለው ሰባት መናፍስት” (ሆኖም ይህ የተለየ ትምህርት፣ ማለትም ከማርያም መግደላዊት ሰባት አጋንንት መውጣታቸው፣ በሉቃስ 8፡2 ላይም ይገኛል።)

ከ198-220 ዓ.ም. ተርቱሊያን (Tertullian) “On the Resurrection of the Flesh” ምዕ. 51 ገጽ 584 እንዲሁም “Against Praxeas” ምዕ. 2 ገጽ 598፤ ምዕ. 30 ገጽ 627፦ ኢየሱስ በአብ ቀኝ መቀመጡ ከማርቆስ 16፡19 ጋር ይገናኛል፣ ነገር ግን በሌሎችም ቁጥሮች (ማቴ 26፡64፤ ማር 14፡62፤ ሉቃ 22፡69፤ ሐ.ሥ 2፡34፤ ቆላ 3፡1፤ ዕብ 1፡3፣ 13፤ 8፡1 ጭምር) ስለሚገኝ፣ ይህ ልዩ ማጣቀሻ አይደለም። ተርቱሊያን ቅዱሳት መጻሕፍትን በግልጽ ብዙ ጊዜ አይጠቅስም ነገር ግን በውስጠ-ታዋቂነት (allude) ይጠቁማል። ስለዚህ፣ ማርቆስ 16፡19 በማርቆስ ወንጌል ውስጥ እንደነበረ ለማረጋገጥ ተርቱሊያንን እንደ ማስረጃ መጠቀም አይቻልም፣ ነገር ግን እርሱ እንደ ተቃራኒ ማስረጃም አይሆንም።

ከ198-220 ዓ.ም. ተርቱሊያን (Tertullian) “Scorpiace” ምዕ. 15 ገጽ 648፦ “‘ጌታ አምላክህን ስገድለት እርሱንም ብቻ አምልክ ተብሎ ተጽፏል።’ ነገር ግን ከረጅም ጊዜ በኋላ እነዚህን መርዞች ስላፈሰሰ አሁንም ቢሆን መስማቱ ተገቢ ይሆናል፣ የትኛውም ደካማ የሆኑትን በቀላሉ ሊጎዱ አይችሉም፣ ማንም በእምነት ቢጠጣ፣ ከመጎዳቱ በፊት፣ ወይም ወዲያውኑ በኋላ፣ ይህን የእኛን መጠጥ።” (መርዝ ጠጥቶ ስላለመጎዳት በመጠኑ የተጠቀሰ ዘይቤያዊ ፍንጭ)

የ3ኛው/4ኛው ክፍለ ዘመን፦ የኩሬቶኒያን ሲሪያክ (Curetonian Syriac) ትርጉም።

አፍራሃት (Aphrahat) (337 ዓ.ም.) “Select Demonstrations” Demonstration 1 ምዕ. 17 ገጽ 351፦ ማርቆስ 16፡16ን ሙሉ በሙሉ ይጠቅሳል፣ ከዚያም ማርቆስ 16፡17-18ን ሙሉ በሙሉ ይጠቅሳል።

“Apostolic Constitutions” መጽሐፍ 6 ክፍል 3 ምዕ. 15 (የቅርብ ጊዜ ክፍሎች በ380 ዓ.ም. አካባቢ)፦ “ጌታ እንዲህ ይላልና፣ … ‘ያመነ የተጠመቀም ይድናል፤ ያላመነ ግን ይፈረድበታል።’” (ማርቆስ 16፡16ን ይጠቅሳል)

“Apostolic Constitutions” (ከ375-380 ዓ.ም.) መጽሐፍ 7 ክፍል 1 ምዕ. 1 (መጽሐፍ 5ን እና መጽሐፍ 8ን ያወዳድሩ)፦ ማርቆስ 16፡17-18ን ቃል በቃል በኢየሱስ ክርስቶስ እንደተነገረ አድርጎ ይጠቅሳል።

የአንጾኪያው ቪክቶር (Victor of Antioch)፦ በ425-450 ዓ.ም. አካባቢ።

ንስጥሮስ (Nestorius)፦ (444 ዓ.ም.)።

የእስክንድርያው ቄርሎስ (Cyril of Alexandria) (444 ዓ.ም.)፦ የንስጥሮስን ጥቅስ እንደ ቅዱስ መጽሐፍ ይቀበለዋል።

በ450 ዓ.ም. አካባቢ፦ አሌክሳንድሪነስ (Alexandrinus) ማኑስክሪፕት።

የኢየሩሳሌሙ ሄሲቺየስ (Hesychius of Jerusalem)፦ (ከ450 ዓ.ም. በኋላ)።

አንዳንድ የ3ኛው-4ኛው ክፍለ ዘመን፦ የቦሃይሪክ ኮፕቲክ (Bohairic Coptic)።

የ3ኛው-4ኛው ክፍለ ዘመን፦ የሳሂዲክ ኮፕቲክ (Sahidic Coptic)።

የ5ኛው ክፍለ ዘመን፦ የፍሪር ወንጌላት (Freer Gospels)።

ከ400-500 ዓ.ም.፦ የኤፍሬሚ ሪስክሪፕተስ (Ephraemi Rescriptus) ማኑስክሪፕት።

“Synopsis Scripturae Sacrae” (ከ360-370 ዓ.ም. ወይም በ5ኛው ወይም በ6ኛው ክፍለ ዘመን)፦ የማርቆስ 16፡9-20ን በሌላ አገላለጽ (paraphrase) ያቀርባል።

ከ400-600 ዓ.ም.፦ የኮዴክስ ቤዛይ (Codex Bezae) ማኑስክሪፕት።

በ700 ዓ.ም. አካባቢ (~700 ዓ.ም.)፦ የባይዛንታይን (Byzantine) ጽሑፍ ቤተሰብ በስፋት።

የኋለኞቹ የመጽሐፍ ቅዱስ ጽሑፎች (በአጠቃላይ ቢያንስ 38 ጽሑፎች)፦ ፊሎክሴኒያን ሲሪያክ፣ ሃርክሊያን ሲሪያክ፣ ፓሌስቲኒያን ሲሪያን፣ ኢትዮፒክ (ግዕዝ)፣ አንዳንድ ጆርጂያን (ከአምስተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ)፣ ስላቮኒክ፣ ኢታሊክ፣ ቩልጌት፣ ፋዩሚክ ኮፕቲክ።

ለማወቅ ያህል (FYI)፦ አዋልድ መጻሕፍት የሆኑት ኒቆዲሞስ 1ኛ እና 2ኛ ወንጌል በአዲስ ልሳናት ስለመናገር፣ ስለ እባቦች እና ስለ መርዝ ይጠቅሳሉ፤ ነገር ግን ይህ ምናልባት ቆየት ብሎ የተጻፈ ነው። አንድ ምንጭ የጀስቲን ማርቲር “First Apology” ምዕ. 45 (ገጽ 178) ወደ ማርቆስ 16 እንደሚያመለክት ይናገራል፣ ነገር ግን ይህ ትክክል አይደለም፤ የጀስቲን “First Apology” ወደ ማርቆስ 16 አያመለክትም።

አዎ (የነበረ) መሆኑን የሚያሳዩ የውስጥ ማስረጃዎች፦ ምንም የለም።

አይ (አልነበረም) የሚሉ የውጭ ማስረጃዎች (External Evidence That Says No)

በ360 ዓ.ም. አካባቢ፦ ዩሴቢየስ (Eusebius) “Questions to Marianus I”

ከ325-350 ዓ.ም. ቫቲካነስ (Vaticanus)፦ በዚያ ቦታ ባዶ ክፍተት (blank space) አለ። ቫቲካነስ በጥቂት መጻሕፍት መካከል ብቻ ባዶ ክፍተቶች አሉት፣ ለምሳሌ በሚልክያስ እና በማቴዎስ መካከል ብቻ።

ከ340-350 ዓ.ም. ሲናይቲከስ (Sinaiticus)፦ በተመሳሳይ በዚያ ቦታ ባዶ ክፍተት አለው፣ ነገር ግን እርሱ በሁሉም መጻሕፍት መካከል ማለት ይቻላል ባዶ ክፍተት አለው።

ማስታወሻ፦ በሲናይቲከስ እና በቫቲካነስ ውስጥ የማርቆስ ወንጌል የሚያበቃው “ምክንያቱም” (for / በግሪክ gar) በሚለው ቃል መሆኑን ልብ በል። በግሪክ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ “ምክንያቱም” (for) በሚለው ቃል የሚያበቃ ሌላ ማንኛውም መጽሐፍ ተገኝቶ አያውቅም። በሌላ በኩል ደግሞ፣ በዚህ ቃል የሚያበቁ በርካታ የግሪክ ዓረፍተ ነገሮች እና አንቀጾች ምሳሌዎች አሉ።

ከ193-217/220 ዓ.ም.፦ የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ (Clement of Alexandria)

ከ225-254 ዓ.ም.፦ ኦሪጀን (Origen)

