ጥያቄ፡ በቲቶ 1:2፣ ቲቶ 3:7 እና 1 ጢሞቴዎስ 6:16 መሠረት

ክርስቲያኖች የዘላለም ሕይወት አሁኑኑ አላቸው? ወይስ ከሞት

በኋላ የሚገኝ ተስፋ ብቻ ነው? መልስ፦ ሁለቱም ናቸው፤ ይህ

ከቲቶ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥያቄ

"አሁን ያለው ግን ገና ያልተፈጸመ" (Already / Not yet)

የሚባለው ምሥጢር ምሳሌ ነው። እርግጠኛ የሆነ ተስፋ እና

ከአሁኑ ጀምሮ እስከ ዘላለም የሚቀጥል ሕይወት አለን። ሆኖም

ግን፣ የዘላለም ክብር የለበሰ አካላችንን ከመቀበላችን በፊት እንደ

ሞት እና የክርስቶስ የፍርድ ወንበር (Bema-seat) ያሉ ነገሮችን

ማለፍ ይኖርብናል። (ለተጨማሪ መረጃ የ1 ጢሞቴዎስ 6:16

እና የ1 ቆሮንቶስ 3:12-15 ማብራሪያዎችን ይመልከቱ)።

የቲቶ መጽሐፍ ጥናት (ትርጉም)

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:1 መሠረት የቲቶ መጽሐፍ ይዘት (Outline)

ምንድን ነው?

መልስ፦ አንዱ የይዘት መግለጫ ይህ ነው፦

•

1:1-4 ሰላምታ

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:2 ላይ "ዘመናት ሳይጀመሩ" የሚለው ቃል እኛ

እንደምናውቀው ጊዜ መጀመሪያ ነበረው ማለት ነው? ወይስ

ከረጅም ጊዜ በፊት ለማለት የተጠቀመበት ዘይቤ ነው? መልስ፦

የዛሬ ክርስቲያኖች በዚህ ላይ ይለያያሉ። ሆኖም ጊዜ መጀመሪያ

1:5-16 ሐሰተኛ መምህራንን ለመቋቋም ሽማግሌዎችን

መሾም

1:5-9 የሽማግሌዎች ሹመት፣ ብቃቶች እና

እንዳለው የሚገልጸው ጽንሰ-ሐሳብ እንደ አይሁዳዊው ፊሎ

(15/20 ዓ.ዓ – 50 ዓ.ም) ባሉ ጥንታውያን ጸሐፍት ዘንድ

የታወቀ ነበር።

ግዴታዎች

1:10-16 ከሐሰተኛ መምህራን መከላከል

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:5 መሠረት ጳውሎስ ቲቶን በቀርጤስ ትቶት

የሄደው መቼ ነበር? መልስ፦ ጳውሎስ በቀርጤስ እንደነበረ

በሐዋርያት ሥራ 27:7-9 ተጠቅሷል። ነገር ግን ብዙ ሰዎች

ጳውሎስ ቲቶን እዚያ ትቶ ለመሄድ በቂ ጊዜ እንዳልነበረው

ስለሚያስቡ፣ ጳውሎስ ከዚያ በኋላ ወደ ቀርጤስ ሄዶ ነበር ብለው

ያምናሉ። ይህ ማለት ጳውሎስ ሮም ውስጥ ሁለት ጊዜ ታስሮ

ነበር፣ በመካከሉም ወደ ቀርጤስ ሄዶ ነበር ማለት ነው። በሌላ

•

2:1-15 አኗኗራችን እንዴት እና ለምን መሆን

እንዳለበት

2:1-10 ለተለያዩ የሕይወት ደረጃዎች

የተሰጡ መመሪያዎች

2:11-18 አኗኗራችንን በእግዚአብሔር ጸጋ

በኩል ደግሞ ጳውሎስ ራሱ ሳይወርድ ቲቶን እዚያ "ትቶት"

ሊሆን ይችላል። ስለ ቲቶ ብዙም አናውቅም። ስሙ የተጠቀሰው

ላይ መመሥረት

•

3:1-11 በታዛዥነት ላይ ማተኮር እና ከክርክር መራቅ

በእነዚህ ጥቅሶች ላይ ብቻ ነው፦ 2 ቆሮ 2:13፤ 7:6, 13, 14፤

8:6, 16, 23፤ 12:18፤ ገላ 2:1-3፤ 2 ጢሞ 4:10።

3:1-8 ለመታዘዝ እና ዝግጁ ለመሆን

ማሳሰቢያ

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:5 መሠረት ስለ ቀርጤስ ምን እናውቃለን?

መልስ፦ ቀርጤስ ከምሥራቅ ወደ ምዕራብ 160 ማይል (260

ኪ.ሜ) ርዝመት ያላት ትልቅ ደሴት ናት። ከአብርሃም ዘመን በፊት

ጀምሮ ሰው የሰፈረባት ስትሆን፣ ዘፍጥረት 10:14 ሕዝቦቿን

ከከፍቶር የመጡ "ከፍቶራውያን" ይላቸዋል። በኋላም

ፍልስጥኤማውያን የተባሉት ሕዝቦች የመጡት ከእነርሱ ነው።

3:9-11 ከከንቱ መከፋፈል መራቅ

3:12-15 የግል መልእክቶች

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:1 ላይ ጳውሎስ ራሱን የገለጸበት መንገድ ምን

በሆሜር (እና በዳዊት) ዘመን ከ90 እስከ 100 የሚደርሱ ከተሞች

የሚደንቅ ነገር አለው? መልስ፦ ጳውሎስ ለቲቶ ሊነግረው

ከሚችላቸው ነገሮች ሁሉ እዚህ ጋር በሁለት ነገሮች ላይ ብቻ

ትኩረት አድርጓል።

ነበሯት። ዛሬ ደግሞ 630,000 የሚጠጋ ሕዝብ ይኖርባታል።

ቀርጤስ ከቆጵሮስ፣ ከሶርያ እና ከይሁዳ ወደ ሮም ለሚጓዙ

መርከቦች ማረፊያ ነበረች። ቀርጤሳውያን በውሸታምነታቸው

1. ጳውሎስ ባሪያ (Slave/Bondservant) ነበር፦

በሥልጣን ሥር ያለ። ጳውሎስ ሁልጊዜ "የኢየሱስ

ክርስቶስ ባሪያ" የሚለውን ቃል ይጠቀማል፤ እዚህ ጋር

ግን "የእግዚአብሔር ባሪያ" ይላል።

የታወቁ ነበሩ፤ "Kritizo" (ቀርጤሳዊ መሆን) የሚለው የግሪክ

ቃል "መዋሸት" የሚል ትርጉም ነበረው። ቲቶ ከባድ ፈተና ከፊቱ

ነበረበት። ነገር ግን እንደ እኛ ሁሉ ቲቶም ጦርነቱ የእርሱ ሳይሆን

የእግዚአብሔር መሆኑን ማስታወስ ነበረበት።

2. ጳውሎስ ሐዋርያ (Apostle/Envoy) ነበር፦

ሥልጣን ያለው መልእክተኛ። ጳውሎስ ቲቶ በቀርጤስ

እንዲያስተካክላቸው የፈለጋቸው ጉዳዮች ከሥልጣን

ጋር የተያያዙ በመሆናቸው ይህ አገላለጽ እጅግ ተስማሚ

ነው።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:5, 10, 12 መሠረት የክርስቶስ ቤተክርስቲያን

በእኛ መታደስ (ማጠናከር) ለምን ያስፈልጋታል? መልስ፦

እግዚአብሔር በቤተክርስቲያን ውስጥ ቢሰራም፣ አብዛኛውን ጊዜ

ሰዎችን እንደ መሣሪያ ይጠቀማል። የጥንቷ ቤተክርስቲያን ችግር

እንዳልነበረባት አድርገን ማሰብ እንወዳለን፤ ነገር ግን የቆሮንቶስ፣

የገላትያ፣ የቀርጤስ እና በራእይ መጽሐፍ የተጠቀሱት ሰባቱ

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

አብያተ ክርስቲያናት ይህ አመለካከት ስህተት መሆኑን ያሳያሉ።

አንድ ቤት ጥገና፣ ምስጥ መከላከል እና የመሠረት ማጠናከሪያ

እንደሚያስፈልገው ሁሉ፣ ቤተክርስቲያንም ቢያንስ በሦስት

መንገዶች መጠናከር ያስፈልጋታል።

•

የቤተክርስቲያን ታሪክ ጸሐፍት ጴጥሮስ ባለትዳር

እንደነበረና ከክርስቶስ ትንሣኤ በኋላም በትዳሩ

እንደቀጠለ ይጠቅሳሉ።

•

ብዙዎቹ የቀደሙት ክርስቲያን ጳጳሳት ያላገቡ

(Celibate) ነበሩ።

•

ሀ) ቲቶ 1:5፦ በእውነተኛ ቤተክርስቲያን ውስጥ እንኳ

በእጅጉ የጎደሉ ነገሮች ሊኖሩ እንደሚችሉ ያሳያል።

በምሥራቅ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ

አንድ ቀስጥ ባለትዳር ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን ሚስቱ

ከሞተች ድጋሚ አግብቶ በቅስናው መቀጠል

አይፈቀድለትም።

•

ለ) ቲቶ 1:10፦ በቤተክርስቲያን ውስጥ በሰይጣን

የሚላኩ ጥቃቶችና መሰናክሎች ሊኖሩ እንደሚችሉ

ያሳያል።

•

በመጽሐፍ ቅዱስ አብያተ ክርስቲያናት (Bible

•

ሐ) ቲቶ 1:12፦ አንዳንድ ባሕሎች ለተወሰኑ

ኃጢአቶች ተጋላጭ መሆናቸውን ያስታውሰናል።

የቤተክርስቲያን መሪዎች ያንን ባሕል ወደማይለወጠው

የኢየሱስ ክርስቶስ እውነት መመለስ አለባቸው።

Churches) ውስጥ አንዲት ሴት በሴቶችና በሕፃናት

ላይ ፓስተር ልትሆን ትችላለች። ለሁለቱም ጾታዎች፣

የትዳር አጋራቸው ከፈታቸው እንደ ንጹህ ይቆጠራሉ

እንጂ እነርሱ ከፈቱ (ከዝሙት ውጭ) ለሹመት

አይበቁም።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:5 መሠረት በቤተክርስቲያን ውስጥ ድርጅታዊ

መዋቅር (Organization) የሚያስፈልገው መቼ ነው?

ከመጠን ያለፈ መዋቅር (Over-organized) የሚባለውስ መቼ

ነው?

የትዳር አጋር በሞት ከተለየ በኋላ ድጋሚ ማግባት ለዚህ

ብቃት እንቅፋት መሆን አለመሆኑ ላይ ክርስቲያኖች

ይለያያሉ።

መልስ፦ እግዚአብሔር የተወሰነ መዋቅር እንዲኖር እንደፈለገ

ግልጽ ነው፤ ጳውሎስ በቲቶ 1:5 ላይ ቲቶ በእያንዳንዱ ከተማ

ሽማግሌዎችን እንዲሾም ነግሮታል። በቤተክርስቲያን ውስጥ ያሉ

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:6 መሠረት ልጅ የሌለው ሰው ሽማግሌ መሆን

ይችላል?

ሽማግሌዎች/ኤጲስ ቆጶሳት/ቀሳውስት በእነዚህ ጥቅሶች

ተጠቅሰዋል፦ ሐዋ 14:23፤ 15:2,4,6፤ 15:22,23፤ 16:4፤

20:17፤ 20:28፤ 21:18፤ ፊልጵስዩስ 1:1፤ 1 ጢሞቴዎስ

4:14,17፤ ቲቶ 1:5 እና ያዕቆብ 5:14። ግለሰብ ሽማግሌ ደግሞ

በ1 ጢሞ 3:1,2 እና ቲቶ 1:7 ላይ ተጠቅሷል።

መልስ፦ አዎ፣ አንዳንዴ ሰዎች ልጅ መውለድ ላይችሉ ይችላሉ።

ብዙዎቹ የቀደሙት ክርስቲያን ጳጳሳት ሚስትም ሆነ ልጅ

አልነበራቸውም።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:6 ላይ አንድ ሽማግሌ ብቁ የማይሆነው አዋቂ

ልጆቹ አማኞች ካልሆኑ ነው? ወይስ በእርሱ ጥላ ሥር ያሉ (ገና

ያላደጉ) ልጆቹ?

