< Pytanie biblijne dotyczące Księgi Jonasza

Pytanie: Co wiemy o Jonaszu z 1 Księgi Jonasza?

Odp.: O Jonaszu wspomina się również w 2 Księdze Królewskiej 14:25. Jonasz pochodził z Gath-Hepher, które w rzeczywistości znajdowało się bardzo blisko Nazaretu w Galilei. Były dwa lata, w których Asyryjczycy nie prowadzili wojen (około 758–757 r. p.n.e.), i przypuszczalnie Jonasz pojawił się właśnie wtedy. 2 Królów 14:25 umieszcza Jonasza mniej więcej w tym okresie, w czasach panowania asyryjskich królów Aszurdana III (ok. 772–754 r. p.n.e.) i Aszurnirariego V (ok. 754–746 r. p.n.e.).

P: Jakie wnioski możemy wyciągnąć z Księgi Jonasza?

Odp.: Księga Jonasza przekazuje nam co najmniej trzy lekcje jednocześnie. Mówiąc najprościej, są to:

1. Bóg pragnie całkowitego posłuszeństwa, a nie tylko częściowego. Nikt, nawet prawdziwy prorok, nie jest zwolniony z obowiązku nieustannego dążenia do posłuszeństwa.

2. Można uciekać przed Bogiem, ale nie da się przed Nim ukryć. Wola Boża nigdy nie zostaje udaremniona.

3. Bóg kocha zagubionych, a nawet niegodziwych ludzi. My również powinniśmy.

P: Jakie są różne sposoby czytania Księgi Jonasza?

O: Księga Jonasza to fascynująca księga, którą można interpretować na siedmiu różnych poziomach. Jonasz pokazuje, że nigdy nie jest się zbyt dojrzałym, by przestać strzec swojej wiary. Oto różne poziomy interpretacji Księgi Jonasza.

1) Opowieść o Bożej mocy, którą zrozumie nawet dziecko

2) Liberalni, tak zwani „uczeni”, uważali to po prostu za bajkę o wielorybie, opowieść, która całkowicie straciła na znaczeniu.

3) Istnieją jednak dowody historyczne na to, że okrutni, wojowniczy Asyryjczycy w tajemniczy sposób zaprzestali wojny, przynajmniej na kilka lat, od 758 do 757 r. p.n.e.

4) W Księdze Jonasza znajdują się aluzje do odkupienia Chrystusa oraz śmierci i zmartwychwstania Jezusa.

5) Można to postrzegać jako przesłanie, że można uciekać przed Bogiem, ale nie da się przed Nim ukryć.

6) Możemy jednak czytać Księgę Jonasza jako naszą własną historię – o tym, kim byliśmy w mniejszym lub większym stopniu, i kim moglibyśmy się stać, gdybyśmy nie zachowali ostrożności.

7) Wreszcie sugeruję, że Księga Jonasza jest księgą, z której możemy nauczyć się o „wyjściach”. Jeśli podążamy ścieżką podobną do tej, którą szedł Jonasz – czy to ścieżką nieposłuszeństwa, czy też ścieżką częściowego posłuszeństwa – możemy dostrzec i nauczyć się od Jonasza, jak zejść z tej złej ścieżki i wkroczyć na ścieżkę pełnego posłuszeństwa.

John Hannah powiedział: „Życie Jonasza było serią niepowiązanych ze sobą niespodzianek i frustracji. Ucieka przed Bogiem i zostaje uwięziony. Akceptuje nieuchronność zguby i zostaje ocalony. Otrzymuje drugą szansę i odnosi zawstydzający sukces. Pod koniec księgi pozostaje mu rozważanie własnego braku współczucia oraz głębi Bożego miłosierdzia”.

P: Dlaczego Księga Jonasza znajduje się w Biblii?

Odp.: Księga Jonasza to fascynująca opowieść, w której przeplatają się co najmniej trzy główne motywy.

Boże miłosierdzie wobec wszystkich: Bóg nie kochał tylko Żydów. Kochał pogan, a nawet niegodziwych.

Posłuszeństwo: Jonasz był nieposłuszny tylko w jednej kwestii, ale Bóg oczekuje całkowitego posłuszeństwa. Jeśli uważasz, że nieposłuszeństwo wobec Boga jest tego warte, upewnij się, że jesteś w stanie znieść konsekwencje.

Nasza miłość: Powinniśmy nie tylko dążyć do poznania Boga i Jego świętości, ale także do zrozumienia Jego serca. Nasze życie powinno charakteryzować się przede wszystkim miłością do Boga, a dopiero potem miłością do innych, nawet do ludzi tak niegodziwych jak mieszkańcy Niniwy.

Pytanie: Jakie podobieństwa między Księgą Jonasza a Psalmami można dostrzec?

Odp.: Najwyraźniej Jonasz dobrze znał Psalmy. Oto podobieństwa.

Pytanie: Czy Księga Jonasza 1 jest fikcją literacką ze względu na zawarte w niej elementy fantastyki?

Odp.: Nie. Krytycy wysuwający ten zarzut zazwyczaj nie wymieniają żadnych konkretnych elementów fantastyki, więc trudno jest odpowiedzieć na tak niejasny zarzut. Oto możliwe argumenty, które mogą mieć na myśli, wraz z odpowiedziami.

Połknięcie przez wielką rybę: Chociaż mogła to być ryba stworzona w cudowny sposób, nie ma powodu, by zakładać, że tak właśnie było. Znanych jest wiele innych przypadków, w których ludzie zostali połknięci przez wielką rybę (zwaną „Jewfish”), zostali wypluci i przeżyli, by o tym opowiedzieć. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w omówieniu Jonasza 1:17.

Podróż do Tarsis: Miasto Tarsis (Tartessus) w Hiszpanii zostało założone przez Fenicjan około IX lub X wieku p.n.e., więc nie ma żadnego problemu z podróżą do Tarsis, ponieważ istniało ono już od stulecia lub dwóch przed Joną.

Wielka burza: We wschodniej części Morza Śródziemnego często występują gwałtowne i nagłe burze. O kolejnej burzy można przeczytać w Dziejach Apostolskich 27:13-38.

Istnienie Niniwy: Według archeologów Niniwa istniała już w 5000 r. p.n.e. Niniwa została wspomniana na tabliczkach klinowych króla Gudei (ok. 2200 r. p.n.e.) i Hammurapiego (ok. 1700 r. p.n.e.). Dlatego można przypuszczać, że Niniwa była na tyle znacząca w dawnych czasach, że została wspomniana w Księdze Rodzaju 10:11.

Wielkość Niniwy: Niniwa była wielkim miastem już przed czasami Jonasza, więc nie ma tu żadnego problemu. Kalah było miastem o powierzchni mniejszej niż połowa powierzchni Niniwy, a w 879 r. p.n.e. liczyło 69 574 mieszkańców.

Król w Niniwie: Niniwa nie była stolicą Asyrii aż do czasów króla Sennacheryba (705–681 r. p.n.e.), czyli wkrótce po czasach Jonasza. Niemniej jednak Aszurnasirpal II (884/883–859 r. p.n.e.) i Salmanasar III (859–824 r. p.n.e.) należeli do królów, którzy przez część czasu mieszkali w Niniwie. Od 1100 r. p.n.e. Niniwa była jedną z rezydencji królewskich.

Król Niniwy a Asyria: Imperium nazywało się Asyrią, a nie Niniwą, ale nierzadko zdarzało się, że króla danego narodu nazywano królem miejsca, w którym przebywał. Na przykład Achab jest nazwany królem Samarii (a nie Izraela) w 1 Księdze Królewskiej 21:1, Achazjasz jest również nazwany królem Samarii (a nie Izraela) w 2 Księdze Królewskiej 1:3, a Ben-Hadad jest nazwany królem Damaszku (a nie Aramu/Syrii) w 1 Księdze Królewskiej 15:18 i 2 Księdze Kronik 16:2.

Szybko rosnąca tykwa: To prawda, że prawdopodobnie była to roślina o cudownych właściwościach. Najszybciej rosnącą rośliną w naturze jest bambus, który może rosnąć nawet do 91 cm (36 cali) dziennie.

Wschodni wiatr: Nie ma nic fantastycznego w wschodnim wietrze schodzącym z gór.

Jak podsumowuje Walter Kaiser w książce „Hard Sayings of the Bible” (Trudne powiedzenia Biblii), str. 332–333: „Zatem zarzuty wobec tej księgi sprowadzają się do tego, że zawiera ona zbyt wiele cudów!”.

Pytanie: W Księdze Jonasza 1:1-3 nigdzie nie jest napisane, że Jonasz powiedział Bogu „nie” słowami. Jak człowiek może okazywać bunt w czynach, nie używając słów?

Odp.: Człowiek nie musi nic mówić; może po prostu podejmować działania sprzeczne z wolą Boga i kontynuować je. Niezależnie od tego, czy bunt jest głośny, czy cichy, nadal pozostaje buntem.

Pytanie: Dlaczego dokładnie, jak podano w Księdze Jonasza 1:2, Bóg powiedział, że chce, aby Jonasz głosił przeciwko temu? Jakie są, twoim zdaniem, trzy przyczyny leżące u podstaw tego powodu?

Odp.: Biblia stwierdza, że stało się tak, ponieważ niegodziwość tego miasta doszła do wiadomości Boga. Istnieją trzy sposoby interpretacji tej uwagi.

1) Niektórzy mogą usłyszeć kazanie Jonasza, pokutować i odtąd dalej podążać za Bogiem.

2) Inni mieszkańcy Niniwy jasno usłyszą, że Bóg jest niezadowolony z ich niegodziwości, i będą mieli więcej podstaw do osądu, ponieważ zostali ostrzeżeni.