ከ406/407 ዓ.ም.፦ ጀሮም፣ መልእክት 120 (Epistle 120 - To Hedibia)

ሌሎች ጥንታዊ ሰነዶች፦ ቢያንስ 6 ሌሎች ጥንታዊ ማኑስክሪፕቶች እና ሲናይቲክ ሲሪያክ (Sinaitic Syriac)።

ከ900-1000 ዓ.ም.፦ የአርሜኒያ ማኑስክሪፕት፤ ክፍሉ ፓፒያስ በሚጠቅሰው አሪስቲዮን (Aristion) እንደተጨመረ ይናገራል።

አንዳንድ ጆርጂያን፦ (ከአምስተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ)።

አይ (አልነበረም) የሚያሳዩ የውስጥ ማስረጃዎች (Internal Evidence That Says No)

የተውላጠ ስም ድንገተኛ ለውጥ፦ ከቁጥር 8 ወደ ቁጥር 9 ድንገተኛ የተውላጠ ስም ለውጥ አለ። የቁጥር 8 ባለቤት (subject) ሴቶች ናቸው፣ በቁጥር 9 ላይ ያለው ተውላጠ ስም/ቅጽል “አናስታስ” (anastas) ግን ተባዕታይ (masculine) ነው። ሆኖም፣ በሌሎች ቦታዎችም በተውላጠ ስሞች ላይ ድንገተኛ ለውጦች አሉ፤ ለምሳሌ፦ “እርሱ” = የአርማትያሱ ዮሴፍ በማርቆስ 15፡46፤ “እርሱ” = ኢየሱስ በማርቆስ 15፡47 እና “እነርሱ” = ማርያም፣ ማርያም፣ እና ሰሎሜ በማርቆስ 16፡1 ላይ።

የቃላት አጠቃቀም (Vocabulary)፦ 1/3ኛው ጉልህ የሆኑ የግሪክ ቃላት በተቀረው የማርቆስ ወንጌል ላይ ጥቅም ላይ አልዋሉም ወይም በተለየ መንገድ ጥቅም ላይ ውለዋል። በአጠቃላይ 166 ቃላት ሲኖሩ፣ 101 የተለያዩ ቃላት ይገኛሉ። የመጠሪያ ስሞችን፣ መስተአምሮችን (articles) ወዘተ. ችላ ብንል፣ 75 የተለያዩ አስፈላጊ ቃላት አሉ። ከእነርሱ ውስጥ 15ቱ (አፒስቲያ (apistia) / እምነት ማጣት እና ስክሌሮካርዲያ (sklerokardia) / ለማመን እልከኛ መሆንን ጨምሮ) በሌላ የማርቆስ ክፍል ውስጥ ተጠቅሰዋል። 11 ሌሎቹ ደግሞ በተለየ ትርጉም ጥቅም ላይ ውለዋል።

ደረቅ እውነታዎች፦ ከተቀረው የማርቆስ ወንጌል ጋር ሲነጻጸር ሕያው የሆኑ ዝርዝር ሁኔታዎች የጎደሉት ይመስላል።

የወንጌል ተመሳሳይነቶች፦ ማቴዎስና ሉቃስ እስከ ቁጥር 8 መጨረሻ ድረስ ከማርቆስ ጋር ትይዩ ናቸው።

ግልጽ አይደለም የሚሉ የውጭ ማስረጃዎች (External Evidence that Says It Is Unclear)

ከ8 በላይ በሚሆኑ ጥንታዊ ማኑስክሪፕቶች ላይ የማርቆስ 16 ሙሉ በሙሉ የለም። እነርሱም የሚከተሉትን ያካትታሉ፦

p45፦ ከማርቆስ 12፡29 እና ቀጥሎ ያሉት የጠፉበት ፓፒረስ።

2386፦ ሙሉው ገጽ የጠፋበት።

1420፦ ሙሉው ገጽ የጠፋበት።

16፦ የተጎዳ ሲሆን ከማርቆስ 16፡6 ጀምሮ ያለው ሙሉ በሙሉ የለም።

304፦ ጽሑፉን እና ማብራሪያን (commentary) በአንድ ላይ ያካተተ።

ለማርቆስ ወንጌል አጭር ማጠቃለያ (መጨረሻ)

ቦሃይሪክ ኮፕቲክ [Boh]፦ የ3ኛው/የ4ኛው ክፍለ ዘመን።

ኢትዮፒክ (ግዕዝ) [Eth]፦ ከ500 ዓ.ም. አካባቢ ጀምሮ።

የማርቆስ ወንጌል ማኑስክሪፕቶች ማውጫ (A Catalogue of Manuscripts of Mark)

P45፦ ፓፒረስ 45 (225 ዓ.ም.) ~ የተጎዳ (damaged)

B፦ ቫቲካነስ (325-350 ዓ.ም.) ~ ያልተካተተ/የቀረ (omission)

À፦ ሲናይቲከስ (340-350 ዓ.ም.) ~ ያልተካተተ/የቀረ (omission)

A፦ አሌክሳንድሪነስ (በ450 ዓ.ም አካባቢ) ~ የተካተተ (inclusion)

C፦ ኤፍሬሚ (450 ዓ.ም.) ~ የተካተተ (inclusion)

D፦ ቤዛይ (500 ዓ.ም.?) ~ የተካተተ (inclusion)

L፦ ሬጂየስ (750 ዓ.ም.) ~ ድርብ ማካተት (double inclusion)

M፦ ካምፒያነስ (850 ዓ.ም.) ~ የተካተተ (inclusion)

N፦ ፑርፑሪየስ ፔትሮፖሊታነስ (550 ዓ.ም.) ~ የተጎዳ (damaged)

U፦ ናኒያነስ (900 ዓ.ም.) ~ የተካተተ (inclusion)

W፦ ዋሽንግተን (400 ዓ.ም.) ~ ከፍሪር ሎግዮን (Freer Logion) ጋር የተካተተ

D፦ ሳንጀለንሲስ (900 ዓ.ም.) ~ የተካተተ (inclusion)

Q፦ ኮሪዴቲ (800 ዓ.ም.?) ~ የተካተተ (inclusion)

P፦ ፔትሮፖሊታነስ (850 ዓ.ም.) ~ የተጎዳ/የተካተተ (ከ16፡18-20 ይጎድለዋል)

S፦ ሮሳነንሲስ (550 ዓ.ም.) ~ የተጎዳ/የተካተተ (ከ16፡14-20 ይጎድለዋል)

F፦ ቤራቲነስ (550 ዓ.ም.) ~ የተጎዳ (damaged)

Y፦ ላውረንሲስ (850 ዓ.ም.) ~ ድርብ ማካተት (አጭር ማጠቃለያ የነበረው ቅጂ እንደነበረው የሚያሳይ)

የ f1 ሚኒስኪውልስ (1, 118, 131, 209, 1582)፦ ከማስታወሻ ወይም ልዩ ምልክት ጋር የተካተተ

የ f13 ሚኒስኪውልስ (13, 346, 543, 826, 828, 69, 124, 788, 983, 1689)፦ የተካተተ

28፦ (በ1100ዎቹ?) ~ የተካተተ

33፦ (1000 ዓ.ም.) ~ የተካተተ

157፦ (1100 ዓ.ም.) ~ የተካተተ

565፦ (በ800ዎቹ ዓ.ም.) ~ የተካተተ

579፦ (በ1200ዎቹ ዓ.ም.) ~ ድርብ ማካተት

700፦ (በ1100ዎቹ? ዓ.ም.) ~ የተካተተ

892፦ (950 ዓ.ም.?) ~ የተካተተ

1071፦ (በ1100ዎቹ ዓ.ም.) ~ የተካተተ

1342፦ (በ1000ዎቹ ዓ.ም.) ~ የተካተተ

1424፦ (በ800ዎቹ ዓ.ም.) ~ የተካተተ

(በጂም ስናፕ 2ኛ (Jim Snapp II) በ2003 ዓ.ም. ከተጻፈው “Mark 16:9-20, a Study of the External Evidence” የተወሰደ)

ለማርቆስ 16፡9-20 ብቻ ልዩ የሆኑ ትምህርቶች

በረዥሙ የማርቆስ ማጠቃለያ ውስጥ ያለው እያንዳንዱ አስተምህሮ ወይም ጽንሰ-ሀሳብ ከአራት ነገሮች በስተቀር በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሌላ ቦታ ይገኛል፦

1.      ኢየሱስ ቀደም ብሎ ከማርያም መግደላዊት ሰባት አጋንንትን ማውጣቱ።

2.     የሚያምኑትን የሚከተሏቸው ምልክቶች፦ [ሲገደዱ]፣ እባቦችን በእጃቸው በደህና መያዝ ይችላሉ። (ሉቃስ 10፡19 እባቦችንና ጊንጦችን መርገጥ እንደሚችሉ ይናገራል፣ ይህም ከማርቆስ 16 ጋር ተመሳሳይ ነው)። እንዲሁም በሐዋርያት ሥራ 28፡3-6 ላይ ጳውሎስ በእባብ ተነድፎ ምንም ጉዳት ሳይደርስበት የቀረበት ምሳሌ ተሰጥቷል።

3.     [ሲገደዱ]፣ የሚገድል መርዝን በደህና መጠጣት ይችላሉ።

4.     ይህ ኢየሱስ ለደቀ መዛሙርቱ ከሰጣቸው መካከል በጽሑፍ የሰፈረ በጣም ጠንካራው (ከባዱ) ተግሣጽ ነው።

የጎደለ (የሌለ) ይዘት፦ ማርቆስ 14፡28 እና 16፡7 የኢየሱስን የገሊላ መገለጥ አይጠቅስም።

ማጠቃለያ፦ ማርቆስ 16፡9-20 በስህተት ወደ አንዳንዶቹ ማኑስክሪፕቶች ተጨምሮ ከሆነ፣ መጀመሪያ የተጨመረው ከ150 ዓ.ም. በፊት ነው። በስህተት ወጥቶ ከሆነ ደግሞ፣ የወጣው ከ217 ዓ.ም. በፊት ነው።

ጥያቄ፦ ማርቆስ 16፡9-20 እንደተቀረው የማርቆስ ወንጌል ክፍል እንደ ቅዱስ መጽሐፍ (scripture) ሊቆጠር ይገባዋልን?

