Nýja testamentið

Biblíufyrirspurn úr Nýja testamentinu

F: Ef Jesús er eina leiðin til himnaríkis, af hverju var hann krossfestur svo löngu eftir upphaf sögunnar? Ef hann er eina leiðin, af hverju var hann ekki sendur til jarðar eftir fyrstu syndina til að vera krossfestur fyrir syndir heimsins?

S: Þú spyrð stórrar spurningar, en leyfðu mér að gera hana aðeins stærri. Hvers vegna var Jesús sendur á þessum tiltekna tíma en ekki fyrr né síðar? Í Rómverjabréfinu 5:6 segir: "Því að á réttum tíma … dó Kristur fyrir vantrúaða." En þótt Biblían segi ekki hvers vegna þetta var besti tíminn, getum við gert ráðhugsanir.

Ekki of snemma: Einhver spurði mig einu sinni: "Af hverju kemur Guð ekki bara niður og opinberar sig fyrir alla?" Ég svaraði því að ef Guð kæmi niður í allri dýrð sinni myndum við tortímast. En Guð er almáttugur og hann gæti komið niður og huldið nægilega af dýrð sinni svo að bein nærvera hans myndi ekki tortíma okkur. Ef hann kæmi niður á þann hátt að hann neyddi okkur til að trúa, hvernig gætum við þá haft trú eða frjálsan vilja til að taka ákvörðun sem ekki væri undir þvingun. En ef Guð kæmi niður á þann hátt að hluti dýrðar hans væri hulinn, og hann veitti sönnunargögn um hver hann var, en ekki á þann hátt að það væri svo augljóst að allir þyrftu að trúa hvort sem þeim líkaði eða ekki, hversu oft þyrfti Guð þá að gera það? Hvað ef hann gerði það bara einu sinni, fyrir 2000 árum?

90% af mannfjöldanum eftir: Við áætlum að um 32 milljarðar (+/- 6 milljarðar) manna hafi nokkurn tíma lifað á jörðinni. Yfir 90% þeirra hafa lifað eftir tímabil Krists.

Réttlátt gagnvart þeim sem lifðu á undan: Guð lítur á fólk út frá þeirri sannleikaþekkingu sem það hefur; synd telst ekki þar sem engin lögmál er (Rómverjabréfið 4:15; 5:13). Því gátu þeir sem lifðu fyrir Krist, svo sem Abraham, Davíð o.fl., verið frelsaðir í gegnum Krist, þótt Kristur væri enn ekki kominn.

Friðsamlegri tími: Tími Krists var tímabil tiltölulegs friðar borið saman við tímana fyrir hans daga með rómversku landvinningunum, og tímana eftir með rómversk-parþískum stríðum og innrásum evrópskra víkinga í Rómaveldi. Sjá www.BibleQuery.org/History/Calamities/Wars.html til að fræðast nánar um stríð þessara tíma ef þú hefur áhuga.

Besti tími til útþenslu: Rómverjar byggðu víðtæka vegi, og hefði Jesús komið fyrir þennan tíma hefði verið mun erfiðara að boða fagnaðarerindið til hinna ýmsu landa.

Varðveisla efnis: Hefði það verið mun fyrr, gætum við átt mun færri handrit sem sýna áreiðanleika Nýja testamentisins. Hefði það verið öldum síðar, gætum við átt fleiri, en jafnvel þá eigum við yfir 10.000 grísk handrit og brot úr Nýja testamentinu. Elsta handritið er svonefndur John Rylands-pappírus, dagsettur á árunum 110–138 e.Kr. Hér eru önnur handrit sem við eigum.

Ef við notum eingöngu handritin sem við höfum enn frá tímum fyrir ofsóknir Marcus Aureliusar árið 177 e.Kr., þá höfum við 97% af Jóhannesarguðspjallinu (855/878 versum) og 70% af bréfum Páls og Hebreum.

Kirkjusaga Eúsebíosar (318 e.Kr.), bók 1, kafli 2, bls. 84, gefur annað en jafnframt viðbótar svar. Hann segir einfaldlega að guðspjallið hafi ekki verið prédikað fyrr vegna þess að syndugur mannkyn var ekki enn tilbúinn fyrir það. Nicene and Post-Nicene Fathers, 2. þáttur, bindi 1, bls. 84

Tengd spurning er sú að jafnvel fyrir fólk sem lifði eftir Jesú, ef það dó áður en það heyrði fagnaðarerindið, þá er það þeim eins og ef það hefði lifað fyrir Jesú. Hvað um þau? Sjá www.BibleQuery.org/Doctrine/NeverHeardTheGospel/WhatAboutThoseWhoDiedBeforeHearingTheGospel.html fyrir frekari upplýsingar um það.

Sp.: Hvernig gæti Guð dáið?

A: Jesús var fullkomlega mannlegur og fullkomlega guðdómlegur. Jesús tók á sig mannlega náttúru til að uppfylla sendiboð sitt um að deyja fyrir syndir okkar. Mannlega náttúra Jesú var tekin til dauða á krossi. Margar hlutir má útskýra með líkingum úr náttúrunni, en engin náttúruleg líking er til við holdgerðina, þegar Guð kom til jarðar til að lifa sem maður.

Sögulega var þessu andmæli, sem heiðingjar settu fram, svarað í verki Arnóbíusar "Á móti heiðingjunum" (297–303 e.Kr.), bók 1, kafli 60, bls. 430–431.

Sp.: Ég fletti yfir grein þína um "Jesús er Guð". Að vísu fann ég ekkert sem stangast á við hina skýru, endurteknu og formlegu messíaslegu og postúlatlegu kenningu um að Jesús sé í eðli sínu maður –

En nú leit þið að því að drepa mig, mann [ἄνθρωπος] sem hefur sagt ykkur sannleikann sem ég heyrði frá Guði.

Postulasagan 2:22, 23  "Men [Aνδρες] Ísraels, heyrið þessi orð: Jesús frá Nasaret, maður [ἄνδρα] sem Guð hefur vottað ykkur um með kraftaverkum, undrum og táknum sem Guð vann í gegnum hann meðal ykkar, eins og þið vitið sjálf— 23 þennan Jesú, sem var afhentur samkvæmt fyrirframákveðinni áætlun Guðs og fyrir forsjá hans, krossfestuð þið og drápuð með höndum löglausra manna"

1 Kor 15:21 Því eins og dauðinn kom fyrir mann [δι' ἄνθρωπος], svo er upprisa hinna dauðu komin fyrir mann [δι' ἄνθρωπος].

1 Tím 2:5 Því að einn er Guð og einn milliliður milli Guðs og manna, maðurinn [ἄνθρωπος] Kristur Jesús,

Ég hef spurningu sem ég tel að geti náð til kjarna málsins –

Getur Jesús starfað fullkomlega og sjálfstætt ÁN holdgerðs guðs (eins og þú og ég og allir menn gerum)?

S: Biblían segir það ekki beinlínis, en til eru almenn guðfræðileg hugtök sem leiðbeina hugsun okkar.

Jesús var ekki hálfur maður og hálfur guð. Heldur var hann 100% guð og 100% maður. Kólossubréfið 1:19 bendir til þess að Jesús hefði "fyllingu" guðdómsins. Hebrearabréfið 4:15 kennir að Jesús var maður sem gat verið freistaður á alla vegu, og hann hafði allt sem við höfum, nema að hann var syndalaus.

Á hinn bóginn eru ekki til tveir Jesúar: annar mannlegur og annar guðlegur. Það er aðeins einn Jesú.

Varðandi allar smáatriðin um hvernig þetta gekk fyrir sig hefur Guð ekki sagt okkur frá; það er hluti af dulargátunni um holdgerðina.

Spurning: Hver nákvæmlega drap Jesú?

S: Varðandi hver drap Jesú, eru tvö svör.

1. Sumir rómverskir hermenn undir stjórn Pontíusar Pílatusar drápu Jesú. Nú eru góðir og slæmir einstaklingar í öllum þjóðernishópum, og bara af því að ítalskur landstjóri skipaði að drepa Jesú er ekki réttlæting til að bera hatur til Ítala. Einnig lét illgjarn gyðinglegur æðsti prestur (sem Rómverjar höfðu sett til) handtaka Jesú og leiða hann fyrir Sanhedrín. Þeir afhentu hann Rómverjum. Að auki voru Páll, Pétur, Jóhannes, Matteus, Júdas, Jakobi allir gyðingar. Að segja að lítill hópur gyðinga hafi verið illur er ekki meira gyðingahatur en að segja að Hitler og fylgismenn hans hafi verið illir væri þýskahatur. (Ég verð fyrstur til að segja að nasismi hafi verið ákaflega illt tæki Satans, og ég er að hluta til þýskur. Ég vil þó einnig benda á að margir þýskir Bandaríkjamenn urðu hermenn og börðust gegn Hitler.) Á sama hátt voru sumir gyðingar illir, en aðrir eins og Pétur og Páll voru góðir. Jafnvel sumir gyðingar sem urðu ekki kristnir, eins og Jósefus, sýndu Jesú og hálfbróður hans, Jakobi, virðingu.

2. Annað svarið, sem er jafn mikilvægt, er að þú, ég og allir hinir drápum Jesú. Jesús vissi hvað var að gerast, og hann hefði getað flúið út úr Getsemane-garðinum. Enginn hefði drepið Jesú, því hann hefði auðveldlega getað flúið og horfið. En Jesús kaus með vilja sínum að vera áfram og deyja hræðilegan dauða á krossinum sem fórn fyrir syndir okkar. Svo, ef þú vilt kenna einhverjum um hina grimmilegu, ósanngjarna dauða sem gaf okkur hina dásamlegu gjöf eilífs lífs, kenndu Jesú um!

"Skoðum Jesú, höfund og fullkomnara trúar okkar, sem fyrir þá gleði sem beið hans þoldi krossinn, fyrirlitti skömmina og settist til hægri handar á hásæti Guðs." (Hebr. 12:2 BSB)

S: Hvenær byrjuðu menn að tímasetja atburði miðað við árið sem Jesús var sagður hafa fæðst?

S: Áður en þetta gerðist tímasettu menn almennt atburði eftir ríkistíma konunga. Aðrir tímasettu hluti frá því talið var að Adam væri skapaður, 1. september 5509 f.Kr.

Í efahyggjulegu verki Asimovs, Asimov's Guide to the Bible, bls. 786, segir að á tímum Jesú hafi Rómverjar taldið árin miðað við "A.U.C." eða ár frá stofnun borgarinnar [Rómar]. Róm var stofnuð árið 753 f.Kr. Á bls. 787 segir Asimov að það hafi verið ranglega talið að Kristur hefði fæðst árið 1 e.Kr. af skýþíska munkinum og stjörnufræðingnum Dionysius Exiguus frá Róm, sem lést um 544 e.Kr. Handrit grísku Biblíunnar, bls. 49, segir að tímasetning frá fæðingu Krists hafi verið tekin upp af Hippólýtusi á 3. öld. Þetta var þó ekki almennt viðurkennt, því sumir bysantínskir rithafar gerðu það ekki fyrr en á 14. öld. Einnig í Fyrstu varnarritinu eftir Justin Martyr, kafli 46, bls. 178, þótt það væri ekki opinbert dagsetningarkerfi, er getið þess að Jesús hafi fæðst fyrir 150 árum.

Sp.: Í Nýja testamentinu, hvernig urðu hugtökin "Gamla og Nýja testamentið" til?

S: Tertullían var greinilega fyrstur til að mynda þessi orð, á latínu, árið 207 e.Kr. í verki sínu Á móti Marcion, bók 4, kafli 6.

Sp.: Hvernig á ég að verja þessari yfirlýsingu: Fjórar guðspjöllin innihalda vissulega sannleika, en rithafar annarrar aldar bættu við innskotum til að búa til Jesú sem fyrstu aldar kristnir menn þekktu aldrei. Með öðrum orðum, var líkamlega upprisan og Jesú sem "Sonur Guðs" bætt við síðar, langt frá þeim atburðum sem áttu sér stað.

A: Leyfðu mér fyrst að endurorða spurninguna þína og svara henni síðan. Efastmenn segja oft að höfundar hafi ekki skrifað það sem þeir skrifuðu, jafnvel þegar engin stoð er fyrir því. Hvernig gæti hlutlægur einstaklingur vitað hvort orðasambandið "sonur Guðs" hafi verið óþekkt meðal kristna manna á fyrstu öld eða ekki?

a) Í fyrsta lagi skulum við gera okkur grein fyrir því að sönnunarbyrðin hvílir á þeim sem efast um sannleika afritsins. Ef þeir geta ekki fært fram neinar sannanir, þá getum við hætt hér.

b) Í öðru lagi þyrftu þeir að bæta orðunum "Sonur Guðs" inn á mörgum stöðum, því þau eru algeng í Nýja testamentinu. Fyrir utan Mk 1:1 finnast þau á þessum stöðum í guðspjöllunum, Opinberunarbókinni og bréfum sem ekki eru skrifuð af Páli postula.

Mt 3:17; 17:5; Mk 1:11; Lk 9:35; 2 Pét 1:17 (Faðirinn segir: "Þessi er elskaði sonur minn")

Mt 4:3, 6; 8:29; 14:33; 16:16; 26:63; 27:40,43,54

Mk 3:11; 5:7; 15:39

Lk 1:32,35; 4:3,9,41; 8:28; 22:70

Jóh 1:18,34,49; 3:16,17,18,35; 5:23 (gefið í skyn); 5:25; 6:69; 9:35; 10:36; 11:4,27; 17:1 (gefið í skyn); 19:7; 20:31; 1 Jóh 1:3,7; 2:22,23 (gefið í skyn); 3:8,23; 4:9,10,14,15; 5:5,9,10 (2 sinnum), 11,12,13 (2 sinnum), 20; 2 Jóh 3,9; Opinb 2:18.

c) Hins vegar þurfum við ekki að stöðva okkur hér. Hvaða sönnunargögn höfum við fyrir því að kristnir trúðu að Jesús væri sonur Guðs, þar sem við eigum ekki neinar handritakópiur af Biblíunni fyrr en árið 117 e.Kr.? Við höfum skrif snemma kirkjufeðra.

"En um Son sinn talaði Drottinn svona: Þú ert sonur minn, í dag hef ég getið þig." 1. Klemens bréf, kafli 36, bls. 15. Klemens frá Róm skrifaði á árunum 96–98 e.Kr.; við erum mjög viss um dagsetninguna. Fyrsta öldin lauk í lok árs 100 e.Kr., svo þetta hrekur þá kröfu.

Getur um "Son sinn, samkvæmt sambandinu/hagkerfinu sem ríkir milli þeirra." Mathetes til Diognetus k.8 bls.28 (um 130–200 e.Kr.)

"Gaf sinn eigin Son sem lausnargjald fyrir okkur…" Mathetes til Diognetus kaf. 8 bls. 28 (um 130–200 e.Kr.)

"Hann sem, þótt hann sé frá eilífð, er í dag nefndur/metinn sonur" Mathetes til Diognetusar k.11 bls.29

"í gegnum einkynnismanninn Jesú Krist" Martýrda Polykarps k.20 bls.43

"Jesús Kristur … sem er bæði Mannssonurinn og Sonur Guðs" Ignatiusarbréf til Efesusmanna k.20 bls.58 (Við vitum ekki hvenær Ignatius, lærisveinn postula Jóhannesar, skrifaði þetta, en hann lést annaðhvort árið 107 eða 116 e.Kr.)

Jesús lýsti sjálfum sér sem syni Guðs. Barnabasarbréf, kafli 7, bls. 141 (um 70–130 e.Kr.). Sjá einnig kafla 5, bls. 139–140, og kafla 12, bls. 145.

"Guð og Faðir Drottins vors Jesú Krists, og Jesús Kristur sjálfur, sem er Sonur Guðs, …" Bréf Pólýkarps til Filippíumanna, kafli 12, bls. 35. Við vitum ekki hvenær Polýkarpusi skrifaði þetta, en hann var píslarvottur árið 155 e.Kr. Írenæus, sem skrifaði á árunum 182–188 e.Kr., nefnir bréf Polýkarpusar til Filippíumanna í bók 3, kafla 3.4, bls. 416 í verkinu Gegn villutrú.