ዲያቆናት በፊልጵስዩስ 1:1 እና 1 ጢሞቴዎስ 3:8-13

ተጠቅሰዋል። ዲያቆናዊቶች (ሴት ዲያቆናት) በ1 ጢሞቴዎስ

መልስ፦ ክርስቲያኖች በዚህ ላይ ይለያያሉ። ብዙዎች ግን

የሚያስቡት በቤቱ ውስጥ ባለው የወላጅነት ሥልጣን ሥር

ያሉትን ልጆች ብቻ ይመለከታል ብለው ነው።

3:11 ተጠቅሰዋል። በቤተክርስቲያንም ሆነ በማንኛውም ድርጅት

ውስጥ መዋቅር ወደ መጥፎ የሚቀየረው፦ የጋራ ጥቅምን

በመተው የግል ጥቅምን ሲያበረታታ፣ የተመረጡ ጥቂቶች ብቻ

የሚሰለጡበት (Elitist) ሲሆን፣ እና መዋቅሩ ለራሱ ሕልውና

ብቻ የሚኖር የሥልጣን ተዋረድ ሲሆን ነው። በካቶሊክ እና

በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ በኋላ ላይ የመጡት

እንደ፦ አንባቢዎች፣ ሊክተሮች፣ የገጠር ጳጳሳት

(Chorepiscopoi)፣ ሊቀ ጳጳሳት፣ ካርዲናሎች፣

ሜትሮፖሊታኖች፣ መነኮሳት፣ አባቶች (Abbots)፣ ደናግል

ጥያቄ፡ የቲቶ 1:6-8 እና የ1 ጢሞቴዎስ 3:2-7 የሽማግሌነት

ብቃቶች ለምን በትንሹ ይለያያሉ?

መልስ፦ ጳውሎስ የሰጠው ስለ አንዱ ብቁ ሽማግሌ ሁለት እርስ

በርስ የሚደጋገፉ መግለጫዎችን እንጂ ትርጓሜዎችን አይደለም።

ጳውሎስ ሁሉንም ሕጎች ዘርዝሮ አላበቃም፤ ምክንያቱም በተለያዩ

ዘመናትና ባሕሎች ውስጥ ሊታዩ የሚገባቸው ሌሎች ነገሮችም

ሊኖሩ ይችላሉ። ይልቁንም ክርስቲያን መሪዎች ሽማግሌዎችን

ሲመርጡ በመለኮታዊ ጥበብ እንዲያስተውሉ ነው፤ በሁለቱም

መጻሕፍት የተጠቀሱት ብቃቶች ተዳምረው ዝቅተኛው መስፈርት

እንጂ የመጨረሻው ዝርዝር አይደሉም።

(Nuns)፣ ፓትርያርኮች እና ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት (Popes) ያሉ

ማዕረጎች በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የትም አልተጠቀሱም።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:6 ላይ "አንዲት ሚስት ብቻ ያለችው" ወይም

"የአንዲት ሴት ባል" ማለት ምን ማለት ነው?

መልስ፦ እዚህ ጋር አራት ንዑስ ጥያቄዎች አሉ፦ ከአንድ በላይ

ማግባት (Polygamy)፣ ፍቺ፣ ድጋሚ ጋብቻ እና ድንግልና

(Celibacy)። ከአንድ በላይ ሚስት ያለው ሰው "የብዙ ሴቶች

ባል" ስለሚሆን ለሽማግሌነት አይበቃም። በተመሳሳይ (ከዝሙት

ውጭ በሆነ ምክንያት) ሚስቱን ፈትቶ ሌላ ያገባ ሰውም ሽማግሌ

መሆን አይችልም። ከእነዚህ ግልጽ ጉዳዮች ውጭ ግን ልዩነቶች

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:7 ላይ "ሽማግሌ" እና "ኤጲስ ቆጶስ"

(ተመልካች/በላይ ጠባቂ) የሚሉት ቃላት በመጽሐፍ ቅዱስ

ውስጥ አይለዋወጡም?

መልስ፦ አዎ፣ ይለዋወጣሉ። ቤተክርስቲያን እግዚአብሔርን

የሚፈሩ መሪዎች ያስፈልጓታል። ነገር ግን አንድን ሰው በንግድ

ዓለም ውስጥ ስኬታማ የሚያደርጉት ባሕርያት እና

አሉ።

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

ለቤተክርስቲያን ሽማግሌነት ብቁ የሚያደርጉት ባሕርያት

የሚደራረቡ ቢሆንም ሙሉ በሙሉ አንድ እንዳልሆኑ ማስታወስ

ያስፈልጋል።

አንዳንዴም የተሳሳቱ እውነተኛ ክርስቲያኖችንም ያመለክታል።

እነዚህ ሰዎች ከክርስቶስ ውጭ በአይሁድ ወግና በሕግ የሚታመኑ

ነበሩ። ዛሬም ቢሆን ከክርስቶስ ይልቅ በተለያዩ ሥርዓቶችና ወጎች

ላይ የሚታመኑ ብዙዎች አሉ፤ እነዚህ ሥርዓቶች በራሳቸው ክፉ

ባይሆኑም፣ ከክርስቶስ በላይ ሲታመኑባቸው ግን ክፉ ይሆናሉ።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:7,11 እና በ1 ጴጥሮስ 5:2 ላይ ገንዘብ እንዴት

"ነውረኛ" (Filthy) ሊሆን ይችላል?

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:11 መሠረት የሐሰት ትምህርትን ማሰራጨት

መልስ፦ ይህ ማለት "በአመጻ የሚገኝ ትርፍ" ማለት እንጂ

መስረቅን ወይም መዘረፍን ብቻ አይመለከትም። አንድ ሰው

ማግኘት በማይገባው ነገር ላይ ትርፍ የሚያገኝበትን ማንኛውንም

ምን ጉዳት ያመጣል?

መልስ፦ ለጥፋት የሚዳርግ የክህደት ትምህርት ባይሆን እንኳ፣

ክርስቲያኖችን ግራ ሊያጋባና ቤተክርስቲያንን ሊከፋፍል ይችላል።

ሁኔታ ሊያመለክት ይችላል። በመካከለኛው ዘመን (Middle

"አፋቸውን መዝጋት ይገባል" ሲል ከቤተክርስቲያን መወገድ

አለባቸው ማለት ነው። ክርስቲያን ቢሆኑ እንኳ በሐሰት

ትምህርታቸው የእግዚአብሔርን መንጋ የሚበትኑ ከሆነ ሊወገዱ

ይገባል።

Ages) ሰዎች በእጃቸው ሳንቲም ይዘው ወደ ቅዳሴ ይሄዱ ነበር።

ቀሳውስቱም ሳንቲሙን ተቀብለው ቅዱስ ቍርባን (the wafer)

ይሰጧቸው ነበር። ብዙ ጊዜ ምእመናኑ የወይን ጠጁን አያገኙም

ነበር፤ እርሱን የሚጠጡት ቀሳውስቱ ብቻ ነበሩ። ሳንቲም ከሌለ

ቍርባን የለም። እንዲሁም በየቦታው እየዞሩ ቅዳሴ የሚቀድሱና

ንስሐ የሚቀበሉ መነኮሳት (friars) ለኃጢአት ማስተስረያ ተብሎ

የሚከፈለውን ገንዘብ የሚሰበስቡበት ሁኔታ ነበር፤ ይህም

የአካባቢው ቀሳውስት ገቢ እንዲቀንስ ያደርግ ነበር።

Q: In Tt 1:11, what are Calvinist and non-

ጥያቄ፦ በዚህ ጥቅስ ላይ ስለ ካልቪኒስት እና ካልቪኒስት ያልሆኑ

ወገኖች የወንጌል ጥሪ ለሁሉም ስለመቅረቡ ያላቸው ግንዛቤ

ምንድነው?

ሰዎች በቀጥታ ከገንዘብ ውጭ ያለን ነውረኛ ትርፍንም ሊከተሉ

ይችላሉ። ለምሳሌ ሥልጣንንና ኃይልን ሊያሳድዱ ይችላሉ፤

ይህም ወደ ከፍተኛ ደመወዝ ሊመራ ቢችልም፣ ትኩረቱ ከገንዘቡ

ይልቅ በሥልጣኑ ላይ ሊሆን ይችላል።

መልስ፦ አንዳንዶቹ ካልቪኒስቶች ወንጌል ለሁሉም ሰው

አይቀርብም ይላሉ። ከፍተኛ-ካልቪኒስት (Hyper-Calvinist)

የሆኑት ኤ. ደብሊው ፒንክ (A.W. Pink) The Sovereignty

of God በተባለው መጽሐፋቸው ላይ እንዲህ ይላሉ፦ “ዛሬ ስለ

ወንጌል ባሕርይና ይዘት ትልቅ ግራ መጋባት ሰፍኗል። ወንጌል

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:9 ላይ "የታመነውን ቃል አጥብቆ መያዝ" እና

አለመያዝ ልዩነታቸው ምንድን ነው?

በወንጌል ሻጮች (evangelistic peddlers) እጅ ወዲህና

ወዲያ የሚንገላወድ ‘የቀረበ ግብዣ’ (offer) አይደለም። ወንጌል

ተራ ግብዣ ሳይሆን አዋጅ ነው... ማንም ሰው ክርስቶስ በተለይ

ለእርሱ እንደሞተ እንዲያምን አይጠየቅም... ባጭሩ ወንጌል ይህ

ነው፦ ክርስቶስ ለኃጢአተኞች ሞተ፣ አንተ ኃጢአተኛ ነህ፣

መልስ፦ በአንዳንድ ነገሮች ላይ መደራደርና መስማማት

ትችላለህ፤ በወንጌል እውነት ላይ ግን በፍጹም መደራደር

የለብህም። በእርግጥ ቃሉን አጥብቆ አለመያዝ ማለት የወንጌልን

እውነቶች መካድ (ለምሳሌ፦ ከኢየሱስ ውጭ ወደ መንግሥተ

በክርስቶስ እመን፣ ትድናለህ።” (ገጽ 209)።

ሰማያት የሚወስድ መንገድ የለም የሚለውን) ሊሆን ይችላል።

ሆኖም፣ የወንጌል እውነቶችን እንደ ተራ የግል አመለካከት ወይም

እንደ አስፈላጊ ያልሆኑ ነገሮች አድርጎ ማስተማርም አጥብቆ

አለመያዝ ውስጥ ይካተታል።

እዚህ ጋር ያለውን ረቂቅ ነጥብ ልብ ይበሉ፦ ክርስቶስ

ለኃጢአተኞች ስለሞተ እና አንተም ኃጢአተኛ ስለሆንክ፣ አንድ

ኃጢአተኛ ክርስቶስ ለእርሱ እንደሞተ በቀላሉ ሊያስብ ይችላል።

ሆኖም ፒንክ በትክክል የሚያምነው ክርስቶስ የሞተው ለተወሰኑ

(ለተመረጡ) ኃጢአተኞች ብቻ እንደሆነ ነው፤ አንተ ደግሞ

ከእነዚያ ውስጥ ልትሆን ወይም ላንትሆን ትችላለህ። የፒንክን

አመለካከት ሙሉ ለማድረግ፣ ፒንክ ወንጌልን በመስበክ ያምን

ነበር (ገጽ 210)፣ እንዲሁም በስብከትና በክርስትና ሥራ ውስጥ

ንቁ መሆን እንጂ ‘የሚሆነው አይቀርም’ (fatalistic) በሚል

ስሜት መዘናጋት እንደሌለብን ያምን ነበር።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:10 ላይ የጳውሎስ ተቃዋሚዎች ለምን ያህል

በዙ?

መልስ፦ በዚያ አጭር ጊዜ ውስጥ ጳውሎስን ለመቃወም ብዙ

ሰዎች ተነስተው ነበር። ይህ የሆነው ምናልባት ጳውሎስ ሰዎችን

ወደ ክርስቶስ ለማምጣት ብዙ ስለሚሠራና ሰይጣንም እርሱን

ለመቃወም የሚችለውን ሰው ሁሉ ስላስነሳ ሊሆን ይችላል።

አንዳንዶቹ ተቃውሞዎች ከሐሰት ትምህርት፣ አንዳንዶቹ

በኃጢአት የመኖር ፍላጎት፣ ሌሎቹ ደግሞ ለሥልጣን ካላቸው

አጠቃላይ ጥላቻ የመነጩ ነበሩ። አንዳንዴ አንድ ሰው በአንድ

ነገር ላይ በጣም ስኬታማ ሲሆን፣ ከምቀኝነት የተነሳ ብቻ እርሱን

ዝቅ ለማድረግ የሚፈልጉ ክፉ ሰዎች ይነሳሉ።

ካልቪኒስት ያልሆኑ እና ሌሎች ካልቪኒስቶች ደግሞ ወንጌል

ለሁሉም የቀረበ ነው ብለው ያምናሉ። የሚከተለው Sinners,

Jesus Will Receive ከተባለ በካልቪኒስት የተጻፈ ቡክሌት

የተወሰደ ነው፦

ጄምስ ቦይስ በቡክሌቱ መቅድም ላይ እንዲህ ይላል፦ “የዛሬዎቹ

ከፍተኛ-ካልቪኒስቶች በሚያስቡት መንገድ ቢሆን ኖሮ፣ ኢየሱስ

በዮሐንስ 3 ላይ ለኒቆዲሞስ ወንጌልን በሰፊው ሲያብራራ ተሳስቶ

መሆን ነበረበት... ኒቆዲሞስ ዳግመኛ አልተወለደም ነበር።

ስለዚህ በእነዚህ ሰዎች አመለካከት ኢየሱስ ውይይቱን እዚያው

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:10 ላይ "ከተገረዙት ወገን የሆኑት" እነማን

ናቸው?