መልስ፦ ማርቆስ ከጻፈው በእርግጥም ሊቆጠር ይገባዋል። ነገር ግን፣ አንዳንድ ክርስቲያኖች ይህ ክፍል ቀድሞ ስለተካተተ እና በስፋት ተቀባይነት ስላገኘ፣ በማርቆስ ፈንታ በጸሐፊው (secretary) ወይም በሌላ ሰው የተጻፈ ቢሆንም እንኳ አሁንም እንደ ቅዱስ መጽሐፍ ይቆጠራል ይላሉ። ብሩስ ሜትዝገር (Bruce Metzger) ይህን አመለካከት እንደያዘ ይነገራል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል፣ ይህን መጽሐፍ ማርቆስ እንደጻፈው ምን ማስረጃ አለ?

መልስ፦ የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ይህ ከማርቆስ እንደሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ (በሙሉ ስምምነት) ተቀብላዋለች። የሐዋርያው ዮሐንስ ደቀ መዝሙር የሆነው ፓፒያስ (Papias)፣ ጴጥሮስን ይከተል በነበረው በማርቆስ እንደተጻፈ ተናግሯል። ተጠራጣሪው የ*“Asimov’s Guide to the Bible”* ገጽ 905 እንዲሁ ፓፒያስ የተናገረውን ይጠቅሳል።

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል፣ ማርቆስ ሐዋርያ ስላልነበረ፣ የማርቆስ ወንጌል ለምን በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ሊካተት ይገባል?

መልስ፦ ማርቆስ በአጠቃላይ የጴጥሮስ አስተርጓሚ (interpreter) እንደሆነ ይታወቅ ነበር። ማስረጃው የሚከተለው ነው።

ፓፒያስ (95-110 ዓ.ም.)፦ “ከእነዚህም መካከል እርሱ [ፓፒያስ] ከሙታን ትንሣኤ በኋላ የክርስቶስ ግላዊ አገዛዝ በዚህች ምድር ላይ ሲመሠረት፣ የአንድ ሺህ ዓመት (millennium) መንግሥት እንደሚኖር ይናገራል። በተጨማሪም ቀደም ሲል ከተጠቀሰው ከአሪስቲዮን (Aristion) የተሰጡትን የጌታን ንግግሮች፣ እና የሽማግሌው የዮሐንስን (presbyter John) ትውፊቶች በራሱ ጽሑፍ አስተላልፏል። በእነዚህ ነጥቦች ላይ መረጃ ለማግኘት፣ አንባቢዎቻችንን ወደ መጻሕፍቱ ብቻ ልንመራቸው እንችላለን፤ አሁን ግን፣ ቀደም ሲል ከተወሰዱት (extracts) በተጨማሪ፣ እንደ ቀዳሚ ጉዳይ አድርገን፣ ወንጌሉን ስለጻፈው ስለ ማርቆስ እርሱ [ፓፒያስ] በሚከተሉት ቃላት የሰጠውን ትውፊት እናክላለን፦ ሽማግሌውም ይህን አለ፤ ማርቆስ የጴጥሮስ አስተርጓሚ በመሆን፣ ያስታወሰውን ሁሉ በትክክል ጻፈ። ነገር ግን የክርስቶስን ንግግሮች ወይም ድርጊቶች ያስተላለፈው በትክክለኛ ቅደም ተከተል አልነበረም።” ዩሴቢየስ “Ecclesiastical History” 3፡39 (ቅጽ 1 ገጽ 154)

የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ (193-217/220 ዓ.ም.)፦ “...ወንጌሉ የተሰጠው (የተጻፈው) ማርቆስ፣ እርሱ የጴጥሮስ አጋር በመሆኑ...” በዩሴቢየስ “Ecclesiastical History” መጽሐፍ 2 ምዕ. 15 ውስጥ የሚገኝ የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ ቁርጥራጭ ጽሑፍ (Fragment)።

ተርቱሊያን (198-220 ዓ.ም.)፦ “ይኸው የሐዋርያት አብያተ ክርስቲያናት ሥልጣን፣ በእነርሱ አማካኝነትና እንደ አጠቃቀማቸው በእኩልነት ለያዝናቸው ለሌሎች ወንጌላትም ማስረጃን ይሰጣል - ማለቴ የዮሐንስን እና የማቴዎስን ወንጌላት ነው - ማርቆስ ያሳተመው (የጻፈው) ግን፣ ማርቆስ አስተርጓሚው የነበረለት የጴጥሮስ እንደሆነ ሊረጋገጥ ይችላል። ሰዎች ብዙውን ጊዜ የሉቃስን የወንጌል አቀራረብ (ቅርጽ) ለጳውሎስ ይሰጣሉና። ደቀ መዛሙርት የሚያሳትሟቸው ሥራዎች የመምህራኖቻቸው መሆናቸው በሚገባ የሚታይ ሊሆን ይችላል።” ተርቱሊያን “Against Marcion” መጽሐፍ 4 ምዕራፍ 5 ገጽ 350።

 

ጥያቄ፦ የማርቆስ ወንጌል የተጻፈው መቼ ነው?

መልስ፦ በማርቆስ ወንጌል ላይ ያለው የፀረ-ማርሲዮናውያን መግቢያ (anti-Marcionite prolog) እንዲህ ይላል፦ “ከጴጥሮስ ሞት በኋላ፣ እርሱ [ማርቆስ] ይህንኑ ወንጌል ጻፈ...” (ከ“The Bible Knowledge Commentary: New Testament” ገጽ 99 የተወሰደ)። ኢራኒየስ በ*“Against Heresies”* መጽሐፍ 3 ምዕ. 1.1 ገጽ 414 (ከ182-188 ዓ.ም.) ላይ፣ ማርቆስ የጻፈው ከጴጥሮስና ከጳውሎስ “መሄድ (ማረፍ/ሞት)” በኋላ እንደሆነ ይናገራል፣ ይህም ከ64-65 ዓ.ም. ወዲያውኑ በኋላ ይሆናል። ነገር ግን፣ “The Expositor’s Bible Commentary” ቅጽ 8 ገጽ 608 ላይ እንደተገለጸው፣ ኢራኒየስ ማቴዎስ የተጻፈው ጴጥሮስና ጳውሎስ ገና በሕይወት እያሉ ነው ብሎ የጻፈ ሲሆን፣ ይህ ደግሞ ስህተት መሆኑን ከሞላ ጎደል እርግጠኞች ነን።

ይሁን እንጂ፣ በዩሴቢየስ “Ecclesiastical History” 6፡14.5-7 መሠረት፣ የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ ይህ ወንጌል የተጻፈው ጴጥሮስ በሮም በነበረበት ወቅት ከ45-64 ዓ.ም. ባለው ጊዜ ውስጥ ነው ይላል። ኦሪጀንም የማርቆስ ወንጌል ሲጻፍ ጴጥሮስ አሁንም በሕይወት እንደነበር ያስብ ነበር። ሃርናክ (Harnack) ደግሞ ከ62 ዓ.ም. በፊት እንደተጻፈ ገምቷል።

“The Bible Knowledge Commentary: New Testament” ገጽ 98 ላይ ማርቆስ የተጻፈበትን ዘመን መወሰን አከራካሪ (problematic) መሆኑን፣ እና ሁለቱ የተሻሉ አማራጮች ከ67-69 ዓ.ም. ወይም ከ64-68 ዓ.ም. እንደሆኑ ይናገራል።