"Kristur, sem kallaður var Sonur Guðs fyrir eilífðirnar, … til þess að hann gæti hreinsað okkur með blóði sínu, … og fært okkur fram sem hreina syni fyrir föður sinn." Írenæus frá Lión (182-188 e.Kr.) í broti 39, bls. 575

Trúðu þeir að Jesús væri Guð?

Raunverulega spurningin er hvort fyrstu kristnir menn litu á Jesú sem Guð. Hér er sönnun þess að svo hafi verið:

Ignatius (dáinn 107 eða 116 e.Kr.) skrifaði oft um Krist sem Guð. Til dæmis skrifaði hann um "blóð Guðs" í 1. kafla bréfs síns til Efesusmanna.

Mathetes til Diognetusar (um 130–200 e.Kr.), lærisveinn postula, skrifaði í 7. kafla bréfs síns til Diognetusar um Krist sem var sendur sem konungur, Guð, maður og frelsari.

Jústínus píslarvottur (um 138–165 e.Kr.)

"Orðið, sem er sjálft þessi Guð, fætt af föður allra hluta, …" Samtal við Trypho, kafli 61. Sjá kafla 55, 56, 59, 62–64, 66, 74–78.

Melitó frá Sardis (d. 180 e.Kr.) sagði um krossfestinguna að "Guð er myrtur".

Theófílos, biskup í Antíokkíu (168-181/188 e.Kr.), "Því að hin guðdómlega ritun kennir okkur að Adam sagðist hafa heyrt röddina. En hvað annað er þessi rödd en Orðið Guðs, sem er einnig sonur hans?" Bréf til Autolycus, bók 2, kafli 22.

Írenæus frá Lióni (182-188 e.Kr.) skrifaði í Irenaeus gegn villutrú, bók 3, kafli 19.2, bls. 449: "Jesús er sjálfur, í eigin rétti, ... Guð og Drottinn ..."

Jafnvel óvinir kristni bera vitni um að kristnir menn tilbiðu Jesú sem Guð.

Pliny yngri (landstjóri og ofsóknarmaður kristna árið 112 e.Kr., skrifandi til keisara Trajanusar) "Þeir [kristnir menn] voru vanir að koma saman á ákveðnum föstum degi fyrir dagrenning, þegar þeir sungu til skiptis sálm til Krists eins og til guðs, og bundu sig með hátíðlegri eiði að gera engin illverk…"

Lucían (2. aldar satírufyrirlesari) "Kristnir menn, eins og þið vitið, dýrka mann til þessa dags – þann virta persónu sem kynnti nýju helgiathafnir þeirra og var krossfestur fyrir vikið… Sjáið þið, þessar villuðu verur…" (Dauði Peregrine 11)

Þetta er mikilvægt, því opinber rómversk fyrirspurn staðhæfir að kristnir menn hafi tilbeðið Krist sem Guð þegar árið 112 e.Kr.

Spurning: "Í stuttu máli, með tímanum breytist apókalýptísk hugmynd um upprisu líkamans í kenningu um ódauðleika sálarinnar. Það sem kemur fram er trúin á himnaríki og helvíti, trú sem ekki finnst í kenningum Jesú eða Páls, heldur var fundin upp síðar af kristnum mönnum sem áttuðu sig á því að Guðs ríki myndi aldrei koma til þessa heims. Þessi trú varð að hefðbundinni kristnkenningu, um aldir alda." Jesus, Interrupted bls. 266

A: Ég las aftur hlutana í kringum þessa tilvitnun til að ganga úr skugga um að ég hefði skilið rétt, að Ehrman telji að fyrstu kristnir menn hafi ekki trúað á himnaríki né helvíti. Það er nokkuð óljóst hvort Ehrman sé einnig að segja að síðar kristnir menn hafi búið til kenninguna um ódauðleika sálarinnar, en engu að síður segir hann að hún hafi verið ókunnug Jesú, Páli og sennilega fyrstu kristnu mönnunum.

Kannski hefði ég ekki átt að vera það, en ég var hneykslaður á þeirri sýndu fáfræði sem þessi sagður sérfræðingur í Nýja testamentinu sýndi. Við skulum fyrst ræða ódauðleika sálarinnar. Lángu fyrir Móse var Egyptar að balsama lík sín sem múmíur, því þeir trúðu á ódauðleika sálarinnar. Fornar Súmerar sýndu í goðsögn sinni um Inönnu og Dumuzi viðurkennda trú á ódauðleika sálarinnar. Einnig nefnir Súmera Dilmun-kvæði, sem er frá um 2400 f.Kr., stað þar sem guðirnir dvöldu, sem kallaður var Dilmun, þar sem guðirnir og Ziusudra, maður sem hafði öðlast ódauðleika, bjuggu. Margar gyðinglegar ritgerðir frá fyrir Jesú, þar á meðal 2. Maccabeusar 12:44 og 1. Enoch, fjalla um að hinir látnu séu meðvitundarfullir. Í Gamla testamentinu, í Jesaja 53:8-9, var hinn þjáandi þjónn afskornur frá hinum lifandi og "fekk gröf með hinum illu", en í 53:10 "Hann mun sjá niðja sína, hann mun lengja daga sína". Jafnvel 1. Korintubréf, sem Ehrman viðurkennir að Páll hafi ritað, hefur heilt kafla um upprisu hinna dauðu (kafli 15). Hann fjallar einnig um ódauðleika okkar í 2 Kor 5:1-8. Jafnvel hinir ástsælu gnostikar Ehrmans trúðu á yfirnáttúrulegt, óefnislegt líf eftir dauðann fyrir andlega fólkið.

Varðandi himnaríki og helvíti höfðu Grikkir og Rómverjar Elysíusvelli fyrir hinna blessaða og Tartarus fyrir hina bölvuðu. Gyðinglegar ritgerðir fyrir Krist, svo sem 1. Enoch, segja frá tveimur hlutum Sheol (grafarinnar): fangelsi fyrir hina óguðu og paradís fyrir hina réttlátu. Jesús talaði í guðspjöllunum reyndar meira um helvíti en himnaríki. Það er áhugavert að Jesús notar kunnuglega heitið "paradís" þegar hann talar við þjófinn á krossi. Í 1. Pétursbréfi 3:19 er minnst á anda í fangelsi.

Í hnotskurn trúðu margir heiðingjar á ódauðleika sálarinnar og einhvers konar himnaríki og helvíti. Gyðingar fyrir Krist trúðu á fangelsi og paradís. Í fyrstu bréfum Páls var kenndur ódauðleiki, himnaríki og helvíti. Jafnvel gnostíkar trúðu á óefnislegt líf eftir dauðann fyrir sig sjálfa. En ótrúlega nóg heldur Ehrman því fram að ódauðleiki sálarinnar og líkamstómt himnaríki og helvíti séu "síðari uppfinningar" kristinna manna.

Sp.: Fyrir utan biblíuhandrit, hvaða sönnunargögn eru til þess að snemma kristnir trúðu því að Jesús hafi dáið sem lausnargjald fyrir syndir okkar?

S: Þó að sönnunarbyrðin hvíli á þeim sem halda fram spilltingu til að leggja fram einhverjar sannanir fyrir fullyrðingu sinni, þá eru hér sannanir frá fyrstu kristnu rithöfundum um að fyrstu kristnir menn trúðu því að Jesús hafi dáið sem lausnargjald til að gjalda fyrir syndir okkar.

"hversu dýrmætt þetta blóð [Jesús] er Guði, sem, eftir að hafa verið hellt út fyrir frelsun okkar, hefur sýnt náð iðrunar fyrir alla heimsbyggðina." 1. Klemens bréf, kafli 7, bls. 7 (96–98 e.Kr.)

"Gaf sinn eigin Son sem lausnargjald fyrir okkur…" Mathetes til Diognetusar, kafli 8, bls. 28 (um 130–200 e.Kr.)

"…Drottinn Jesú Krist, sem fyrir syndir okkar þjáðist jafnvel til dauða, [en] 'hann sem Guð reisir upp frá dauðum, eftir að hafa leyst úr böndum gröfarinnar.'" Bréf Pólýkarps til Filippíumanna k.1 bls.33 (Pólýkarp var píslarvottur um 155 e.Kr.)

Sjá www.BibleQuery.org/History/ChurchHistory/WhatEarlyChristiansTaughtOnDoctrine.html (eða .docx) fyrir tilvitnanir frá Melito frá Sardis (170-180 e.Kr.), Klemens frá Alexandríu (193-217/220 e.Kr.), Tertullianus (198–220 e.Kr.), Hippolytus (225–235/6 e.Kr.), Cyprianus frá Kartagó (um 246–258 e.Kr.) og Athanasius (318 e.Kr.). Einnig eru til önnur tilvitnun um að Jesús þjáðist fyrir okkur og dó fyrir okkur.

S: Fyrir utan biblíuhandrit, hvaða sönnunargögn eru til þess að fyrstu kristnir menn trúðu að Jesús reis frá dauðum?

Sönnunarbyrðin hvílir á þeim sem telja að þetta hafi verið viðbætur við Biblíuna til að sýna fram á sönnunargögn um að þeim hafi verið bætt við síðar. Hins vegar eru hér sönnunargögn frá fyrstu kristnu rithöfundum sem sýna að fyrstu kristnir menn trúðu því að Jesús reis upp frá dauðum.

"Íhugum, elskaðir, hvernig Drottinn sýnir okkur stöðugt að framtíðar upprisa muni verða, og hann hefur gert Drottin Jesú Krist fyrstu ávöxtana með því að vekja hann upp frá dauðum." 1. Klemensbréfið k. 24 bls. 11 (96–98 e.Kr.)

Jesús reis frá dauðum. Barnabasarbréfið k.15 bls.147 (um 70–130 e.Kr.)

"… Drottinn Jesú Krist, sem fyrir syndir okkar þjáðist jafnvel til dauða, [en] 'hann sem Guð reisir upp frá dauðum, eftir að hafa leyst úr böndum gröfarinnar.'" Bréf Pólýkarps til Filippíumanna k.1 bls.33 (Pólýkarp var píslarvottur um 155 e.Kr.)

"Jesús Kristur, … í þjáningum sínum og í upprisu sinni." Ignatiusar bréf til Efesusmanna k.20 bls.57

Fæðingu Jesú, píslarvætti og upprisu. Bréf Ignjatíusar til Magnesíumskirkjunnar k.11 bls.64

Irenaeus, Á móti villutrú 5:7:1. (182–188 e.Kr.) "Á sama hátt, eins og Kristur reis í holdi og sýndi lærisveinum sínum naglaörin og opið sár í hliðinni (þetta eru merki um hið hold sem reis frá dauðum), svo mun hann einnig, segir hann, uppvekja okkur með eigin krafti."

Spurning: Sumir frjálslyndir gagnrýnendur telja að þótt sjö bréf Páls hafi verið skrifuð af sama höfundi (Róm, 1. og 2. Kor, Gal, Fil, 1. Þess og Fm), þá segja þeir að sjö önnur bréf hafi verið skrifuð af mismunandi höfundum (Ef, Kl, 2. Þess, 1. og 2. Tím, Tít og Hebr). Auðvitað fullyrðir Hebrabréfið ekki að það hafi verið skrifað af Páli.

S: Þeir hafa fjórar ástæður fyrir þessum fullyrðingum. Engin þeirra stendur þó undir rökum.

Lengd langra setninga (Ef og Kl): Upprunalega gríska Nýja testamentisins hafði ekki ritmerki, svo það er vandkvæðalegt að áætla lengd þeirra. En ef gert er ráð fyrir að fræðimenn hafi enga óvissu, þá eru Efesusbréfið 1:3-6, 1:7-10 og 1:11-12, og 13-14 ekki ein setning heldur fjórar setningar, samkvæmt The Greek New Testament, 4. endurskoðaða útgáfu (1998) eftir Aland o.fl. Nestle-Aland Novum Testamentum Graece (1993) segir hið sama. Ehrman gaf aldrei upp heimild fyrir því hvers vegna hann sagði með vissu að um eina setningu væri að ræða. Hins vegar sýndi 3. útgáfa The Greek New Testament eftir Aland o.fl. frá 1975, 23 árum fyrr, þær sem eina setningu, svo ég geri ráð fyrir að Ehrman hafi verið að nota mun eldri og úreltu útgáfuna. En aftur á móti hafði upprunalega gríska textinn enga greinarmerki, svo það að byggja rök á því hvar fólk seint á 20. öld taldi að punktarnir ættu að vera, áður en það breytti skoðun sinni, er í besta falli vafasamt rök.

Meðallengd setninga (Ef og Kl): Þegar nútímasérfræðingar reyna að skipta setningunum upp er meðallengd setninga í Efesarbréfi og Kólossubréfi (37,3 og 35,2 orð í hvoru) lengri en meðallengd setninga í öðrum bókum (25,8, 23,4, 26,0, 21,7, 26,7, 29, 31,7, 22,7, 23,2, 24,2 og 25,8) fyrir hin bréf Páls í þeirri röð. Hins vegar er meðallengd setninga 35,8, 35,6 og 32 orð í Rómverjabréfinu 1–5, 1. Korintubréfi 1 og 2. Korintubréfi 6–10 í sömu röð. Þannig er lítill munur á styttri en djúpstæðu bókum Efesusbréfsins og Kólossubréfsins annars vegar og Rómverjabréfsins 1–5, 1. Korintubréfs 1 og 2. Korintubréfs 6–10 hins vegar.

Ólík orð (2 Þess, 1, 2 Tím, Tít): Maður gæti skoðað rit mín um handrit Nýja testamentisins, sekta og samband við Guð og notað sömu aðferð til að draga þá ályktun að ég væri þrír ólíkir einstaklingar. Fólk notar mismunandi orð þegar það ræðir um ólík málefni. Það er aðeins þegar til eru ýmsir orðavalkostir fyrir sama hlutinn og mismunandi orðavali er forgangsraðað sem þetta getur verið merkingarbært. Til dæmis eru fleiri nöfn nefnd í eldri bréfum til heilla kirkna. Á þá að útiloka nöfn úr talningunni? Í prestabréfunum talar Páll um móður og ömmu Tímóteusar og um að Tímóteus og Títus skipi eldri menn og djákna, á þá að útiloka þessa umræðu? Eftir að ofsóknir höfðu staðið yfir um tíma talar Páll meira um umönnun ekkna í prestabréfunum en í eldri bréfum. Á það þá að útiloka? – og svo framvegis.

Lýsing á trú: Hvatt hefur verið til þess að trú þýði traustmóttöku dauða Krists í fyrri bréfum Páls, en safn trúar og hugmynda um dogma í seinni bréfunum. Í raun merkir hún bæði í báðum bréfahópunum. Hún merkir safn trúar og hugmynda í Gal 1:23; Ef 4:5; Ef 4:13

Það merkir samþykki dauða Krists í 2 Tím 1:5; 2 Tím 3:15; Tít 3:15

Trú sem merkir fræðikenningu í fyrri bréfum Páls

Gal 1:23 "Þeir heyrðu aðeins fréttina: 'Maðurinn sem áður ofsótti okkur er nú að boða þá trú sem hann reyndi áður að eyðileggja.'"

Eph 4:5 "einn Drottinn, ein trú, ein skírn"

Ef 4:13 "þangað til við öll ná einingu í trú og þekkingu á syni Guðs, og verðum fullvaxta í allan Christum."

Trú sem merkir traust og viðtöku í seinni bréfum Páls

2 Tím 1:5 "Ég man eftir einlægum trú þinni, sem fyrst bjó í ömmu þinni Lois og móður þinni Eunice, og ég er sannfærður um að hún sé einnig í þér."

2 Tím 3:15 "sem geta gert þig vitran til hjálpræðis fyrir trú á Kristi Jesú."

Títusarbréfið 3:15 "Kveðið þá sem elska okkur í trúinni."