መልስ፦ እነዚህ በክርስቶስ ፋንታ በአይሁድ ወግና በግርዘት

የሚታመኑ አይሁድ ብቻ አይደሉም። "አይሁዳውያን

አክራሪዎች" (Judaizers) የሚባሉትን፣ ሐሰተኛ ክርስቲያኖችንና

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

ማቆም ነበረበት። ‘በኋላ ዳግመኛ ስትወለድ ተመለስ’ ሊለው

ይገባ ነበር... ነገር ግን ኢየሱስ ምን እያደረገ እንደሆነ በትክክል

የተናገረውን ነው። ይህ ያው ጳውሎስ በሐዋርያት ሥራ 17:28

ላይ የጠቀሰው ገጣሚ ነው። ጳውሎስም ሆነ ኤጲሜኒደስ

ኤጲሜኒደስን ጨምሮ እያንዳንዱ ቀርጤሳዊ አንዲትም እውነት

ተናግሮ አያውቅም ማለታቸው አይደለም። ይልቁንም

ያውቅ ነበር... የካናዳው ፓስተር ቢል ፔይን ይህንን ያውቃል፣

ሌሎች ካልቪኒስቶችም እንዲያውቁት ይመኛል። በተለይም

ብዙዎች መልካም ቲዎሎጂን ተጠቅመው ክርስቲያኖች

ኃጢአተኞችን ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲመጡ የመጋበዝ

ቀርጤሳውያን ለውሸት በጣም የተጋለጡ ነበሩ ለማለት ነው።

ኃላፊነታቸውን ችላ እንዲሉ ማድረጋቸው ያሳዝነዋል።”

ጳውሎስ እዚህ ጋር ቀልድ እያከለ ወይም እየሰደበ አይደለም።

ተጨባጭ እውነታው ግን የአንዳንድ ባሕል ሰዎች ለተወሰኑ

ኃጢአቶች የበለጠ ተጋላጭ መሆናቸው ነው። አንዳንዴ ይህ በዘር

(Genetic) ላይ የተመሠረተ ሊሆን ይችላል፤ ለምሳሌ እንደ

ሰሜን አሜሪካ ሕንዶችና ለአልኮል ሱሰኝነት ያላቸው

ተጋላጭነት፤ ሌላ ጊዜ ደግሞ ምንም ዓይነት የዘር መሠረት

ሳይኖረው በውጫዊ ሁኔታዎች ምክንያት አንድ ባሕል ለተወሰኑ

ኃጢአቶች ተገዢ ሊሆን ይችላል። ለምሳሌ በአንድ ወቅት በቻይና

ዊልያም ፔይን Sinners, Jesus will Receive በተባለው

ቡክሌቱ ገጽ 23 ላይ እንዲህ ይላል፦ “በተሐድሶ እምነት

(Reformed faith)—ይህም የክርስቶስ ቤዛነት ለተወሰኑት

ብቻ ነው (limited atonement) የሚለውን ትምህርት

ጨምሮ—እና ወንጌልን ለሁሉም ማቅረብ በሚለው መካከል

ያለውን ሚዛን የመጠበቅ ችግር በእንግሊዝም ታይቶ ነበር።

ይህንን በታዋቂው የሚሲዮን አባት ዊልያም ኬሪ የቅርብ ባልደረባ

በነበረው በአንድርው ፉለር ታሪክ ውስጥ ማየት ይቻላል። እ.ኤ.አ

በ1754 የተወለደው ፉለር፣ ወንጌል ለሁሉም መቅረብ የለበትም

ብለው በሚያምኑ ወገኖች ስር ነበር ያደገው። ፉለር በ21 ዓመቱ

ፓስተር ሲሆን፣ በአገልግሎቱ መጀመሪያ ላይ ከባንያን

ውስጥ ብሪታንያውያን ኦፒየምን (Opium) ወደ ቻይና የመላክ

"መብታቸውን" ለማስጠበቅ የኦፒየም ጦርነትን ካሸነፉ በኋላ፣

በርካታ ቻይናውያን የኦፒየም ሱሰኞች ሆነው ነበር። በእርስዎ

ባሕል ውስጥ በብዛት የሚታዩ ኃጢአቶች ምንድን ናቸው?

(Bunyan) እና ከጊል (Gill) ጽሁፎች እርዳታ ያገኝ ነበር።

ሆኖም በሁለቱ ሰዎች መካከል ትልቅ ልዩነት እንዳለ ተረዳ።

ሁለቱም በካልቪኒስት ቲዎሎጂ ላይ ጸንተው ቢቆሙም፣ ባንያን

ኃጢአተኞችን ሁሉ ወደ ክርስቶስ ለመጋበዝ ምንም አይነት ቅሬታ

አልነበረውም፤ ጊል ግን እንዲህ ያለውን ነገር ፈጽሞ አያደርግም

ነበር። ፉለር ከብዙ ጸሎትና ጥናት በኋላ ባንያን በመጽሐፍ

ቅዱሳዊ መንገድ ላይ እንደሆነ፣ ጊል ግን እንዳልሆነ ደረሰበት።

•

የእስክንድርያው ቀሌምንጦስ (193-202 ዓ.ም)

ጳውሎስ ስለ ቀርጤሳውያን የተናገረውን ቃል ያጸናል።

•

የግሪክ ገጣሚው ካሊማከስም ተመሳሳይ ነገር

ተናግሯል። አቴናጎራስ (177 ዓ.ም) የካሊማከስን

ግጥም እንዲህ ሲል ይጠቅሳል፦ "ቀርጤሳውያን

ሁልጊዜ ይዋሻሉ፤ ንጉሥ ሆይ፣ አንተ ባልሞትክበት

የፉለር እምነት ውሎ አድሮ The Gospel Worthy of All

እነርሱ መቃብርን ሠርተውልሃልና።" ኦሪገንም ይኸው

ጥቅስ የግሪክ አረማዊ ሃይማኖት ውስጥ ያለውን

አለመጣጣም እንደሚያሳይ ገልጿል። ቀርጤሳውያን

ጁፒተርን ለማክበር መቃብር ከሠሩለት፣ እርሱ ከሞተና

አስከሬኑ መቃብር ውስጥ ካለ እንዴት ሊመለክ

Acceptation የተባለውን ዝነኛ መጽሐፍ እንዲጽፍ አደረገው፤

ኬሪም ወንጌልን ይዞ ወደ ሕንድ የሄደው የዚህ መጽሐፍ ቀጥተኛ

ውጤት ነው። እዚህ ጋር ልብ ሊባል የሚገባው ነጥብ፣ እንደ

ቦስተን እና ፉለር ያሉ ሰዎች ወንጌልን ለሁሉም በነጻ ማቅረብን

ሲቀበሉ፣ አርሚኒያዊ (Arminians) አልሆኑም!” (ገጽ 23)

ይችላል? ጁፒተር ሕያው ካልሆነ እርሱን ማምለክ

ወይም እርዳታውን መለመን ትርጉም የለውም።

የግሪኮች እምነት ግን ጁፒተር ወደ ሕይወት ተመልሷል

የሚል ከሆነ፣ የሙታን ትንሣኤ የማይቻል ነገር ነው

ብለው ማሰብ አልነበረባቸውም። ስለዚህ መዋሸት

በገጽ 22 ላይ ፔይን እንዲህ ይላል፦ “ከፍተኛ-ካልቪኒዝም በዚያ

ወቅት በስኮትላንድ ቤተክርስቲያን ላይ ሰፍኖ እንደነበር

የሚያሳየው The Marrow የተባለው መጽሐፍ ዳግም

መታተሙ ትልቅ ሁከት መፍጠሩና በቤተክርስቲያኗ ጠቅላላ

በአንድ በኩል "ድርጅታዊ ውሸት" (institutional

ጉባኤ መወገዙ ነው።”

lying) ሊሆን ይችላል፤ ይህም ማለት መላው ባሕል

እውነት አለመሆኑን እያየ ነገር ግን እውነት ነው ብሎ

በግልጽ የሚያጸናው ነገር ነው።

ጆን ካልቪን (John Calvin) ራሱ ወንጌል ለሁሉም መቅረብ

እንዳለበት ያምን ነበር። “የእግዚአብሔር ምሕረት ለሚያምኑትም

ለማያምኑትም እኩል ይቀርባል” ብሏል (Sinners, Jesus Will

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:13 መሠረት የምታገለግሏቸው ሰዎች "ተስፋ

ያላቸው" በማይመስሉበት ጊዜ ምን ታደርጋለህ? መልስ፦

ማስተዋልን ለማግኘት በትሕትና መጸለይ አለብን። በአንድ

በኩል፣ እግዚአብሔር ልባቸውን ያውቃል እንጂ እኛ ስለማናውቅ

በእርግጠኝነት መናገር አንችልም። በሌላ በኩል ደግሞ፣ ጌታን

ለማገልገል ካለን ጊዜ በላይ የአገልግሎት ዕድሎች ሲበዙ፣ ባለን

ምርጥ እውቀት ላይ በመመሥረት ክርስቲያኖች ከፍተኛ ፍላጎትና

ተጽዕኖ ሊፈጠር በሚችልባቸው ቦታዎች ላይ ማተኮር

Receive ገጽ 21)። ካልቪኒስት ያልሆኑ ክርስቲያኖችም ሁሉ

የወንጌል የድነት ጥሪ ለሁሉም ሊታወጅ እንደሚገባ ያምናሉ።

Qጥያቄ፡ በቲቶ 1:12 ላይ ጳውሎስ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ የሆነ

ምንጭ ለምንጠቀሰ? መልስ፦ ጳውሎስ ማንኛውንም እውነት

የሆነ አባባል የመጥቀስ ነፃነት ነበረው። ለተጨማሪ መረጃ

በሐዋርያት ሥራ 17:16-34 ላይ ያለውን ውይይት ይመልከቱ።

አለባቸው። ነገር ግን ክርስቲያኖች እንደ "ብቸኛ ተዋጊ" (lone-

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:12 ላይ ጳውሎስ ቀርጤሳውያንን እየሰደበ

(እያዋረደ) አይመስልም? መልስ፦ ጳውሎስ በእርግጥ እየጠቀሰ

የነበረው የራሳቸውን ሥነ-ጽሑፍ ነው፤ ይህም ኤጲሜኒደስ

(6ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ) የተባለ ዝነኛ ቀርጤሳዊ ገጣሚ

rangers) ከመሆን ይልቅ እንደ አንድ አካል ሆነው አብረው

መሥራት አለባቸው።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:14 ላይ ጳውሎስ የሚጠቅሳቸው የአይሁድ ተረት

(Jewish fables) ምንድን ናቸው?

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

መልስ፦ ቅዱስ ጽሑፉ በግልጽ አይናገርም። ነገር ግን አይሁዶች

ዛሬ በ "አዋልድ መጻሕፍት" (Apocrypha እና

Pseudepigrapha) ውስጥ ተጠብቀው የሚገኙ በርካታ

የተረትና የወግ መጻሕፍት እንደነበሯቸው እናውቃለን። እነዚህም

ያልሆኑ ነገሮችን እንደ ትልቅ ነገር መቁጠራቸው ነው።

Believer’s Bible Commentary (ገጽ 2138) እንደሚለው

"የሐሰተኛ መምህራን ሕይወት ከመጽሐፍ ቅዱስ ይልቅ የሐሰት

ወሬ (Libel) ነበር።"

በ1 ጢሞቴዎስ 1:4 ላይ ጢሞቴዎስ ሰዎች እንዲርቋቸው

እንዲያዝ የተነገራቸው ተረቶች አካል ሳይሆኑ አይቀሩም። እንደ

ክርስቲያን በእግዚአብሔር ቃል እና የእግዚአብሔርን ቃል

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:16 መሠረት ቤተክርስቲያንን ወይም አንድን

ድርጅት የሚጎዱ ወይም የሚያፈርሱ ሰዎችን እንዴት መያዝ

አለብን?