በ*“New International Bible Commentary”* ገጽ 1157 ላይ፣ ስቴፈን ኤስ. ሾርት (Stephen S. Short) በ65 ዓ.ም. ገደማ እንደሆነ ይናገራል። በገጽ 1183 ላይ ላውረንስ ኢ. ፖርተር (Laurence E. Porter) ማርቆስ ከሉቃስ በፊት እንደተጻፈ ግልጽ መሆኑን፣ እና ሉቃስ ምናልባት በ60ዎቹ መጀመሪያ አጋማሽ ላይ ጽፎት ሊሆን እንደሚችል ይናገራል።

“The Expositor’s Bible Commentary” ቅጽ 8 ገጽ 608 ላይ፣ የተሻለው ግምት በሮም ከነበረው ታላቅ ቃጠሎ እና ከቤተ መቅደሱ መፍረስ መካከል ባለው ጊዜ ማለትም ከ65-70 ዓ.ም. እንደሆነ ይናገራል። ሆሴ ኦካላጋን (Jose O’Callaghan) በቁምራን (Qumran) ዋሻ 7 ውስጥ በ50 ዓ.ም. ገደማ የተጻፉ የማርቆስ ወንጌል ቁርጥራጮች ሊሆኑ የሚችሉ የፓፒረስ ጽሑፎችን አግኝቷል። ነገር ግን፣ “The Expositor’s Bible Commentary” ቅጽ 8 ገጽ 608 ይህ አባባል “በአዲስ ኪዳን ምሁራን ዘንድ በአብዛኛው ውድቅ ተደርጓል (cf. EBC 1:420-421, n.1)። ኦካላጋን የሚያቀርበው ማስረጃ አስተማማኝ ለመሆን እጅግ በጣም የተቆራረጠ ነው” ይላል።

“The New Geneva Study Bible” ገጽ 1558 ማርቆስ ከ70 ዓ.ም. በፊት የተጻፈ መሆን እንዳለበት ይናገራል። ሆኖም፣ ሉቃስ እና የሐዋርያት ሥራ በ62 ዓ.ም. ገደማ ተጠናቀው ከነበረ፣ ማርቆስ ከ62 ዓ.ም. የበለጠ ቀደም ብሎ የተጻፈ ይሆናል ሲል ያክላል።

“The NIV Study Bible” ገጽ 1490 በ50ዎቹ ወይም በ60ዎቹ፣ ወይም በ70 ዓ.ም. ኢየሩሳሌም ከመፍረሷ ጥቂት ቀደም ብሎ ሊሆን እንደሚችል ይናገራል።

“The New International Dictionary of the Bible” ገጽ 622 ከ65-70 ዓ.ም. እንደነበር ይናገራል፣ ምንም እንኳ አንዳንድ ወግ አጥባቂዎች (conservatives) በ50ዎቹ ውስጥ ያለውን ጊዜ ቢደግፉም።

“The Wycliffe Bible Dictionary” ገጽ 1078 አብዛኞቹ ተርጓሚዎች የማርቆስን ዘመን ከ65-70 ዓ.ም. እንደሆነ ቢገልጹም፣ በጣም ሊሆን የሚችለው ዘመን ግን ከ67-70 ዓ.ም. መሆኑን ይናገራል።

“The Believer’s Bible Commentary” ገጽ 1318 አንዳንዶች በ50ዎቹ መጀመሪያ ላይ እንደሆነ ቢጠቅሱም፣ ከ57-60 ዓ.ም. ያለው ዘመን በጣም ሊሆን የሚችል መሆኑን ይናገራል።

“The Dictionary of Jesus and the Gospels” ገጽ 528 የተጻፈው በ60ዎቹ መገባደጃ፣ ማለትም ከ68-70 ዓ.ም. ላይ መሆኑን ይናገራል።

ተጠራጣሪው የ*“Asimov’s Guide to the Bible”* ገጽ 903 ማርቆስ የተጻፈው ከ64 ዓ.ም. ጥቂት ቆይቶ ሊሆን እንደሚችል ይናገራል። እስከ 66 ዓ.ም. ድረስ ላይጻፍ ቢችልም፣ ማቴዎስና ሉቃስ ከማርቆስ ወንጌል የተወሰዱ ጽሑፎችን መጠቀማቸውን መሠረት በማድረግ፣ ከ70 ዓ.ም. ብዙም የራቀ ሊሆን እንደማይችል ይከራከራል።

 

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል፣ ዛሬ ያለው ቅዱስ መጽሐፍ በመጀመሪያ ከተጻፈው አስተማማኝ በሆነ መንገድ ተጠብቆ (preservation) የቆየ መሆኑን እንዴት እናውቃለን?

መልስ፦ ቢያንስ ሦስት ጥሩ ምክንያቶች አሉ።

1.      በኢሳይያስ 55፡10-11፤ ኢሳይያስ 59፡21፤ ኢሳይያስ 40፡6-8፤ 1ኛ ጴጥሮስ 1፡24-25፤ እና ማቴዎስ 24፡35 ላይ እግዚአብሔር ቃሉን እንደሚጠብቅ ቃል ገብቷል።

2.     የጥንት ቤተ ክርስቲያን ማስረጃዎች። ብዙ ጸሐፊዎች ማርቆስን ጠቅሰውታል።

1ኛ ቀለሜንጦስ (1 Clement) ምዕ. 15 ገጽ 9፦ የማርቆስ 7፡6ን ይጠቅሳል፣ ምንም እንኳ ይህ የማቴዎስ 15፡8 እና የኢሳይያስ 29፡13 ጥቅስም ጭምር ቢሆንም።

የበርናባስ መልእክት (Epistle of Barnabas) (ከ70-130 ዓ.ም. አካባቢ) ምዕ. 5 ገጽ 139፦ ማርቆስ 2፡17ለ (ይህም በማቴ 9፡13ለ እና በሉቃ 5፡32 ላይም ይገኛል) ይጠቅሳል። (ግማሽ ጥቅስ)

ፓፒያስ (95-110 ዓ.ም.)፦ የማርቆስን፣ የማቴዎስን፣ የዮሐንስን አንደኛ መልእክት እና የጴጥሮስን መልእክት መጻሕፍት በስም ይጠቅሳል። ይህም በዩሴቢየስ “Ecclesiastical History” መጽሐፍ 3 ምዕ. 39 ቁርጥራጭ 6 (Fragment 6) ላይ ይገኛል። ዩሴቢየስ ይህን ሲጽፍ 2ኛ ጴጥሮስን ተጠራጥሮ ስለነበር፣ የጴጥሮስ መልእክት የሚለው ወደ 1ኛ ጴጥሮስ የሚያመለክት ይሆናል።

ፖሊካርፕ (Polycarp) (በ150 ዓ.ም. አካባቢ)፦ የማርቆስ 14፡38ለ ግማሽ ቁጥር ይጠቅሳል። ፖሊካርፕ ወደ ፊልጵስዩስ ሰዎች የጻፈው መልእክት ምዕ. 7 ገጽ 34-35

ጀስቲን ማርቲር (Justin Martyr) (ከ138-165 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ከማርቆስ ሁለት ቁጥሮችን ይጠቅሳል፦ 2፡17 እና 12፡25። በሁለቱም ላይ በአዳኙ እንደተነገሩ ይጠቅሳቸዋል።

መናፍቁ ታቲያን (Tatian) (በ172 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ዲያቴሳሮን (Diatessaron) የተባለውን የአራቱ ወንጌላት ስምምነት (harmony) ጽፏል። በውስጡ በማርቆስ ወንጌል ያሉ 437.5 ቁጥሮችን ይጠቅሳል። ይህ ከመላው ወንጌል 64.6% ነው።

የሰርዴሱ መሊጦ (Melito of Sardis) (ከ170-180 ዓ.ም.)፦ ሉቃስን እና ማርቆስን “ወንጌል” ብሎ ይጠቅሳል። 1ኛ ቆሮንቶስ በሐዋርያው እንደተጻፈ ይጠቅሳል። ከዕብራውያን መልእክትም ይጠቅሳል። Oration on the Lord’s Passion ምዕ. 9 ገጽ 760-761

የግኖስቲክ መናፍቁ ፕቶለሚ (Ptolemy) (ከ188 ዓ.ም. በፊት)፦ ኢራኒየስ እንዳለው የማርቆስ 15፡34ን ይጠቅሳል።

የሊዮኑ ኢራኒየስ (Irenaeus of Lyons) (ከ182-188 ዓ.ም.)፦ 18 የማርቆስ ቁጥሮችን ሙሉ በሙሉ ወይም በከፊል ይጠቅሳል። በ*“Irenaeus Against Heresies”* መጽሐፍ 3 ምዕራፍ 10.5 ገጽ 425 ላይ ማርቆስ፣ የጴጥሮስ አስተርጓሚና ተከታይ እንደሆነ በወንጌል ትረካው ይጠቅሳል፣ እናም የማርቆስ 1፡2ሀን ይጠቅሳል። በመጀመሪያዎቹ አሥራ ሁለት የማርቆስ ምዕራፎች ውስጥ ኢራኒየስ የጠቀሳቸው ወይም በሌላ አገላለጽ (paraphrase) ያቀረባቸው ማርቆስ 1፡1፣ 2፣ 24፤ 3፡27፤ 4፡28፤ 5፡31፤ 9፡23፤ 10፡38፤ 13፡32፤ 14፡21ለ፤ 16፡19 ናቸው። በተጨማሪም ኢራኒየስ በማርቆስ 6፡41፣ 44፤ 9፡2፤ 10፡17፤ 13፡33 ላይ በውስጠ-ታዋቂነት (alludes) ይጠቁማል።