3) Inni, niebędący Asyryjczykami, usłyszą i zobaczą, że zniszczenie praktycznie niepokonanych Asyryjczyków było dziełem Boga.

Ogólnie rzecz biorąc, gdy Bóg ostrzega osobę lub naród, jest to dobra rzecz, jeśli się nawrócą. Jest to jednak dla nich nieszczęście, jeśli usłyszą ostrzeżenie i nie zastosują się do niego. Więcej na ten temat można znaleźć w Księdze Jeremiasza 42, zwłaszcza w wersetach 42:19-22.

Pytanie: W Księdze Jonasza 1:3 do którego Tarsis uciekał Jonasz?

Odp.: Istnieją trzy miasta o nazwie Tarsisz, co daje trzy możliwości.

Mało prawdopodobne: Tarsis (Tarsus) w Azji Mniejszej: Było to średniej wielkości miasto portowe położone około dziesięciu mil (16 kilometrów) od Morza Śródziemnego. Wieki później pochodził stąd apostoł Paweł. Nie miałoby sensu, aby Jonasz podróżował na południe, by popłynąć statkiem do tego położonego w głębi lądu miasta, skoro mógł po prostu tam dojść pieszo.

Najbardziej prawdopodobne: Tarsis (Tartessus) w Hiszpanii: To jest bardziej prawdopodobna lokalizacja. Tarsis, wspomniany przez Herodota w 4:152, znajdował się prawdopodobnie na zachód od Gibraltaru, na terenie dzisiejszej Hiszpanii lub Portugalii. Było to wówczas najbardziej na zachód wysunięte cywilizowane miasto, nie licząc cywilizacji Olmeków w Meksyku. Tarsis zostało założone przez Fenicjan w IX lub X wieku p.n.e. To właśnie do tego Tarsisu uciekał Jonasz. Wydobywane tam złoto, srebro i miedź sprawiają, że jest to obecnie jeden z najbogatszych regionów górniczych w basenie Morza Śródziemnego. Byłoby to najdalej od Niniwy, jak tylko Jonasz mógłby się racjonalnie dostać.

Mało prawdopodobne: Tarsisz na Sardynii: Fenickie słowo „Tarsisz” pochodzi od akadyjskiego słowa oznaczającego „topić” lub „być wytapianym”. W IX wieku p.n.e. Fenicjanie zdobyli miasto hutnicze na Sardynii, które również nazwali Tarsisz. Wiemy o tym dzięki inskrypcji na kamieniu z Nory. Jednak poza nazwą nie ma żadnego innego powodu, by łączyć to miasto z Jonaszem. Nie było ono tak znane jak Tarsisz w Hiszpanii, choć to właśnie ten Tarsisz prawdopodobnie dostarczał srebro królowi Salomonowi w dawnych czasach.

Pytanie: W Księdze Jonasza 1:3 Jonasz znalazł „otwarte drzwi” w postaci statku, na którym mógł popłynąć. Ale kto dał mu te otwarte drzwi? Kiedy napotykamy otwarte drzwi, skąd mamy wiedzieć, czy to Bóg, czy szatan je zapewnił?

Odp.: Tak jak szatan dał Jezusowi „otwarte drzwi”, aby ułatwić mu objęcie władzy nad światem, tak samo może on stwarzać nam otwarte drzwi, byśmy próbowali uniknąć posłuszeństwa Bogu. Kiedy widzisz otwarte drzwi, niekoniecznie przez nie przechodź. Najpierw sprawdź Pismo Święte, a potem zapytaj Boga, czy tego właśnie od ciebie oczekuje.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 1:3 Jonasz próbował uciec od Boga?

Odp.: Pismo Święte tego nie mówi, ale możemy spekulować. Jonasz wierzył w Boga, pragnął Go czcić i służyć Mu oraz bez wątpienia ogólnie chciał być Mu posłuszny. Jednak w tej konkretnej sprawie Jonasz nie chciał być posłuszny Bogu; w Księdze Jonasza 4:2 daje nam on pewne wyjaśnienie tego powodu.

Jonasz nie wątpił w moc, wiedzę ani miłość Boga. Raczej nie darzył sympatią okrutnych Asyryjczyków, a Bóg ich kochał. Jonaszowi nie podobała się ta cecha Boga – że Bóg nadal kochał okrutnych i niegodziwych. Co ciekawe, nie można usprawiedliwić Jonasza, twierdząc, że nie znał wszystkich faktów lub że nie wiedział wystarczająco dużo o Bogu.

Jonasz po prostu postanowił nienawidzić okrucieństwa Asyryjczyków i świadomie odwrócił się od faktu, że Bóg ich kochał. Jeśli dzisiaj jest coś w Bogu, co ci się nie podoba, możesz szczerze przyznać się do tej słabości. Pamiętaj jednak, że to ty musisz się zmienić, a wszyscy mieszkańcy Nieba zostaną przemienieni – nie ma sensu uciekać przed swoim ostatecznym uświęceniem.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 1:3, 10 Jonasz udał się do Joppy (współczesnej Jaffy, będącej częścią Tel Awiwu)? Dlaczego nie przejmował się tym, czy zachowa ten powód w tajemnicy?

Odp.: Chociaż w dzisiejszym Libanie i na wybrzeżu Syrii znajdowało się wiele portów fenickich, na wybrzeżu Izraela, poza Joppą, nie było prawie żadnego miejsca nadającego się na port, aż do czasu, gdy Rzymianie zbudowali sztuczny port w Cezarei kilka wieków później. Jonasz nie musiałby udawać się do Joppy, gdyby podróżował lądem, ale był to najbliższy port dla podróży morskiej.

P: W Księdze Jonasza 1:3-10 Jonasz prawdopodobnie doszedł do wniosku, że jeśli uda się wystarczająco daleko w przeciwnym kierunku, Bóg skuteczniej wykorzysta kogoś innego zamiast niego. Czy my też czasem tak myślimy?

Odp.: Zbyt łatwo jest sądzić, że Bóg ma takie same ograniczenia i sposoby działania jak my. Jednak Księga Izajasza 55:8-11 mówi, że myśli i drogi Boga nie są takie jak nasze. Jego słowo osiągnie to, co On zamierzył.

P: W Księdze Jonasza 1:3-10 bardzo niewielu ludzi w czasach Starego Testamentu posiadało Ducha Bożego, dzięki któremu mogliby prorokować, ale skoro Jonasz go posiadał, jak mógł nawet on okazać nieposłuszeństwo i odwrócić się od Boga?

Odp.: Wystarczy zapytać Balaama. Jeśli Bóg obdarza cię szczególnym darem, jakimkolwiek by on nie był, twoi obowiązek posłuszeństwa Bożym przykazaniom nie maleje. Twoja potrzeba czujności, by badać samego siebie, czy nadal kroczysz w Panu, nie została zniesiona w twoim przypadku bardziej niż została zniesiona dla Pawła i jego pierwotnych czytelników w 2 Liście do Koryntian 13:5-6.

P: Czy w dzisiejszych czasach, podobnie jak w Księdze Jonasza 1:3-10, czasami traktujemy Bożą wolę wobec nas jak bufet szwedzki z wieloma potrawami i wybieramy tylko te, które nam odpowiadają?

Odp.: Bufet to uczta, na której wybór potraw przewyższa to, co jedna osoba jest w stanie zjeść. Dlatego ktoś bierze po trochu tego, co lubi, a nie bierze nic z tego, czego nie lubi. Chcesz więcej deseru, więcej mięsa czy więcej ulubionych owoców? Wybór należy wyłącznie do ciebie. Jednak skuteczne służenie Bogu przypomina raczej służbę w wojsku, gdzie jesz wszystko, co ci podają.

Czasami ludzie chcą służyć Bogu „na swój własny, szczególny sposób”. Dlaczego raczej nie służyć Bogu na Jego sposób? Sposób służby Bogu nie jest jednak identyczny dla wszystkich, ponieważ mamy różne dary duchowe. Jednak wspólną cechą wszystkich służących na Boży sposób jest posłuszeństwo wobec tego, czego On pragnie, a nie tego, czego pragniemy my. Czasami pragniemy pełnić pobożną służbę, ale nasze priorytety życiowe nie pokrywają się z priorytetami Boga. Módl się, aby Bóg pokazał ci swoje priorytety dotyczące twojego życia, i postaraj się kierować się nimi, a nie własnymi.

Pytanie: Skoro w Księdze Jonasza 1:4-7 Bóg nie chce, abyśmy kierowali się przesądami lub polegali na szczęściu, dlaczego losowanie okazało się skuteczne dla marynarzy? Czy ogólnie rzecz biorąc, losowanie jest czymś dobrym?

Odp.: Losowanie niekoniecznie jest dobrym sposobem na uzyskanie informacji. Ogólnie rzecz biorąc, kiedy w Biblii niewierzący robią coś, nawet jeśli Bóg błogosławi ich [być może] błędne wysiłki, nie oznacza to, że wierzący powinni to naśladować.

W Biblii wierzący również czasami losowali. Na przykład apostołowie losowali, co zostało odnotowane – bez poparcia ani krytyki – w Dziejach Apostolskich 1:24-26.

P: Jaki był główny cel podróży opisanej w Księdze Jonasza 1:5? Dlaczego wyrzucali ładunek do morza?

Odp.: Duże statki mogły przewozić kilku pasażerów, ale głównym celem tętniącej życiem żeglugi śródziemnomorskiej był ładunek. Wyrzucając za burtę towary przeznaczone do sprzedaży w miejscu docelowym, pozbywali się tego, co od początku stanowiło główny cel rejsu. Z finansowego punktu widzenia byłoby to katastrofą dla właściciela. Wyrzucenie ładunku odciążyłoby statek, co sprawiłoby, że unosiłby się on wyżej na wodzie, dając im większy margines bezpieczeństwa na wypadek, gdyby łódź zaczęła się napełniać wodą. Nieco zmniejszyłoby to również ryzyko uderzenia w podwodne skały.