Trú má túlka á annan veg eða báða vegu

1 Kor 15:1-2,14,17 "Nú vil ég, bræður, minna ykkur á fagnaðarerindið sem ég prédikaði ykkur, sem þið tókuð við og standið í. Með þessu fagnaðarerindi eruð þið bjargaðir, ef þið haldið fast við orðið sem ég prédikaði ykkur. Annars hafið þið trúað til einskis. (14) Og ef Kristur er ekki uppvakinn, þá er prédikun okkar til einskis og trú ykkar einnig." Í því tilfelli erum við einnig uppvísir sem falskir vitni um Guð. Því að við höfum vitnað um Guð að hann hafi uppvakið Krist frá dauðum. … (17) En ef Kristur er ekki uppvakinn, þá er trú yðar til einskis..." (Þetta undirstrikar kenningar um upprisu Krists sem og dauða hans.)

Gal 3:7 "þeir sem trúa"

Gal 3:12 "lögmálið er ekki af trú"

Gal 3:23 "áður en trúin kom"

Ef 1:15 "að heyra um trú yðar á Drottni Jesú"

Eph 2:8 "þið hafið verið bjargað fyrir náð, með trú"

2 Tím 2:18 "hafa villst frá sannleikanum … þeir grafa undan trú sumra"

Tít 1:4 "barnið í sameiginlegri trú okkar"

Þannig að höfundurinn reyndi ekki að sýna fram á neina grundvöll fyrir aðskilnaði bréfa Páls nema að vísa til gagnrýnna fræðimanna, sem hafa ekki tekist að sýna fram á neinn grundvöll fyrir mismun. En það dygði ekki að sýna fram á að munur væri til; heldur þyrfti að sýna fram á mun sem væri meiri en búast mætti við miðað við mismunandi áheyrendur, mismunandi efni og seinna tímabil í lífi Páls.

Q: Hvað er biblíuleg gagnrýni á guðspjöllin? Hvað merkir textagagnrýni? Hver er munurinn á hári gagnrýni og lágri gagnrýni? Hvaða tegundir eru nú viðurkenndar?

Það eru tvær gerðir textaritskoðunar: neðri og efri. Við munum fyrst skoða hvernig þær tengjast kristni og Biblíunni, og síðan beita sömu aðferðum um íslam og Kóraninn.

Lág textarannsókn Biblíunnar viðurkennir að handritsbreytingar séu til í ritningunni og leitast við að finna nákvæmustu útgáfuna þar sem við eigum ekki upprunalegu handritin. Við erum nokkuð viss um 97% af hverju orði Nýja testamentisins, og flestar afgangandi breytingar eru smávægilegar ein- og tveggja orða breytingar sem breyta ekki merkingu. Óvissuþætti í handritum Nýja testamentisins má sjá á www.biblequery.org. Leitaðu að spurningum og svörum fyrir hverja bók, og neðst er hlekkur á handritabreytingar. Til dæmis má finna afbrigði í Matteusi á www.biblequery.org/MatthewManuscripts.html (eða .doc).

Hærri textarannsókn Biblíunnar er ætluð tortryggnum sem efast um hvaða bækur eða kafla eigi að vera í ritningunni. Kristnir nálgast frávik í ritningunni öðruvísi en múslimar, því fyrir kristna er það merkingin sem skiptir máli, ekki einstök orð. En fyrir múslima skipta einstök orð og stafir máli.

Í múslimaríkjum er einnig stunduð bæði neðri og efri textarannsókn.

Í lágri textalegu gagnrýni kóransins er spurt hvort Warsh- eða Hafs-útgáfan sé næst upprunalegu arabísku máli. Svona er "lág textaleg gagnrýni" þegar kemur að kóráninum. Yfir 15.000 síður af gömlum kóranstexta fundust í Jemen. Samkvæmt grein í janúarútgáfu Atlantic Monthly 1999 (bls. 43–56): Sumir af pergínblöðunum í jemeníska safninu virtust rekja til sjöundu og áttundu aldar e.Kr., eða fyrstu tveggja alda íslams – þær voru brot, með öðrum orðum, af kannski elstu kóranum sem til eru. Enn fremur sýndu sum þessara brota smávægilegar en áhugaverðar frávik frá staðlaða kórantexta. Slík frávik, þó ekki óvænt fyrir textasagnfræðinga, eru áhyggjuefni vegna þess hve þau ganga þvert gegn hefðbundinni múslimstrú um að Kóraninn, eins og hann hefur borist okkur í dag, sé einfaldlega fullkomið, tímalaust og óbreytanlegt Orð Guðs." Þú getur séð nokkur af þessum munum á www.QuranText.org

Hærri textarannsókn kóranins: Hér eru tvö venjuleg dæmi og eitt yfirgnæfandi dæmi.

'Ubai bin Ka'b, einn af riturum Múhameðs, hefur auka súrur og sleppir um það bil 12 súrum í núverandi Kóraninum (The Fihrist bls. 61, fótnótur 43–48). Abu Musa frá Basra hafði einnig texta sem var sá sami og hjá 'Ubai. (Suyuti, Itqan I, bls. 65; Ibn Abi Dawud, Masahif, bls. 180–181; einnig Noeldeke, Geschichte des Quran's, bls. 33–38.)

Súra 114 vantar í útgáfu Ibn Mas'ud (The Fihrist bls. 57). Ibn Mas'ud var einkaskjalastjóri Múhameðs. Múhameð sagði öðrum að læra Kóraninn af Ibn Mas'ud og þremur öðrum. (Bukhari bindi 6, nr. 521). Að sleppa súrum 113 og 114 var ekki fyrir slysni. Frásögn segir að Ibn Mas'ud hafi sagt: "Þessar tvær töfrasúrur [113, 114] eru ekki úr bók Guðs!" [www.answering-islam.org/Quran/Text/distortion.html]

Það sem múslimar kalla Satanísku versin er í Súru 53. Samkvæmt eftirfarandi heimildum las Múhameð upphaflega Súru 53:19-20 svona: "Hvort hafið þið séð Lát, og Úzzá, og aðra, þriðju (gyðjuna), Manat? Þetta eru hinir upphafnu hegrar (miðlarar) sem von er til milligöngu þeirra." (upprunalegt) vs. "Hvort hafið þið séð Lát, og 'Úzzá, og hina þriðju (gyðjuna), Manat? Hvað! Fyrir ykkur karllægan kyn, og fyrir hann kvenlegan? Sjáið, slíkt væri sannarlega mjög ósanngjörn skipting."

Hér eru eldri múslimskir rithöfundar sem skráðu þetta.

Al-Wahidi/Wakidi (d. 207/823 e.Kr.) skrifaði Asbab al-Nozul.

Ibn Sa'ad/Sa'd (dáinn 230/845 e.Kr.) vissi af verki al-Wahidi, en hann sjálfur var ævisöguhöfundur sem skrifaði 15 binda verkið Kitab al Tabaqat al Kabir.

Ibn Ishaq (dáinn 145/767 eða 151/773 e.Kr.) var shafíítískur sunníti sem stofnaði síðar eigin skóla sem var skammlífur. Hann skrifaði Sirat Rasullallah (Lífspakkur spámannsins).

Ibn Jarir al-Tabari (d. 923 e.Kr.) var shafíítískur sunníti sem skrifaði 38 binda verkið Islamic History of the World until 915 A.D. Hann hefur verið kallaður "sejíkur túlkenda". Hann skrifar í 6. bindi, bls. 108–110,

Abu Ma'shar frá Chorassan (787–885 e.Kr.)

Ibn Abi Hatim

Ibn al-Mundhir

Ibn Hajar frá Asqalaan (773-852 A.H.)

Ibn Mardauyah

Musa ibn 'Uqba

Fræga skýring Zamakhshari á Súru 22:52. (1070–1143 e.Kr.)

Fyrstu sex eru samkvæmt Bók stóru flokkanna, þýdd af S. Moinul 'Haq.

S: Hvers vegna var biblíu­kritík [meðal annars] fjarverandi í fyrstu kirkjunni? Eða voru gagnrýnar spurningar og mál, eins og þau sem við finnum á nútímaöld, en voru þá af jaðarsjónarmiði?

A: Það var ekki svo. Þetta mun bæði svara þeirri spurningu og bera hana saman við ástandið í íslam. Til að svara spurningunni eru þrír þættir: Áhyggjur fyrstu kristnu manna af efni ritninganna, áhyggjur þeirra af nákvæmni ritninganna, og hvaða mikilvægu gagnrýnu málefni voru til staðar sem voru öðruvísi en þau sem við höfum í dag?

1. Innihald ritninganna: Kristnir menn urðu skarpt meðvitaðir um mikilvægi innihalds ritninganna þegar villutrúarmaðurinn Marcion hóf að gefa út sína eigin Biblíu. Marcion lést um 170 e.Kr. Svona tók Tertullian í það. Athugið að "svamp" var notaður eins og nútíma strokubroddur til að fjarlægja blek.

Tertullían (205 e.Kr.) "Því með mynd varanlegrar mannlegrar sáttar var hann að verja hið guðdómlega testamenti. 'Við Abraham voru loforðin gefin, og við niðja hans. Hann sagði ekki: "við niðja," eins og um marga; heldur eins og um einn: "við þinn nið," sem er Kristur.' Skömm Marcion og svampinum hans! En sannarlega er óþarfi að dvelja við það sem hann hefur strokið út." Fimm bækur gegn Marcion, bók 5, kafli 4, bls. 435

2. Miðlun ritninganna. Kristnir menn voru einnig uppteknir af nákvæmni ritninganna. Það var nauðsynlegt, því að vantrúaðir gátu (og gerðu það) falskað suma hluti. Hér eru nokkur dæmi.

Justin Martýr (um 138–165 e.Kr.) segir að Gyðingar hafi rangtúlkað Sálm 96 vegna þess að þeir slepptu orðunum "úr viðnum". Í raun er það Justin sem villist hér, og hebreska masoreötíska textinn inniheldur ekki "úr viðnum". Samtal við Trypho, Gyðing, kafli 73, bls. 235

Justin Martýr (um 138–165 e.Kr.) "Vinir mínir, ég vísa nú til ritninganna eins og sjötta þýðingin hefur skýrt þær; því þegar ég vitnaði í þær áður, eins og þið eigið þær, gerði ég það til að prófa ykkur [til að kanna] hvernig þið voruð til." Samtal við Trypho Gyðing, kafli 87, bls. 268

Irenæus frá Lióni (182–188 e.Kr.) "Þessi túlkun [sjötíu manna] á þessum ritningum var gerð fyrir niðurstig Drottins [til jarðar] og varð til áður en kristnir menn komu fram – því Drottinn var fæddur um fjörutíu og fyrsta ár ríkistíðar Ágústar; en Ptolemæus var mun fyrr, undir honum voru ritningarnar túlkaðar;-[Þar sem svo er, segi ég,] sannarlega eru þessir menn sannaðir djarfir og hrokafullir, sem nú vilja sýna löngun til að gera aðrar þýðingar, þegar við hrekjum þá úr þessum ritningum og þöggunum þá til trúar á komu Guðs sonar." Irenaeus, Á móti villutrú, bók 3, kafli 21.3, bls. 452

Caius (190–217 e.Kr.) segir að villutrúarmenn hafi hrokafullt falskað ritninguna. kafli 3, bls. 602: "En hvað varðar þá menn sem misnota listir vantrúaðra til að styðja eigin villitrúarkenningar og spilla með undirferli guðlausra hina einföldu trú hins guðdómlega ritnings, þarf þá nokkuð að segja um að þeir séu ekki nálægt trúinni? Af þessum sökum hafa þeir djarflega lagt hendur á hin guðdómlegu ritningarnar og halda því fram að þeir hafi leiðrétt þær. Og ef einhver vill, getur hann sannreynt að ég segi þetta ekki ósatt gegn þeim. Því ef einhver skyldi kjósa að safna saman og bera saman allar þeirra handrit, myndi hann finna margar mótsagnir meðal þeirra. Handrit Asclepiadesar munu þó reynast í ósamræmi við handrit Theodotusar. Og mörg slík handrit eru til, því lærisveinar þeirra voru mjög iðin við að setja inn þær leiðréttingar, eins og þeir kalla þær, þ.e. spillanirnar sem hver og einn þeirra gerði. Aftur á móti stemma handrit Hermófilusar ekki við þessi; en handrit Apollóníusar eru ekki einu sinni samræmd sjálfum sér. Því má bera saman þau sem þeir undirbjuggu áður við þau sem síðar voru spillt með sérstökum tilgangi, og mun þar finnast margt ósamræmi. Og hvað varðar hina miklu djarfsemi sem felst í þessari sök, er ekki líklegt að þeir sjálfir geti verið ómeðvitaðir um það. Annáhvort þá trúa þeir ekki að hinir guðlegu ritningar hafi verið díktuð af Heilögum Anda og eru því vantrúaðir; eða þeir telja sig vitrari en Heilagan Anda, og hvað eru þeir þá annað en djöfulsættir? Þeir geta heldur ekki neitað því að glæpurinn sé þeirra, þegar eintök hafa verið skrifuð með þeirra eigin hendi; né fengu þeir slík eintök ritninganna frá þeim sem fyrst fræddu þá í trúna, og þeir geta ekki framvísað eintökum sem þessi voru afrituð af. Og sumir þeirra töldu það ekki einu sinni þess virði að spilla ritningunum; heldur neituðu þeir einfaldlega lögmálinu og spámönnunum vegna guðlausrar og óguðlegrar kenningar sinnar, undir forsæti náðar, og sökkvuðu niður í neðstu hyldýpi glötunar.

Tertullían (198–220 e.Kr.) segir að villutrúarmenn hafi spillt ritningunni. Um áminningu gegn villutrúarmönnum, kafli 17, bls. 251.

Origen (235–245 e.Kr.) ræðir um handritafbrigði í prédikunum um Jeremía, prédikun 14, kafli 3.1, bls. 137, og prédikun 16, kafli 10.1, bls. 177.

Orígenes (235–245 e.Kr.) ræðir afbrigði í Septúaginta á Jeremía 16:17. Predikanir um Jeremía, prédikun 16, kafli 5.2, bls. 172

Orígenes (um 227–240 e.Kr.) vitnar í Ester 4:22 (LXX) sem "í Ester í LXX", í skýringu Orígenes á Jóhannesi, bók 2, kafli 7, bls. 330.

Methodius (270–311/312 e.Kr.) "Þar sem það er þá augljóst, og allir votta, að þeir sem fæðast úr hórdómi komast til fullkomnunar, skulum við ekki ímynda okkur að Andinn hafi verið að kenna um getnað og fæðingar, heldur fremur um þá sem hórdóma framast sannleikans, sem, með því að spilla ritningunum með fölskum kenningum, fæða ófullkomna og óþroskaða visku, og blanda villu sinni við guðhræðslu." Banquet of the Ten Virgins ræðu 2 k.3 bls.314

3. Mikilvæg mál: Fyrsta kirkjan stóð frammi fyrir nokkrum öðrum vandamálum en nútíma kirkjan. Helstu atriði fyrir hana voru hvernig verja skyldi hjörðina fyrir harðri ofsókn, svara röksemdum ýmissa greina grískrar heimspeki, svara að minnsta kosti þrjátíu mismunandi gnostískum hópum og sýna fram á að grísk-rómversk og önnur form heiðnidýrkunar væru fölsk.

Staðan í íslam

Í múslimaríkjunum skulum við skoða gagnrýni á Kóraninn frá upphafi, hjá síðar fræðimönnum og í dag.