በምንረዳበት መንገድ (ትርጓሜያችን) መካከል ያለውን ልዩነት

በግልጽ ማወቅ ይኖርብናል። ስለዚህ ጉዳይ ተጨማሪ ለማወቅ

መልስ፦ በማቴዎስ 18:15-17 ላይ ወንድምህ ቢበድልህ

ልታደርገው የሚገባህን መመሪያ መከተል ይኖርብሃል።

በመጀመሪያ በግል ለማረም ሞክር። ስህተታቸውን ተረድተው

ስህተት እንደነበሩና ትክክለኛው እይታ ምን እንደሆነ ለሌሎች

እንዲናገሩ ተስፋ ይደረጋል። ካልሆነ ግን አንድ ወይም ሁለት

ምስክሮችን ይዘህ ስህተታቸውን ለማሳየት ሞክር። ይህ ካልሰራ

ጉዳዩ ለቤተክርስቲያን መነገር አለበት፤ ግለሰቡ አማኝ ቢሆን

ምሳሌ 30:5-6 እና 1 ቆሮንቶስ 4:6ን ይመልከቱ።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:15 መሠረት "ሁሉ ለንጹሖች ንጹሕ ነው"

የሚለው እንዴት ነው?

መልስ፦ ይህ በሁለት መንገዶች እውነት ነው፦

•

በአዎንታዊ መልኩ፦ ንጹሕ የሆኑ ሰዎች ሁልጊዜ ስለ

ርኩሰት አያስቡም፣ ወይም ደግሞ ሌሎች ሰዎች

የሚያደርጉትን ነገር ሁሉ ከክፉ ግፊት ወይም

ካልተቀደሰ ሃሳብ የተነሳ እንደሆነ አድርገው በጥርጣሬ

አይመለከቱም።

እንኳ ከቤተክርስቲያን ህብረት ሊወገድ (Excommunicated)

ይገባል።

ይህ ለግልም ሆነ ለሕዝባዊ ጉዳዮች ተገቢ ነው። ነገር ግን

በተጨማሪ፣ ለሐሰት ትምህርት ስህተቱ በታወጀበት ቦታ ሁሉ

ስህተቱ ሊገለጥና ሊታረም ይገባል። ትምህርቱ የተሰጠው

በሰንበት ትምህርት ቤት ወይም በቤተክርስቲያን አገልግሎት ላይ

ከሆነ፣ እርማቱም በዚያው ቦታ ለሁሉም ምእመናን ሊሰጥ

ይገባል።

በአሉታዊ መልኩ፦ አንድ ሰው ጉዳዩን በደንብ

ሳያመዛዝን፣ ምንም እንኳ ዓላማው ክፉ ባይሆንም፣ ክፉ

ነገር እያደረገ እንደሆነ በሚያስጠረጥር ሁኔታ ውስጥ

ራሱን ሊያገኝ ይችላል። ስለዚህ በ1 ተሰሎንቄ 5:22

ላይ እንደሚለው "ከማንኛውም ዓይነት ክፉ ነገር ራቁ"

(ክፉ መስሎ ከሚታይ ነገርም ጭምር)። እንዲሁም፣

መጠርጠር ባለባቸው ጊዜ እንኳን ሰዎችን

ካለመጠርጠር የተነሳ ሊታለሉ ይችላሉ። አንድ ሰው

በውስጠ-ታዋቂ ክፉ ዓላማ እየተንቀሳቀሰ መሆኑን

ለማየት ሊዘገዩ ይችላሉ።

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:1 መሠረት አንድ ክርስቲያን የማይገባውን ነገር

ሊናገር የሚችልባቸው አንዳንድ ምሳሌዎች ምንድን ናቸው?

መልስ፦ ክርስቲያኖች በአጋጣሚ ወይም በቸልተኝነት የማይገባ

ነገር ሊናገሩ የሚችሉባቸው የተለያዩ መንገዶች አሉ፦

•

ሌሎችን ለኃጢአት የሚያነሳሱ ነገሮች።

ሐሜት ወይም ስም ማጥፋት።

በተራራው ስብከት ማቴዎስ 5:8 ላይ "ልባቸው ንጹሕ የሆኑ

ብፁዓን ናቸው፥ እግዚአብሔርን ያዩታልና" ይላል። ነገር ግን

ኢየሱስ በማቴዎስ 10:16 ላይ "እንደ እባብ ልባሞች እንደ

ርግብም የዋሆች ሁኑ" በማለት መክሮናል።

በክርስትና ወይም በሌሎች ክርስቲያኖች ላይ ማሾፍ፣

ወይም ሰዎችን በአጠቃላይ ማቃለል።

•

እግዚአብሔርን የሚያቃልሉ ወይም ለእርሱ ክብር

የማይሰጡ ነገሮች።

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:15 ላይ "ሁሉ ንጹሕ ነው" ከተባለ፣ እንደ

ማሪዋና፣ ኤል.ኤስ.ዲ (LSD)፣ ዝርፊያ፣ አስገድዶ መድፈር እና

የመሳሰሉትስ?

ማንኛውም ሁኔታ ውስጥ ዝም የማለት ምርጫ እንዳለህ

አስታውስ። አንዱ እንዳለው "ዝም ብሎ እንደ ሞኝ መቆጠር፣

አፍን ከፍቶ ሞኝ መሆንን ከማረጋገጥ ይሻላል።"

መልስ፦ ጳውሎስ እያለ ያለው ለምግብነት የሚሆኑ ነገሮች ሁሉ

ለመብላት ተፈቅደዋል (ንጹሕ ናቸው) ማለቱ ነው። ሰዎች

አእምሮን የሚያደነዝዙ እንደ ኮኬይን ወይም ኤል.ኤስ.ዲ ያሉ

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:2-6 መሠረት ቲቶ በራሱ ሽማግሌ ወንዶችን፣

መድኃኒቶችን መውሰድ የለባቸውም፤ ይህም ልክ ቆሻሻን እንደ

ሽማግሌ ሴቶችን እና ወጣት ወንዶችን ማስተማር ካለበት፣ ለምን

መብላት ነው (ቆሻሻ ደግሞ ምግብ አይደለም)።

ወጣት ሴቶችን አያስተምርም?

ጥያቄ፡ በቲቶ 1:16 ላይ አንዳንዶች "ለበጎ ሥራ ሁሉ የማይበቁ"

(reprobate) የሚባሉት እንዴት ነው?

መልስ፦ መጽሐፍ ቅዱስ ምክንያቱን በግልጽ አይናገርም። ሆኖም

ክርስቲያኖች ይህ "ሆን ተብሎ የተተወ" ነጥብ መሆኑን

አስተውለዋል፤ ቢያንስ ሦስት ምክንያቶችንም ያያሉ፦

መልስ፦ ጠባያቸው ለክርስቶስና ለቤተክርስቲያን ስድብ የሚሆን

ከሆነ፣ የሚያደርጓቸው መልካም የሚመስሉ ነገሮች እንኳ በዓለም

ዓይን ዋጋ አይኖራቸውም። ለአንዳንዶች ችግሩ የማያውቁት ነገር

ብቻ ሳይሆን፣ እውነት ያልሆኑ ነገሮችን ማመናቸው እና አስፈላጊ

1. ለቲቶ ሊሆን የሚችል የፈተና ዕድል።

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

መልስ፦ አይደለም። ለጌታዎቻቸው በመታዘዝ ምሳሌ ሊሆኑ

ይገባል እንጂ፣ ከሁሉ በላይ ሥልጣን ያለውን እግዚአብሔርን

በሚያሳዝን ነገር መታዘዝ የለባቸውም።

2. ምንም እንኳ ቲቶም ሆነ ሴቶቹ ንጹሕ ቢሆኑም፣

ለሌሎች ሰዎች ግን እንደ ክፉ ነገር ተደርጎ ሊታይ

(መሰናክል ሊሆን) ስለሚችል። (2 ቆሮንቶስ 8:22፤ 1

ተሰሎንቄ 5:22)

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:10 ላይ ባሪያዎች በተለይ እንዳይሰርቁ (not to

steal/purloin) የተነገሩት ለምንድነው?

3. ለሴቶቹም ቢሆን ፈተና ከመሆኑም በላይ፣ ቲቶ ስለ

እግዚአብሔር እውነት ከሚሰጠው ትምህርት

ትኩረታቸውን ሊሰርቅ ስለሚችል።

መልስ፦ የቤት ባሪያዎች ጌታው ሳይያውቅ ነገሮችን ለመስረቅ

በሚያመች ቦታ ላይ ነበሩ። አንድ ባሪያ "ጌታዬ በግድ ባሪያ

እኔ በቴክሳስ ዩኒቨርሲቲ ተማሪ በነበርኩበት ጊዜ በዚህ ጥቅስ

ስላደረገኝ፣ እኔም የሆነ ነገር መልሼ መውሰድ አለብኝ" ብሎ

ስርቆቱን በምክንያት ሊያጸድቅ ይችላል። ለኃጢአት የሚሰጥ

ምክንያት ለሰውየው ትክክል ሊመስለው ይችላል፣

በእግዚአብሔር ዘንድ ግን ተቀባይነት የለውም።

ውስጥ ያለውን "ሆን ተብሎ የተተወ" እውነት አላስተዋልኩም

ነበር። አንድ ጊዜ ቆንጆ የሆነች ክርስቲያን ሴት ወደ መኝታ ክፍሌ

ይዤ መጥቼ፣ በሩን ዘግተን የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት አደረግን።

እሷ ከሄደች በኋላ፣ ሌሎች ክርስቲያን ያልሆኑ ተማሪዎች በክፍሌ

ውስጥ ብቻችንን ስናደርግ የነበረውን ነገር እየጠቀሱ ያሾፉብኝ

ጀመር። ከአንድ ሳምንት በኋላ ሌላ ሴት መጥታ ጥናት አደረግን፣

ምንም እንኳ እኔ ንጹሕ መሆኔን ብገልጽም እነርሱ ግን ያንኑ ሃሳብ

ደገሙት። በሚቀጥለው ሳምንት ሁለቱም ልጃገረዶች በአንድ ላይ

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:11 መሠረት፣ የዩኒቨርሳሊዝም

(universalism) የክህደት ትምህርት እንደሚለው ሁሉም

የማይድኑ ከሆነ፣ ድነትን የሚያመጣው ጸጋ ለሰው ሁሉ ተገለጠ

የሚለው እንዴት ነው?

መጡ፤ በኋላ እንደነገሩኝ በዚያን ጊዜ ጓደኞቼ "ወይ ይሄ ልጅ ልዩ

መልስ፦ በምድር ላይ ላሉት ሁሉ ታውጇል፤ ይህ ማለት ግን

ሁሉም ከእርሱ ተጠቃሚ ለመሆን ይመርጣሉ ማለት አይደለም።

የወንጌል የነጻ ጥሪ ጴጥሮስ በሐዋርያት ሥራ 2:38 እንዳደረገው

ለሁሉም መቅረብ አለበት። በሉቃስ 19:41 ላይ እንደተጠቀሰው

ስለ ጠፉት ታለቅሳለህ? (ተጨማሪ 2 ተሰሎንቄ 2:8፤ 1 ዮሐንስ

2:2፤ እና 1 ጢሞቴዎስ 4:10ን ይመልከቱ)።

ሰው ነው፣ ወይም ደግሞ እውነት እየተናገረ ነው" ብለው አመኑ።

ውሎ አድሮ ሙሉ በሙሉ ቢያምኑኝም፣ እኔ ግን ገና ከጅምሩ ክፉ

መስሎ ከሚታይ ነገር መራቅ ነበረብኝ።

በቲቶ 2:7 ላይ "እነርሱን" የሚለው ቃል በግሪኩ የለም። ስለዚህ

ቲቶ [ለወጣት ወንዶች] ብቻ ሳይሆን፣ [ለሁሉም] ምሳሌ ሊሆን

ይገባል።

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:11 መሠረት፣ ሁሉም ኢየሱስን ካላዩት፣ ድነትን

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:6 መሠረት፣ በሁለት መልካም ክርስቲያናዊ

ጠባይ ባላቸው ሰዎች መካከል አንዱ ራሱን የሚገዛ (self-

controlled) ሌላኛው ግን የማይገዛ ቢሆን ልዩነቱ ምንድነው?

የሚያመጣው ጸጋ ለሰው ሁሉ እንዴት ሊገለጥ ይችላል?

መልስ፦ እዚህ ጋር ያለው የግሪክ ቃል "ለሰው ሁሉ" ወይም

"ለሰዎች ሁሉ" ተብሎ ሊተረጎም ይችላል። ድነትን የሚያመጣው

ጸጋ ቢያንስ በሦስት መንገዶች ለሁሉም ሊታይ ይችላል፦

መልስ፦ እዚህ ጋር የተጠቀሰው "ሶፍሮን/ሶፍሮናስ"

(sophron/sophronas) የሚለው የግሪክ ቃል በ1 ጢሞቴዎስ

3:2፤ ቲቶ 1:8፤ 2:4 ላይ ሰፊ ትርጉም አለው። ትርጉሙም

በማንኛውም ነገር ተጽዕኖ ሥር አለመሆን፣ ንቁ አእምሮ ያለው

1. ውሎ አድሮ በምድር ላይ የሚኖሩ ሰዎች ሁሉ ስለ

ኢየሱስና ስለ ወንጌል ሰምተው ውሳኔ ይሰጣሉ።

እና ራሱን የሚገዛ ማለት ነው። ይህም በቲቶ 2:12 ላይ

ለኃጢአት "አይሆንም" ማለትን ይጨምራል።

2. በ1 ጴጥሮስ 3:19 እና 4:6 መሠረት ለሞቱት እንኳ

ተሰብኳል።

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:9 መሠረት ባሪያዎች ለጌታዎቻቸው ለምን

3. በሺህ ዓመቱ ግዛት (Millennium) በራእይ 20:5

መታዘዝ አለባቸው?