Pytanie: W jaki sposób prorok spał w Księdze Jonasza 1:6?

Odp.: Jonasz najwyraźniej nie przejmował się zbytnio tym, że nie postępował zgodnie z wolą Bożą. Jonasz spał głęboko przynajmniej w trzech znaczeniach tego słowa.

Fizycznie: Albo Jonasz był fizycznie wyczerpany na tyle, by przespać tę silną burzę, albo Bóg obdarzył go głębokim snem, aby mógł odpocząć, ponieważ był to najwygodniejszy sen, jaki miał przed sobą przez dłuższy czas.

Duchowo: Jonasz był wierzącym, którego wola otwarcie buntowała się przeciwko Bogu. List do Efezjan 5:14 również mówi o tym, jak ważne jest, by wierzący nie spali duchowo.

Intelektualnie: Jeśli Bóg bezpośrednio nakazuje ci coś zrobić, każde dziecko, które podąża za Bogiem, wie, że Bóg jest w stanie cię powstrzymać, jeśli okażesz nieposłuszeństwo. Być może Jonasz myślał, że Bóg po prostu go zignoruje, jeśli „wyjdzie poza zasięg” Niniwy.

Pytanie: Czy w Księdze Jonasza 1:6 kapitan był wrogo nastawiony do Prawdziwego Boga? Skoro kapitan najwyraźniej nie wierzył w Jedynego Prawdziwego Boga, dlaczego miałby chcieć, by Jonasz modlił się do jego Boga? Czy niektórzy ludzie mają dziś takie podejście?

Odp.: Przekonania wielu ludzi są „eklektyczne”. Kapitan uznał, że to nie zaszkodzi, a może nawet pomóc. Niektórzy ludzie nie odrzucają Boga wprost, ale po prostu chcą dodać Jedynego Prawdziwego Boga do grona swoich innych bóstw. Wielu pierwszych chrześcijan zginęło nie za to, że czcili Boga, ale za to, że odmówili czczenia kogokolwiek poza Bogiem.

P: W jaki sposób fragment z Księgi Jonasza 1:7 przypomina historię mędrców z Ewangelii Mateusza 2:1-3?

Odp.: Bóg może posługiwać się dowolnymi środkami, by niewierzący dotarli do informacji. Na przykład to, że Mędrcy podążali za gwiazdą, nie oznacza, że chrześcijanie powinni spoglądać w gwiazdy, by odnaleźć Mesjasza.

Bóg nigdy nie powiedział, że jest ograniczony do stosowania wyłącznie dobrych środków, by przyciągnąć ludzi do Siebie. Czasami Bóg posługuje się naprawdę nikczemnymi środkami, takimi jak armia babilońska (Habakuk 1:6,13). Bóg może wykorzystać choroby, złych ludzi, a nawet niezamierzone grzechy (jak w przypadku mędrców), by przyciągnąć ludzi do Siebie.

Najdziwniejsze ze wszystkiego jest to, że Bóg wykorzystał celowy, świadomy grzech wierzących, aby uratować tych samych wierzących. Można o tym przeczytać w opowieści o Józefie i jego braciach, w Księdze Rodzaju 37 i 50, a zwłaszcza w Księdze Rodzaju 50:20. W rzeczywistości Bóg może sprawić, że wszystko służy dobru (Rzymian 8:28) i Jego celom (Efezjan 1:11).

Podsumowując, tak jak to, że Bóg wykorzystał porwanie Józefa do swoich celów, nie usprawiedliwia porwania, tak samo to, że Bóg wykorzystuje astrologię do swoich celów, nie usprawiedliwia astrologii.

Pytanie: Co oznacza w Księdze Jonasza 1:8 wyrażenie „czym się zajmujesz / jaki jest twój zawód”?

Odp.: Może to oznaczać „czym się zajmujesz (jako zawód)”, albo „co robisz (na tym statku)”.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 1:8-10 marynarze przestraszyli się, gdy Jonasz powiedział, że czci Tego, który stworzył morze i ląd? Przecież i tak nie czcili Jedynego Prawdziwego Boga.

Odp.: Nie wierzyli w Jedynego Prawdziwego Boga, ale najwyraźniej też Go nie wykluczali. Poganie mieli skłonność do akceptowania nowych bóstw, a jeśli pojawiało się twierdzenie, że On stworzył morze, to w tych okolicznościach z tym Bogiem należało się liczyć. Niektórzy ludzie są tacy również dzisiaj. Nie akceptują Jedynego Prawdziwego Boga, ale też Go nie wykluczają. Lubią pozostawać neutralni.

P: Czy w Księdze Jonasza 1:11-15 ci ludzie postąpili słusznie, wyrzucając Jonasza za burtę, skazując go na coś, co wydawało się pewną śmiercią?

Odp.: Zazwyczaj nie. Byli jednak zdesperowani, a kiedy Jonasz im to nakazał, zrobili to, co uważali za konieczne. Może wydawać się surowe, że Bóg zmusił ich do wyrzucenia Jonasza za burtę na pewną śmierć, ale Bóg wykorzystał to, by dać życie wielu poganom.

P: Czy w Księdze Jonasza 1:16 marynarze stali się wierzącymi w prawdziwego Boga?

Odp.: Pismo Święte nie mówi tego wprost. Albo:

a) nawrócili się i czcili wyłącznie prawdziwego Boga,

b) po prostu zaczęli teraz bardzo szanować prawdziwego Boga i składali Mu ofiary, kontynuując jednocześnie składanie ofiar swoim bożkom.

P: Jak w Jona 1:16 marynarze mogli zostać doprowadzeni do czci prawdziwego Boga poprzez nieposłuszeństwo Jonasza?

Odp.: Bóg czasami czyni cuda w dziwny sposób, prawda? Bóg nie tylko potrafi wykorzystywać dobre rzeczy, by doprowadzić do dobrych skutków, ale List do Rzymian 8:28 mówi, że Bóg sprawia, że wszystko współdziała na dobro tych, którzy Go miłują. List do Efezjan 1:11 posuwa się nawet tak daleko, że mówi, iż Bóg wszystko doprowadza do skutku zgodnie z zamysłem swojej woli. Nawet to, czego Bóg nie pragnął, jest w Jego mocy, by doprowadzić do skutku jako część Jego planu.

Pytanie: Co dzieje się w Księdze Jonasza 1:16-17, gdy pobożny człowiek lub pobożny naród nie chce już postępować zgodnie z wolą Boga?

Odp.: To może być różne. Bóg może zdecydować się podjąć działanie, aby pokazać tej osobie, jak ważne jest jej dzieło w Panu. Albo Bóg może podjąć nieprzyjemne działania i zgromić tę osobę, aby powróciła do Niego. Albo Bóg może z nią skończyć i nie posługiwać się nią już więcej, jak bezużytecznym narzędziem. Albo Bóg może uczynić wszystkie powyższe rzeczy, po kolei, w zależności od naszej reakcji.

P: Dlaczego, twoim zdaniem, w Księdze Jonasza 1:17–2:1 Bóg nie zawsze postępuje w sposób najbardziej skuteczny?

Odp.: Bóg nie musi się spieszyć; ma przed sobą całą wieczność. Bóg nie musi gromadzić mocy; jest już wszechmocny. Bóg nie musi zdobywać dodatkowych informacji; On już wszystko wie. Boga interesuje sam proces, a nie tylko wynik końcowy.

Pytanie: Czy w Księdze Jonasza 1:17–2:1 wielka ryba była odpowiedzią na modlitwę Jonasza?

Odp.: Nie, ponieważ zgodnie z Księgą Jonasza 2:1 Jonasz był już w wnętrzu ryby, kiedy zaczął się modlić.

Pytanie: Jak w Księdze Jonasza 1:17 i Ewangelii Mateusza 12:40 mogła to być wieloryb, skoro tylko kaszaloty mają gardła wystarczająco duże, by połknąć człowieka w całości, a kaszaloty nie żyją w Morzu Śródziemnym?

Odp.: Istnieją cztery możliwości.

1. Żabnice to różne gatunki dużych labraksów. Według Encyklopedii Brytyjskiej, tom 12, 1972, str. 1040, wiele z nich osiąga wagę od 500 do 700 funtów i długość od 7 do 12 stóp.

2. Rekiny wielorybie (Rhincodon typus) połykały ludzi, których później znaleziono żywych w ich żołądkach.

3. Kaszaloty potrafią połknąć duże obiekty w całości. Jeden z nich połknął nawet 15-stopowego rekina. Zostało to udokumentowane przez Franka T. Bullena w książce „The Cruise of the Cachalot Round the World after Sperm Whales” (1898).

W 1771 roku Marshall Jenkins został połknięty przez kaszalota. James Bartley również został połknięty przez kaszalota w 1891 roku. W numerze „Princeton Theological Review” z października 1928 roku wykazano, że niektóre szczegóły opowieści Bartleya są nieścisłe, jednak dowody na nieścisłości w niektórych szczegółach nie podważają jej prawdziwości. Więcej informacji na temat tych dwóch zdarzeń można znaleźć w książce „Bible Difficulties and Seeming Contradictions”, str. 95.

Chociaż kaszaloty zazwyczaj nie występują w Morzu Śródziemnym, potrafią pokonywać ogromne odległości, a Bóg mógł sprawić, by jeden z nich dopłynął do Morza Śródziemnego. Odrzucenie przez Asimova możliwości obecności kaszalota w Morzu Śródziemnym zakłada, że nie ma Boga, który sprawia, że wydarzenia mają miejsce.