Frá upphafi var 'Aisha, ein af eiginkonum Múhameðs, áhyggjufull um nákvæmni. Súra 2:238: Abu Yunus, frelsaður þræll 'Aishu, afritaði eintak af Kóraninum fyrir 'Aishu. Það var nokkuð öðruvísi í Súru 2:238. "Abu Yunus, frelsaður þræll 'Aishu, sagði: 'A'isha (guð sé henni náðugur) skipaði mér að afrita eintak af Kóraninum fyrir sig og sagði: Þegar þú kemst að þessu vers: 'Varðveittu bænirnar og miðbænina' (2:238), láttu mig vita; svo þegar ég kom að því, lét ég hana vita og hún diktuðu mér (svona): Varðveittu bænina og miðbænina og síðdegisbænina, og standu sannarlega hlýðin Guði. 'A'isha (Allah sé henni náðug) sagði: "Svona hef ég heyrt frá sendiboða Allah (friður og blessun Allah sé með honum)" Sunan Nasa'i bindi 1, nr. 475, bls. 340

Bukhari bindi 6, bók 60, kafli 9, nr. 8, bls. 10: "'Umar sagði: "Besti kórani lesari okkar er Ubai og besti dómari okkar er 'Ali; og þrátt fyrir það sleppum við sumum orðum Ubai vegna þess að Ubai segir, "Ég læt ekkert af því sem ég hef heyrt frá sendiboða Allah," en Allah sagði: "Hvern vers (opinberun) sem við ógildum eða látum gleymast, komum við betri eða svipaðri í staðinn" … (2:106)"

Alfræðirit um íslamska bókmenntasögu frá tíundu öld, sem kallast Fihrist (bls. 62), segir: "Samkvæmt Ubayy ibn Ka'b er heildarfjöldi ákora í Kóraninum 6.210. Heildarfjöldi surata í Kóraninum samkvæmt yfirlýsingu 'Ata ibn Yasar er 114; versin eru 6.170, orðin 77.439 og stafirnir 323.015. Samkvæmt yfirlýsingu 'Asim al-Jahdari eru 113 súrur. Heildarfjöldi ákera í Kóraninum, eins og Yahya ibn al-Harith al-Dhamari segir, er 6.226, en stafir hans eru 321.530. [Í upprunalegu tilvitnuninni voru tölurnar skrifaðar út.]

Í dag inniheldur Kóraninn um það bil 78.090 arabísk orð; sjá www.isos.org fyrir nánari upplýsingar. Miðað við 77.439 orð er það munur að lágmarki 651 orð.

'Ubai bin Ka'b, einn af riturum Múhameðs, hefur auka súrur og sleppir um 12 súrum í Kóraninum í dag (The Fihrist bls. 61 fótnótur 43–48). Abu Musa frá Basra hafði einnig texta sem var sá sami og hjá 'Ubai. (Suyuti, Itqan I, bls. 65; Ibn Abi Dawud, Masahif, bls. 180-181, einnig Noeldeke, Geschichte des Quran's, bls. 33-38.)

Í dag eru til tveir staðlaðir arabískir textar, nefndir Warsh og Hafs, og virðist lítil áhyggjuefni vera af smærri muninum. En sögulega höfðu múslimar meiri áhyggjur af verulegum breytingum á textanum.

Hér eru dæmi um mun á milli Warsh og Hafs.

Súra 2:119 "og spyrjið ekki!" (Warsh-frásögn. Samþykkt af trúarmála- og gjafamálaráðuneyti Alsír) vs. "og ykkur er ekki spurt" (Hafs-frásögn. King Fahd Complex .. Sádi-Arabía) (www.QuranText.org/qiraat.html)

Súra 3:83 "þið eruð snúnir aftur" (Warsh-frásögn. Samþykkt af trúarmála- og endowment-ráðuneyti Alsír) vs. "þeir eru snúnir aftur" (Hafs-frásögn. King Fahd Complex .. Sádi-Arabía) (www.QuranText.org/qiraat.html)

En fyrir kristna er það boðskapurinn sem skiptir máli, ekki orðin nákvæmlega. Þannig að til dæmis, ef her tekur bæ og hefur margar konur í fangaveldi, ættu þær að spyrja "hvernig vill Guð að ég helgist og þóknist Honum", en ekki "er einhver óvissa um samhljóðin".

S: Í Nýja testamentinu, af hverju ættum við að trúa á þrenninguna, þar sem orðið er ekki að finna í Biblíunni?

S: Orðin "Gamla testamentið", "Nýja testamentið", "sáttargreiðsla" og "Hátíðarmáltíð Drottins" finnast heldur ekki í Biblíunni, en við trúum líka á þessi hugtök. Það er best að deila ekki um orð, heldur skoða hvað er kennt. Ef kenningin um þrenninguna er kennd í Biblíunni, ættum við að trúa henni. Ef kenningin um þrenninguna stangast á við Biblíuna, ættum við ekki að trúa henni. Samþykkt?

Fyrir það sem hugmyndin um þrenninguna felur í sér, sjá umfjöllunina um Matteus 28:19.

Sem athugasemd fyrir mormóna er hugtakið "eilíf framþróun" ekki í Bókinni Mormóni.

Sem athugasemd fyrir múslima, þótt Kóraninn noti hugtök eins og wahed, wihdanea, ahd, fard og wahdo, er orðið Tawheed (eining), sem er miðlægt guðfræðilegt meginregla í íslam, heldur ekki að finna í Kóraninum sjálfum. Hins vegar, rétt eins og þú getur ekki notað þá staðreynd til að sanna eða afsanna Tawheed fyrir múslimum, geturðu ekki notað fjarveru tæknilegs guðfræðilegs hugtaks í Biblíunni sem sönnun eða andsönnun þrenningarkenningarinnar. Önnur hugtök í íslam sem ekki finnast í Kóraninum eru:

Kóraninn segir aldrei að Ísmael hafi næstum verið fórnfærður af Abrahami. Heldur nefnir hann son sem ekki er nafngreindur.

Nútímalegur múslimlegur hugmynd um að Múhameð hafi verið syndalaus er ekki í Kóraninum.

Fyrir sunníta múslima er allt hugtakið Sunna og að fylgja viðurkenndum hadítum, sumum þeirra sem múslimar viðurkenna sem ósamrýmanleg, ekki í Kóraninum.

Hugmyndin um að ekki-múslimar eigi að vera drepnir ef þeir koma til Mekka er ekki í Kóraninum.

Hugmyndin um að gyðingar skuli rekin út úr Mekka / Sádi-Arabíu er ekki í Kóraninum.

Fyrir sjíta-múslima er allt hugtakið um imama, og sú hugmynd að með því að hlýða imamanum hlýðir maður Guði, fjarverandi í Kóraninum. Auðvitað eru píslarvottar 'Ali og Husain ekki í Kóraninum.

Hvorki Biblían né Kóraninn innihalda hugtakið "monoteismi", en það að nota það ekki sýnir vissulega ekki að monoteismi sé rangur.

S: Í Nýja testamentinu, hvaðan kom hugtakið "Þrenning"?

S: Fyrsti maðurinn sem við vitum af að nota hugtakið Þrenning (Trias á grísku) var biskupinn Theophilos af Antíokkíu (168–181/188 e.Kr.) í bréfi sínu til Autolycus, bók 2, kafli 15, bls. 101.

Klemens frá Alexandríu talaði einnig um "heilaga þrenninguna" í The Stromata (193-202 e.Kr.) bók 5, kafli 14, bls. 468

Tertullían (um 213 e.Kr.) var annar maður sem við vitum af að nota hugtakið "Þrenning" (Trinitas á latínu), í bréfi sínu Gegn Praxeasi.

Hippolytus (225-235/6 e.Kr.) segir í riti sínu Gegn villutrú eins Noetusar: "Og með þessu sýndi hann að sá sem yfirstígaði einn einasta þeirra, mistókst að dýrka Guð fullkomlega. Því það er í gegnum þennan þrenningu sem Föðurinn er dýrkaður."

Origenes (225–254 e.Kr.) nefnir Þrenninguna í skýringu sinni á Jóhannesarguðspjallinu, bók 6, kafli 17, bls. 366.

Novatían (250/254-256/7 e.Kr.) frá Róm skrifaði 32 kafla bók, Ritgerð um Þrenninguna.

Kýpríanus frá Kartöflu (256 e.Kr.), eftir að hafa vitnað í Jesú sem talar í Matteusi 28:18-19, segir: "Hann [Jesús] gefur til kynna Þrenninguna, í sakramenti hennar áttu þjóðirnar að verða skírðar." Bréf Kýpríanusar, bréf 72, kafli 5, bls. 380.

Firmilianus frá Kesaríu í Kapadókíu til Cyprianusar í Kartagó (256 e.Kr.) nefnir þrenninguna. Bréf Cyprianusar, bréf 74, kafli 11, bls. 393.

Biskup Munnulus frá Girba nefnir Þrenninguna og vitnar í Matteus 28:19 "…í nafni Föðurins, Sonarins og Heilags Anda". Sjöunda kirkjuþingið í Kartagó (258 e.Kr.) bls. 567

Euchratius, biskup í Thenae, vitnar í Matteus 28:19 "…í nafni Föðurins, Sonarins og Heilags Anda". Sjöunda kirkjuþingið í Karþagó (258 e.Kr.), bls. 568

Gregoríus Thaumaturgus (240–265 e.Kr.) í trúarjátningu bls. 7 nefnir Föður og Son og hann nefnir "Þrenninguna" þrisvar sinnum.

Sértrúarjátning (um 240–265 e.Kr.) (líklega eftir Grígoríus Undrakarl, en það er ekki tekið fram) nefnir Þrenninguna í k.5 bls.41; k.7 bls.42; k.18 bls.45; k.20 bls.45

Dionysius frá Alexandríu (246–265 e.Kr.) nefnir Þrenninguna með nafni tvisvar sinnum í bréfi 4, kafli 8, bls. 93.

Dionysius biskup Rómar (259-269 e.Kr.) "Því að þessir [sönnu lærisveinar] vita sannarlega að þrenningin er opinberuð í hinum guðdómlegu ritningum, en kenningin um að þrír guðir séu til er hvorki kennd í Gamla né Nýja testamentinu." Dionysius frá Róm, Á móti Sabellíum (ANF bindi 7) k.1 bls. 365

Methodius (270-311/312 e.Kr.) "Því að ríki Föðurins, Sonarins og Heilags Anda er eitt, eins og eðli þeirra er eitt og völd þeirra ein. Þess vegna tilbiðjum við, með einni og sömu tilbeiðslu, einn Guð í þremur persónum, sem er án upphafs, óskapaður, án enda og sem enginn tekur við af. Því hvorki mun Faðirinn nokkurn tíma hætta að vera Faðir, né Sonurinn að vera Sonur og Konungur, né Heilagur Andi að vera það sem hann er í eðli og persónu. Því ekkert í Þrenningunni mun rýrna, hvorki hvað varðar eilífð, né samveru, né fullveldi." Ræða um Sálma, kafli 5, bls. 397. (Sjá einnig Veislu tíu meyja, prédikun 8, kafli 10, bls. 338 og kafli 11, bls. 339)

Alexander frá Alexandríu (313–326 e.Kr.) segir að þriðja daginn eftir dauða sinn reis Jesús aftur, og færði okkur þekkingu á Þrenningunni. Bréf um aríska villutrú, bréf 5, bls. 302

Næstum því í Justin Martyr (Fyrsta verndarræða hans 147–151 e.Kr.) "…og við tilbiðjum hann [Jesús] með réttu, þar sem við höfum lært að hann sé sonur hins sanna Guðs sjálfs, og við teljum hann í öðru sæti, en spádómsandann í þriðja, og munum sanna." Fyrsta verndarræða Justin Martyr, kafli 13, bls. 166–167

Næstum því í Athenagoras (177 e.Kr.) "Hver myndi þá ekki undrast að heyra menn sem tala um Guð föður, Guð son og Heilagan anda, og sem lýsa bæði mátt þeirra í einingu og aðgreiningu í röð, kallaða guðleysingja? En kenning okkar um hið guðdómlega eðli takmarkast ekki við þessi atriði; heldur viðurkennum við einnig fjölda engla og þjóna, …" A Plea for Christians k.10 bls.133

Næstum því hjá í Pétur frá Alexandríu (306,285–311 e.Kr.) (að hluta til) "Skaparinn og Drottinn alls sýnilegs og ósýnilegs veru, eingetinn Sonur, og Orðið, jafnaldra föðurnum og Heilögum Anda, og af sömu eðli og þeir, samkvæmt guðlegu eðli sínu, Drottinn vor og Guð, Jesús Kristur, …" brot 5 bls. 282

Ályktun: Þessar tilvísanir, frá Antíokkíu, Róm, Alexandríu og öðrum stöðum, sýna að hugtakið "Þrenningin" var útbreitt meira en hundrað árum fyrir kirkjuþingið í Níke árið 325 e.Kr.

Auk þess má nefna að Ignatius (dáinn annaðhvort 107 eða 116 e.Kr.), lærisveinn Jóhannesar postula, notar þó ekki hugtakið "Þrenningin", en hann kallar Jesú oft Guð. Í öðru bréfi Ignatiusar til Efesusmanna, kafli 9, segir hann, "Og þér eruð undirbúnir til byggingar Guðs föður, og þér eruð upplyftir á hæðina með tæki Jesú Krists, sem er krossinn; og þér eruð dregnir með reipinu, sem er Heilagur Andi; og öxull yðar er trú yðar, og kærleikur yðar er vegurinn sem leiðir upp til Guðs" (Ante-Nicene Fathers bls. 101)

Justin Martýr (um 138–165 e.Kr.) gefur einnig mjög góða skýringu á þrenningunni og hvers vegna við eigum að tilbiðja Jesú í samtölum sínum við Trypho Gyðinginn, köflum 57–65, án þess að nota orðið þrenning.

Skeptikinn Bart Ehrman segir: "Á dögum Jesú voru margir heilagir menn, eins og Hanina ben Dosa og Honi hringdráttarmaðurinn. Það voru heiðnir heilagir menn, eins og Apollóníus frá Tyana, heimspekingur sem sagður var geta læknað sjúka, rekið út illvætti og rísið upp dauða. Hann var sagður hafa fæðst yfirnáttúrulega og að lokum lífs síns steig hann upp til himna. Hljómar þetta kunnugt? Það voru heiðingjalegir hálfguðir, eins og Hérakles, sem gátu einnig endurvakið hina dauðu." (Jesus, Interrupted bls. 172)

A: Ég þekki enga fornar heimildir sem halda því fram að Hérakles hafi getað reist dauða til lífs. Það voru ekki "margir heilagir menn", aðeins Hanína, Hóni og Apollóníus frá Tyana. Móhameð kom 600 árum síðar og það væri ekki sæmnilegt fyrir flesta múslima ef Jesús gerði kraftaverk en Móhameð engin. Þannig standa eftir aðeins Hanína, Hóni og Apollóníus.

Eina sem Honi gerði var að biðja um rigningu, teikna hring og segja Guði að hann myndi ekki stíga út úr hringnum fyrr en það rignir. Að lokum rigndi.

Hér er listi yfir kraftaverk Hanina. Þó að ekki sé hægt að staðfesta þessi kraftaverk, jafnvel þótt þau séu sönn, eru þau engan veginn sambærileg kraftaverkum Jesú.

1) Hanina bað fyrir tvo sjúka, annan þeirra var með hita, og báðir læknuðust.

2) Einu sinni bað Hanina að rigningin hætti og hún hætti strax. Þegar hann kom heim bað hann að rigningin byrjaði aftur og þá fór að rigna aftur.

3) Hanina og eiginkona hans áttu engan brauð, svo þau kveiktu á ofninum engu að síður til þess að nágrannar þeirra myndu ekki vita af því. Þegar nágranni kom inn, var þar að undrakrafti komið brauð í ofninum.

4) Kona Hanina sannfærði hann um að biðja um hluta af eilífu umbun hans núna, svo Guð sendi niður gullna borðfót. Kona hans dreymdi síðan að í himninum borðuðu menn við þriggja fótanna borð, en borð Hanina var aðeins með tvo, svo hún bað Guð að taka fótinn aftur, og Guð lét hann hverfa.

5) Borð hvarf frá Hanina þar til hann lagði tíund af kryddinu í matinn.

6) Asninn hans Hanina vildi ekki einu sinni borða mat sem ekki hafði verið tíundar.

7) Hanína vildi flytja stóran, slípaðan stein til Jerúsalem. Fimm verkamenn birtust dularfullt til að bera hann með honum fyrir fimm peninga. Þeir báru hann samstundis til Jerúsalem og hurfu síðan.