መሠረት ሁሉም ተነስተው ስለ ኢየሱስ ያውቃሉ።

መልስ፦ ጥንታዊ ኢምፓየሮች የሚመሩት በባርነት ሥርዓት ነበር፤

ለባርነት መገዛት ደግሞ አብዛኛውን ጊዜ ብቸኛው አማራጭ

ነበር። አንዳንድ ጌቶች ደግ ቢሆኑም፣ ብዙዎቹ ግን ክፉዎች ነበሩ።

ብዙ ክርስቲያኖች ባሪያዎች እንደነበሩ ግምት ውስጥ ሲገባ፣

ካለመታዘዝ ይልቅ ቢታዘዙ ነገሮች ይሻሻሉላቸዋል። ይህ ደግሞ

ኢየሱስ በማቴዎስ 5:39 ላይ "ቀኝ ጉንጭህን ቢመታህ

ሁለተኛውን ደግሞ አዙርለት" ብሎ የተናገረው ጠቅላላ መመሪያ

አንዱ መገለጫ ነው። 1 ጴጥሮስ 2:18-33 ደግሞ ባሪያዎች

ለጌታዎቻቸው፣ ለክፉዎቹም እንኳ፣ እንዲታገሱ ይናገራል።

(ለተጨማሪ 1 ቆሮንቶስ 7:21-23ን ይመልከቱ)።

ጥያቄ፡ ቲቶ 2:13 ኢየሱስ አምላክ እንደሆነ ያስተምራል?

መልስ፦ አዎ። ምንም እንኳ የግሪኩ አገላለጽ ለሁለት ትርጉሞች

ሊያመች ቢችልም፣ ይዘቱ ግን ግልጽ ነው። "መገለጥ"

(appearing) ስንት ነው? የትኛውስ ነው የእግዚአብሔር አብ

መገለጥ? እዚህ ጋር ያለው መገለጥ አንድ ብቻ ነው፣ እርሱም

የኢየሱስ ክርስቶስ እንጂ የእግዚአብሔር አብ አይደለም።

በሰዋስው ሕግ መሠረት ዓረፍተ ነገሩን በሁለት መንገድ መረዳት

ይቻላል፦ (ሀ) የሁለት አካላት መገለጥ፦ 1) የታላቁ አምላካችን

እና 2) የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ። (ሁለት አካላት) (ለ)

የአንድ አካል መገለጥ፦ የታላቁ አምላካችንና የመድኃኒታችን

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:9 መሠረት ባሪያዎች ለጌታዎቻቸው አምላካዊ

የኢየሱስ ክርስቶስ። (አንድ አካል)

ባልሆኑ (ኃጢአት በሆኑ) ነገሮችም ጭምር መታዘዝ አለባቸው?

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

ሆኖም የመጀመሪያው መንገድ ቢሆን ኖሮ፣ እግዚአብሔር አብ

በክርስቶስ ዳግም ምጽዓት መቼ ነው የሚገለጠው? በዳግም

ምጽዓት የሚገለጠው ኢየሱስ እንጂ አብ አለመሆኑን ሁሉም

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:2 መሠረት፣ ምናልባትም በአጋጣሚ ለሁሉም

ሰው ትሕትና ማሳየት የምንሳነው እንዴት ነው?

መልስ፦ በመጀመሪያ መልስ ያልሆነውን፣ ቀጥሎ ደግሞ

ትክክለኛውን መልስ እንመልከት።

ስለሚስማሙ፣ ትክክለኛው ትርጉም ሁለተኛው (ለ) ነው። ይህ

ለይሖዋ ምስክሮች ሊነገራቸው የሚገባ ጠቃሚ ነጥብ ነው።

ታላቁ የቤተክርስቲያን አባት ዮሐንስ አፈወርቅ (John

Chrysostom) በ407 ዓ.ም ከመሞቱ በፊት፣ ይህ ጥቅስ

በምንም ዓይነት ስለ አብ መገለጥ ሊናገር እንደማይችል ጽፏል።

ስለዚህ (ለ) ትክክል ነው፣ ይህም ኢየሱስን አምላክ (God) ብሎ

ይጠራዋል።

•

መልስ ያልሆነው፦ ትክክል አይደለም ብለህ

የምታስበውን ነገር ብቻ አለማድረግ። ይህ ከፊል መልስ

ብቻ ነው፤ ምክንያቱም በእኛ ዘንድ እንደ ንቀት

የማይቆጠሩ ነገር ግን በሌሎች ዘንድ እንደ ትልቅ ንቀት

የሚታዩ ነገሮች ሊኖሩ ይችላሉ። ለእኛ ተራ ነገር ወይም

ቀልድ የሆነ ነገር ለሌላው ሰው ትልቅ ቅሬታ ሊሆን

ይችላል።

ጥያቄ፡ በቲቶ 2:15 እና በ1 ጢሞቴዎስ 4:12 መሠረት፣ ቲቶ እና

ጢሞቴዎስ ማንም እንዳይንቃቸው ማድረግ የሚችሉት እንዴት

ነው?

•

ትክክለኛው መልስ፦ እምነትህን ወይም መልእክትህን

እስካልጣሰ ድረስ፣ እነርሱ እንደ አክብሮት በሚቆጥሩት

መንገድ አክብሮት ማሳየት። ለምሳሌ መልእክታችንን

መልስ፦ ተባባሪ ክርስቲያኖችም ሆኑ ሌሎች ሰዎች

በወጣትነታቸው ምክንያት ዝቅ አድርገው እንዳይመለከቷቸው

የተቻላቸውን ያህል መከላከል ነበረባቸው። ጳውሎስ ይህንን

ጉዳይ ለሁለት ለተለያዩ ሰዎች በሁለት ቦታዎች መጥቀሱ፣ ጉዳዩ

ሊከሰት የሚችል ትልቅ ችግር መሆኑን እንደተረዳ ያሳያል።

ጳውሎስ ጢሞቴዎስን እና ቲቶን ለመላክ ሲመርጥ፣ በጣም

አስደናቂ ቁመና ያላቸውን ሰዎች ላይመርጥ ይችላል፤ ነገር ግን

የግድ አስደናቂ መሆንም አልነበረባቸውም። ጳውሎስ የሚፈልገው

የተሻሉትን ሰዎች መላክ ነበር። አንዳንዴ አገልግሎታችን እና

ስማችን በሌሎች ሰዎች የይፋ ንቀት ምክንያት ሊቀንስ ይችላል።

ስምህን መከላከል ይኖርብሃል፣ ነገር ግን አንተ ራስህ አብረህ

ጭቃ ውስጥ ሳትገባ መሆን አለበት።

ሳናለሰልስ፣ አንድ ሰው የሃይማኖቱን መስራች "ነቢይ"

አድርጎ ቢቆጥርና ሃይማኖቱ ግን የሐሰት ቢሆን፣ እርሱ

ነቢይ መሆኑን እንደምትስማማ አድርገህ አትናገር። ነገር

ግን የሐሰት ሃይማኖቱን ሳታከብር ሰውየውን ማክበር

ትችላለህ።

የዋህ እና ጨዋ ሁን (1 ጴጥሮስ 3:8)፣ በክፉ ፋንታ ክፉን

አትመልስ ይልቁንም መርቅ (1 ጴጥሮስ 3:9)። ለሌሎች ታጋሽ

ለመሆን አንዱ ማበረታቻ በጌታ ሳንበስል በፊት እኛ ራሳችን ምን

ያህል ሞኞች እንደነበርን ማስታወስ ነው።

ሰዎችን ዝቅ የሚያደርጉ ነገሮችን አትናገር። አንድ ሰው ስለ

መልኩ፣ ስለ ስፖርት ችሎታው፣ ስለ ብልህነቱ፣ ስለ ዕውቀቱ

ወይም ስላለው ንብረት ከልክ በላይ የሚጨነቅ ሊሆን ይችላል፤

አንተ በእነዚህ ነገሮች ላይ የምትሰጠው አስተያየት ትንሽ ቢሆንም

እንኳ ሰውየው ትልቅ ቅሬታ ሊያድርበት ይችላል። በተለይ ደግሞ

በሌሎች ፊት እንዲህ ያለ የቸልተኝነት ንግግር አትናገር።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:1 መሠረት፣ የቀርትሮስ ክርስቲያኖች እነዚህን

ነገሮች ምናልባት ከዚህ በፊት ሰምተው ይሆናል። ሰዎች

አስቀድመው የሚያውቁትን ነገር እንዴት ነው በሚጠቅም መንገድ

ማስታወስ የምንችለው?

መልስ፦ መልእክቱን የተለያዩ ቃላትን በመጠቀም ደጋግመህ

መናገር ትችላለህ። ነገር ግን መልእክትን ለማስተላለፍ ፍጹም

የተለያዩ መንገዶች እንዳሉ ተረዳ። መረጃውን በይዘት

(Outline) መልክ መስጠት ትችላለህ፣ ወይም ደግሞ ታሪኮችን

መተረክ ትችላለህ። አንድን ነገር የመከተል ምሳሌዎችን፣ ወይም

ደግሞ ያንን ነገር ባለመከተላቸው የደረሰባቸውን ተቃራኒ

ምሳሌዎች መስጠት ትችላለህ። አንዳንዴ የምትጠይቃቸው

ጥያቄዎች ከምትሰጣቸው መግለጫዎች ይልቅ በሰውየው ውስጥ

ዘልቀው ሊገቡ ይችላሉ። ምናልባት እነዚህን ነገሮች እንዳይከተሉ

ምን እየከለከላቸው እንደሆነ ለማወቅ ሞክር።

የሚሰነዘርብህን ትችት አዳምጥ፤ ምናልባት ተሳስተህ ሊሆን

ይችላል። አንዳንዶቹ እውነት ሊሆኑ ይችላሉ፣ አንዳንዶቹ ደግሞ

መሠረተ ቢስ ሊሆኑ ይችላሉ፣ ሌሎች ደግሞ ሙሉ በሙሉ

ትክክል ባይሆኑም የተወሰነ የእውነት ድርሻ ሊኖራቸው ይችላል።

አንዳንዶች ኢየሱስን ያልተቀበሉበት አንዱ ምክንያት እነርሱ

ስኬታማ መሲሕ ብለው ከገመቱት ጋር ስላልተጣጣመላቸው

ነው። ምናልባት ሌላ ሰው እኛ ስኬታማ የምንለው ዓይነት

ባይሆንም፣ ችግሩ ግን የእኛ የሥኬት ትርጉም ላይ ሊሆን

ይችላል።

አንድ ሰው በምስጢር ነገር ቢነግርህ፣ ጉዳዩ የሕይወትና የሞት

ወይም ሌላ ከባድ ሁኔታ ካልሆነ በስተቀር፣ እምነቱን አጉድለህ

ለሌሎች አትናገር።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:1 እና በሮሜ 13:1 መሠረት፣ ክርስቲያኖች

ሁልጊዜ ለመንግሥት መታዘዝ አለባቸው?

መልስ፦ አይደለም። የጥንት ክርስቲያኖች "ሕጋዊ ሕግጋት" እና

"ሕገ-ወጥ ሕግጋት" (ለምሳሌ ለሮማው ንጉሠ ነገሥት መሥዋዕት

ማቅረብን የመሰሉ) ብለው በሚጠሩት መካከል ልዩነት ያደርጉ

ነበር። የእግዚአብሔርን ሕግ የማይጥሱ ሕጎችን ሁሉ ይታዘዙ

ነበር፤ ነገር ግን ከእግዚአብሔር ፈቃድ ውጭ የሆኑ ሕጎችን

ከመከተል ይልቅ መሞትን ይመርጡ ነበር።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3፡2 ላይ በማንም ላይ ክፉ መናገር ስለሌለብን፣

ጳውሎስ ስለ ሄሜኔዎስና ስለ ፊሎሳ (2 ጢሞ 1:15) እንዲሁም

ስለ ሄሜኔዎስና ስለ ፊልጦስ (2 ጢሞ 2:17) ለምን ክፉ ተናገረ?