4. Była to wyjątkowa ryba, specjalnie przygotowana przez Boga do tego celu. Być może jednak nie było to konieczne, ponieważ istnieją trzy inne gatunki ryb, które nie tylko teoretycznie są w stanie połknąć człowieka żywcem, ale faktycznie to zrobiły.

Istnieją inne relacje o ludziach połkniętych żywcem przez jakieś wielkie ryby, którzy przeżyli i opowiedzieli o tym. Jednym z nich był marynarz u wybrzeży Nowej Anglii w XIX wieku. Bardziej współczesna relacja pochodzi z gazety „The Dallas Morning News” z lat 70. XX wieku i dotyczy Zatoki Meksykańskiej.

P: W jaki sposób doświadczenie Jonasza opisane w Księdze Jonasza 2 może przypominać sytuację, w której Paweł wydał niemoralnego brata szatanowi, o czym mowa w 1 Liście do Koryntian 5:4-5?

Odp.: Paweł wydał brata prowadzącego niemoralne życie szatanowi jako środek dyscyplinujący. Szatana można tu postrzegać jako niechętnego sługę Boga Najwyższego. Byłoby to nieprzyjemne dla tego brata, ale mogłoby go wstrząsnąć na tyle, by zapragnął pokuty.

Poddanie się Bożej dyscyplinie może przypominać wyprawę na ryby, z tą różnicą, że to ty jesteś przynętą. Pismo Święte nie wspomina, czy Jonasz po tym wydarzeniu chciał jeszcze kiedykolwiek wybrać się na ryby.

P: Jak, opierając się na 2 rozdziale Księgi Jonasza, wyjaśniłbyś niegodziwemu lub niemoralnemu niewierzącemu (lub wierzącemu) znaczenie posłuszeństwa Bogu?

Odp.: Wielki nauczyciel biblijny Chuck Swindoll zauważył, że spośród osób prowadzących niemoralne życie, którym udzielał porad, wiele skupiało się wyłącznie na przyjemnościach teraźniejszości. Być może warto, aby dostrzegli obecne konsekwencje, jakie ponoszą ludzie wokół nich – zarówno ci, którzy już o tym wiedzą, jak i ci, którzy prawdopodobnie dowiedzą się o tym później. Poproś ich, aby pomyśleli o przyszłości i o tym, jak będą za to odpowiadać przed Bogiem. Poproś ich, aby pomyśleli o swoich nagrodach w niebie lub o utracie tych nagród. Czy wieczna nagroda w niebie jest warta mniej niż przyjemności płynące z grzechu przez krótki czas, po którym następuje poczucie winy? Jeśli jednak w ogóle nie dbają o te sprawy, być może nie powinni martwić się o nagrody w niebie. Powinni raczej martwić się o to, jak uniknąć wiecznych płomieni Jeziora Ognistego w drugiej śmierci. Jeśli nie troszczą się o te sprawy wieczne, to być może nigdy nie mieli wiecznego zbawienia.

Pytanie: Jaka jest, według Księgi Jonasza 2, jedna z kluczowych zalet sytuacji, gdy leży się na plecach, całkowicie bezsilnym? Czy był w twoim życiu moment, kiedy leżałeś na plecach, a Bóg to wykorzystał?

Odp.: Jedną z kluczowych zalet jest to, że nie masz gdzie patrzeć, jak tylko w górę. Czasami Bóg musi sprawić, by ludzie znaleźli się w sytuacji, w której leżą płasko na plecach, zanim spojrzą w górę ku Niemu.

Pytanie: Czy w Księdze Jonasza 2:2 Jonasz naprawdę znalazł się w piekle?

Odp.: Hebrajskie słowo użyte w tym miejscu to „sheol”, które w szerszym znaczeniu oznacza „grób”, a nie piekło.

P: Czy w Księdze Jonasza 2:2 Jonasz naprawdę umarł?

Odp.: Nie, nie umarł. Niektórzy chrześcijanie, tacy jak J. Vernon McGee, twierdzą, że wskazuje to na to, iż Jonasz rzeczywiście umarł w brzuchu tej ryby, a Bóg wskrzesił go z martwych. R.A. Torrey w książce „Difficulties in the Bible” (str. 115–116) również uważa za prawdopodobne, że Jonaszowi pozwolono umrzeć.

Jednak Jonasz nie umarł, ponieważ gdyby umarł, to gdzie by się znalazł? Gdyby Jonasz trafił do raju, dokąd trafiają sprawiedliwi, byłby tam szczęśliwy i nie chciałby stamtąd odejść. Gdyby z jakiegoś powodu trafił do więzienia, dokąd trafiają niesprawiedliwi, to zimna, mokra woda byłaby ostatnią z jego trosk. Wyrażenie „zejście do Szeolu” jest poetycką metaforą dosłownego pochówku w morzu. Jonasz zdał sobie sprawę, że ta ryba stanie się jego dosłowną trumną, chyba że Bóg go uratuje. Takie stanowisko przedstawia Biblia studyjna NIV na str. 1367.

Niezależnie od tego wszyscy chrześcijanie zgadzają się, że gdyby Bóg chciał, mógłby zachować Jonasza przy życiu w tej rybie lub pozwolić mu umrzeć, a następnie przywrócić go do życia w jej wnętrzu.

Pytanie: Jak to się stało, że w Księdze Jonasza 2:2-9 Jonasz potrafił modlić się tak elokwentnie po tym traumatycznym doświadczeniu?

Odp.: Gdy jego skóra była wybielana i trawiona, Jonasz miał mnóstwo czasu, bez zewnętrznych rozpraszaczy, by rozważyć swoje postępowanie i rozmawiać z Bogiem. Łatwiej jest ułożyć modlitwę, gdy życie wokół ciebie ulega rozkładowi. Jonasz mógł „dopracować swoją modlitwę”. Jednak modlitwa Jonasza mogła być zarówno dopracowaną odpowiedzią, jak i błaganiem płynącym „z głębi” – a dokładniej z wnętrzności ryby.

P: Jaką trwałą cechę posiadał Jonasz, o której mowa w Księdze Jonasza 2:4, 6, 7-8? Jak możemy pielęgnować tę cechę?

Odp.: Pomimo złego nastawienia, braku miłości i nieposłuszeństwa Jonasz wciąż miał wielką wiarę, że Bóg go uratuje i że znów ujrzy świątynię Bożą, przynajmniej w Niebie. Nawet gdy życie Jonasza dobiegało końca, miał nadzieję, że znów ujrzy świątynię Bożą i złoży Bogu ofiarę.

Pytanie: W jaki sposób ziemia uwięziła Jonasza (Jona 2:6)?

Odp.: Wyobraź sobie trudną sytuację Jonasza, który wiedział, że znajduje się głęboko pod ziemią i morzem. Odczuwał coś, co można by nazwać głębokim uczuciem klaustrofobii. Poetycki język Jonasza w wersetach 2:5-6 wspomina, że znajdował się niżej niż korzenie najwyższych gór w morzu.

Jeśli dziś ktoś czuje się na samym dnie, pamiętaj, że leżenie na plecach ma jedną zaletę: łatwiej jest spojrzeć w górę. Prorok, który powinien wiedzieć lepiej, rażąco nie posłuchał Boga i uciekł. Jonasz został surowo ukarany, ale czas minął, a Jonasz został przywrócony i ponownie użyty przez Boga.

Pytanie: Jak w Księdze Jonasza 2:8 ludzie trzymający się bożków porzucają Jego miłosne oddanie / tracą to, co mogłoby być ich udziałem? A co z predestynacją?

Odp.: „Przeznaczenie” to biblijne słowo (Rzymian 8:29; Efezjan 1:11), ale NIE oznacza to, że Bóg ponosi winę za to, że ktoś nie trafi do nieba. Ludzie w piekle nie mogą szczerze powiedzieć: „Bóg mnie zmusił”, „to wina Boga” ani „Bóg nie dał mi szansy”. Mogą jedynie stwierdzić, że to była ich własna wina, i nawet jeśli nie posiadali całej wiedzy, jaką mogli mieć, odrzucili prawdę, która została im dana.

Pytanie: Jakie są różne powody, dla których bożki są bezwartościowe, o których mowa w Księdze Jonasza 2:8?

Odp.: Są bezwartościowe fizycznie, duchowo i z punktu widzenia zarażenia.

Fizycznie bożki są bezwartościowe; nawet jeśli kawałek drewna zostanie po prostu spalony, służy on lepszemu celowi niż bożek.

Duchowo odwracają od prawdziwego Boga.

Bożki są również bezwartościowe pod względem zaraźliwości. Ludzie, którzy je czczą i w nie wierzą, stają się również bezwartościowi duchowo.

Pytanie: Czy uważasz, że w Księdze Jonasza 2:9-10 Bóg cierpliwie na coś czekał? Czy myślisz, że Bóg czeka na coś w twoim życiu?

Odp.: Bóg nie dał żadnej wskazówki, że zrobiłby cokolwiek „gdyby” Jonasz coś zrobił. Kiedy Jonasz okazał smutek z powodu przebywania w brzuchu wielkiej ryby, Bóg go wysłuchał. Kiedy Jonasz „odnowił swoją przysięgę” i powiedział Bogu, że wypełni to, co powinien zrobić, Pismo Święte informuje nas, że Jonasz znalazł się na suchym lądzie, po wyjściu z ryby.