የሊዮኑ ኢራኒየስ (Irenaeus of Lyons) (ከ182-188 ዓ.ም.)፦ “በወንጌሉ ማጠቃለያ ላይ ማርቆስ እንዲህ ይላል” ብሎ የማርቆስ 16፡19ን ሙሉ በሙሉ ይጠቅሳል። Irenaeus Against Heresies መጽሐፍ 3 ምዕ. 10.5 ገጽ 426። ኢራኒየስ፣ ኢየሱስ በእባቦችና በጊንጦች ላይ የመረገጥ ኃይል መስጠቱን ይጠቅሳል፣ ይህም ወደ ሉቃስ 10፡19 የሚያመለክት ሲሆን፣ በተጨማሪም ወደ ማርቆስ 16፡17፣ 18 ሊያመለክት ይችላል።

የሙራቶሪያን ቀኖና (Muratorian Canon) (በ170 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ከሌሎቹ ሦስት ወንጌላት ጋር ማርቆስንም ይጠቅሳል።

የእስክንድርያው ቀለሜንጦስ (Clement of Alexandria) (ከ193-217/220 ዓ.ም.)፦ ማርቆስ 10፡17-31ን “እነዚህ ነገሮች በማርቆስ ወንጌል ውስጥ ተጽፈዋል” በማለት በሌላ አገላለጽ (paraphrases) ያቀርባል። Who is the Rich Man That Shall be Saved? ምዕ. 5 ገጽ 592

ተርቱሊያን (Tertullian) (ከ198-220 ዓ.ም.)፦ የማቴዎስን፣ የማርቆስን፣ የሉቃስን፣ የዮሐንስን፣ የራእይን እና የብዙዎቹን የጳውሎስ መልእክቶች ጸሐፊነት (authorship) ያጎላል፤ በ*“Five Books Against Marcion”* መጽሐፍ 4 ምዕ. 5 ገጽ 350።

ሂፖሊተስ (Hippolytus) (ከ225-235/6 ዓ.ም.)፦ እንዲህ ሲል ጽፏል፦ “ሐዋርያው ጳውሎስም ሆነ ያ የተቆረጠ ጣት ያለው ማርቆስ እንደዚህ ያሉትን (ትምህርቶች) አላስተማሩም። ከእነዚህ (አስተምህሮዎች) ውስጥ የትኛውም በማርቆስ ወንጌል አልተጻፈምና።” Refutation of All Heresies መጽሐፍ 7 ምዕ. 18 ገጽ 112። በተጨማሪም ሂፖሊተስ የማርቆስ 10፡38 ግማሹን ይጠቅሳል፤ Refutation of All Heresies መጽሐፍ 5 ምዕ. 3 ገጽ 53። ሂፖሊተስ ማቴዎስ 19፡17ን፣ ማርቆስ 10፡18ን እና ሉቃስ 18፡19ን በመጥቀስ “በአዳኙ (by the Savior)” እንደተነገሩ በ*“Refutation of All Heresies”* መጽሐፍ 5 ምዕ. 2 ገጽ 50 ላይ ይናገራል።

ኮሞዲያነስ (Commodianus) (በ240 ዓ.ም. አካባቢ)፦ በማርቆስ 12፡42 እና በሉቃስ 21፡2 ላይ በውስጠ-ታዋቂነት ይጠቁማል። Instructions of Commodianus ምዕ. 72 ገጽ 217

ኦሪጀን (Origen) (ከ225-253/254 ዓ.ም.)፦ ከማርቆስ ወንጌል በስፋት ይጠቅሳል። ጥቅሶቹ የማርቆስ 1፡1-2ን ያካትታሉ። በተጨማሪም በማርቆስ ወንጌል ላይ የተሟላ ማብራሪያ (commentary) ጽፏል። ኦሪጀን ማቴዎስን፣ ማርቆስን፣ ሉቃስን እና ዮሐንስን ይጠቅሳል፤ Origen Against Celsus መጽሐፍ 5 ምዕ. 56 ገጽ 568። በተጨማሪም ማቴዎስ 18፡1ን ይጠቅሳል፤ Origen’s Commentary on Matthew መጽሐፍ 13 ምዕ. 14 ገጽ 482።

Treatise on Rebaptism (ከ250-258 ዓ.ም. አካባቢ) ምዕ. 17 ገጽ 677፦ “በማርቆስም መሠረት በተመሳሳይ ዓላማ ለዘብዴዎስ ልጆች እንዲህ አለ” ይላል። በተጨማሪም ወደ ማርቆስ 16፡8 ያመለክታል።

የካርታጁ ሲፕሪያን (Cyprian of Carthage) (ከ246-258 ዓ.ም. አካባቢ)፦ “በማርቆስም መሠረት፦ ‘ለሰው ልጆች ኃጢአትና ስድብ ሁሉ ይሰረይላቸዋል፤ በመንፈስ ቅዱስ ላይ የሚሳደብ ግን ሁሉ የዘላለም ኃጢአት ዕዳ ይሆንበታል እንጂ ፈጽሞ አይሰረይለትም።’” (ማርቆስ 3፡28-29) Treatises of Cyprian Treatise 3 ምዕ. 28 ገጽ 542

የቂሣርያው ፊርሚሊያን (Firmilian of Caesarea) ለሲፕሪያን (256 ዓ.ም.)፦ የማርቆስ 13፡6ን “በጌታ ራሱ” እንደተነገረ ይጠቅሳል። (መልእክት 74 ምዕ. 9 ገጽ 392)

የእስክንድርያው ዲዮናስዮስ (Dionysius of Alexandria) (ከ246-265 ዓ.ም.)፦ “ማቴዎስ እንዳለው ‘በሰንበት መጨረሻ’ ነበር፤ ዮሐንስ እንደጻፈው ‘ገና ጨለማ ሳለ በማለዳ’ ነበር፤ ሉቃስ እንዳስቀመጠው ‘በጣም በማለዳ’ ነበር፤ እንዲሁም ማርቆስ እንደሚነግረን ‘በጣም በማለዳ ፀሐይ ስትወጣ’ ነበር። ስለዚህ የተነሳበትን ትክክለኛ ሰዓት ማንም በግልጽ አላሳየንም።” Letter 5 to the bishop Basilides ገጽ 94

የእስክንድርያው ቲዮናስ (Theonas of Alexandria) (በ300 ዓ.ም. አካባቢ)፦ በማርቆስ 11፡25 ላይ በውስጠ-ታዋቂነት ይጠቁማል፦ “እርሱ ኃጢአታችሁን ይቅር እንዲላችሁ እንደምትመኙ፣ እናንተም ደግሞ ኃጢአታቸውን ይቅር በሉ፤” Letter to Lucianus, the Chief Chamberlain ምዕ. 9 (ቅጽ 6) ገጽ 160

አዳማንቲየስ (Adamantius) (በ300 ዓ.ም. አካባቢ)፦ “ከወንጌላት እነዚህ የፈጠራ ሥራዎች (fabrications) እንዳልሆኑ ባሳይህ ትስማማለህ? ... የክርስቶስ ደቀ መዛሙርት ጽፈዋቸዋል፦ ዮሐንስና ማቴዎስ፤ ማርቆስና ሉቃስ።” Dialogue on the True Faith First Part “b 5” ገጽ 41

የፔታው ቪክቶሪነስ (Victorinus of Petau) (በ304 ዓ.ም. በሰማዕትነት የሞተ)፦ ማቴዎስን፣ ማርቆስን፣ እና ሉቃስን ይጠቅሳል። Commentary on the Apocalypse of the Blessed John ከምዕራፍ 4 7-10 ገጽ 348

ሜቶዲየስ (Methodius) (ከ270-311/312 ዓ.ም.)፦ (ግማሽ ጥቅስ) የማርቆስ 11፡9ለን ይጠቅሳል፣ ይህም በመዝሙር 118፡26ሀ፤ በማቴዎስ 21፡9ለ፤ በሉቃስ 19፡38ሀ፤ እና በዮሐንስ 12፡13ለ ላይም ይገኛል። “ከልብሳችን ይልቅ ልባችንን በፊቱ እናንጥፍ፤ በመዝሙርና በውዳሴ የምስጋና ጩኸታችንን ወደ እርሱ እናሰማ፤ ያለማቋረጥም ‘በጌታ ስም የሚመጣ የተባረከ ነው’ ብለን እንጩኽ፤” Oration on the Psalms ምዕ. 1 ገጽ 394