መልስ፦ ጳውሎስ ስለ ማንኛውም ሰው ፈጽሞ መጥፎ ነገር

አትናገሩ ማለቱ አልነበረም፤ ምክንያቱም ኢየሱስ ራሱ በማቴዎስ

23:13-36 ላይ ፈሪሳውያንን ግብዞች፣ ነፍሰ ገዳዮች እና የእባብ

እፉኝት ልጆች ብሏቸዋል። ጳውሎስ፣ መጥምቁ ዮሐንስ እና

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

ሁሉም የብሉይ ኪዳን ነቢያት ስለ ሰዎች ብዙ አሉታዊ ነገር ግን

እውነተኛ የሆኑ ነገሮችን ተናግረዋል።

የተመሠረቱት በክርስቲያን ሚሲዮኖችና አብያተ

ክርስቲያናት ነበር።

•

ስም ማጥፋት (Slander)፦ ውሸት የሆነ፣ ወይም

ውሸት መሆኑ እየታወቀ፣ ወይም እውነት ይሁን ውሸት

ሳይጣራ የሚነገር አሉታዊ ንግግር ነው።

4. በመጨረሻም ክርስቲያኖች በኅብረተሰቡ ውስጥ እንደ

ጨውና ብርሃን ያገለግላሉ (ማቴዎስ 5:13-14)።

ብርሃን ጨለማውን ይገልጣል፣ ጨው ደግሞ አንዳንድ

ነገሮች እንዳይበላሹ ያዘገያል።

•

ስለ አንድ ሰው አሉታዊ ነገር መናገር፦ ያ ሰው

እንድትናገረው የማይፈልገውን ነገር መናገር ማለት

ነው። ይህ የሚደረግበትና የማይደረግበት የራሱ ጊዜና

ቦታ አለው። ስለዚህ ስለ አንዱ ሰው አሉታዊ ነገር መቼ

መናገር አለብህ? ማንኛውንም መጥፎ ነገር ከመናገርህ

በፊት ንግግርህን በእነዚህ አራት መስፈርቶች መመዘን

አለብህ፦

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:9 መሠረት፣ ሞኝነት ያለባቸው

ጥያቄዎች/ክርክሮች ምንድን ናቸው? ለምንስ ልንርቃቸው

ይገባል?

መልስ፦ አንድ ሰው እውነትን ለማወቅ ወይም አንድን ነገር

ለመፈተሽ በቅንነት የሚጠይቃቸው ጥያቄዎች ሞኝነት

አይደሉም። በሌላ በኩል ግን፣ መልሱ ለጠያቂውም ሆነ

ለተጠያቂው ምንም ዓይነት ለውጥ የማያመጣ ከሆነ፣ ሰዎች

መማር ከሚገባቸው ነገር ትኩረታቸውን የሚሰርቅ የጊዜ ማባከኛ

ነው።

ሙሉ በሙሉ እውነት ነው? (ስም ማጥፋት አይደለም?)፦

ሁሉም ነገር እውነት መሆኑን ታውቃለህ? በከፊል ብቻ

እውነት ከሆነ ወይም ቀሪው እውነት መሆኑን ካላረጋገጥክ

አትናገረው። አንድ ነገር እውነት ሆኖ ነገር ግን አውዱ

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:9-11 እና በ1 ጢሞ 6:4-5ሀ መሠረት፣

ጳውሎስ ከፈሪሳውያን፣ ከሰዱቃውያን እና ከግሪክ ጣዖት

አምላኪዎች ጋር ተከራክሯል፣ ተከራክሯል ወይም ቢያንስ

(context) የሚያሳስተው ከሆነ፣ በአጠቃላይ እንደ ውሸት

ይቆጠራል።

ጠቃሚ ወይም አስፈላጊ ነው?፦ ሁሉም ነገር እውነት ቢሆን

እንኳ፣ ይህንን ነገር ሌላ ሦስተኛ ወገን ማወቁ ምን ጥቅም

ተወያይቷል። በ"ሞኝ ክርክር" እና በ"ጠቃሚ ክርክር" መካከል

ያለው ልዩነት ምንድነው?

አለው? ለምሳሌ ያ ሰው ቀደም ሲል በንግድ ስራ ላይ አታላይ

ከነበረና አሁን ሌላ ሰው ከእርሱ ጋር የንግድ ስምምነት

ሊያደርግ ካሰበ፣ ይህንን መናገር ለዚያ ሰው ጠቃሚ ነው።

ነገር ግን ያ ሰው ንስሐ የገባበትን የድሮ ኃጢአቱን መናገር

ለሌላው ሰው ምንም ጥቅም ስለማይሰጥ መጥቀስ

አያስፈልግም።

መልስ፦ ሰዎች አመለካከታቸው ሲዛባ ብዙ ጊዜ በሞኝነት

ይከራከራሉ። አንዱ መጠየቅ ያለበት ጥያቄ "ታዲያ ምን ይሁን?"

የሚል ነው። አንዱ ወገን ትክክል መሆኑ ወይም አለመሆኑ ምንም

ለውጥ የማያመጣ ከሆነ፣ ምናልባት ከዚያ የበለጠ አስፈላጊ የሆኑ

የምታወሩባቸው ነገሮች ይኖራሉ።

•

ከትርጉም ይልቅ በቃላት ላይ መጣላት።

ትንሿን ትንኝ ማጥራትና ግመልን መዋጥ።

ክርስቶስ እንድትናገረው ይፈልጋል?፦ ይህ ነገር ኢየሱስ

እንድትናገረው የሚፈልገው ነው? የአነጋገር ድምፅህ

(Tone) እንዴት ነው?፦ እውነትን በፍቅር ነው

የምትናገረው ወይስ በሌላ ምክንያት? አነጋገራችሁ የተሳሳተ

ከሆነ፣ አንዳንዴ የምትናገሩት ነገር ስለ ሰውየው ከሚሰጠው

መጥፎ ምስል ይልቅ ስለ እናንተ መጥፎነት የሚመሰክረው

ይበልጣል።

ከመንፈሳዊ እውነታዎች ይልቅ በዘዴዎችና በሥርዓቶች

ላይ ማተኮር።

•

ምሳሌያዊ ያልሆኑ ጥቅሶችን እንደ ምሳሌያዊ

(allegory) አድርጎ መተርጎም።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:8 መሠረት ክርስቲያኖች የሚያደርጉት መልካም

ታላላቅ ነገሮችን ችላ ብሎ በትናንሽ ነገሮች ላይ ጊዜ

ማባከን።

ሥራ ላላመኑትም ጭምር ይጠቅማል?

መልስ፦ ለዚህ መልስ አራት ነጥቦችን ልብ ይበሉ፦

እንዲህ ያሉ አማኞች በእርግጥ ለቤተክርስቲያን ከባድ ስጋት

ናቸው። አንድ ሰው አማኝ ካልሆነና ሰዎችን ከክርስቶስ የሚያርቅ

መናፍቅ ከሆነ፣ ከቤተክርስቲያን ሊወገድ ይገባል። ነገር ግን እዚህ

ጋር ከፋፋይ የሆነ ሰው አማኝ ቢሆን እንኳ ከቤተክርስቲያን

ሊወገድ እንደሚገባ ተገልጿል። ይህ መደረግ ያለበት

1. ጳውሎስ በቲቶ 2:8 ላይ ትምህርቱን በተግባር

መተርጎም "በእግዚአብሔር ላመኑት" እንደሚጠቅም

እየተናገረ ነበር።

2. ክርስቲያኖች እነዚህን መልካም ነገሮች ማድረጋቸው

ላላመኑትም ቢያንስ በሁለት መንገድ ይጠቅማል።

የክርስቲያን ወጥ የሆነ የሕይወት ምስክርነት የማያምኑት

ወደ ክርስቶስ እንዲመጡ ይረዳል።

በቤተክርስቲያን ሽማግሌዎች (በአንድ ሰው ብቻ ሳይሆን) መሆን

አለበት። ይህም በመጀመሪያ ማስጠንቀቂያ በመስጠትና ለማረም

በመሞከር መሆን አለበት።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:10 መሠረት በኃጢአት ያሉ የቤተክርስቲያን

አባላት በትሕትና ሊታረሙ ይገባል ወይስ በ1 ቆሮ 5:5 መሠረት

መወገድ አለባቸው?

3. በተግባር ሲታይ፣ ክርስቲያኖች ድሆችን፣ የቲሞችንና

የተጨቆኑትን መርዳታቸው ለማያምኑትም ይጠቅማል።

ለምሳሌ በብዙ የሕንድ ክፍሎች አብዛኞቹ ሆስፒታሎች

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

መልስ፦ አንዳንድ መልካም ሥራዎች ለእርስዎ ተፈጥሯዊ

ላይመስሉ ይችላሉ፤ ምናልባትም ለውጥ ያስፈልግዎት ይሆናል።

በተግባር በመለማመድ ተፈጥሯዊ እንዲሆኑ ማድረግ ይቻላል።

እኔ ለረጅም ጊዜ ወንጌልን ሳካፍላቸው የነበሩና በኋላ ክርስቲያን

መልስ፦ ሁለቱም የሂደቱ አካል ናቸው፤ ነገር ግን በ"እርማት"

(correction) እና በ"ተግሣጽ" (rebuke) መካከል ያለውን

ልዩነት መረዳት ያስፈልጋል። እርማት ማለት አንድ ሰው ሳያውቅ

ለሚያደርገው ስህተት መረጃ መስጠት ነው፤ እንዲሁም በሱስ

ወይም በኃጢአት ተጠምዶ እርዳታ ለሚፈልግ ሰው መርዳት

ነው። ተግሣጽ ደግሞ አንድ ሰው እያወቀ ስህተቱን ሲቀጥል

ድጋሚ ማስጠንቀቅ ነው።

የሆኑ ሰዎች፣ ለአንዲት የሥራ ባልደረባቸው "ቤቢ ሻወር"

(Baby shower) ድግስ ለማዘጋጀት ወሰኑ። የቅርብ ጓደኛሞች

አልነበሩም፣ ባልደረባዋም የምትመልስላቸው ውለታ አልነበረም፣

ነገር ግን ሌላ ማንም ሊያደርግላት የሚችል ሰው ስላልነበረ

አደረጉት። ግብዣውን ካደረጉ በኋላ "ለሌላ ሰው መልካም ነገር

ስሠራ ይህ የመጀመሪያዬ ይመስለኛል!" ብለው ምስክርነታቸውን

ሰጥተዋል።

አንድ የቤተክርስቲያን አባል ሳያውቅ ስህተት ሲሠራ ወይም

እርዳታ ሲጠይቅ በትሕትና ሊታረም ይገባል። ነገር ግን በዓመፅ

ከቀጠለ መገሠጽና ከዚያም መወገድ አለበት።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:12 መሠረት፣ ስለ ኒቆጵልዮን (Nicopolis)

ከተማ ምን እናውቃለን?

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:14 ላይ "የእኛ ወገኖች" የሚላቸው እነማን

ናቸው?

መልስ፦ ጳውሎስ በ2 ጢሞቴዎስ 4:10 ላይ ወደ ዳልማጥያ

(በአሁኗ ቦስኒያ) ከመሄዱ በፊት ክረምቱን እዚያ ለማሳለፍ አቅዶ

ነበር፤ ይህች ከተማ "ኒቆጵልዮን" ከሚባሉት ከተሞች ሁሉ

የታወቀችው ነበረች። ይህች ኒቆጵልዮን በኤድሮስ (Epirus)

ግዛት ውስጥ በግሪክ ምዕራባዊ የባሕር ዳርቻ (በአሁኗ አልባኒያ)

የምትገኝ ትልቅ የወደብ ከተማ ነበረች። ኦክታቪያን (የኋላው

ንጉሠ ነገሥት አውግስጦስ) በ31 ዓ.ዓ በማርቆስ አንቶኒ ላይ

በባሕር ጦርነት ድል ካደረገ በኋላ ከተማዋን ስለቆረቆራት "የድል

ከተማ" በሚል ትርጉም "ኒቆጵልዮን" ተባለች። በኪልቅያ እና

በትሬስ ውስጥ ስድስት ሌሎች ትናንሽ ኒቆጵልዮን የሚባሉ

ከተሞች ቢኖሩም፣ በጳውሎስ የጉዞ መስመር ላይ የምትገኘው

የወደብ ከተማ ግን ይህች ብቻ ነበረች።

መልስ፦ እነዚህ ዘር፣ የብሔር ማንነት፣ ወንድ ወይም ሴት፣ ሀብት

ወይም ማኅበራዊ ደረጃ ሳይለያቸው አማኝ የሆኑ ክርስቲያኖችን

ሁሉ ያመለክታል። ጳውሎስ አማኞች ዓለምን መልካም ሥራ

እንዲሠሩ እንዲነዘንዙ አልነገራቸውም፤ ነገር ግን "የእኛ ወገኖች"

የተባሉትን ሌሎች ክርስቲያኖችን ግን እንዲህ እንዲያደርጉ

መገፋፋት እንዳለባቸው ገልጿል።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:15 መሠረት፣ ጳውሎስ የቲቶን መጽሐፍ ሲጽፍ

የት ነበረ?