Pytanie: W Księdze Jonasza 3:1-2 Jonasz okazał nieposłuszeństwo i zawiódł Boga, najwyraźniej w sposób, który Bóg uznał za bardzo poważny. Jak ktoś, kto w ten sposób okazał Bogu nieposłuszeństwo, mógłby kiedykolwiek znów Mu służyć, a zwłaszcza nawoływać innych do pokuty i nawrócenia się do Boga?

Odp.: Siła tego przesłania nie wynikała z posłuszeństwa Jonasza ani z niczego, co dotyczyło samego Jonasza. Siła tego przesłania pochodziła od Boga. Jonasz nie mógł już nic zrobić w sprawie swojego dawnego nieposłuszeństwa, z którego się nawrócił. Nadszedł czas, by podnieść się i iść dalej, tyle że tym razem zgodnie z wolą Boga, a nie własną.

Jonasz wiedział, na czym polega pokuta, i mógł mówić innym, jak to zrobić, choć być może bez takich trudności, jakie sam przeżył.

P: Czy w Księdze Jonasza 3:1 Jonasz powinien był czekać, aż Bóg ponownie go powoła?

Odp.: Ogólnie rzecz biorąc, tak, ponieważ powinniśmy pozostawać w stałym kontakcie z Bogiem i zawsze prosić Go, by pokazał nam, czy nie zbaczamy z najlepszej drogi. Być może nie idziemy w złym kierunku, ale może też nie podążamy drogą, którą Bóg chce, abyśmy podążali.

Jednak w przypadku Jonasza jest to kwestia sporna, ponieważ Bóg najwyraźniej przemówił od razu. Możliwe, że po odwróceniu się od Boga sługa Boży, taki jak Jonasz, potrzebowałby potwierdzenia od Boga, zanim kontynuowałby służbę, którą Bóg mu powierzył przed jego odejściem. Bóg mu to zapewnił.

P: Czy w Księdze Jonasza 3:2 Jonasz wydawał się szczególnie zaniepokojony tym, że nie otrzymał jeszcze przesłania, które miał głosić? Czy powinniśmy się martwić, jeśli Bóg powołuje nas do służby, a nie wszystko jest dla nas jeszcze dokładnie zaplanowane?

Odp.: Wcale nie. Najwyraźniej Bóg pragnął, by Jonasz przemówił do mieszkańców Niniwy bardziej niż sam Jonasz tego pragnął. Bóg, który przyniósł Jonasza aż tutaj, który tak bardzo troszczył się o mieszkańców Niniwy, że wolał wysłać wielką rybę, niż pozwolić Jonaszowi na ucieczkę, nie zawiódłby Jonasza, nie dając mu słów, które miał wypowiedzieć, gdy nadejdzie czas, w którym będą potrzebne.

P: Jak to się stało, że Niniwa, o której mowa w Księdze Jonasza 3:3 i 4:11, była tak wielkim miastem, liczącym 120 000 mieszkańców?

Odp.: Według Słownika Biblijnego Wycliffe’a (str. 1208) miasto Kalah było o ponad połowę mniejsze od Niniwy, a w 879 r. p.n.e. liczyło 69 574 mieszkańców. (Informacja ta opiera się na inskrypcji Aszurnasirpala II (883–859 p.n.e.), w której zaprosił on 69 574 mieszkańców Nimrudu na ucztę).

Jednak trzy dni nie odnoszą się do prostej wędrówki przez otwarty teren, lecz do czasu potrzebnego na przejście przez miasto i jego okolice. Miasto o średnicy 16 mil (26 kilometrów) miałoby obwód około 50 mil (80 kilometrów) i mogłoby pomieścić około 600 000 osób.

Pytanie: Czy uważasz, że w Księdze Jonasza 3:3-4 Jonasz czuł się bezpiecznie, udając się do tak przesiąkniętego krwią miasta?

Odp.: Jonasz prawdopodobnie czuł się bezpieczniej wśród niegodziwych mieszkańców Niniwy, którzy lubowali się w torturach, będąc w zgodzie z wolą Bożą, niż czułby się sam na sam z Bogiem, gdy Bóg był na niego rozgniewany. Tak więc udając się do Niniwy, Jonasz prawdopodobnie czuł się bezpieczniej, a być może także mniej przemoczony. Podobnie my, wraz z naszymi niebiańskimi nagrodami, jesteśmy bezpieczniejsi, udając się w niebezpieczne miejsce zgodnie z wolą Bożą, niż gdy gramy na pewniak, próbując uciekać od Boga. Miejmy nadzieję, że przyswoimy tę lekcję szybciej niż zrobił to Jonasz.

Pytanie: Co jest interesującego w imieniu Boga w Księdze Jonasza 3:5?

Odp.: Aż do Księgi Jonasza 3:4 jedyną używaną nazwą Boga było imię PAN (Jahwe), z wyjątkiem marynarzy, którzy używali słowa „elohim”, mówiąc ogólnie o bogach. Od Księgi Jonasza 3:5 słowo „Elohim” jest używane w odniesieniu do Prawdziwego Boga.

P: Czym jest „worek pokutny” w Księdze Jonasza 3:5, 6, 8?

O: Worek był grubą tkaniną, która była niewygodna w noszeniu. Ludzie nosili go na znak głębokiej żałoby i skruchy.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 3:6 król nazywany jest królem Niniwy?

Odp.: Był on królem Asyrii, a nie tylko Niniwy. Możemy wysnuć dwie hipotezy.

Perspektywa Jonasza: Jonasz przybył do Niniwy, siedziby króla asyryjskiego. Niezależnie od podbitych przez Asyrię ziem, które kwestionowały jej władzę, był on królem Niniwy.

Z punktu widzenia czytelników Jonasza: Skoro był królem Asyrii, był królem miast Asyrii. Prostsze, a jednocześnie poprawne, było po prostu nazywanie go królem miejsca, do którego udał się Jonasz.

Wspominanie króla poprzez nazwę jego stolicy nie było rzadkością. W 1 Królów 21:1 Achab, król Izraela, jest nazwany królem Samarii. Podobnie Achazjasz, król Izraela, jest również nazwany królem Samarii w 2 Królów 1:3, a Ben-Hadad, król Aramu, jest określany wyłącznie jako król Damaszku w 2 Kronik 24:23.

Pytanie: Co, twoim zdaniem, jest pierwszym krokiem na drodze do pokuty w Księdze Jonasza 3:6?

Odp.: Na znak swojej pokory przed Bogiem król wstał ze swojego tronu. Pierwszym krokiem na drodze do pokuty jest wstanie z naszego tronu, uznanie, że nie jesteśmy i nie chcemy być panami własnego życia, a zamiast tego będziemy robić to, czego chce Bóg, i przestaniemy robić to, czego Bóg nie chce.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 3:7 dekret miałby pochodzić od króla i jego dostojników, i dlaczego dostojnicy chcieliby postu?

Odp.: Asyria była państwem wojskowym, a jej dostojnicy pełnili funkcje dowódców wojskowych. Gdyby król stracił poparcie swoich dowódców wojskowych, nie przeżyłby długo. Dostojnicy chcieliby uniknąć plagi, ponieważ gdyby rozeszła się wieść, że szeregi armii zostały zdziesiątkowane przez wielu umierających i chorych żołnierzy, mogłoby to stać się iskrą zapalną dla wielu ludzi pragnących zemsty na Asyrii, skłaniającą ich do wyruszenia przeciwko niej. Mieszkańcy Urartu, wraz z Mannai i Madai, połączyli siły, aby w latach 782–745 p.n.e. przesunąć swoją granicę na odległość mniejszą niż sto mil od Niniwy.

P: Jak w Księdze Jonasza 3:7 skłania się innych do pokuty?

Odp.: Dla króla asyryjskiego było to łatwe – mógł wydać proklamację, a następnie wymierzyć karę każdemu, kto się jej nie zastosował. Dzisiaj to już nie działa. Jednak oprócz tego król wstał z tronu i dał przykład, sam poszcząc i przywdziewając wor. Dzisiaj możemy mówić ludziom, że muszą pokutować, dawać przykład i zachęcać innych do pokuty.

P: Jak w dzisiejszych czasach moglibyśmy metaforycznie przyoblec się w wory, o czym mowa w Księdze Jonasza 3:7?

Odp.: Moglibyśmy ubrać się w strój żałobny, założyć czarną opaskę na ramię lub zrezygnować z czegoś, co zazwyczaj jest dopuszczalne, jako znak naszej żałoby po osobie lub narodzie. Zarówno Bóg, jak i inni ludzie słyszą nasz przekaz, a my komunikujemy się nie tylko słowami.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 3:7 Asyryjczycy chcieli, by zwierzęta również okazały skruchę?

Odp.: Chociaż zwierzęta oczywiście nie miały pojęcia, co się dzieje, była to desperacka próba, jaką wymyślili Asyryjczycy, aby okazać swój żal i przebłagać Boga. W przeszłości dotknęły ich już dwie plagi, a przesądni Asyryjczycy byli świadkami zaćmienia Słońca. Nie był to jedyny przypadek, kiedy mieszkańcy tego regionu opłakiwali nieszczęście wraz ze zwierzętami. Historyk Herodot w dziele „Dzieje” (księga 9, rozdział 24, str. 292–293) opowiada o późniejszym wydarzeniu, kiedy to Persowie ogolili głowy i obcięli grzywy swoim koniom i mułom po tym, jak Masistius, dowódca kawalerii, zginął w bitwie przeciwko Grekom.

Pytanie: Czy w Księdze Jonasza 3:8 Bóg wysłuchał modlitwy/wołania tych niewierzących? Czy modlili się oni o zbawienie?

Odp.: Chociaż nie wiemy, o co dokładnie się modlili, wiemy, że modlili się, aby Bóg odwrócił od nich zbliżającą się katastrofę.