የእስክንድርያው አትናቴዎስ (Athanasius of Alexandria) (በ318 ዓ.ም. አካባቢ)፦ የማርቆስ 12፡29ን ከፊል “ጌታችንና አዳኛችን ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲህ ይላል” በማለት ይጠቅሳል፤ Against the Heathen ምዕ. 6 ገጽ 7። ከሉቃስ 4፡34 ጋር ተመሳሳይ የሆነውን የማርቆስ 5፡7ን በ*“Incarnation of the Word”* ምዕ. 32.5 ገጽ 53 ላይ ይጠቅሳል። አትናቴዎስ ከማቴዎስ 24፡42 ጋር ተመሳሳይ የሆነውን የማርቆስ 13፡35ን በ*“Incarnation of the Word”* ምዕ. 56.5 ገጽ 66 ላይ ይጠቅሳል። አትናቴዎስ ከ325 ዓ.ም. በፊት በማርቆስ ወንጌል ላይ ወደ ሌላ ምንም ቁጥር ባያመለክትም፣ ከ325 ዓ.ም. በኋላ ግን በማርቆስ ወንጌል ውስጥ ያሉ ብዙ ቁጥሮችን ይጠቅሳል።

ላክታንቲየስ (Lactantius) (ከ303-325 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ስለ አምስቱ እንጀራና ሁለቱ ዓሣዎች ክስተት ሲናገር ማቴዎስ 14፣ ማርቆስ 6፣ ሉቃስ 9፣ እና ዮሐንስ 6ን በውስጠ-ታዋቂነት ይጠቁማል። The Divine Institutes መጽሐፍ 4 ምዕ. 15 ገጽ 115

ላክታንቲየስ (ከ303-325 ዓ.ም. አካባቢ)፦ “ቅዱሳት መጻሕፍት” ኢየሱስ “ነፋሳት እንዲታዘዙ፣ ባሕር እንዲያገለግለው፣ በሽታዎች እንዲርቁ፣ ሙታን እንዲታዘዙ እንዳደረገ” ያስተምራሉ ብሎ ሲናገር ማቴዎስ 8፣ ማርቆስ 4፣ እና ሉቃስ 8ን በውስጠ-ታዋቂነት ይጠቁማል። The Divine Institutes መጽሐፍ 4 ምዕ. 15 ገጽ 116

(የትኞቹ ቁጥሮች እና የቁጥሮች ክፍሎች (fractions) እንደተጠቀሱ እና እንዳልተጠቀሱ ለማወቅ ቀጣዩን ጥያቄ ተመልከት።)

ከኒቂያ ጉባኤ በኋላ (After Nicea)

የዩሴቢየስ “Ecclesiastical History” (318 ዓ.ም.)፦ መጽሐፍ 3 ምዕ. 24 ገጽ 152 በአራቱ ወንጌላት ማለትም በማቴዎስ፣ በማርቆስ፣ በሉቃስ፣ እና በዮሐንስ ላይ ይወያያል። (Nicene and Post-Nicene Fathers Second Series ቅጽ 1 ገጽ 152)

ጁቬንከስ (Juvencus) (329 ዓ.ም.)፦ አራቱንም ወንጌላት በማጣመር ታላቅ ግጥም (epic poem) ጽፏል።

ሄጀሞኒየስ (Hegemonius) (በ350 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ስለ አርኬላዎስ (Archelaus) (262-278 ዓ.ም.) ሲጽፍ ማርቆስ 2፡9ን በንግግሮቹ በአንዱ በኢየሱስ እንደተነገረ አድርጎ ይጠቅሳል፤ Disputation with Manes ምዕ. 42 ገጽ 217።

የእስክንድርያው አትናቴዎስ (367 ዓ.ም.)፦ የአዲስ ኪዳንን መጻሕፍት ዘርዝሯል፤ በ*“Festal Letter 39” ገጽ 552*።

የፖይቲየርስው ሂላሪ (Hilary of Poitiers) (355-367/368 ዓ.ም.)፦ በሥልጣን (authoritatively) ዮሐንስን፣ ሉቃስን፣ ማቴዎስን፣ እና ማርቆስን ይጠቅሳል፤ On the Trinity መጽሐፍ 10 ምዕ. 43 ገጽ 193።

Synopsis Scripturae Sacrae (350-370 ዓ.ም. ወይም በ5ኛው ክፍለ ዘመን)፦ ማርቆስ የአዲስ ኪዳን ክፍል መሆኑን ይጠቅሳል። የማርቆስ 1፡1-2ን ሙሉ በሙሉ ይጠቅሳል።

የቀጰዶቅያው ባስልዮስ (Basil of Cappadocia) (357-378/379 ዓ.ም.)፦ ማርቆስ 13፡32ን በኢየሱስ እንደተነገረ አድርጎ ይጠቅሳል፤ በ*“Letter 8” ምዕ. 7 ገጽ 119*።

አምብሮሲያስተር (Ambrosiaster) (ከ384 ዓ.ም. በኋላ)

የኢየሩሳሌሙ ቄርሎስ (Cyril of Jerusalem) (በ349-386 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ማርቆስ 1፡1 እና 1፡4ን እንደ ወንጌል ይጠቅሳል፤ Lecture 3.6 ገጽ 15።

የቼልተንሃም ቀኖና (Cheltenham Canon / ሞምሰን ካታሎግ) (በ360-370/390 ዓ.ም. አካባቢ)፦ አራቱንም ወንጌላት ይጠቅሳል።

የሚላኑ አምብሮስ (Ambrose of Milan) (370-390 ዓ.ም.)

አምፊሎቺየስ (Amphilochius) (ከ397 ዓ.ም. በፊት)፦ በ*“Iambi ad Seleucum”* ውስጥ ከማርቆስ ይጠቅሳል።

ዲዲመስ ዕውሩ (Didymus the Blind) (398 ዓ.ም.)

የኤሜሳው አስቴሪየስ (Asterius of Emesa) (በ400 ዓ.ም. አካባቢ)

የቅድስት ካትሪን የሶርያ ካታሎግ (Syrian Catalogue of St. Catherine’s) (በ400 ዓ.ም. አካባቢ)

ሴቨሪያን (Severian) (ከ400-408 ዓ.ም. በስፋት የኖረ/የሠራ)

የሰላሚሱ ኤጲፋንዮስ (Epiphanius of Salamis) (360-403 ዓ.ም.)፦ የማርቆስ ወንጌልን ይጠቅሳል፤ The Panarion ክፍል 3 ምዕ. 44 ገጽ 345።

ጀሮም (Jerome) (317-420 ዓ.ም.)፦ አራቱንም ወንጌላት በስም ይጠቅሳል፤ በ*“letter 53.9” ገጽ 101*።

ዮሐንስ አፈወርቅ (John Chrysostom) (በ406 ዓ.ም. በሰማዕትነት የሞተ)፦ ማርቆስን ይጠቅሳል፤ በ*“Homily 4” ገጽ 20 (ቅጽ 10)*።

ክሮማቲየስ (Chromatius) (በ407 ዓ.ም. የሞተ)

የብራጋው ኦሮሲየስ/ሆሲየስ (Orosius/Hosius of Braga) (414-418 ዓ.ም.)፦ ማቴዎስ 26፡47-50፤ ማርቆስ 14፡43-46፤ ሉቃስ 22፡47-48፤ ዮሐንስ 18፡3-9ን በውስጠ-ታዋቂነት ይጠቁማል፤ Defense Against the Pelagians ምዕ. 8 ገጽ 124።

ዮሐንስ ካሲያን (John Cassian) (ከፊል-ፔላጅያን / Semi-Pelagian) (419-430 ዓ.ም.)፦ ማርቆስ 9፡23 ከወንጌል እንደሆነ ተነግሯል፤ በ*“Conference of the Abbot Paphnutius” ምዕ. 16 ገጽ 327*።

የሂፖው አውግስጢኖስ (Augustine of Hippo) (354-430 ዓ.ም.)

ማርከስ ኤሪሚታ (Marcus of Eremita) (ከ430 ዓ.ም. በኋላ)፦ ማርቆስን ይጠቅሳል።

የአፓሜያው ፖሊክሮኒየስ (Polychronius of Apamea) (ከ428-431 በስፋት የሠራ)፦ ማርቆስ 13፡2ን ይጠቅሳል።

የቂሮሱ ቴዎዶሬት (Theodoret of Cyrus) (ኤጲስ ቆጶስና የታሪክ ምሁር) (423-458 ዓ.ም.)

የኢየሩሳሌሙ ሄሲቺየስ (Hesychius of Jerusalem) (እስከ 450 ዓ.ም.)፦ አራቱንም ወንጌላት ይጠቅሳል።

ስፔኩለም (Speculum) (በአምስተኛው ክፍለ ዘመን)

ፕሮክለስ (Proclus) (412-485 ዓ.ም.)፦ ማርቆስ 14፡5ን ይጠቅሳል።

የመናፍቃን እና የሐሰት (Spurious) መጻሕፍት ማስረጃዎች

የኤንክራቲት መናፍቅ ታቲያን (Tatian) (በ172 ዓ.ም. አካባቢ)፦ “በአራቱ በኩል (through the four)” ማለት የሆነውን ዲያቴሳሮን (Diatessaron) የተባለውን የአራቱ ወንጌላት ስምምነት ጽፏል። በውስጡ በማርቆስ ወንጌል ያሉ 402 ቁጥሮችን ይጠቅሳል። ይህ ከመላው የማርቆስ ወንጌል 59.3% ነው።

የሐዋርያት ሥርዓት (Apostolic Constitutions) (375-380 ዓ.ም.)