መልስ፦ በቁጥር 15 ላይ አንድ ፍንጭ አለን። ጳውሎስ "ከእኔ ጋር

ያሉት ሁሉ" ይላል፤ ይህም በአንድ አካባቢ ቤተክርስቲያን ውስጥ

ካለ ትልቅ ቡድን ጋር ቢሆን ኖሮ እንዲህ አይልም ነበር። ስለዚህ

ጳውሎስ በጉዞ ላይ ሳይሆን አይቀርም፣ አብረውት ያሉትም የጉዞ

አጋሮቹ ነበሩ። ግምታችን በቆሮንቶስ አቅራቢያ ነበር የሚል ነው።

ጳውሎስ ክረምቱን የት እንደሚያሳልፍ መወሰኑ የቲቶን መጽሐፍ

ሲጽፍ እስረኛ እንዳልነበረ ያሳያል። ኒቆጵልዮን ወደ ዳልማጥያ

ለመግባት ስትራቴጂካዊ ከተማ ነበረች። በቲቶ 3:12 ላይ

ጳውሎስ ቲቶ በኒቆጵልዮን እንዲያገኘው ጠይቆታል፤ በ2

ጢሞቴዎስ 4:10 ላይ ደግሞ ቲቶ ወደ ዳልማጥያ እንደሄደ

ጥያቄ፡ ከቲቶ መጽሐፍ 3የምናገኘው ዋናው ጥቅም ምንድን ነው?

ይናገራል። ይህ ፍንጭ 2 ጢሞቴዎስ የተጻፈው ከቲቶ በኋላ

መልስ፦ ቲቶን በማንበብ የበለጠ መንፈሳዊ መሆን ትችላለህ፣ ነገር

ግን አሁንም ዋናውን ነጥብ ልታምልጠው ትችላለህ። ዋናው

ነጥብ አንተ እንዴት መንፈሳዊ እንደምትሆን ብቻ ሳይሆን፣ ሌሎች

አማኞች የበለጠ መንፈሳዊ እንዲሆኑ እንዴት መርዳት

እንደምትችል ጭምር ነው። ቲቶ ለፓስተሮች የተጻፈ መጽሐፍ

ነው። ነገር ግን ሁሉም የበሰሉ ክርስቲያኖች፣ ወንድም ሆኑ ሴት፣

በሆነ መንገድ ፓስተር (እረኛ) ሊሆኑ ይገባል፤ ምንም እንኳ

የፓስተርነት መደበኛ የሥራ መደብ ባይኖረንም። ቤተሰባችንን፣

በቤተክርስቲያን ያሉ ወጣት አማኞችን፣ እንዲሁም የምናገኛቸውን

ክርስቲያኖችና ክርስቲያን ያልሆኑ ሰዎችን የምንመራ እረኞች

መሆን አለብን። ይህ ችሎታ ወይም ጥሩ እረኛ መሆን ወጣት

አማኞች የግድ የሚያውቁት ነገር ላይሆን ይችላል፣ ነገር ግን በጌታ

እያደግን ስንሄድ ልናዳብረው የሚገባን ነገር ነው።

መሆኑን ያመለክታል።

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:13 ላይ የተጠቀሰው ሕግ አዋቂው ዜናስ

(Zenas) ማን ነበር?

መልስ፦ ስለ ዜናስ የምናውቀው ከዚህ ጥቅስ ብቻ ነው። ስሙ

የዜኖዶሮስ ወይም የዜኖዶተስ አጭር ስም ሊሆን ይችላል። ስሙ

"ዜውስ" (Zeus) ከሚለው ቃል ጋር ስለሚያያዝ (የዜውስ

ስጦታ ወይም የዜውስ ጥበብ ሰጭ ማለት ነው)፣ ግለሰቡ

አይሁዳዊ፣ ሮማዊ ወይም ግብፃዊ ሳይሆን ግሪካዊ መሆኑ

በእርግጥም የታወቀ ነው። በዚያ ዘመን የነበሩ ጠበቆች ልክ እንደ

ዛሬዎቹ የፍርድ ቤት ክርክሮችን ይከራከሩና ሰነዶችን ያዘጋጁ

ነበር። አንድ የታወቀ ታሪክ እንደሚለው፦ አንድ ጠበቃ ለአንድ

ደንበኛው ተከራክሮ ካሸነፈ በኋላ ደንበኛው ክፍያውን

ሲከለክለው፣ በሚቀጥለው ቀን ተመልሶ በዚያው ደንበኛ ላይ

ተከራክሮበታል።

ጥያቄ፡ ጳውሎስ ይህን መጽሐፍ በትክክል ስለመጻፉ እንዴት

እናውቃለን?

መልስ፦ ቲቶ 1:1 ይህንኑ ይናገራል፣ በጥንቷ ቤተክርስቲያንም

ጳውሎስ የቲቶን መጽሐፍ ስለመጻፉ ምንም ዓይነት ጥያቄ ተነስቶ

ጥያቄ፡ በቲቶ 3:14 መሠረት፣ መልካም ሥራዎችን ለመሥራት

ወይም ለእነርሱ ለመትጋት እንዴት "መማር" እንችላለን?

አያውቅም። የእስክንድርያው ቀሌምንጦስ (Clement of

Alexandria) በStromata (193-202 ዓ.ም) መጽሐፍ 1

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

ምዕራፍ 14 ገጽ 313 ላይ ጳውሎስ ለቲቶ እንደጻፈ ጠቅሷል።

እንዳለ ይጠቅሳል። (The Stromata book 1 ch.14

ጳውሎስ ይህንን ደብዳቤ የጻፈው ከ64 ዓ.ም በኋላ ነው።

p.313)።

ጥያቄ፡ በቲቶ መጽሐፍ፣ ዛሬ በእጃችን ያለው ቃል በመጀመሪያ

ከተጻፈው ጋር ተመሳሳይና በታማኝነት የተጠበቀ መሆኑን እንዴት

•

ተርቱሊያን (Tertullian) (206/207 ዓ.ም.) ሁለት

ለጢሞቴዎስ (Timothy) እና አንድ ለቲቶ (Titus)

የተጻፉ መልእክቶችን ይጠቅሳል። (Five Books

Against Marcion book 5 ch.21 p.473)።

እናውቃለን?

መልስ፦ ለዚህ ቢያንስ ሦስት ምክንያቶች አሉ፦

ተርቱሊያን (Tertullian) (198-220 ዓ.ም.)

"ለቲቶ" የተጻፈ መሆኑን በመግለጽ ለቲቶ 3:10,11

ፍንጭ ይሰጣል። (On Prescription Against

Heretics ch.6 p.245)።

1. ቃሉን እንደሚጠብቅ የእግዚአብሔር የተስፋ ቃል

እግዚአብሔር ቃሉን እንደሚጠብቅ በእነዚህ ጥቅሶች ቃል

ገብቷል፦ ኢሳይያስ 55:10-11፤ ኢሳይያስ 59:21፤ ኢሳይያስ

40:6-8፤ 1 ጴጥሮስ 1:24-25፤ እና ማቴዎስ 24:35።

•

ሂፖሊተስ (Hippolytus) (222-235/6 ዓ.ም.)

የቲቶ 2:13ን እኩሌታ ይጠቅሳል። (Treatise on

Christ and Antichrist ch.65 p.219)

2. የቀደመችው ቤተክርስቲያን ምስክርነት

ከመጀመሪያው የኒቂያ ጉባኤ (Council of Nicea I) (325

ዓ.ም.) በፊት የነበሩ የቤተክርስቲያን ጸሐፍት፣ ሌሎች ተመሳሳይ

አባባሎችን (allusions) ሳንቆጥር፣ ከቲቶ (Titus) መጽሐፍ 22

ጊዜ ያህል ጠቅሰዋል። ይህም የቲቶን (Titus) መጽሐፍ 42%

ያህል ይሸፍናል (ከጠቅላላው 46 ጥቅሶች ውስጥ 19.2 ያህሉ

በጥቅስ መልክ ተገኝተዋል)።

ኦሪገን (Origen) (c.240 ዓ.ም.) "ከእስራኤል

የሆነው ሐዋርያው ጳውሎስ በሕግ ጽድቅ ያለ ነቀፋ

የሆነው እንዲህ ይላል" በማለት ቲቶ 3:3ን ይጠቅሳል።

(Homilies on Jeremiah Homily 5 ch.1

p.41)

•

ኖቫቲያን (Novatian) (250-257 ዓ.ም.) ሙሉውን

ቲቶ 1:15ን ይጠቅሳል። (On the Jewish Meats

ch.5 p.648)

ከኒቂያ ጉባኤ በፊት (pre-Nicene) የነበሩና የቲቶን (Titus)

ጥቅሶች የጠቀሱ አስራ አንዱ ጸሐፍት የሚከተሉት ናቸው፦

•

ክሌመንት ኦፍ ሮም (Clement of Rome) (96-98

ዓ.ም.) የቲቶ (Titus) 3:1ለ እኩሌታን እንዲህ ሲል

ይጠቅሳል፦ "ለማንኛውም ደግነት አታቅማሙ፣ 'ለበጎ

ሥራ ሁሉ የተዘጋጃችሁ' ሁኑ።" (1 Clement ch.2

vol.1 p.5)። እንዲሁም በ አንቴ-ኒሲን ፋዘርስ (Ante-

Nicene Fathers) አንደኛ ቅጽ ማውጫ ላይ ለቲቶ

(Titus) 1:2 እና 2:14 ደካማ ፍንጮችን ሰጥቷል።

ቆጵርያኖስ (Cyprian) ከ248 ዓ.ም. ጀምሮ በ258

ዓ.ም. ሰማዕት እስኪሆን ድረስ የካርቴጅ ጳጳስ ነበር።

እርሱም "ለቲቶ" ብሎ በመጥራት ይጠቅሳል።

(Treatises of Cyprian Treatise 12 the third

book 78 p.552)

•

ቆጵርያኖስ ኦፍ ካርቴጅ (Cyprian of Carthage)

(c.246-258 ዓ.ም.) ጳውሎስ ኤፌሶንን፣

የመጀመሪያውን የጢሞቴዎስ መልእክት እና ቲቶን

እንደጻፈ ይጠቅሳል። (Treatises of Cyprian

Treatise 12 the third book - Testimonies

ch.70-78 p.552)

•

ኢግናጥዮስ ኦፍ አንጾኪያ (Ignatius of Antioch)

(110-117 ዓ.ም. ገደማ) በቲቶ (Titus) 1:2 ላይ

ያለውን "ዘላለም ሳይጀመር" የሚለውን አገላለጽ

ይጠቅሳል። (Ignatius’ Letter to the

Magnesians ch.6 p.61)።

ዲዮናስዮስ ኦፍ አሌክሳንድሪያ (Dionysius of

Alexandria) (246-265 ዓ.ም.) ቲቶ 3:10

በጳውሎስ እንደተጻፈ ይጠቅሳል። (Commentary

on Ecclesiastes ch.3.9 p.114)

•

ኢራኒየስ ኦፍ ሊዮን (Irenaeus of Lyons) (182-

188 ዓ.ም.) የቲቶ (Titus) 3:10ን ከፊል በመጥቀስ

ጳውሎስ እንደጻፈው ያረጋግጣል። (Irenaeus

Against Heresies book 1 ch.16.3 p.341)።

ከኒቂያ በኋላ የነበሩ ከ35 በላይ ጸህፍት።

ዘ ሙራቶሪያን ቀኖና (The Muratorian Canon)

(170-210 ዓ.ም.) (ANF vol.5 p.603)

የጳውሎስን የቲቶ (Titus) መልእክት፣ እንዲሁም

ሌሎቹን 12 የጳውሎስ መልእክቶች ይጠቅሳል።

•

ዩሴቢዎስ ኦፍ ቂሳርያ (Eusebius of Caesarea)

(318-339/340 ዓ.ም.)

አትናቴዎስ ኦፍ አሌክሳንድሪያ (Athanasius of

Alexandria) (367 ዓ.ም.) የሐዲስ ኪዳን

መጻሕፍትን ዝርዝር አስፍሯል። (Festal Letter 39

ክሌመንት ኦፍ አሌክሳንድሪያ (Clement of

Alexandria) (193-202 ዓ.ም.) ቲቶ (Titus)

1:12,13ን ጳውሎስ ለቲቶ በጻፈው ደብዳቤ ላይ

p.552)

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

•

ቼልተንሃም ቀኖና (Cheltenham Canon)

(=Mommsen Catalogue) (ca.360-370 ዓ.ም.)