P: Jak bardzo byli pewni w Księdze Jonasza 3:9, że ich skrucha w ogóle wpłynie na ich przyszły los?

Odp.: Mieszkańcy Niniwy nie mieli pewności, mieli jedynie nadzieję. Wiedzieli, że Bóg jest na nich rozgniewany z powodu ich okrutnej niegodziwości i wiedzieli, że Bóg chce, aby zaprzestali grzeszyć i okazali skruchę. Dzisiaj mamy znacznie większą pewność. Bóg nas zbawi, gdy okażemy skruchę i przyjdziemy do Niego. Jednak czasami możemy nadal ponosić konsekwencje naszych grzechów w tym życiu.

P: Czy w Księdze Jonasza 3:9 dobrze jest mówić niewierzącym o gwałtownym gniewie Boga?

Odp.: Tak, w tym przypadku pomogło im to okazać skruchę.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 3:10 Bóg kazał Jonaszowi przepowiedzieć, że mieszkańcy Niniwy zostaną zniszczeni, a potem zostali oszczędzeni?

Odp.: Charakter Boga nie ulega zmianie, podobnie jak Jego ostateczna wola. Jednak objawiona wola Boga wobec konkretnej osoby lub narodu zmienia się, gdy ludzie się zmieniają i okazują skruchę, jak pokazuje Księga Jeremiasza 18:1-11.

W Biblii znajduje się wiele innych przykładów tego zjawiska, w tym Księga Rodzaju 20:3-7, 2 Księga Królewska 20:1-6, a nawet przepowiednia zawarta w Księdze Powtórzonego Prawa 28:68, że objawiona wola Boża wobec nich ulegnie zmianie.

Z historycznego punktu widzenia warto zauważyć, że na to pytanie po raz pierwszy odpowiedział najwyraźniej około 207 r. n.e. Tertulian w dziele „Przeciw Marcionowi”, tom 2, rozdział 23, str. 315.

Więcej informacji można znaleźć w omówieniu fragmentów Księgi Rodzaju 20:3-6; Księgi Wyjścia 33:5-6; Księgi Powtórzonego Prawa 20:17; Księgi Jeremiasza 15:6 oraz Księgi Jonasza 4:1-2.

Pytanie: Dlaczego mieszkańcy Niniwy okazali skruchę (Jona 3:10)?

Odp.: We współczesnych relacjach o ludziach, którzy zostali połknięci przez rybę z rodziny strzępielowatych i przeżyli, ich skóra wygląda na bardzo wyblakłą. Niewątpliwie Jonasz musiał wyglądać dziwnie, gdy przybył do Niniwy. Bóg mógł również wykorzystać kilka innych czynników przed przybyciem Jonasza około 758–757 r. p.n.e.

Zaraza w Niniwie w 765 r. p.n.e. Najpotężniejsza armia świata była bezsilna w obliczu zarazy.

Zaćmienie 15 czerwca 763 r. p.n.e. Starożytni ludzie bali się zaćmień, a Asyryjczycy, podobnie jak inne narody, byli świadkami zaćmienia Słońca w 763 r. p.n.e. Nawet sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 636) potwierdza fakt, że zaćmienie miało wówczas miejsce.

Kolejna plaga w Asyrii w 759 r. p.n.e. Miało to miejsce zaledwie rok lub dwa przed wydarzeniami związanymi z Jonaszem.

Pytanie: Jak w Księdze Jonasza 3:10 Bóg żałował za zło, które, jak sam powiedział, zamierzał wyrządzić?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.

1. Słowo „zło” w języku hebrajskim ma dwa znaczenia: zło moralne oraz fizyczną krzywdę i ból.

2. Chociaż Bóg nie zmienia zdania (Lb 23,19 i 1 Sm 15,29), Jego objawiona wola wobec danego ludu zmienia się, gdy zmienia się ich postawa. Więcej przykładów na ten temat można znaleźć w omówieniu Księgi Jonasza 3,10.

Muzułmanie nie powinni być zaskoczeni, że termin „zło” może oznaczać krzywdę, a nie tylko zło moralne. Termin ten jest używany w ten sposób w ich własnych pismach, w Hadisach Buchariego, tom 3, księga 29, rozdział 7, nr 56, str. 35.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 3:10b Bóg okazał miłosierdzie tak złemu ludowi, a Jonasz nie?

Odp.: Chociaż to Bóg ich stworzył i podtrzymywał przy życiu, tak jak czyni to w przypadku wszystkich ludzi, nie są to główne powody. Głównym powodem jest to, że Bóg ich kochał, troszczył się o nich i okazuje miłosierdzie wszystkim, których stworzył, zgodnie z Psalmem 145:9, 13b, 17.

Pytanie: Jak, zgodnie z Księgą Jonasza 3:10b, nasze serce może ulec przemianie, gdy nie jest zharmonizowane z sercem Boga?

Odp.: Duch Święty może działać, aby zmienić nasze serca; jednak jako wierzący mamy również obowiązek być podatni i otwarci na Boga.

Pytanie: Dlaczego dokładnie, jak czytamy w Księdze Jonasza 4:1-2, Jonasz był tak rozgniewany, że mieszkańcy Niniwy zostali oszczędzeni? Czy wynikało to przede wszystkim z tego, że jego słowa się nie spełniły, czy też dlatego, że pragnął zobaczyć zniszczenie Niniwy?

Odp.: Być może z obu tych powodów. Przekonanie, że jego prorocze słowa się spełnią, było dla niego ważniejsze niż życie mieszkańców Niniwy. Z drugiej strony, wiedząc, jak okrutni i wojowniczy byli mieszkańcy Niniwy, a być może zdając sobie sprawę, że to tylko kwestia czasu, zanim zaatakują Izrael, nie chciał, by zostali oszczędzeni właśnie z tego powodu.

P: Czy w Księdze Jonasza 4:1-2, niezależnie od powodu gniewu Jonasza, bardziej zależało mu na spełnieniu się jego słów niż na życiu mieszkańców Niniwy? Czy są jakieś przykłady w Biblii lub w dzisiejszych czasach, kiedy bardziej dbamy o nasze słowa niż o ludzi?

Odp.: Jefte postąpił źle, przywiązując większą wagę do dotrzymania swojej pochopnej przysięgi niż do życia własnej córki. Herod bardziej dbał o wypełnienie obietnicy złożonej Salome niż o życie Jana Chrzciciela.

Pytanie: Czy w Księdze Jonasza 4:1-2 prawdziwi prorocy czasami głoszą fałszywe proroctwa?

Odp.: Nie. W Księdze Jonasza 3:4-10 Jonasz przepowiedział, że Niniwa zostanie zniszczona w ciągu czterdziestu dni z powodu niegodziwości jej mieszkańców. Kiedy jednak wszyscy pokutowali, Bóg nie sprowadził na nich katastrofy, którą im groził. Kiedy zmienia się wola ludu, zmienia się również objawiona wola Boża wobec tego ludu.

To przepowiedziane zniszczenie wynikało z tego, że nie pokutowali za swoje niegodziwości. Było ono w sposób dorozumiany uzależnione od ich braku pokuty. Kiedy postanowili pokutować, Bóg nie widział potrzeby niszczenia Asyrii w tym momencie. Podobnie, gdy Bóg przepowiada zniszczenie, możemy wywnioskować, że sąd może zostać odroczony lub zniesiony, jeśli ludzie okażą skruchę. Ta zasada, polegająca na umożliwieniu skruchy w obliczu sądu, została jasno sformułowana w Księdze Jeremiasza 18:7-8.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:1-2 Jonasz postąpił źle, nienawidząc Asyryjczyków, skoro również Dawid w Psalmie 139:21-22 powiedział, że nienawidzi tych, którzy nienawidzą Boga?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Asyryjczycy nie żywili wielkiej nienawiści do prawdziwego Boga; ledwie wiedzieli, kim On jest. W Księdze Jonasza 4:11 Bóg mówi o mieszkańcach Niniwy, że nie odróżniają prawej ręki od lewej, czyli innymi słowy, ledwie potrafią odróżnić dobro od zła.

2. Istnieje ważna zasada, której należy się nauczyć przy interpretacji Biblii. Psalmy są zbiorem modlitw i pieśni zachowanych przez Boga jako przykłady dla nas. Chociaż wszystko, co Bóg mówi w Psalmach (podobnie jak w pozostałej części Biblii), jest prawdą, to nie wszystko, co mówią ludzie (nie wspominając już o szatanie) w Biblii, jest prawdą. Biblia raczej wiernie zapisuje to, co powiedzieli. Na przykład, gdyby Achab powiedział: „1 + 1 = 3”, a Biblia odnotowała, że „Achab powiedział: 1 + 1 = 3”, Biblia wiernie i bezbłędnie odnotowałaby fałszywe stwierdzenie wypowiedziane przez Achaba.

3. Psalm 139 mówi o nienawiści do wrogów Boga, a Nowy Testament mówi, że mamy kochać ludzi. (Pamiętajmy, że Saul z Tarsu był kiedyś wrogiem Boga.) Zatem Dawid złożył modlitwę, która nie była doskonałą wolą Boga. Jak pokazuje Nowy Testament, mamy kochać nawet wrogów Boga.

4. Z tej modlitwy zawartej w Psalmach możemy wyciągnąć pewną lekcję. Nie bójcie się modlić do Boga o cokolwiek, co czujecie. Bóg przemieni nasze serca. Nawet w ostatnim wersecie Psalmu 139 Dawid prosił Boga: „Zobacz, czy nie ma we mnie nic złego; prowadź mnie drogą wieczną” (BSB).

Pytanie: Skoro w Księdze Jonasza 4:1-2 Jonasz miał złe nastawienie, dlaczego nie postąpił słusznie, udając się gdzie indziej, zamiast pełnić posługę z takim nastawieniem?