የአርዮሳዊው መናፍቅ የሲዚከሱ ዩኖሚየስ (Eunomius of Cyzicus) (በ360-394 ዓ.ም. አካባቢ)፦ ማርቆስ 10፡18ን (ከእግዚአብሔር በቀር ቸር ማንም የለም) በውስጠ-ታዋቂነት ይጠቁማል፤ Apologetic Letter ምዕ. 21 ገጽ 61።

የንስጥሮስ “Bazaar of Heracleides” (451/452 ዓ.ም.)

3. የማኑስክሪፕት ማስረጃዎች (Early Manuscripts)

በእጃችን ያሉ እጅግ ጥንታዊ የማርቆስ ማኑስክሪፕቶች የሚያሳዩት፣ ጥቃቅን የማኑስክሪፕት ልዩነቶች እና አንድ ትልቅ ልዩነት እንዳሉ ነው፤ ነገር ግን አንዳችም ሥነ-መለኮታዊ ጉልህ ስህተቶች የሉም። የማርቆስ መጨረሻ (The ending of Mark) በመላው አዲስ ኪዳን ውስጥ እጅግ አስደናቂው (notable) የማኑስክሪፕት ልዩነት ነው።

p45 ቼስተር ቢቲ 1ኛ (Chester Beatty I)፦ አራቱንም ወንጌላትና የሐዋርያት ሥራን የያዘ (100-150 ዓ.ም.)። (ቀደም ሲል የ2ኛው መገባደጃ ወይም የ3ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ እንደሆነ ይታሰብ ነበር)። የያዛቸው ክፍሎች፦ ማር 4፡36–5፡2፤ 5፡16–26፤ 5፡38–6፡3፤ የ6፡15 ሁለት ፊደላት፤ 6፡16–25፣ 36–50፤ 7፡3–15፤ 7፡25–8፡1፤ 8፡10–26፤ 8፡34–9፡8፤ የ9፡9 አራት ፊደላት፤ 9፡18–31፤ 11፡27–12፡1፤ 12፡5–8፣ 13–19፣ 24–28 [በአጠቃላይ 147 ቁጥሮች]።

“The Complete Text of the Earliest New Testament Manuscripts” በገጽ 146 ላይ የp45ን ከፊል የሚያሳይ ፎቶግራፍ አለው። በገጽ 150-151 ላይ ቅጂው ነጻ የሆነ የሌላ አገላለጽ (loose paraphrase) እንደነበርና የእያንዳንዱን ሐረግ ሐሳብ ለማውጣት እንደሞከረ ይናገራል።

“A General Introduction to the Bible” ገጽ 389 የመጀመሪያው ጥቅል (scroll) ወደ 220 ገጾች (leaves) እንዳሉት እንደሚታሰብ፣ ከእነዚህም ውስጥ እኛ እጅ የደረሱት 30 ገጾች ብቻ ሲሆኑ፣ ከእነዚያም ውስጥ 6ቱ ከማርቆስ ወንጌል የተገኙ ናቸው ይላል።

3ኛው ክፍለ ዘመን፦ The Text of the New Testament (1968)

3ኛው ክፍለ ዘመን፦ አላንድ (Aland) እና ሌሎችም፣ ሦስተኛ እትም (1975)

3ኛው ክፍለ ዘመን፦ አላንድ (Aland) እና ሌሎችም፣ አራተኛ የተሻሻለ እትም (1998)

የ2ኛው መገባደጃ ወይም የ3ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ፦ The Complete Text of the Earliest New Testament Manuscripts (1999)።

p84፦ ማር 2፡2–5፣ 8–9፤ 6፡30–31፣ 33–34፤ 36–37፣ 39–41 እንዲሁም ዮሐንስ 5፡5፤ 17፡3፣ 7–8 (በ6ኛው ክፍለ ዘመን የተጻፈ)።

p88፦ ማር 2፡1–26 (በ4ኛው ክፍለ ዘመን የተጻፈ)።

ቫቲካነስ [B] (325-350 ዓ.ም.)፣ ሲናይቲከስ [Si] (340-350 ዓ.ም.)፣ እና አሌክሳንድሪነስ [A] (በ450 ዓ.ም. አካባቢ)፦ የማርቆስ ወንጌልን ሙሉ በሙሉ ይዘዋል።

የዋሽንግተን ኮዴክስ (Washington Codex) (በ4ኛው/5ኛው ክፍለ ዘመን)፦ ከማርቆስ 15፡13-38 በስተቀር የማርቆስን ወንጌል ሙሉ በሙሉ ጠብቆ አቆይቷል።

የቁምራን (Qumran) ዋሻ 7 ቁርጥራጮች፦ ሆሴ ኦካላጋን በ50 ዓ.ም. የተጻፈ፣ የማርቆስ ወንጌል ቁርጥራጮች ሊሆኑ የሚችሉ የፓፒረስ ጽሑፎችን አግኝቷል። ነገር ግን “The Expositor’s Bible Commentary” ቅጽ 8 ገጽ 608 ይህ አባባል “በአዲስ ኪዳን ምሁራን ዘንድ በአብዛኛው ውድቅ ተደርጓል (cf. EBC 1:420-421, n.1)። ኦካላጋን የሚያቀርበው ማስረጃ አስተማማኝ ለመሆን እጅግ በጣም የተቆራረጠ ነው” ይላል።

ካርስተን ቲድ (Carston Thiede) ማርቆስ 6፡52-53 በቁምራን ዋሻ 7 ውስጥ እንደ 7Q5 ጥቅል ተጠብቆ ይገኛል በማለት ይከራከራል። ሆኖም ይህ አከራካሪ (controversial) ነው፤ አብዛኞቹ ወግ አጥባቂ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን ይህንን አይቀበሉትም። ተቺዎቹ እንኳን 7Q5 በእርግጥ ማርቆስ 6፡52-53 ሊሆን ይችላል ቢሉም፣ ቁርጥራጩ ለማንበብ በጣም አስቸጋሪ በመሆኑ አብዛኞቹ ምሁራን ወዲህም ሆነ ወዲያ ብሎ መደምደም አይቻልም ይላሉ።

ቦሃይሪክ ኮፕቲክ [Boh]፦ የ3ኛው/4ኛው ክፍለ ዘመን

ሳሂዲክ ኮፕቲክ [Sah]፦ የ3ኛው/4ኛው ክፍለ ዘመን

አርሜኒያን [Arm]፦ ከ5ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ

ጆርጂያን [Geo]፦ ከ5ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ

ኢትዮፒክ (ግዕዝ) [Eth]፦ ከ500 ዓ.ም. አካባቢ ጀምሮ

ሃርክሊያን ሲሪያን (Harclean Syrian) [Syr H]

(ስለ ጥንታዊ የማርቆስ ማኑስክሪፕቶች የበለጠ መረጃ ለማግኘት www.BibleQuery.org/MarkManuscripts.htmlን ተመልከት።)

የቀኖና ጥቅሶች (Pre-Nicene Citations)

ጥያቄ፦ በማርቆስ ወንጌል ውስጥ፣ ከኒቂያ ጉባኤ በፊት የነበሩ (ከ325 ዓ.ም. በፊት) ጸሐፊዎች የትኞቹን ቁጥሮች እና የቁጥሮች ክፍሎች (fractions) ጠቅሰዋቸዋል?