Það sem skiptir máli um Hanina er að þessar kraftaverkasögur gerðust, að því er virðist, á fyrstu öld e.Kr. Þessar sögur gætu hafa verið búnar til af gyðingum til að andæfa kraftaverkum Jesú.

Við vitum næstum ekkert um Apollóníus frá Tyana nema það sem ævisöguhöfundur hans, Flavius Philostratus, skrifaði um það bil á árunum 170–247 e.Kr. Honum var falið að skrifa þessa ævisögu af eiginkonu keisara sem reyndi að útrýma kristni. Hér er stutt yfirlit yfir meint kraftaverk Apollóníusar.

Apollóníus sér keðjur Prómeþeifs og hrindir burt hobgoblin. Síðar í Efesus brýst út plága. Apollóníus kennir gamlan betlara sem plágu­drekann og segir borgurunum að steina hann til dauða. Hann talar við draug Achilleusar, rekur út djöful, spáir fyrir um framtíðaratburði og bjargar manni frá vampíru. Undir Nígerói er handrit sem talar um ákærurnar gegn Apollóníusi dularfullt hreint. Síðar sigrar hann etiópískan satýr. Hann læknar mann af ást sinni til styttu af Aphrodite. Síðar í fangelsi undir stjórn Domitianusar losar Apollóníus sig kraftaverkalega úr fjötrum sínum. Eftir að hann er sýknaður fer Apollóníus til Lítil-Asíu, þar sem hann sér kraftaverkalega morð Domitianusar. Hann yfirgefur þennan heim með því að stíga upp frá hofi á Krít. Eftir það birtist hann manni í draumi og sýnir að sálir eru ódauðlegar.

Kristnir menn voru ofsóttir af keisaranum Septimus Severus árið 202 e.Kr. Fyrstu þekktu bresku kristnu píslarvottar voru drepnir árið 209 e.Kr. Philostratus var meðlimur í rómversku keisaradómstólnum hjá Septimus Severus eftir 202 e.Kr. og fór með keisaranum og eiginkonu hans til Bretlands, þar sem keisarinn barðist við Píktum til dauðadags síns árið 211 e.Kr. Eiginkona Septimiusar Severusar, Julia Domna, var verndari hans þar til hún lést árið 217 e.Kr. Hún réð sérstaklega Philostratus til að skrifa ævisögu Apollóníusar frá Tyana, sem hafði lifað 150 árum á undan. Það er mjög líklegt að verkið hafi verið skrifað til að sporna gegn vexti kristni. Sagan er sögð alfarið í gegnum skrifblokk Damis, lærisveins og fösts fylgdarmanns Apollóníusar. Allir eru sammála um að þessi "Damis" hafi verið alfarið ímynduð persóna. Þannig var ævisaga búin til til að sporna gegn kristni, sögð í gegnum viðurkenndan ímyndaðan lærisvein; þessar staðreyndir gleymdi Ehrman ábyrgðarlaust þegar hann reyndi að vekja efasemdir um kraftaverk Jesú.

Hvað varðar handritalega sönnun þessa skáldsögulega frásagnar, eru aðeins 25 handrit til. Elsta handritið er frá 11. öld, næsta frá 12. öld og hin frá 14. til 16. öld, samkvæmt bókinni *The Resurrection of Jesus* bls. 178.

Sp.: Eru til nokkrar ritgerðir sem talið er að Jesú sjálfur hafi samið? Ég hélt að ég hefði heyrt um einhverjar sem kirkjan fordæmdi.

S: Opinberunarbókin er "Opinberun Jesú Krists", svo sumir telja að hún sé (munnlega) eignuð Jesú, þó að auðvitað hafi það verið Jóhannes postuli sem skráði hana. Við verðum að vera sammála Efesusbréfinu 2:20 sem segir að kirkjan sé "byggð á undirstöðu postula og spámanna, með Krist Jesú sjálfan sem hornsteininn." Kristni "færist til kennslu Jesú" í gegnum spámennina og postula (þar á meðal Pál) sem Jesús valdi.

Fyrir utan Opinberunarbókina, þá er mér ekki kunnugt um í rannsóknum mínum neinar fornar ritgerðir sem héldu því fram að Jesús sjálfur væri höfundur þeirra. Það eru til nokkrar nútíma ritgerðir sem hafa haldið því fram að um glataðar ritgerðir Jesú sé að ræða, en auðvitað fordæmdi frumkirkjan þær aldrei, þar sem þær höfðu ekki enn verið skrifaðar.

Það sem þú gætir verið að hugsa um eru nokkur verk sem sagðust vera eftir ýmsa postula og aðra en reyndust vera svik. Gnostikararnir notuðu sérstaklega Evangelíum Tómasar, en þeir höfðu mismunandi útgáfur af því. Að auki er hér hluti af lista yfir aðrar bækur sem voru svik og kirkjan hafnaði:

Fals-Mattíasarguðspjallið (nútímanafn þess)

Saga Jósefs trésmiðsins

Arabska barnaguðsspjallið um Frelsarann

Fagnaður Nikódemusar

Fagnaðarerindi Tómasar (gnóstískt) (140–200 e.Kr.)

Skýrsla Pontíusar Pílatusar

Afhending Pontíusar Pílatusar

Aðgerðir hinna helgu postula Péturs og Páls

Aðgerðir Páls og Theklú

Bréf Pontíusar Pílatusar um Drottin vorn Jesú Krist = Aðgerðir Pontíusar Pílatusar (ekki til í dag en nefndar af Justin Martýr (um 138–165 e.Kr.) og Tertullíanusi (198–220 e.Kr.))

Aðföngin um Barnabás (ólík miðaldabrotinu Fagnaðarerindi Barnabásar)

Verkin um Filippus

Verkin um Andreu og Mattías

Verkin um Pétur og Andreu

Bók Jóhannesar um sofnhvíld Maríu

Dauði Maríu

Ein af mínum "uppáhalds" er Verkin um Pétur. Ef ég man rétt, fór Pétur á gistiheimili og herbergið hans var fullt af rúmblómum, sem komu í veg fyrir að hann gæti sofið, og hann þurfti að prédika næsta dag. Hann skipaði rúmblómunum að yfirgefa herbergið, og þau hlýddu. Næsta morgun opnaði hann dyrnar, og þar beið röð rúmblóma sem vildu komast aftur inn í herbergið. Pétur skipaði þeim að fara aftur í rúmið, og þau gerðu það.

Ein ástæða þess að við getum verið viss um hinar ekta ritgerðir, sem og kenningar og persónuleika Jesú, utan Biblíunnar, er hinir fyrstu kristnir menn.

Klemens frá Róm skrifaði bréf til Korintumanna á árunum 96–98 e.Kr. Meginboðskapur hans var: "Af hverju eruð þið ekki að gera það sem Páll bað ykkur um fyrir fimmtíu árum?" Bréf Klemensar er mjög innsæisríkt og svo gott að nokkrir kristnir menn töldu ranglega að það ætti að vera hluti af ritningunni. Ég hef ekki fundið neitt rangt í bréfinu nema í einu atriði. Klímens virðist trúa goðsögninni um arabíska fönixfuglinn sem lifir í þúsund ár, brennur sig síðan til bana og rís síðan upp úr öskunni, að sé sönn. Ígnatíus skrifaði einnig mikið, og hann var lærisveinn postula Jóhannesar. Papías var annar lærisveinn postula Jóhannesar sem skrifaði marga bókaflokka, en því miður hafa þeir allir glatast. Við eigum aðeins nokkra brota sem hafa varðveist hjá Eusebíusi frá Kesaríu (virkaður um 325 e.Kr.). Martýrinn Pólýkarpus, biskup Smýrna, var annar lærisveinn postula Jóns, og hann átti lærisvein, Írenæus frá Lúgdúnum (182–188 e.Kr.), sem skrifaði verkið Á móti villutrú sem skráði yfir 30 mismunandi skóla gnostika. Hann gerði um 1.800 tilvitnanir og vísanir úr hverri bók Nýja testamentisins (nema Filemon og 3. Jóhannesarbréfi) og rit hans sýna að bækurnar í Nýja testamentinu hans voru þær sömu og okkar í dag.

Við höfum þriðja flokk bókmennta, og það eru nýrri verk sem hafa náð að vera talin ekta í augum sumra. Ein slík safnrit eru kölluð The False Decretals. Þau voru skrifuð á 9. öld, líklega upprunnin í frankaveldi. Þau sögðu hluti eins og að Pétur hefði gefið himnaríkslyklana til "páfa" eftir sig. Annað verk er Fagnaður Barnabasar sem talið er að hafi verið skrifað af óánægðum munk sem hafði snúið sér til íslam. Það tekst ekki að gera sér grein fyrir því að menningin á tímum Jesú var ekki menningin í Ítalíu á miðöldum, með riddurum, skóreimum og slíku. Ennfremur, þótt hún innihaldi kenningar sem kristnir telja villutrú, inniheldur hún einnig kenningar sem rétttrúnaðarkristnir múslimar myndu einnig telja villutrú. Engu að síður, þar sem hún segir frá Jesú sem spáði fyrir um komu Múhameðs eftir sig, hef ég heyrt að hún sé mest selda trúarlega bókin í sumum múslimaríkjum.

Þó að hin fyrstu kirkja eftir postúlana hafi ekki "ritað" ritninguna, erum við þeim þakklátir fyrir að hafa greint fyrir okkur hvað væri ritning. Öllum bókum Nýja testamentisins var vísað til af rithöfundum fyrstu kirkjunnar fyrir árið 150 e.Kr., með mögulegri undantekningu tveggja mjög stutttra bóka, Filemonarbréfs og 3. Jóhannesarbréfs.

Írenæus í verkinu *Gegn villutrúum* bls. 428, kafli 11, vers 8 (ritað um 182–188 e.Kr.) segir að eins og fjórum loftbelti heimsins og fjórum meginvindum séu hvorki færri né fleiri en fjórar guðspjallabækur. Hann nefnir þær á öðrum stöðum sem Matteus, Markús, Lúkas og Jóhannes.

Q: Vafasaminn fræðimaðurinn Bart Ehrman heldur fram án stuðnings að "Ef Matteus, sem skrifaði um tuttugu og fimm eða þrjátíu árum eftir Pál, hefði nokkurn tíma lesið nokkur bréf Páls, hefði hann vissulega ekki fundið þau hvetjandi, hvað þá innblásin." Jesus, Interrupted bls. 89: "Páll taldi að fylgjendur Jesú sem reyndu að halda lögmálinu væru í hættu á að missa hjálpræðið sitt. Matteus taldi að fylgjendur Jesú sem héldu ekki lögmálinu, og gerðu það jafnvel betur en trúarlegustu Gyðingar, myndu aldrei öðlast hjálpræði." Jesus, Interrupted bls. 90

S: Matteus, í Fjórar guðspjöllunum, skrifaði ekki um Pál því efni hans var Jesú Kristur. Einnig mætti færa jafn ótrúverðug rök fyrir að Lúkas vissi ekkert um Pál í guðspjalli sínu – en aðeins ef við vissum ekkert um Postulasöguna.

S: Vafasaminn Bart Ehrman skrifar: "Það kemur sumum lesendum á óvart að fræðast um að þessi tegund andgyðingahaturs hafi ekki verið til í rómverska, gríska né neinu öðru heimi fyrir komu kristni og sé því kristinn uppfinning. Vissulega móðguðu sumir rómverskir og grískir höfundar Gyðinga fyrir þær siðvenjur sem virtust undarlegar …. En rómverskir og grískir höfundar móðguðu alla sem ekki voru Grikkir eða Rómverjar, og Gyðingar voru ekki sérstaklega útpeinaðir. Þangað til kristni kom fram." (Jesus, Interrupted bls. 244)

A: Þessi yfirlýsing frá einhverjum sem er viðurkenndur fræðimaður er sannarlega nokkuð óvænt. Þetta hefði vissulega komið á óvart gyðingum sem voru drepnir af Selúsídíumönnunum Antíokkusi IV Epífanes, gyðingum sem sáu rómverska Pómpei vanhelga Heilagsta staðinn árið 63 f.Kr. Það var ekki fyrr en gyðingar voru reknir úr Róm á valdatíma Klaúdíusar.

Ehrman hefur hér rangt fyrir sér á svo marga vegu að mér er hulin ráðgáta hvers vegna hann gerir svo stórkostlegt klúður og er samt talinn hafa fræðilegan skilning á fornri gyðingasögu.

a) Kristnir menn voru ekki gyðingahatarar frekar en þeir voru "and-ítalskir" eða "and-grískir". Að segja að trúarbragð sé ekki rétt er ekki að vera á móti fólkinu. Til dæmis voru 17 kristnir rithöfundar fyrir Níkeu sem skrifuðu að gyðingdómurinn væri rangur. (Þar er ekki talinn með Klemens frá Alexandríu sem varaði einungis við faríseum.) En það voru 19 kristnir rithöfundar fyrir Níke-þingið sem skrifuðu að grísku-rómversku guðunum væru rangir. Að segja að sumir trúi einhverju sem er rangt þýðir ekki að þú hatir þá eða sért fordómafullur gagnvart þeim. Ehrman segir að íhaldssamir kristnir séu á villigötum. En þýðir gagnrýni á íhaldssama kristna sjálfkrafa að einhver hljóti að hata okkur? Ef hann neitar því, þá er ekki hægt að nota röksemdina um að Gyðingar hafi trúað röngu til að kalla það fordóma.

b) Engin dæmi eru um ofsóknir gegn gyðingum af hálfu kristninnar fyrir Níkeu­­þingið. Fyrsta dæmið um ofsóknir gegn gyðingum af hálfu kristninnar var keisarinn Konstantínus, sem lokaði gyðingasöfnuðum og heiðingjadómum friðsamlega til að hvetja undirgefna sína til að sækja kirkjur í staðinn. Það virtist virka að miklu leyti, og sumir hafa sagt að kristni hafi ekki náð sér alveg síðan.

c) Páll og hinir elskuðu Gyðinga. Páll segir í Rómverjabréfinu 10:1: "Bræður, hjartans ósk mín og bæn til Guðs fyrir Ísraelsmenn er að þeir verði hólpnir." Hann er enn sterkari í Rómverjabréfinu 9:1-4a: "Ég tala sannleikann í Kristi; ég lyg ekki, eins og samviska mín staðfestir í Heilögum Anda. Ég hef djúpa sorg og óstöðvandi angist í hjarta mínu. Því ég gæti óskað þess að ég sjálfur væri bölvaður og afskorinn frá Kristi til þess að hjálpa bræðrum mínum, eigin holdi og blóði, þjóðinni Ísrael." Með fordæmi sínu sýnir Páll okkur kærleikann sem við ættum að bera til gyðinga. Varðandi meintan "annars flokks stöðu" gyðinga talar Páll gegn þessu í Galatabréfinu 3:28: "Hér er hvorki Gyðingur né Grikki, hvorki þræll né frjáls, hvorki karl né kona, því þið eruð öll eitt í Kristi Jesú."

d) Andgyðingahatur var til fyrir komulag Rómverja.

Ég veit ekki hvort Bart Ehrman þekkir til Selússídakonungsins Antíokkusar Epífanesar. Antíokkus reyndi að útrýma gyðingdómi með valdi, og makkabeíska uppreisnin var gyðingleg viðbrögð við þessu. Bókin Ester fjallar um gyðingahatarann Haman og Persa sem samþykktu að drepa Gyðinga.

e) Andgyðingahatur var til fyrir kristni. Pontíus Pílatus var settur í embætti sitt undir áhrifum leiðbeinanda síns, gyðingahatarans Sejanusar. Sejanus var tekinn af lífi af Tíberíusi 9. október árið 31 e.Kr. Pílatus, sem stjórnaði frá 26 til 36 e.Kr., var fimmti rómverski landstjóri Júðalands frá 6 e.Kr. samkvæmt Evangelical Commentary on the Bible, bls. 874.

f) Andgyðingahatur var meðal þeirra sem ekki voru kristnir. Grikkur að nafni Apion skrifaði bókina Á móti Gyðingum, og söguverk Jósefusar var að hluta til svar við bók Apions.