Odp.: W przypadku Jonasza problem polegał na tym, że potrzebował zmiany nastawienia. Bóg z pewnością chciał, by Jonasz zmienił swoje nastawienie, ale mimo to nakazał mu iść, niezależnie od jego postawy. Czasami twarde nastawienie ludzi może złagodnieć, gdy zdecydują się być posłuszni Bogu bez względu na swoje uczucia.

W Liście do Filipian 1:15-18 Paweł mówi o ludziach, którzy głosili [prawdziwą] Ewangelię z zazdrości i rywalizacji, a nie szczerze. Chociaż ci ludzie byli przeciwni Pawłowi, Paweł nadal chwalił Boga za ich głoszenie, ponieważ nadal głosili prawdziwą Ewangelię, nawet jeśli kierowały nimi złe motywy.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:1, 4, 9b Jonasz zarówno odczuwał, jak i podtrzymywał swój gniew z powodu tego, co uczynił Bóg?

Odp.: Jonasz nie tylko chwilowo się rozgniewał; czuł, że w jakiś sposób ma prawo trzymać się swojego gniewu. Jak pokazuje List do Efezjan 4:26, nigdy nie mamy prawa trzymać się naszego gniewu.

Pytanie: W Księdze Jonasza 4:1, 4, 9 – kiedy (o ile w ogóle) mamy prawo gniewać się na to, co uczynił Bóg? Co to znaczy, gdy gniewamy się na to, co uczynił Bóg?

Odp.: Jonasz nie miał większego prawa do gniewu niż my mamy prawo gniewać się na to, jak inna osoba decyduje się wydawać swoje pieniądze. Ostatecznie nasz gniew wynika z tego, że Bóg nie zachowuje się jak gracz drużynowy, nie gra w naszej drużynie tak, jak naszym zdaniem powinien. Zapominamy, że Bóg nie jest w naszej drużynie i nie jest po naszej stronie. To my powinniśmy być w drużynie Boga i po Jego stronie.

P: Co dzieje się, gdy gniewamy się na Boga (por. Jon 4:1, 4, 9)? (Możesz przypomnieć sobie historię Hioba).

Odp.: Bóg to zniesie. Rozmawiaj dalej z Bogiem i proś Go, by przemienił twoje serce, aby było zgodne z Jego sercem. Bóg może znieść również nasze inne grzechy.

P: W Księdze Jonasza 4:2 wiele osób gniewa się na Boga, ponieważ mają błędny pogląd na Jego osobę. Czy tak było w przypadku Jonasza?

Odp.: Nie. Jonasz miał właściwe wyobrażenie o Bożej mocy oraz o tym, że Bóg pragnie okazać łaskę i oszczędzić. Jonasz nie darzył miłością mieszkańców Niniwy, których stworzył Bóg.

P: Czy w Księdze Jonasza 4:3 Jonasz mówi, że jest tak zły, że wolałby umrzeć, podobnie jak Eliasz w 1 Król. 19:4?

Odp.: Nie. W obu przypadkach uważali, że wiernie służą Bogu, i czuli się osamotnieni. Jednak Eliasz cierpiał z powodu wyczerpania i był przygnębiony (a nie rozgniewany), ponieważ Izebel próbowała go dopaść, a on znajdował się w niebezpieczeństwie. Jonasz był rozgniewany, ponieważ mieszkańcy Niniwy zostali oszczędzeni, a Bóg okazał mu swoje niezadowolenie.

Pytanie: Czy w Księdze Jonasza 4:3, 8-9, Księdze Sędziów 16:30 i 1 Księdze Królewskiej 19:4 wierzący powinni kiedykolwiek modlić się, by Bóg odebrał im życie?

Odp.: Biblia nie udziela bezpośredniej odpowiedzi na to pytanie, ale podaje kilka dobrych i złych przykładów.

1. Żaden posłuszny wierzący w Biblii nigdy nie popełnił samobójstwa. Saul nie był posłuszny w 1 Samuela 31:4. Achitofel nie był posłusznym wierzącym po tym, jak zdradził Dawida w 2 Samuela 17:1-23.

2. Samson poprosił Boga, by odebrał mu życie (Sędziowie 16:30); jednakże, choć Samson podjął się „misji samobójczej”, nie podjął żadnych innych działań, by odebrać sobie życie.

3. Eliasz był tak wyczerpany, że modlił się do Boga, by odebrał mu życie (1 Król. 19:4). Jonasz był tak rozgoryczony wobec Boga, że poprosił Go, by go zabił. Jednak żadna z tych próśb nie spotkała się z aprobatą Boga.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:5 ten prorok udał się na wschód od Niniwy, aby tam usiąść?

Odp.: Rzeka Tygrys znajdowała się po zachodniej stronie Niniwy. Armia atakująca Niniwę prawdopodobnie nadeszłaby ze wschodu, a Jonasz mógłby ją najpierw dostrzec, siedząc po wschodniej stronie. Być może Jonasz miał „wystarczająco dużo wiary”, by ujrzeć zniszczenie Niniwy. Jednak działanie Boga nie zależy od naszej wiary, lecz od Jego woli.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:5-6 Jonasz narażał się na słońce, skoro zbudował sobie schronienie?

Odp.: Jest napisane, że zbudował szałas na wschód od miasta, więc prawdopodobnie padało na niego popołudniowe słońce.

P: Jakiego rodzaju była ta tykwa z Księgi Jonasza 4:6?

Odp.: Pismo Święte nie precyzuje, czy była to zwykła roślina, która w cudowny sposób wyrosła, czy też gatunek rośliny, który w innym przypadku nie istniałby na ziemi. Sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 648) przypuszcza, że była to rącznik pospolity, który może osiągać rozmiary drzewa.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:6 Jonasz miałby się cieszyć z cudownie rosnącej winorośli?

Odp.: Oczywiście cieszył się, że zapewniała mu cień. Ale co więcej, wydawało się to znakiem, że Bóg poświęcił mu szczególną uwagę, że cieszył się Jego przychylnością i że Bóg sprawi, iż jego słowa się spełnią. Kiedy ktoś daje ci miły, drobny prezent, cieszysz się z jego użyteczności, ale zazwyczaj jeszcze bardziej cieszy cię to, że ta osoba specjalnie o tobie pomyślała i w ogóle postanowiła ci coś podarować. Pomimo wszystkiego, co przeszedł, Jonasz mógł czuć się szczęśliwy z powodu tego znaku, że został uniewinniony i że teraz znajduje się w zgodzie z wolą Bożą.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:7, po wszystkim, co Jonasz przeszedł, Bóg zesłał małego robaka, by zniszczył winorośl? Czy Bóg kiedykolwiek chce coś zniszczyć lub odebrać tylko dlatego, że sprawia nam to radość?

Odp.: To tak, jakby ktoś podarował ci ładny prezent, a po około godzinie od momentu, gdy go otrzymałeś, przyszedł i celowo zniszczył go na twoich oczach. Postawa Jonasza i jego tlący się gniew stały się widoczne i o to właśnie chodziło. Jonasz nie był już letni.

P: Co wiemy o wiatrach wschodnich w tej części świata, o których mowa w Księdze Jonasza 4:8?

Odp.: Silny, gorący wiatr wschodni, który dziś wieje w Palestynie i Mezopotamii, nazywa się siroko. Może on podnieść temperaturę o 16 do 22 stopni F. Siroko jest bardzo suche, wysuszając zarówno skórę, jak i roślinność. Kiedy nadchodzi siroko, ludzie biegną szukać schronienia. Siroko nawiedziło Jonasza, ale nie wiemy, czy miało ono w ogóle wpływ na Niniwę, czy też nie.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:8 Bóg zesłał wschodni wiatr, by zirytować Jonasza?

Odp.: Jonasz siedział na wschód od miasta, aby obserwować nieszczęście, które miało nadejść i zniszczyć Niniwę. Bóg rzeczywiście zesłał „nieszczęście”, ale nie po to, by zniszczyć Niniwę, lecz by zirytować Jonasza. Wydaje się to dość stosowną karą dla wierzącego, którego postawa irytowała Boga.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:8-9 Jonasz uważał, że ma prawo gniewać się z powodu winorośli?

Odp.: Jonasz mógł sądzić, że skoro tak wiele wycierpiał z Bogiem w brzuchu ryby i tak wiele dla Niego uczynił, to Bóg ma obowiązek zachować tę winorośl, którą już mu zapewnił. Jonasz mógł zignorować fakt, że Bóg bardziej pragnie posłuszeństwa niż ofiary. Bóg nie ma wobec nas żadnych zobowiązań. Jesteśmy tutaj, aby służyć Bogu i sprawiać Mu radość, a nie na odwrót.

Pytanie: W Księdze Jonasza 4:8-11, nawet jeśli Bóg jest zdecydowanie najważniejszy w twoim życiu, czy są inne rzeczy, które są dla ciebie ważniejsze niż inni ludzie i ich zbawienie?

Odp.: Czasami pozwalamy, by hobby, rozrywka, rodzina, a nawet kościół i dzieło Boże stały się dla nas ważniejsze niż sam Bóg.

Pytanie: W Księdze Jonasza 4:10-11 głównym przesłaniem Boga nie były winorośle ani gniew Jonasza z ich powodu. Co tak naprawdę Bóg chciał przekazać Jonaszowi poprzez tę winorośl?

Odp.: Jonasz mógł zdobyć jakieś materiały i samemu zrobić sobie cień. Winorośl służyła jedynie temu, by ujawnić Jonaszowi, co kryło się w jego sercu.