ስለ ቲቶ ይጠቅሳል።

•

ጎርጎርዮስ ኦፍ ኒሳ (Gregory of Nyssa) (c.356-

397 ዓ.ም.) ቲቶ 2:13ን "ለደቀመዝሙሩ ለቲቶ

ሲጽፍ" በማለት ይጠቅሳል። (Against Eunomius

book 11 ch.2 p.232)

ሂላሪ ኦፍ ፖይቲየስ (Hilary of Poitiers) (355-

367/368 ዓ.ም.) ቲቶ 1:9-10ን "ብፁዕ ሐዋርያ

ጳውሎስ" እንዳለው ይጠቅሳል። (On the Trinity

book 8 ch.1 p.137)

ጎርጎርዮስ ኦፍ ኒሳ (Gregory of Nyssa) (c.356-

397 ዓ.ም.) ቲቶ 2:9 በሐዋርያው እንደተጻፈ

ይጠቅሳል። (Against Eunomius book 2 ch.14

p.130)

•

ሲኖፕሲስ ስክሪፕቱሬ ሳክሬ (Synopsis

Scripturae Sacrae) (350-370 ዓ.ም. ወይም

5ኛው ክፍለ ዘመን) የጳውሎስን የቲቶ መልእክት እንደ

ሐዲስ ኪዳን አካል ይጠቅሳል። ቲቶ 1:1-2ሀ ጥቅስንም

ይዟል።

ዲዲመስ ዘ ብላይንድ (Didymus the blind)

(398 ዓ.ም.) ቲቶ 1:5-9 ሐዋርያው ለቲቶ እንደጻፈው

ይጠቅሳል። (Commentary on Zechariah 8

p.162)

ሉሲፈር ኦፍ ካግሊያሪ (Lucifer of

Cagliari/Calaris) (370/371 ዓ.ም.) ቲቶ

1:10ን ይጠቅሳል።

•

ሲሪያክ ቡክ ኦፍ ስቴፕስ (Syriac Book of Steps

/ Liber Graduum) (350-400 ዓ.ም.) ከቲቶ

ግማሽ ጥቅስ ይጠቅሳል።

•

ኤፍሬም ዘ ሶርያዊ (Ephraim the Syrian)

(350-378 ዓ.ም.)

ሲሪያን ካታሎግ ኦፍ ሴንት ካተሪን (Syrian

Catalogue of St. Catherine’s) (ca.400

ዓ.ም.) ስለ ቲቶ ይጠቅሳል።

ባሲል ኦፍ ካፓዶኪያ (Basil of Cappadocia)

(357-378/379 ዓ.ም.)

ኤጲፋንዮስ ኦፍ ሳላሚስ (Epiphanius of

Salamis) (360-403 ዓ.ም.) ፊልሞናን፣

ዕብራውያንን፣ ሁለቱን የጢሞቴዎስ መልእክታት፣

ቲቶን፣ ሮሜን፣ ገላትያን፣ ፊልጵስዩስን እና ኤፌሶንን

ይጠቅሳል። (The Panarion section 3 from

ሲኖዶስ ኦፍ ላውዲቅያ (Synod of Laodicea)

(በፍርግያ) (343-381 ዓ.ም.) ቀኖና 60 ገጽ 159 ላይ

የብሉይ እና የሐዲስ ኪዳን መጻሕፍትን ይዘረዝራል።

ቀኖና 59 ገጽ 158 ደግሞ በቤተክርስቲያን ውስጥ

መነበብ ያለባቸው ቀኖናዊ የሆኑ የብሉይ እና የሐዲስ

ኪዳን መጻሕፍት ብቻ እንደሆኑ ይገልጻል።

scholion 1 and 5 p.334)

•

ፖፕ ኢንኖሰንት ቀዳማዊ ኦፍ ሮም (Pope

Innocent I of Rome) (ca.405 ዓ.ም.) ስለ ቲቶ

ይጠቅሳል።

•

አምብሮሲያስተር (Ambrosiaster) (ከ384 ዓ.ም.

በኋላ) ቲቶ 1:4,10 (3:1) ይጠቅሳል።

ሩፊነስ (Rufinus) (Commentary on the

Apostles Creed 374-406 ዓ.ም.) የጳውሎስን

መልእክታት ይጠቅሳል፣ ይህም ቲቶን ያካትታል።

ቄርሎስ ኦፍ ኢየሩሳሌም (Cyril of Jerusalem)

(c.349-386 ዓ.ም.) ቲቶ 2:11 በጳውሎስ እንደተጻፈ

ይጠቅሳል። (Lecture 1.2 p.104)

ዮሐንስ አፈወርቅ (John Chrysostom) (396

•

አምብሮስ ኦፍ ሚላን (Ambrose of Milan)

(370-390 ዓ.ም.) ሙሉውን ቲቶ 2:1 በሐዋርያው

እንደተጻፈ ይጠቅሳል። (Duties of the Clergy

book 1 ch.10 p.6)

ዓ.ም.) ስለ ቲቶ ስድስት ስብከቶችን ጽፎ ተገኝቷል።

ጳውሎስ ለባልደረባው ለቲቶ እንደጻፈው

በመጀመሪያው ስብከቱ (homily 1) ገልጿል።

•

ዮሐንስ አፈወርቅ (John Chrysostom) (-406

ዓ.ም.) በዮሐንስ፣ ሮሜ፣ 1 ቆሮንቶስ፣ 2 ቆሮንቶስ፣

ገላትያ፣ ኤፌሶን፣ ቆላስይስ፣ ፊልጵስዩስ፣ 1 ተሰሎንቄ፣

2 ተሰሎንቄ፣ 1 ጢሞቴዎስ፣ 2 ጢሞቴዎስ፣ ቲቶ፣

ፊልሞና እና ዕብራውያን ላይ ትርጓሜዎችን ጽፏል።

ጎርጎርዮስ ኦፍ ናዚያንዘን (Gregory of

Nanzianzen) (330-391 ዓ.ም.) ከቲቶ ግማሽ

ጥቅስ ይጠቅሳል።

•

ፓሲያን ኦፍ ባርሴሎና (Pacian of Barcelona)

(342-379/392 ዓ.ም.)

ካውንስል ኦፍ ካርቴጅ (Council of Carthage)

(393-419 ዓ.ም.) የ218 ጳጳሳት ጉባኤ ሲሆን የቲቶን

መጽሐፍ መኖሩን ያመለክታል።

አምፊሎኪየስ (Amphilochius) (Iambi ad

Seleucum -394 ዓ.ም.) ስለ ቲቶ ይጠቅሳል።

www.BibleQuery.org – September 2021 version. መስከረም 2021 እትም።

•

ጄሮም (Jerome) (373-420 ዓ.ም.) ስለ ሐዲስ

ኪዳን መጻሕፍት ያብራራል። እርሱም አራቱን

ወንጌላት፣ ጳውሎስ ለሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት

የጻፋቸውን፣ ዕብራውያንን፣ ጳውሎስ ለጢሞቴዎስ፣

ለቲቶ እና ለፊልሞና የጻፋቸውን ለይቶ ይጠቅሳል።

በመቀጠልም የሐዋርያት ሥራን፣ የያዕቆብን፣

የጴጥሮስን፣ የዮሐንስን እና የይሁዳን ሰባቱን

መልእክታት፣ በመጨረሻም የዮሐንስ ራእይን

•

ፔላጊየስ (Pelagius) (416-418 ዓ.ም.) ቲቶ 1:10

እና (3:15) ይጠቅሳል።

ቲዎዶር ኦፍ ሞፕሱኤስቲያ (Theodore of

Mopsuestia) (392-423/429 ዓ.ም.) እነዚህ ሁሉ

ማስረጃዎች ዛሬም በእጃችን ይገኛሉ።

•

መናፍቁ ማርክዮን (Marcion) እንደሌሎቹ

የመጽሐፍ ቅዱስ መጻሕፍት ሁሉ የቲቶን መልእክት

አልቀበልም ብሏል።

ያብራራል። (Letter 53 ch.9 p.101-102)

•

ሶዞመን (Sozomen) (370/380-425 ዓ.ም.) ቲቶ

1:15ን "መለኮታዊ ቃል" ብሎ ጠርቶታል።

(Sozomen’s Ecclesiastical History book 1

ch.11 p.247)

3. ጥንታውያን የእጅ ጽሑፎች

(Earliest Manuscripts)

እስካሁን ያገኘናቸው ጥንታውያን የቲቶ የእጅ ጽሑፎች ጥቂት

የቃላት ልዩነቶች ቢኖሯቸውም፣ በነገረ መለኮት (theology)

ረገድ ግን ምንም ዓይነት ጉልህ ስህተት የለባቸውም።

ኦገስቲን ኦፍ ሂፖ (Augustine of Hippo) (388-

430 ዓ.ም.) ጳውሎስ ቲቶን እንደጻፈው ይናገራል።

(On the Forgiveness of Sin, and Baptism

ch.49 p.33)። በተጨማሪም ወደ ቲቶ 2:10 እና 3:1

ዋቢ ያደርጋል።

•

P32: ቲቶ 1:11-15፤ 2:3-8 (የ2ኛው ክፍለ ዘመን

ሁለተኛ አጋማሽ)

•

ጆን ካሲያን (John Cassian) (419-430 ዓ.ም.)

ቲቶ 2:11-13 በጳውሎስ እንደተጻፈ ይጠቅሳል።

(Seven Books book 2.5 p.559)

P61: ሮሜ 16:23, 25-27፤ 1 ቆሮንቶስ 1:1-2, 2-

6; 5:1-3, 5-6, 9-13፤ ፊልጵስዩስ 3:5-9, 12-16፤

ቆላስይስ 1:3-7, 9-13፤ 1 ተሰሎንቄ 1:2-3፤ ቲቶ

3:1-5, 8-11, 14-15፤ ፊልሞና 4-7። (700 ዓ.ም.

ገደማ)

•

ቪንሰንት ኦፍ ሌሪንስ (Vincent of Lerins)

(c.434 ዓ.ም.)

•

ሲናይቲከስ (Sinaiticus [Si]): 340-350 ዓ.ም.

ሶቅራጥስ (Socrates) (Ecclesiastical History

c.400-439 ዓ.ም.) ቲቶን በሐዋርያው እንደተጻፈ

ይጠቅሳል።

አሌክሳንድሪነስ (Alexandrinus [A]): 450 ዓ.ም.

ገደማ

•

ዩታሊየስ ኦፍ ሱልካ (Euthalius of Sulca)

(ca.450 ዓ.ም.)

•

ቦሃይሪክ ኮፕቲክ (Bohairic Coptic [Boh]):

3ኛው/4ኛው ክፍለ ዘመን

•

ስፔኩለም (Speculum) (አምስተኛው ክፍለ ዘመን)

ሳሂዲክ ኮፕቲክ (Sahidic Coptic [Sah]):

3ኛው/4ኛው ክፍለ ዘመን

ቲዎዶረት ኦፍ ቂሮስ (Theodoret of Cyrus)

(423-458 ዓ.ም.) ስለ ቲቶ ይጠቅሳል።

I ዋሽንግተን ዲ.ሲ. (I Washington D.C.): 5ኛው

ክፍለ ዘመን (ቲቶ 2:10 እና ሌሎች)

•

ፖፕ ሊዮ ቀዳማዊ ኦፍ ሮም (Pope Leo I of

Rome) (440-461 ዓ.ም.) በቲቶ ውስጥ ያለን ጥቅስ

ሐዋርያው እንደተናገረው ይጠቅሳል።

•

ጎቲክ (Gothic): 493-555 ዓ.ም.

ኤፍሬሚ ሬስክሪፕተስ (Ephraimi Rescriptus

[C): 5ኛው ክፍለ ዘመን

ፕሮስፐር ኦፍ አክዊቴይን (Prosper of

Aquitaine) (425-465 ዓ.ም.) ቲቶ 3:3-5ን ለቲቶ

እንደተጻፈ ይጠቅሳል።

•

ክላሮሞንታነስ (Claromontanus [D]):

5ኛው/6ኛው ክፍለ ዘመን

በመናፍቃን እና በሐሰተኛ መጻሕፍት ውስጥ

የተሰጡ ምስክሮች

ኢትዮጵያዊ (Ethiopic [Eth]): ከ500 ዓ.ም. ገደማ

ጀምሮ

•

ታቲያን (Tatian) (-177 ዓ.ም.) "አንድ ሰው

የቀርጤስ ሰዎች ውሸታሞች ናቸው ቢልም" በማለት

የቲቶ 1:12ን አንድ አራተኛ ይጠቅሳል። (Address of

Tatian to the Greeks ch.27 p.76)

ለበለጠ የቲቶ የመጀመሪያ የእጅ ጽሑፎች

www.BibleQuery.org/Titus Manuscripts.html

ይመልከቱ።