Q: Ehrman skrifar: "Fyrir Pál merkti trú að hafa traustan samþykki á dauða Krists til að komast í rétt samband við Guð. Það er sambandsorð sem merkir eitthvað á borð við 'traust'. Í prestabréfunum merkir orðið eitthvað annað; það er safn trúar og hugmynda sem mynda kristna trúna (Títusarbréfið 1:13). Það er ekki samskiptatengdur hugtakið heldur hugtak sem tilgreinir safn kristinna kenninga, efnið sem þarf að trúa – og þannig er hugtakið notað í seinni kristnum samhengi. Þannig er þetta dæmi um hvernig Pastoralsbréfin virðast stafa frá seinni, ekki paulsískum aðstæðum." (Jesus, Interrupted bls. 130).

A: Galatíumanna 1:23; Efesusbréf 4:13 og önnur vers sýna að Ehrman veit ekki hvað hann er að tala um á annarri leið, og 2. Tímóteusarbréf 1:5; 2. Tímóteusarbréf 3:15 og Títusarbréf 3:15 sýna að Ehrman hefur rangt fyrir sér á annarri leið. Páll sýnir bæði þætti trúarinnar bæði í fyrri bréfum sínum (epístlum) og í seinni, hirðisbréfum sínum.

A. Trú sem merkir kenningaleg sannindi:

A1. Elstu bréf Páls (andstætt við Ehrman)

Gal 1:23 "Þeir heyrðu aðeins fréttina: 'Maðurinn sem áður ofsótti okkur prédikar nú þá trú sem hann reyndi áður að eyðileggja.'"

Ef 4:5 "einn Drottinn, ein trú, ein skírn"

(Ehrman er sammála um að bækurnar hér að neðan kenni að trú sé safn doktrínlegra sanninda)

Ef 4:13 "þangað til við öll ná einingu í trú og þekkingu á Syni Guðs og verðum fullvaxta í allan Christ."

A2. Pastoralsbréf Páls (Ehrman myndi vera sammála)

1 Tím 4:6 "orð trúarinnar"

Tít 1:13 "Ávíta þá harðlega, svo að þeir verði heilbrigðir í trúinni og veiti ekki gaum að gyðinglegum ævintýrum né til skipana manna sem hafa hafnað sannleikanum."

Títusarbréf 2:2 "heilbrigðir í trú"

Ályktun: Það eru vers þar sem trú þýðir sannleik eða kenningu bæði í fyrstu bréfum Páls og í prestabréfunum.

B. Trú sem merkir traust almennt

B1. Eldri bréf Páls (Ehrman myndi sammælast)

Róm 1:17 "mun lifa fyrir trú"

Róm 3:25 "trú á blóði hans [Jesús]"

Róm 4: Abraham réttlættur fyrir trú

Gal 2:16 "réttlættir fyrir trúna á Krist"

Gal 3:2b "að heyra um trúna"

Gal 3:8 "réttlæta þjóðirnar fyrir trú"

Gal 3:9 "þeir sem trúa"

Gal 3:11 "Réttlátur skal lifa fyrir trú"

Gal 3:22 "loforð fyrir trú Jesú Krists"

Gal 3:24 "réttlættir fyrir trú"

Gal 3:25 "en trúin komin"

Gal 3:26 "í gegnum trú á Krist Jesú"

Gal 5:5 "von réttlætis úr trú"

Eph 1:1 "trúr í Kristi Jesú"

Eph 1:15 "trú ykkar á Drottni Jesú"

Eph 3:17 "í gegnum trú má Kristur búa í hjörtum yðar"

B2. Pastoralsbréf Páls (andstætt við Ehrman)

2 Tím 1:5 "Ég man eftir einlægum trú þinni, sem fyrst bjó í ömmu þinni Lois og móður þinni Eunice, og ég er sannfærður um að hún sé einnig í þér."

2 Tím 3:15 "sem geta gert þig vitran til hjálpræðis fyrir trú á Kristi Jesú."

Tít 3:15 "Kveðið þá sem elska okkur í trúinni."

C. Trú má skilja á annan veg eða báða vegu

C1. Eldri bréf Páls

1 Kor 15:1-2,14,17 "Nú vil ég, bræður, minna ykkur á fagnaðarerindið sem ég prédikaði ykkur, sem þið tókuð við og standið á. Með þessu fagnaðarerindi eruð þið sáluð, ef þið haldið fast við orðið sem ég prédikaði ykkur. Annars hafið þið trúað til einskis. (14) Og ef Kristur er ekki uppvakinn, þá er prédikun okkar til einskis og trú ykkar einnig." Í því tilfelli erum við einnig uppvísir sem falskir vitni um Guð. Því að við höfum vitnað um Guð að hann hafi uppvakið Krist frá dauðum. … (17) En ef Kristur er ekki uppvakinn, þá er trú ykkar til einskis..." (Þetta undirstrikar kenningar um upprisu Krists sem og dauða hans.)

Gal 3:7 "þeir sem trúa"

Gal 3:12 "lögmálið er ekki af trú"

Gal 3:23 "áður en trúin kom"

Ef 1:15 "að heyra um trú ykkar á Drottni Jesú"

Ef 2:8 "þið hafið verið frelsuð fyrir náð, með trú"

C2. Pastoralsbréf Páls (þau má túlka báðum megin)

2 Tím 2:18 "hafa villst frá sannleikanum … þeir grafa undan trú sumra"

Tít 1:4 "barnið í sameiginlegri trú okkar"

Spurning: Þar sem Guð hefur ekki líkamlegt hold, hvernig getur Jesús verið sonur Guðs? Múslimar hafa haldið því fram að þetta sé lykilvillan í kristni.

S: Kristnir menn trúa EKKI að Jesús hafi verið sonur Guðs í grófu líkamlegu eða kynferðislegu skilningi. Heldur er þetta hugtak tjáning á djúpri merkingu um hvernig Jesús er öðruvísi en öll sköpuð veru. Sjíatar hafa svipað hugtak. Þegar þeir segja "Ali er fingur Guðs" trúa þeir ekki að Guð hafi tíu fingur eins og menn. Heldur er þetta tjáning með dýpri merkingu fyrir þá.

Q: Mér finnst svarið sem þú gafst í Biblíufyrirspurn þinni um að Jesús sé Guð vera rangt, því það er einfaldlega ekki satt. Jesús hélt aldrei því fram að hann væri Guð. Hann er sonur Guðs, Messíasinn. Það er rangt af þér að villa aðra á vegi því þú fórnar hjálpræði þeirra. Vinsamlegast lestu þessi ritningarvers og breyttu svari þínu.

Jóhannesarguðspjallið 14:1-4 sýnir muninn á föður og syni.

Í Lk 18:19 segir Jesús sjálfur að enginn sé góður nema Guð einn þegar einhver kallar hann góðan. Hann aðgreinir sig aftur.

Í Mk 13:32 og Mt 24:36 segir Kristur sjálfur að enginn viti hvenær endinn kemur, aðeins Guð, og ekki einu sinni hann.

Í Mt 23:8-10 gerir Kristur sjálfur skýr skil á milli kennara, leiðtoga og Föðurins.

Mt 5:16 segir að Faðirinn sé á himnum.

Post 4:12 segir að frelsun sé í gegnum Krist, en Guð gaf Krist okkur.

Hebr 13:21, 1 Pét 2:19-25, 1 Jóh 2:2-6 og 1 Jóh 2:23 aðskilja Guð og Krist. Guð er Faðirinn, Gjafinn, Skapari. Kristur er Messías, Fórnargjafi, Sonurinn.

Í 2. Mósebók 20:3, 5. Mósebók 6:4-5 og 5. Mósebók 32:39 segir Guð að þú skulir ekki hafa aðra guði nema hann. Það er synd að gera Krist að guði eða kalla Krist guð. Guð er einn Guð og Kristur er Messías. Hann er lamb Guðs. Hann er sonur Guðs sem var skapaður til að vera fyrirmynd um hvernig fullkomin manneskja ætti að vera. Mannkynið þurfti holdlega fyrirmynd fullkomnunar og kærleika. Jesús er sú fyrirmynd. Hann var fullkomin mannvera með guðlega þekkingu og Guð bjó í honum. Þegar hann sagði að Faðirinn og ég erum eitt, var það vegna þess að hann bjó í Guði og Guð bjó í okkur. Hann var í fullkomnu sambandi við Guð og hann var sendur til okkar til að láta okkur vita að við gætum einnig verið í fullkomnu sambandi við Guð. Hann hélt aldrei því fram að hann væri himneski Faðirinn og það er stórt synd að villa aðra á það. Það eru mörg ritversl sem gera mikla skiptingu á milli Guðs og Krists, en ég man ekki eftir að hafa lesið eitt einasta ritvers þar sem Kristur sagði að hann væri Guð.

S: Ég þakka þér fyrir hreinskilna skilaboðin. Ég vil vissulega ekki blekkja aðra um hjálpræði þeirra. Vonandi verðum við "truflaðir" þar sem við erum í lygi og finnum hvíld þegar við erum sammála um sannleikann. Þú nefndir svo marga punkta í stutta skilaboðunum þínum. Mig langar að fara yfir 11 punktana þína einn í einu, svo við getum séð hvar við erum sammála eða ósammála.

1. Við skulum ekki hafa aðra guði, eins og þú nefnir, eins og boðið er í 2. Mósebók 20:3; 5. Mósebók 6:4-5; 32:39. Rómverjabréfið 1:23,25 segir að eitt af syndum guðlausra manna hafi verið að þeir tilbáðu og þjónuðu sköpuðum hlutum fremur en Skaparanum. Við eigum ekki að tilbiðja né þjóna neinum engli eða öðru sköpuðu veru sem guði. Ef gert er ráð fyrir að Jesús væri ekki Guð og einhver kallaði Jesú Guð, ertu þá sammála því að þetta væri mjög alvarlegt synd?

2. Tómas lærisveinninn kallaði Jesú Guð í Jóhannesarguðspjalli 20:28. Tómas fór enn lengra en svo. Í Jóhannesarguðspjalli 20:28 stendur reyndar að Tómas sagði við Jesú: "Herra minn og Guð minn!" Jesús svaraði Tómasi: "Af því að þú hefur séð mig, hefur þú trúað; sælir eru þeir sem hafa ekki séð og trúa þó." Jesús gefur engin merki um áreiti gagnvart Tómasi. Raunar er eina hluturinn sem Jesús segir sem gæti talist neikvæður sá að þeir sem hafa ekki séð Jesú persónulega en trúa (þetta um Jesú) eru sælari en þeir sem hafa séð Jesú og trúa þessu. Nú annaðhvort

a) Tómas hafði rangt fyrir sér, og hann syndgaði með því að kalla Jesú Guð, og kannski syndgaði Jesús með því að samþykkja þetta og ekki ávíta Tómas, eða

b) Tómas hafði rétt fyrir sér, og Jesús hafði rétt fyrir sér í að staðfesta það sem Tómas sagði.

Ertu sammála því að Tómas hafi hér verið með rétt fyrir sér?

3. Aðskildir en ekki aðskilnir: Sumt getur verið aðskilið, án nokkurs sameiginlegs. Sumt getur verið aðgreint, þar sem hlutir eru ólíkir en hafa einnig sameiginlegt. Til dæmis eru þrjú blöð í klóveri aðskilin, í því að þau eru þrír lófar. En þau eru ekki aðskilin, því þau eru tengd í miðjunni. (Þetta dæmi kom fyrst frá Pádraig frá Írlandi, fyrirmyndarlegum trúmanni sem lifði um 400 e.Kr.) Allavega, Ég er sammála því að margar af þeim versum sem þú nefnir sýni mun á milli Föðurins og Sonarins. Að sýna fram á að Faðirinn og Sonurinn séu tveir aðgreindir persónur þýðir ekki að þeir séu algjörlega aðskildir. Að minnsta kosti deila þeir sama nafni, því við erum skírð í nafni (ekki nöfnum) Föðurins, Sonarins og Heilags Anda í Matteusi 28:19.

Kristinn rithöfundur Ambrósíus frá Mílanó (378-381 e.Kr.) skrifaði nánar um deilingu hinna guðdómlegu nafna í verki sínu, Um Heilagan Anda, bók 1, kafli 13. Sjá The Nicene and Post-Nicene Fathers 2nd Series bls. 110-111 fyrir frekari upplýsingar.

a) Þeir hafa sömu eðli (Filippíbréfið 2:6)

b) Þeir eiga skilið sömu heiður (Jóhannesarguðspjallið 5:23)

c) Faðirinn og Jesús eiga allt sameiginlegt. Jóhannesarguðspjallið 16:15; 17:10.

d) Á jörðinni bjó Faðirinn í Jesú. Jóhannesarguðspjallið 10:38; 14:10-11.

e) Á jörðinni var Jesús í Föður. Jóhannesarguðspjallið 10:38; 14:11

f) Ef þú þekkir Jesú í raun, þá þekkir þú Föðurinn og hefur séð Föðurinn. Jóhannesarguðspjallið 14:7-9

g) Enginn kemur til Föðurins nema í gegnum Jesú. Jóhannesarguðspjallið 14:6; 6:45; ~8:24; Postulasagan 4:12

h) Báðum ber með réttu að dýrka (Hebríum 1:6)

i) Báðir eru réttilega kallaðir Guð (Jóhannesarguðspjallið 1:1; 20:28, Hebreum 1:8,9)

j) Báðum er beint bænum (Postulasagan 7:59-60)

k) Allt í heiminum var skapað í gegnum báða (Jóhannesarguðspjallið 1:3, 10, Kólossubréfið 1:16)

l) Fylling guðdómlegrar eðlis er í Jesú (Kólossubréfið 1:19).

m) Þeir eru eitt í anda, kærleika og tilgangi. Að hlýða öðrum er að hlýða hinum.

Þannig, ertu sammála því að þeir séu aðskildir, en þeir hafi þó nokkra hluti sameiginlega þar sem þeir eru ekki aðskildir?

4. Einingarpentekostali er röng: Fyrri atriðið er mikilvægt, því til er villutrú sem kallast modalismi, og Einingarpentekostali er eitt nútímaform hennar, sem kennir að Faðirinn, Sonurinn (Kristur) og Andinn séu algjörlega eins í öllum skilningi. Versin um skírn Jesú, sem og þau vers sem þú nefnir (Jóhannesarguðspjallið 14:1-4, Matteusarguðspjallið 5:16, 1. Jóhannesarbréf 2:23 o.s.frv.), sanna að einingar-pínstófartrúin er röng. Ég held að við getum verið sammála um það.

5. Kristur, kennari okkar, hrekur ekki þrenninguna: Ég er að nokkru leyti ósammála niðurstöðu þinni um Matteus 23:8-10, því þar sem Kristur er kennari okkar, þýðir það þá að við eigum að neita að læra neitt af Heilögum anda eða því sem Guð faðirinn hefur opinberað í náttúrunni eða í orði Guðs? Auðvitað getum við verið sammála um að svo sé ekki. Hins vegar held ég að þú hafi verið að reyna að styrkja mál þitt um að munur sé á Föður og Syni, og ég er þegar sammála því.

6. Frelsun er verk Guðs! Að auki, samkvæmt Postulasögunni 4:12 og 1. Jóhannesarbréfi 2:2-6, er frelsun okkar verk manns eða verk Guðs? Frelsun okkar er gjöf frá Guði. Hún væri verk manns, þar sem Jesús var maður, ef Jesús hefði einungis verið maður.

7. Jesús og Guð: Ég tel að ég hafi sýnt nægilega fram á að þótt Faðirinn og Jesús séu ólíkir, þá er það ekki vandamál. Hins vegar svarar þetta enn ekki þeirri aðgreiningu milli Jesú og Guðs sem Hebreum 13:20-21 og aðrir verslar sýna. (Ég tel ekki að 1. Pétur 2:19-25 sýni þetta, en önnur vers gera það, svo þetta er tilgangslaus umræða.) Mundu að hugtakið elohim (Guð/guð) hefur að minnsta kosti fjórar mismunandi merkingar í Biblíunni. Jesús viðurkenndi að meira en ein merking væri til staðar í Jóhannesarguðspjallinu 10:34-39, þar sem hann vitnar í Sálm 82:6. Hér eru merkingarnar í Biblíunni:

Þeir sem kallaðir eru guðir, jafnvel goð. 1 Korintubréf 8:5-6; 1 Mósebók 31:30,33

Faðirinn. Galatíumanna 1:1, Efesusbréf 1:2-3,17, Hebreum 1:9 (2. tilvikið) o.s.frv.