መልስ፦ ከ325 ዓ.ም. በፊት የነበሩ የቤተ ክርስቲያን ጸሐፊዎች፣ በማርቆስ ውስጥ ካሉት ቁጥሮች 77.3% ያህሉን ጠቅሰዋል። ይህም ማለት 524.38 ቁጥሮች ማለት ነው። በሌላ አነጋገር፣ በማርቆስ ወንጌል ውስጥ ከሚገኙት 402 ቁጥሮች መካከል ከ153.62 ቁጥሮች በስተቀር እያንዳንዱ ቁጥር ተጠቅሷል።

ያልተጠቀሱት ቁጥሮች እና የቁጥሮች ክፍሎች (fractions) የሚከተሉት ናቸው፦

ምዕራፍ 1፦ 1:4ሀ (8/15 ቃላት)፤ 1:20ለ (12/19 ቃላት)፤ 1:22ለ (12/18 ቃላት)፤ 1:27ለ (21/24 ቃላት)፤ 1:29ሀ (6/17 ቃላት)፤ 1:30-32፤ 1:34፤ 1:39ሀ (11/15 ቃላት)፤ 1:40

ምዕራፍ 2፦ 2:2ለ (5/16 ቃላት)፤ 2:13፤ 2:15፤ 2:16መ (5 እንጂ 7 አይደለም፣ ከ12 ቃላት)፤ 2:17ሀ (8/23 ቃላት)፤ 2:18ሀ (9/31 ቃላት)፤ 2:23ለ (10/20 ቃላት)

ምዕራፍ 3፦ 3:1ሀ (9/14 ቃላት)፤ 3:6መ (5 ቃላት)፤ 3:13፤ 3:17-18፤ 3:19ለ (4/7 ቃላት)፤ 3:22-23፤ 3:26ሀ (9/15 ቃላት)፤ 3:27ሀ (6/26 ቃላት)፤ 3:32-35

ምዕራፍ 4፦ 4:1መ (7 እንጂ 6 አይደለም፣ 9 እንጂ 11 ቃላት አይደለም)፤ 4:2፤ 4:3ሀ (2/5 ቃላት)፤ 4:4ሀ (2/3 ጥቅስ)፤ 4:5ሀ (2/3 ጥቅስ)； 4:12መ (1 እንጂ 5 አይደለም፣ 11 ቃላት)፤ 4:21፤ 4:24ሀ (3/15 ቃላት)፤ 4:30ሀ (2/14 ቃላት)፤ 4:34

ምዕራፍ 5፦ 5:5ለ (13/19 ቃላት)； 5:8፤ 5:10ለ (1/11 ቃላት)፤ 5:12፤ 5:13መ (10 እንጂ 17 ቃላት አይደለም)፤ 5:17መ (2 እንጂ 4 አይደለም፣ 3 ቃላት)； 5:18-19፤ 5:21ለ (5/21 ቃላት)፤ 5:22፤ 5:24ሀ (4/12 ቃላት)； 5:31ሀ (13/16 ቃላት)፤ 5:32፤ 5:33ለ (3/20 ቃላት)፤ 5:34ሀ (5/20 ቃላት)፤ 5:35-36፤ 5:40መ (7 ቃላት)፤ 5:41መ (7 ቃላት)

ምዕራፍ 6፦ 6:1ሀ (3/15 ቃላት)፤ 6:3መ (4 ቃላት)፤ 6:4ሀ (5/25 ቃላት)； 6:7፤ 6:8ሀ (3/21 ቃላት)፤ 6:10፤ 6:11ሀ (3/23 ቃላት)፤ 6:14ሀ (5/28 ቃላት)፤ 6:15ሀ (9/15 ቃላት)፤ 6:17ለ (2/24 ቃላት)፤ 6:32፤ 6:34መ (5 ቃላት)； 6:37-38፤ 6:41መ (10 ቃላት)； 6:43ለ (4/10 ቃላት)፤ 6:44፤ 6:46-50፤ 6:51ለ (11/18 ቃላት)፤ 6:53

ምዕራፍ 7፦ 7:6ሀ (14/29 ቃላት)፤ 7:10ሀ (2/19 ቃላት)፤ 7:17ለ (10/15 ቃላት)፤ 7:25ለ (6/19 ቃላት)፤ 7:26መ (9 ቃላት)፤ 7:27ሀ (17/21 ቃላት)፤ 7:28ሀ (5/18 ቃላት)； 7:29ሀ (8/15 ቃላት)፤ 7:34መ (3 ቃላት)

ምዕራፍ 8፦ 8:1፤ 8:5ሀ (3/10 ቃላት)፤ 8:7-10፤ 8:11ሀ (8/17 ቃላት)፤ 8:31ሀ (5/30 ቃላት)፤ 8:32መ (5 ቃላት)

ምዕራፍ 9፦ 9:2ሀ (7/28 ቃላት)፤ 9:5መ (15 ቃላት)፤ 9:7ሀ (8/20 ቃላት)፤ 9:9፤ 9:14ሀ (5/15 ቃላት)፤ 9:15ሀ (3/12 ቃላት)፤ 9:16-17፤ 9:18ለ (11/26 ቃላት)፤ 9:19፤ 9:22ሀ (17/22 ቃላት)፤ 9:27ለ (2/11 ቃላት)፤ 9:29ሀ (3/14 ቃላት)፤ 9:31ለ (17/26 ቃላት)፤ 9:32፤ 9:34ለ (9/12 ቃላት)፤ 9:35ሀ (8/19 ቃላት)； 9:38፤ 9:40-43፤ 9:45-46

ምዕራፍ 10፦ 10:3ሀ (2/8 ቃላት)； 10:5ለ (9/14 ቃላት)፤ 10:14ሀ (4/22 ቃላት)፤ 10:29ለ (6/29 ቃላት)፤ 10:33ሀ (10/25 ቃላት)፤ 10:45መ (1 ቃላት)፤ 10:46ሀ (4/26 ቃላት)፤ 10:52

ምዕራፍ 11፦ 11:7ለ (4/18 ቃላት)፤ 11:8ሀ (9/16 ቃላት)፤ 11:17-18፤ 11:23ለ (15/31 ቃላት)

ምዕራፍ 12፦ 12:1ሀ (6/24 ቃላት)； 12:12ለ (4/20 ቃላት)፤ 12:13ለ (4/14 ቃላት)፤ 12:14ሀ (5/39 ቃላት)፤ 12:18መ (7 ቃላት)፤ 12:23መ (7 ቃላት)፤ 12:25ሀ (5/16 ቃላት)፤ 12:26ሀ (6/33 ቃላት)； 12:35ሀ (12/16 ቃላት)፤ 12:36ሀ (8/27 ቃላት)

ምዕራፍ 13፦ 13:1ለ (13/19 ቃላት)፤ 13:4ለ (9/14 ቃላት)； 13:9ሀ (12/23 ቃላት)፤ 13:10ለ (2/5 ቃላት)፤ 13:11ለ (1/6 ጥቅስ)፤ 13:12፤ 13:13ለ (7/16 ቃላት)፤ 13:18፤ 13:27መ (2 ቃላት)

ምዕራፍ 14፦ 14:5ለ (3/16 ቃላት)፤ 14:8ሀ (9/16 ቃላት)； 14:10፤ 14:11መ (6 ቃላት)፤ 14:12ለ (27/36 ቃላት)፤ 14:13ሀ (9/22 ቃላት)፤ 14:14ሀ (1/24 ቃላት)፤ 14:17፤ 14:18ሀ (8/21 ቃላት)፤ 14:25-26፤ 14:27መ (7 ቃላት)፤ 14:28-29፤ 14:30ሀ (13/21 ቃላት)፤ 14:32-34፤ 14:39ለ (5/9 ቃላት)； 14:44ሀ (8/18 ቃላት)፤ 14:45-50፤ 14:53ለ (16/20 ቃላት)፤ 14:54-57፤ 14:61ለ (16/23 ቃላት)፤ 14:63 (7/12 ቃላት)፤ 14:65መ (3 ቃላት)፤ 14:66-67፤ 14:68ለ (9/20 ቃላት)፤ 14:69ለ (5/15 ቃላት)； 14:70ሀ (13/21 ቃላት)፤ 14:72ሀ (8/18 ቃላት)

ምዕራፍ 15፦ 15:1ሀ (12/23 ቃላት)፤ 15:2ለ (7/18 ቃላት)； 15:4መ (4 ቃላት)፤ 15:6-7፤ 15:9ሀ (6/13 ቃላት)； 15:10-12፤ 15:14ለ (6/15 ቃላት)፤ 15:15ሀ (6/20 ቃላት)፤ 15:18ሀ (4/8 ቃላት)； 15:19፤ 15:20ሀ (14/20 ቃላት)፤ 15:21መ (5 ቃላት)፤ 15:22； 15:24-27፤ 15:29ሀ (4/21 ቃላት)፤ 15:33； 15:34መ (2 ቃላት)፤ 15:36ለ (8/19 ቃላት)፤ 15:37-39፤ 15:40ሀ (7/24 ቃላት)፤ 15:41ሀ (11/19 ቃላት)፤ 15:43ሀ (16/27 ቃላት)፤ 15:45መ (3 ቃላት)፤ 15:46ለ (18/26 ቃላት)፤ 15:47ለ (3/12 ቃላት)

ምዕራፍ 16፦ 16:1ሀ (16/20 ቃላት)፤ 16:5ሀ (3/16 ቃላት)፤ 16:6ሀ (4/22 ቃላት)፤ 16:10ሀ (3/10 ቃላት)፤ 16:12መ (2 ቃላት)፤ 16:13ሀ (5/8 ቃላት)፤ 16:14ሀ (1/21 ቃላት)፤ 16:15ሀ (13/24 ቃላት)

እዚህ ዝርዝር ውስጥ ያልተካተተው እያንዳንዱ ሙሉ ቁጥር ወይም የቁጥር ክፍል (fraction) በሊቃውንቱ ተጠቅሷል። (ለተጨማሪ ዝርዝር መረጃ  www.bibleQuery.org/Bible/BibleCanon/EarlyChristianNTQuotes.xls ን መመልከት ይቻላል)።

የጽሑፉ

 

አዘጋጅ፦ በስቲቨን ኤም. ሞሪሰን (Steven M. Morrison, PhD)።