Jesús. Hebreum 1:9 (fyrsta tilvikið); Jóhannesarguðspjallið 1:1,18; Hóseas 1:7; Jesaja 7:14; 1. Jóhannesarbréf 5:11,12 vs. 21; Kólossubréfið 2:9 og Matteusarguðspjallið 1:23

Hinn Heilagi Andi. Rómverjabréfið 8:9-16; Lúkasarguðspjallið 1:35; 1. Jóhannesarbréf 4:12,13,15-16; 1. Korintubréf 3:16 vs. 1. Korintubréf 6:19; Postulasagan 5:4

8. Vers sem sýna að Jesús er Guð: Þú segir að þú getir ekki munað eftir einni ritningu þar sem Jesús sagði að hann væri Guð. Fyrir utan að Tómas sagði það í Jóhannesarguðspjalli 20:28, höfundur Hebreabréfsins í Hebreum 1:8,9, og Jóhannes postuli kallar Jesú Guð í lok Jóhannesarguðspjalls 1:1. Jesús sjálfur hélt því fram að hann væri Guð í Jóhannesarguðspjalli 8:58. Jesús svaraði: "Áður en Abrahám fæddist, er ég!"Orðið "Ég er" var guðlegt nafn Guðs. Nú annaðhvort skildu Gyðingarnir boðskap Jesú rétt þegar þeir tóku upp steina til að steina hann, eða þá misskildu þeir hann. Ertu sammála?

9. Aðeins Guð er góður: Í Lúkasi 18:19, þar sem maðurinn notaði orðið "góður" svo léttvægt og viðurkenndi ekki Jesú sem Guð, spurði Jesús hvers vegna hann notaði þetta orð "góður" svo frjálslega. Jesús kallaði sjálfan sig hinn góða hirðinn í Jóhannesarguðspjalli 10.11. Þú nefndir sjálfur að Jesús væri fyrirmynd um fullkomnun og kærleika, og fullkominn maður. Þar sem Jesús var góður, og Lúkasarguðspjall 18:19 var ekki neitun á því að Jesús væri góður, var Lúkasarguðspjall 18:19 heldur ekki neitun á því að Jesús væri Guð. Ertu sammála?

10. Jesús vissi ekki, á jörðinni, hvenær hann myndi snúa aftur. Í Markúsarguðspjalli 13:32 og Matteusi 24:36 kemur fram að ekki einu sinni Jesús vissi tíma hvenær hann myndi snúa aftur. Þetta gildir um Jesú – á jörðinni. Í Filippíbréfinu 2:7-8 segir að Jesús tæmdi sjálfur sig viljandi þegar hann kom til jarðar. Á jörðinni nýtti Jesús ekki eigin mátt né þekkingu, heldur treysti á Guð föður. Jesús baðst jafnvel þess að dýrð hans yrði honum endurveitt í Jóhannesarguðspjallinu 17:5.

11. Fyrstu kristnir menn kenndu einnig að Jesús væri Guð. Það er rangt að villa aðra á sannleika (eða ósannleika) guðdóms Jesú. Maður myndi halda að svo mikilvægt atriði hefði verið gert skýrt af postulum. Að Jesús sé Guð er ekki bara "eitthvað nýstárlegt" sem nútímafólk hefur fundið upp. Ignatios, lærisveinn Jóhannesar postula, skrifar í bréfi sínu til Pólýkarps (kaf. 3) um aðra komu Drottins: "Leitið að honum sem er umfram tímana, honum sem hefur engan tíma, honum sem er ósýnilegur, honum sem varð sýnilegur fyrir vor sakir, honum sem er óáþreifanlegur [handan snertingar], honum sem er óhreyfanlegur [handan tilfinninga], honum sem þjáðist fyrir vor sakir, honum sem þoldi allt í öllum myndum fyrir vor sakir." Þannig skildi Ignatius að Guð sonurinn var sýnilegur, tímabundinn birting hins ósýnilega, tímalausa Guðs föður. Í Efesarbréfinu 7 talar Ignatius um Krist sem holdgerðan Guð. Hann heldur áfram og segir að Jesús hafi "sprottið úr Maríu sem og Guði, fyrst undirorpinn þjáningu en síðan handan hennar"

Á sama hátt skrifaði einnig Hippolytus (225–235/6 e.Kr.) um þetta. Hér er það sem hann sagði í ritinu Á móti villutrú einn Noetus, kafli 14, bls. 228. Þar segir: "Ef Orðið var þá með Guði og var einnig Guð, hvað leiðir af því?" Ég mun vissulega ekki tala um tvo Guði heldur einn; um tvær persónur hins vegar og þriðja hagstjórn (disposition), þ.e. náð Heilags Anda. Því faðirinn er sannarlega einn en tvær persónur eru til því sonurinn er einnig til; og síðan er þriðji, Heilagur Andi."

Ertu sammála því að utan Biblíunnar hafi kenningin um að Jesús sé Guð verið kennd jafnt snemma og hjá lærisveinum postula?

Að lokum, ef ég ekki missi mig, tel ég að ég hafi svarað hverjum einasta punkti sem þú tókst fyrir. Vinsamlegast láttu mig vita ef ég gleymdi einhverju, eða ef þér fannst röksemdir mínar rangar á einhverjum punktum. Ég er sammála þér um að það væri synd að kalla Krist Guð ef Kristur væri ekki í raun Guð. Samþykkir þú hins vegar að það væri synd að segja að Kristur sé ekki Guð ef hann var í raun Guð?

Sp.: Hvernig geta Faðir, Sonur og Heilagur Andi allir verið Guð, þar sem Gamla testamentið lagði svo sterkan áherslu á að það sé aðeins einn Guð?

S: Í fyrsta lagi er fullkomn lýsing á sambandinu milli Föður, sonar og Heilags anda ekki aðeins eitthvað sem Guð hefur ekki enn opinberað okkur, heldur ef hann hefði opinberað það að fullu, væri það líklega umfram skilning okkar. Ímyndaðu þér í eina stund að vera sem búa í tvívíðum heimi og þú gætir átt samskipti við þá. Hvernig myndir þú lýsa sjálfum þér? Til að byrja með gætirðu sagt að þú værir eitthvað sem þeir gætu skilið, en ekki alveg skilið. Til dæmis myndir þú stinga fjórum fingrum þínum inn í heim þeirra og segja að þessir fjórir hringir sem þeir sáu væru í raun tengdir. Skeptikarnir í þessum tvívíða heimi gætu ferðast um hvern og einn af þessum fjórum hringjum og, þar sem fingurnir tengdust ekki samkvæmt skilningi þeirra, komist að þeirri niðurstöðu að þú værir að ljúga. Á hinum enda litrófsins gætu aðrir sagt að þar sem þeir væru tengdir væri aðgreining fjögurra fingranna blekking og að þú hefðir í raun enga aðgreinda fingur. Aðrir gætu viljað hafa mynd af þér, svo þeir myndu teikna skrýtnar myndir af fjórum hringjum, eða fjórum tengdum hringjum. Þú myndir segja þeim að eyða ekki tíma í myndirnar, þar sem þær væru ekki einu sinni nálægt því að vera fullnægjandi mynd af þér.

Við getum ekki skilið allt um þrenninguna, en sem betur fer þurfum við ekki að reyna það. Við þurfum aðeins að læra það sem Drottinn hefur opinberað: Það er aðeins einn Guð sem við eigum að tilbiðja, dýrka og biðja til, ekki neinar skepnur sem Guð skapaði. En Biblían sýnir bæði engla og menn tilbiðja, dýrka og biðja til Jesú, og að Jesú sé tilbeðinn á réttan hátt.

Hér er mynd sem gæti hjálpað. Teiknaðu hring í miðjunni merktum "Guð". Teiknaðu þrjá hringi utan um þann hring, merktum "Faðirinn" efst, og "Sonurinn" og "Andinn" hvoru megin. Tengdu hvern af ytri hringjunum við miðhringinn með þremur línum. Merktu hverja línu með "er". Tengdu hvern ytri hring við hina ytri hringina, og merktu þrjár línurnar með "er ekki".

Eins og kom fram í síðasta tölvupósti mínum, stundum þegar orðið "Guð" er notað í Biblíunni vísar það til Guðs föður. Eins og þú bendir á, þegar Jesús bað til Guðs, og í Getsemane-garðinum, var Jesús EKKI að biðja til sjálfs sín. Mér finnst dálítið fyndið að ég sé að lesa bréf þitt um þetta akkúrat núna, því fyrir aðeins tveimur dögum var ég að skrifa stutta grein þar sem ég nefndi hina falsku kenningu um einingu postulínsku kirkjunnar (Oneness Pentecostalism), og þar kom ég einmitt að sömu niðurstöðu og þú. Orðið "Guð" merkir "Guð Faðirinn" á mörgum stöðum í Biblíunni, þar á meðal orðasambandið "Guð þinn" í Hebreum 1:9, sem og orðasambandið "þegar Guð" í Hebreum 1:6.

Hins vegar merkir orðið "Guð" einnig "Guð soninn" á mörgum stöðum. Skoðum aftur Hebreum 1:8-9. Hebreum 1:8 segir: "En um soninn segir hann: 'Hásæti þitt, ó Guð,…'".

Ég tel ekki að fólk hafi einfaldlega byrjað að tilbiðja Krist af einhverjum misskilningi, því syndalausu englunum sjálfum tilbáðu Lambinn (Jesús) í Opinberunarbókinni 5:12 og sögðu: "Verðugur er Lamburinn, sem slátrað var, til að fá mátt og auð og visku og styrk og heiður og dýrð og blessun!" Einnig átti Jóhannes postuli lærisvein að nafni Ignatius. Ignatius skildi eftir sig nokkrar ritgerðir og lagði, að því er virðist, áherslu á það sem honum hafði verið kennt, að Jesús væri Guð.

Í fyrri bréfi þínu sagðir þú að 2. Mósebók 20:3; 5. Mósebók 6:4-5, 32:39 sýni að við eigum ekki að tilbiðja aðra guði. Í nýjustu bréfi þínu átt þú í erfiðleikum með að sætta þig við þá staðreynd í Gamla testamentinu að aðeins einn Guð er til. Jæja, vinsamlegast láttu ekki framhjá þér fara. Haltu fast í þá sannleika! En jafnvel Gamla testamentið gefur í skyn að þetta sé ekki endir sögunnar. Sálmur 110:1 (versið úr Gamla testamentinu sem oftast er vitnað til í Nýja testamentinu) segir: "Drottinn sagði við Drottin minn: 'Settu þig mér til hægri handar, uns ég legg óvini þína að fótskár þínum.'" (BSB) Hver er þessi "Sonur", þessi "annar" sem við eigum einnig að kalla Drottinn? Auðvitað er þetta Jesús.

Ég gruna að það sem ruglar þig sé þetta: þegar orðin "Guð" og "Drottinn" eru notuð í Biblíunni um hinn sanna Guð og hinn sanna Drottin, notar Biblían þau þá alltaf á sama hátt, eða eru þessi orð eins og "dómari" og "fullkominn", sem hafa nokkrar mismunandi merkingar eftir samhengi? Svo lengi sem þú heldur að "Guð" (þegar ekki er vísað til skurðgoða) hafi alltaf sama merkingu og "Drottinn" hafi alltaf sama merkingu, munt þú ruglast þegar þú lest ákveðnar vers. Ég legg til að "Guð" og "Drottinn" hafi mismunandi merkingu eftir því í hvaða versum þau birtast.

Nú komum við að mótsögn. Þar sem aðeins er einn Guð sem til ber að dýrka, og englar og menn dýrkuðu Jesú réttilega, hvernig getur það verið? Eina svarið sem tekur á öllum "versunum sem dýrka Jesú" er að Jesús sé einn sanni Guð sem er verðugur tilbeiðslu.

Nánast tengd spurning er sú að Biblían segir að fyrir okkur sé aðeins einn Drottinn (Efesusbréfið 4:5). En er Drottinn okkar Jesús Kristur (Rómverjabréfið 10:9; 1. Korintubréf 8:6; 12:3; Jóhannesarguðspjallið 20:25,28), eða er Drottinn okkar Andinn (2. Korintubréf 3:17), eða er Drottinn okkar Faðirinn (Hebræjarbréfið 7:21; 1. Pétursbréf 1:25 o.s.fr.b.)?

1. Korintubréf 7:35 segir að við eigum að hafa ódeilanlega trúfesti við Drottin. Þýðir það að við eigum að helga okkur Jesú og gleyma Guði föður? - Auðvitað ekki. Eini svarið er að Guð faðirinn sé okkar "einni Drottni", en Jesús Kristur og andinn séu einnig hluti af okkar "einni Drottni".

Hér er enn einn mótsögn í Biblíunni. Þar sem Jesús er hinn eini sanni Guð, en samt bað Jesús til "Guðs síns", hver er þá Guðinn sem er verðugur tilbeiðslu okkar? Það eru fjórar möguleikar:

Aðeins Faðirinn. Þetta getur ekki verið rétt, annars hefðu englarnir haft rangt fyrir sér þegar þeir dýrkuðu Jesú, Stefán haft rangt fyrir sér þegar hann bað til Jesú, Tómas haft rangt fyrir sér þegar hann kallaði Jesú "Herra minn og Guð minn" og Jesú haft rangt fyrir sér fyrir að leiðrétta hann ekki.

Aðeins Jesús. Þetta getur ekki verið rétt, því þá væri Jesús að biðja til Guðs [Föðurins] og kalla hann Guð, sem væri rangt.

Báðir eru Guð og það eru að minnsta kosti tveir guðir. Þetta getur ekki verið rétt, því Guð ætlaði að gamla testamentið myndi leggja áherslu á fyrir okkur að það sé aðeins einn sanni Guð.

Báðir eru Guð, og það er aðeins einn sanni Guð. Þetta svar er það erfiðasta við að samþykkja, vegna þess að engin nákvæm líking er til á jörðinni. Líkingin þín um þig og foreldra þína gengur upp að vissu marki, en mér líkar það ekki þar sem það gerir "Guð" eins konar ættarnafn, og ég trúi því að Þeir þrír séu einn á mun nánari hátt en svo. Enn sem komið er, skortur á fullkomnu hliðstæðu fyrir Guð á jörðinni útilokar ekki að þetta svar sé rétt. Raunar gerir ekkert annað svar sem ég hef séð annað en að "útskýra burt" öll biblíuversin; þetta svar hins vegar innifelur öll biblíuversin. Hugmyndin um þrenninguna undirstrikar aðgreiningu Þriggja, hún undirstrikar einnig aðskiljanleysi Þriggja, og samt undirstrikar hún að það er aðeins Einn Guð.

Það er eitt sem má segja um goðaverur. Þessir "litlu krakkar", þjónustumenn með smávægilegar girndir og allt of mannleg veikleika, eru mun einfaldari fyrir hinn náttúrulega mann að skilja en hinn heilagi, almáttugi Guð sem fyllir himininn og jörðina. Ég tel að með tímanum hafi margir færst frá því sem Guð hefur opinberað um sjálfan sig í Biblíunni. Hér er annað myndrit fyrir þig. Teiknaðu þríhyrning og merktu þrjá punkta sem "Ein Guð", "Þrjár persónur", "Jafn eðli". Nú utan við þríhyrninginn, á línunni utan við "Ein Guð", skrifaðu andstæðu villutrúna "fjölgyðistrú". Á sama hátt, utan við þríhyrninginn á línunni andspænis "Þrjár persónur", skrifaðu "einingarvillutrúir". Að lokum, á línunni á móti "jafns eðlis", skrifið "Ebionítar". Ebionítar voru snemma villutrú sem reyndi að sameina gyðinglegar venjur og kristni. Þeir viðurkenndu Jesú sem Messías, en viðurkenndu hann ekki sem Guð.

Nú þarf að vekja athygli á einu máli: þar sem þeir eru óaðskiljanlegir á einhvern hátt en aðgreindir á annan hátt, hvernig eru þeir óaðskiljanlegir og hvernig eru þeir aðgreindir?

Þau eru eitt í kærleika, tilgangi og hlýðni. Með öðrum orðum, þú getur ekki hlýtt öðru á meðan þú óhlýðir hinu.

Þeir eru einn í nafni, eins og við ræddum.

Þeir eru einn í eðli. Hvorki Faðirinn, Sonurinn né Heilagur Andi eru sköpuð veru. Líkt og ég get skapað hluti en börnin mín komu frá mér og eiginkonu minni, var Sonurinn getinn af Föður, ekki skapaður af Honum.

Er Faðirinn meiri en Sonurinn? Við verðum að svara þeirri spurningu í þremur mismunandi samhengi.

Eðli og heiður: Faðirinn og Sonurinn eru jafnréttir. Filippíbréfið 2:6 sýnir að þeir hafa sama eðli. Jóhannesarguðspjallið 5:23: "til þess að allir heiðri Soninn eins og þeir heiðra Föðurinn. Sá sem heiðrar ekki Soninn heiðrar ekki Föðurinn sem sendi hann."

Á jörðinni var Jesús minni en Faðirinn. Jesús tæmdi sjálfviljugur sjálfan sig fyrir miklum hluta dýrðar sinnar (Filippíbréfið 2:7; Jóhannesarguðspjallið 17:5). Jesús lærði hlýðni (Hebríum 5:8), varð þreyttur (Jóhannesarguðspjallið 4:6), vissi ekki allt, svo sem tíma komu sinnar (Matteusarguðspjallið 24:36; Markúsarguðspjallið 13:32), o.s.frv.

Jafnvel á himni hefur faðirinn stærra hlutverk en sonurinn. Til dæmis í hjónabandi eru eiginmaður og eiginkona jafnir og jafnverðmætir, en þeir hafa mismunandi hlutverk, og eiginmaðurinn hefur hlutverk leiðtogans sem eiginkonan á að hlýða. Einnig í fjölskyldu hefur foreldrið annað hlutverk en barnið. Þannig að jafnvel á himni, eins og faðir er höfuð sonar, er Guð höfuð Krists. (Já, Guð hér vísar til Guðs föðurins). (1 Korintubréf 11:3) Guð faðirinn er einnig kallaður Guð Drottins vors Jesú Krists í Efesusbréfi 1:17. Við höfum ekki sagt mikið um anda Guðs hingað til, en Heilagur Andi hefur hlutverk að miðla fyrir okkur til föðurins (Rómverjabréfið 8:26-27), en ekki faðirinn sem miðlar til anda Guðs.

Að auki spurði einhver einu sinni hvort þrennd Guðs sé aðeins tímabundið fyrirbæri. Eftir að Satan er varpað í eldvatnið, mun þá aðgreiningin milli Föður, sonar og anda hverfa? Svarið er að aðgreiningin innan þrenningarinnar er varanleg, því í Hebreum 13:8 stendur: "Jesús Kristur er hinn sami í gær, í dag og að eilífu." (BSB)

Nú finnst mér að það sem Guð hefur opinberað um þrenninguna sé mér skýrt, en málið snýst um að það sé þér skýrt. Eitt sem gæti hjálpað er að þú iðkir sannleikann sem þú þekkir. Þar sem englarnir sungu og lofuðu Jesú í Opinberunarbókinni 5:9,10; 5:12; 7:10; 11:15, eyððu tíma í að syngja fyrir Jesú og lofa Honum. Þar sem englar tilbáðu Jesú í Hebríum 1:6, vitringarnir tilbáðu Jesú í Matteusi 2:11, lærisveinarnir tilbáðu Hann í Matteusi 14:33, konur tilbáðu Jesú í Matteusi 28:9, og blindi maðurinn tilbáði Jesú í Jóhannesi 9:38, ættir þú einnig að tilbeiða Hann. Þannig tilbiðjið Jesú eins og englarnir og aðrir gera, lofið hann í söng, biðjið til Jesú (Stefánus gerði það í Postulasögunni 7:59) og biðjið Guð að hjálpa ykkur að sjá og skilja allt sem Guð hefur opinberað í hinu dásamlega Orði sínu.

S: Hvað eru nokkur munarmál á milli grískrar menningar og rómverskrar?

S: Grískir íþróttamenn kepptu naknir, voru mjög þolinmóðir gagnvart samkynhneigðri hegðun og höfðu langa menningarlega sögu Aþenu og annarra borga. Þeir börðust mikið sín á milli og gátu aldrei raunverulega sameinast fyrr en (tæknilega) ekki-grísku Makedóníumenn sigruðu þá alla. Á hinn bóginn beittu Rómverjar gjarnan pyntingum, litu minna til réttlætis og dáðu grísku menninguna, þrátt fyrir að þeir hefðu lagt Grikki undir sig. Báðir aðilar áttu hugrökka hermenn, en Rómverjar voru fremur tilhneigðir til að aðlaga þá sem í kringum þá voru og skapa einingu í heimsveldinu.

Sp.: Hversu margir vers og orð eru í Nýja testamentinu?

S: Samkvæmt Wick Allison í That's In the Bible? - The Ultimate Learn-As-You-Play Bible Quiz Book, (Dell Trade 1994) bls. 18, hefur Nýja testamentið í King James-útgáfunni 7.959 vers og 198.000 orð á ensku. Athugið að King James-útgáfan inniheldur nokkur vers sem eru ekki í flestum grískum handritum.

S: Hver er handritsvitnisburðurinn fyrir Nýja testamentið?

Sjáðu síðuna um handrit Nýja testamentisins á http://www.BibleQuery.org/New Testament Manuscripts.html fyrir nánari upplýsingar.

S: Hvaða snemma rithöfundar vísuðu til Nýja testamentsins sem Nýja testamentið?

S: Hér er listinn. Ef höfundur nefnir Gamla testamentið en ekki Nýja testamentið, er Nýja testamentið gefið í skyn. Ef það er eingöngu gefið í skyn, er nafnið ekki í feitletri og stendur "Gefið í skyn".

Justin Martýr (um 138–165 e.Kr.) nefnir "hvernig Nýja testamentið, sem Guð hafði áður boðið til" í Samræðum við Trypho Gyðinginn, kafli 51, bls. 221.

Melító frá Sardis (170-180 e.Kr.) (Óbeint) nefnir "gamla testamentið". Þetta gefur í skyn nýtt testamenti. brot 4 úr Bók útdrætti bindi 8 bls. 759

Írenæus frá Lióni (182-188 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið og Gamla testamentið í Irenaeus gegn villutrú, bók 5, kafli 34.1, bls. 563. Hann nefnir það einnig á bls. 564.

Muratoríuskaninn (um 170 e.Kr.) kafli 3, bls. 603, nefnir Gamla testamentið, sem gefur í skyn Nýja testamentið.

Klemens frá Alexandríu (193-202 e.Kr.) "Því að Guð er orsök alls góðs; en af sumu beinlínis, eins og af Gamla og Nýja testamentinu;" The Stromata bók 1 kafli 5 bls. 305

Tertullían (um 213 e.Kr.) "Hann er skýrt skilgreindur fyrir okkur í öllum ritningum – í Gamla testamentinu sem Kristur Guðs, í Nýja testamentinu sem Sonur Guðs." Á móti Praxeas, kafli 24, bls. 620

Tertullían (198-220 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið í Fimm bókum Tertullíanusar gegn Marcion, bók 4, kafli 1, bls. 346.

Hippolytus (225-235/6 e.Kr.) vísar til Nýja testamentisins í brotum úr skýringum á 1. Mósebók 49:11 bls. 165

Asterius Urbanus (um 232 e.Kr.) "hræddur um að ég virðist nokkrum bæta við nokkru nýju orði eða boðorði við kenningu fagnaðarerindisins í Nýja testamentinu," The Exordium bindi 7, kafli 1, bls. 335

Commodianus (um 240 e.Kr.) (Óbeint) "Fyrsta lögmál Guðs er undirstaða hins síðari lögmáls. Þér var það þó falið að trúa hinu öðru lögmáli. Hótanir koma ekki frá Honum sjálfum, heldur frá því, og eru máttugar yfir þér. Nú, fullur undrunar, sver að þú munt trúa á Krist; því Gamla testamentið boðar um Hann. Því að það nægir einungis að trúa á hann sem var dauður, til að geta risið aftur til að lifa að eilífu." Kennslur Commodianusar k.25 bls.207

Orígenes (225–254 e.Kr.) talaði um Nýja testamentið og sagði að aðeins væru fjórar guðspjallabækur. Skýring Orígenesar á Jóhannesi (225–231 e.Kr.), bók 1, kafli 1, bls. 299.

Orígenes (240 e.Kr.) vísar til Nýja testamentisins. Skýringar á Háskaldinu, formáli, bls. 56.

Novatían (250–257 e.Kr.) nefnir Gamla testamentið og Nýja testamentið í Trúarritgerð sinni um Þrenninguna, kafli 7, bls. 617. Hann nefnir einnig sannleikann í bæði Gamla og Nýja testamentinu í kafla 17, bls. 627.

Traktat um endurskírn (250/4–256/7 e.Kr.) kafli 3, bls. 668, nefnir Nýja testamentið.

Siprianus frá Kartagó (um 246–258 e.Kr.) nefnir Gamla testamentið á mörgum stöðum og vísar til þess eins og við myndum skilja það. Hann segir: "Að öðrum spámanni eins og Móse hafi verið lofað, þ.e. þeim sem myndi gefa nýtt testamenti og sem ber fremur að hlýða á." Síðan vitnar hann í 5. Mósebók 18:18,19 sem 5. Mósebók. Ritgerðir Cyprians, Ritgerð 12, bls. 512

Dionysius frá Róm (259-269 e.Kr.) segir að þrenningin sé í ritningunni en kenningin um "þrjá guði er hvorki kennd í gamla né nýja testamentinu." Gegn Sabellíumönnum k.1 bindi 7 bls. 365

Anatólíus frá Alexandríu (270–280 e.Kr.) vísar (óbeint) til "gamla testamentsins", sem gefur í skyn nýtt. páskahugmyndin eftir Anatólíus frá Alexandríu k.8 bls.148

Victorinus frá Pétav (drepinn sem píslarvottur árið 304 e.Kr.) nefnir Gamla og Nýja Testamentið í skýringu sinni á Opinberunarbók hins blessaða Jóhannesar, bls. 345. Hann taldi upp bréf Páls sem Rómverjabréfið, 1. Korintubréf, Galatabréfið, Efesusbréfið, 1. Þessaloníkubréf, Filippíbréfið, Kólossubréfið og bréfin til Tímóteusar og vitnar í 1. Tímóteusarbréf 3:15 í kafla 16, bls. 345. Hann heldur áfram og vitnar í 1 Korintubréf 15:53 á bls. 346.

Methodius (270–311/312 e.Kr.) (Óbeint) "Ég mun færa ykkur, þið meyjar, spádóma úr Gamla testamentinu, skrifaða spádóma úr Dómarabókinni, til að sýna að ég segi sannleikann," Veisla tíu meyja, Ræða 10, kafli 2, bls. 348

Alexander frá Alexandríu (313–326 e.Kr.) "Og auk hinna guðhræddu skoðana um Föður og Son játum við einn Heilagan Anda, eins og hinir guðdómlegu rit kennir okkur; sem vígði bæði hina heilögu menn Gamla testamentisins og hina guðdómlegu kennara hins sem kallað er Nýja." Bréf um aríska villutrú, bréf 1, kafli 12, bls. 296

Laktantíus (um 303–325 e.Kr.) "og hann skipaði öllu er varðaði stofnanir Nýja testamentisins; og er þetta var fullkomnað, huldi ský og hvirfil hann, og tók hann upp frá augsýn manna til himins." Um dauða ofsóknarmannanna k.2 bls.311

Eusebius (318-339/340 e.Kr.)

Eftir Níkea

Hegemonius (4. öld) nefnir að það sé hvorki tvö gamlar né tvö nýjar testamentanir. (Kristinn Diodorus talar) Deila við Manes k.45 bls.220

Athanasius (367 e.Kr.) nefnir "Nýja testamentið" í hátíðabréfi Athanasiusar 39, kafli 5, bls. 552

Cheltenham-kanóni (=Mommsen-katalógurinn) (um 360–370 e.Kr.)

Efraím/Efrem (350–378 e.Kr.)

Basilíus frá Kappadókíu (357-379 e.Kr.) vísar til Nýja testamentisins í bréfi 42, kafli 3, bls. 144-145.

Kýril af Jerúsalem (um 349–386 e.Kr.) nefnir Gamla og Nýja testamentið í Lærdómi 2.4 bls. 8 og 3.6 bls. 15.

Þingið í Laodicea (í Frýgíu) (343–381 [eða 363] e.Kr.) kánon 59 bls. 158 nefnir Gamla og Nýja testamentið.

Þing Laodicea (í Frýgíu) (343–381 e.Kr.) kánon 60, bls. 159, telur upp bækur Gamla og Nýja testamentisins. Kánon 59, bls. 158, segir að einungis kánónískar bækur Gamla og Nýja testamentisins megi lesa í kirkju.

Grigoríus frá Nyssa (382–383 e.Kr.) (óbeint) nefnir Gamla testamentið í verkinu Á móti Eúnomíusi, bók 11, kafli 5, bls. 238.

Ambrosius frá Mílanó (370-390 e.Kr.) nefnir Gamla og Nýja Testamentið í Of the Christian Faith, bók 1, kafli 8.57, bls. 210.

Grigoríus frá Nazianz (330-391 e.Kr.)

Pacianus frá Barcelona (342-379/392 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið í Um iðrunarmenn kafli 4.1 bls. 74

Didymus blindi (398 e.Kr.) vísar til Gamla og Nýja testamentsins. Skýringar á Sakaríasi 8 bls. 201

Sýrlenska stiga-bókin (Liber Graduum) (350-400 e.Kr.)

Epiphanius frá Salamis (360-403 e.Kr.) nefnir Gamla og Nýja testamentið. Panarion, kafli 3, skýringar 1 og 5, bls. 334

Umsögn Rufinusar um postula trúarjátninguna (374–406 e.Kr.)

Jóhannes Krýsómómas (drepinn sem píslarvottur 407 e.Kr.)

Þing kirkjunnar í Kartagó (393-419 e.Kr.)

Jerómus (417-420 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið í bréfi 53.9 (394 e.Kr.) bls. 101.

Ágústínus frá Hippo (388-430 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið í Guðs borg, bók 17, kafli 4, bls. 341; bók 17, kafli 6, bls. 344

Agnesar frá Hippo (388-430 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið í Skýringum á sálmum bls. 405, 521, 531, 681

John Cassian (419–430 e.Kr.) Nýja testamentið sem nefnt er með nafni í Institutiones Johns Cassians, bók 1.1, bls. 201, og í Samræðum abbans Páfnutíusar, kafli 15, bls. 327

Vincens frá Lerins (um 434 e.Kr.)

Sókrat (um 400–439 e.Kr.) Kirkjusaga Sókratar

Theódóretus frá Kýrós (423–458 e.Kr.)

Fjórða kirkjuþingið í Kalsedón (451 e.Kr.)

Páfi Leo I í Róm (440–461 e.Kr.)

Meðal villutrúarmanna og falskra bóka

Marínus (um 300 e.Kr.) (óbeint) bardesaníti, í deilum við Adamantíus, vísaði til "gamla testamentsins" og nefndi Davíð spámann. Samræður um hina sönnu trú k. 862a 20 bls. 173

Þeódór frá Mopsuestia (392-423/429 e.Kr.) nefnir Nýja testamentið og vitnar í Mt 28:2-3. Skýringar á Sakaríasi, kafli 1, bls. 331