Bóg w gruncie rzeczy nazwał Jonasza hipokrytą. Jonasz troszczył się o tę winorośl, choć sam jej nie pielęgnował ani nie dbał o nią. A jednak Jonasz był zły, wiedząc, że Bóg troszczy się o tych Niniwczyków, których sam stworzył.

P: W Księdze Jonasza 4:11 winorośl różni się od bożka. Tego rodzaju winorośl jest czymś dobrym, co Bóg nam daje, a kiedy już się do niej przyzwyczaimy, Bóg ją odbiera, aby nas czegoś nauczyć. Czy były jakieś przykłady winorośli w twoim życiu lub w życiu osób, które znasz?

Odp.: Mogą to być sprawy związane ze szkołą, pracą lub możliwościami biznesowymi. Dla osoby samotnej może to być związek romantyczny.

Pytanie: Jeśli w Księdze Jonasza 4:11 Bóg jest na pierwszym miejscu, ale kochasz inne rzeczy bardziej niż innych ludzi, czy nadal możesz być w porządku w swojej miłości do Boga? (Zob. 1 J 3:17; 4:12,20-21)

Odp.: Nie. 1 J 3,17; 4,12,20-21 pokazuje nam, że tak naprawdę nie kochamy Boga, gdy nie kochamy innych. Jan mówi nam, że miłość jest nierozerwalnie związana z posłuszeństwem wobec Boga, a Bóg nakazuje nam kochać innych. Dzieje się tak niezależnie od tego, czy mamy na to ochotę, czy nie.

P: Jak w Jona 4:11 liczba mieszkańców Niniwy miała się do innych miast tamtych czasów?

Odp.: Niniwa była bardzo dużym miastem jak na tamte czasy. Samaria liczyła około 30 000 mieszkańców, a była większa od Jerozolimy. Tak duża populacja Niniwy w tamtych czasach prawdopodobnie nie byłaby w stanie utrzymać się wyłącznie z rolnictwa. Było to miasto, które żyło z podbojów i danin.

P: Dlaczego w Księdze Jonasza 4:11 Bóg wspomniał Jonaszowi o bydle?

Odp.: Większość ludzi, którzy mają choć odrobinę współczucia, okazuje przynajmniej pewną życzliwość wobec zwierząt, mimo że zwierzęta nie odróżniają dobra od zła. Ludzie (w tym mieszkańcy Niniwy) są ważniejsi od zwierząt. Mieszkańcy Niniwy byli niemal tak samo nieświadomi Bożych dróg, jak zwierzęta. Skoro Bóg troszczy się o to, co stworzył, czyż nie powinien troszczyć się również o mieszkańców Niniwy?

P: Czy w Księdze Jonasza 4:11 Jonasz kiedykolwiek zmienił swoje nastawienie i pokochał Asyryjczyków?

Odp.: Mogło być tak albo inaczej. Opowieść pozostawia nas w niepewności i prawdopodobnie jest to zamierzone. Jednak osoba, która spisała tę księgę, z pewnością podzielała Boże serce w tej sprawie. Ponieważ jest prawdopodobne, że Jonasz sam to spisał albo podyktował to skrybie, być może w końcu wyciągnął z tego wnioski.

P: Czy w Księdze Jonasza mamy jakieś pozabiblijne dowody na to, że Asyryjczycy okazali skruchę?

Odp.: Być może tak. Chociaż sceptyczna praca „Przewodnik Asimova po Biblii” (str. 647) twierdzi, że nie, to w rzeczywistości istnieją na to dowody. Armia asyryjska walczyła co roku, z wyjątkiem dwóch lat – około 758–757 r. p.n.e. – kiedy to, co dziwne, najwyraźniej w ogóle nie brała udziału w walkach. Chociaż nie da się udowodnić, że Jonasz przybył właśnie w którymś z tych dwóch lat, to przybył mniej więcej w tym czasie, a jego nauczanie stanowi dobre wyjaśnienie tego, dlaczego cały naród złożony z zawodowych żołnierzy zdecydował się nie walczyć przez dwa lata. Miało to miejsce albo za panowania Aszurdana III (ok. 772–754 r. p.n.e.), albo za panowania jego następcy, Aszurnirariego V (ok. 754–746 r. p.n.e.).

Później Asyryjczycy powrócili do swoich dawnych zwyczajów i zostali zniszczeni w 612 r. p.n.e., zgodnie z proroctwami z Księgi Nahuma 2:1–3:9 oraz Księgi Sofoniasza 2:13–15.

P: Gdzie w Księdze Jonasza został pochowany Jonasz?

Odp.: Nie wiemy. Istnieje jednak tradycja, zgodnie z którą Jonasz został pochowany w północno-zachodnim Iraku, w pobliżu miasta Niniwy. Muzułmanie zbudowali meczet nad jego grobem, a sunniccy muzułmanie z ISIS zniszczyli go 24 lipca 2014 r.

P: Czy w Księdze Jonasza mamy do czynienia z odwróceniem prymitywnej koncepcji, zgodnie z którą Bóg pragnął unicestwić nie-Żydów, takich jak Amalekici, jak twierdzi „Przewodnik po Biblii” Asimova na str. 648?

Odp.: Nie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

Asyryjczycy nie byli jeszcze wrogami ludu Bożego. Natomiast Amalekici już wtedy byli zdecydowani walczyć z ludem Bożym i zabijać tych, którzy pozostali w tyle.

Późniejsi prorocy, w tym Jonasz, nigdy nie krytykowali wcześniejszych zabójstw Kananejczyków i Amalekitów.

Bóg powiedział przez Mojżesza, że ludy niebędące Kananejczykami, w tym te mieszkające daleko, mogły być przyjaciółmi Izraelitów i zawierać z nimi traktaty.

W związku z tym Asimov pisał o rzekomym „odwróceniu koncepcji”, podczas gdy w rzeczywistości istnieje tu pełna harmonia zarówno między duchem, jak i literą pism Mojżesza i Jonasza.

Pytanie: Jakie kluczowe pytania możemy zadać sobie, a także Jonaszowi, po przeczytaniu Księgi Jonasza?

Odp.: Uświadom sobie, że nigdy nie jesteś zbyt dojrzały, by przestać strzec swojej wiary. Istnieją cztery kluczowe pytania, które moglibyśmy zadać w odniesieniu do Jonasza. Jednak zadając pytania dotyczące Jonasza, możemy również zadać je sobie samym.

Czy Jonasz może oddalić się od woli Bożej na tyle, by Bóg o nim zapomniał?

Czy Jonasz może upaść na tyle nisko, by Bóg go porzucił?

Czy dla Jonasza było już za późno, by znów skutecznie służyć Bogu?

Czy serce Jonasza mogło przepełniać się Bożym współczuciem dla zagubionych?

P: Dlaczego zakończenie 4. rozdziału Księgi Jonasza wciąż pozostawia cię w niepewności?

Odp.: Na końcu Księgi Jonasza nie otrzymujemy rozstrzygnięcia, czy Jonasz zmiękczył swoje serce wobec Boga, czy też nie. Choć wydaje się to niezadowalające, myślę, że jest to zamierzone. Jeśli nasze serce staje się zimne wobec Boga i stajemy się trochę podobni do Jonasza, to od nas zależy, jak napiszemy zakończenie: czy nasze serce zmięknie, czy też nie.

Bardzo chciałbym przeczytać zakończenie Księgi Jonasza, a nie ma go tam podanego. Nie twierdzę, że mam dar proroctwa, ale – tylko spekulując – oto dwa możliwe zakończenia.

A) Serce Jonasza pozostało takie, jakie było. Być może opowiadał innym o tym, co Bóg uczynił w przeszłości, ale ludzie nie byli zbytnio zainteresowani słuchaniem o jego obecnej wierze. Stał się suchy i zakurzony, gdy robak zjadł roślinę, i pozostał taki – duchowo – do końca życia.

B) Jonasz roześmiał się, gdy zdał sobie sprawę, że cudowna roślina, cudowny robak i cudowna wielka ryba – wszystko to pokazało, jak bardzo Bóg o niego troszczył się, wyróżniając go aż trzy razy. Zrozumiał, że jego własne plany, jego duma i jego wyobrażenie o tym, co należy uczynić, były niczym w porównaniu z Bogiem i Jego miłością. Powiedział Bogu: „To było trochę żenujące, kiedy ciągle próbowałem przejąć kontrolę; od teraz róbmy wszystko po Twojemu”.

Jednak, jak ktoś kiedyś zauważył, mamy dziś Księgę Jonasza, więc o ile ktoś inny nie był świadkiem historii Jonasza, to albo Jonasz sam ją napisał, albo opowiedział, co wskazuje, że w końcu zrozumiał i jego serce dostrzegło sprawy tak, jak widział je Bóg.

Pytanie: Jakie są najwcześniejsze rękopisy Księgi Jonasza, które zachowały się do dziś?

Odp.: Zwoje znad Morza Martwego: (ok. 1 r. p.n.e.) Wśród zwojów znad Morza Martwego znajdują się trzy kopie Księgi Jonasza, oznaczone jako 4Q76 (=4QXIIa), 4Q81 (=4QXIIf) i 4Q82 (=4QXIIg).

4Q76 zawiera Księgę Jonasza 1:1-5, 7-10, 15-16; 2:1, 7; 3:2.

4Q81 zawiera Księgę Jonasza 1:6-8, 10-16.

4Q82 zawiera Księgę Jonasza 1:1-9; 2:3-10; 3:1-3; 4:5-11.

Nahal Hever to jaskinia w pobliżu En-gedi, w której znaleziono fragment Księgi Dwunastu Proroków w języku greckim (8 Hev XIIgr). Uważa się, że został on napisany między 50 r. p.n.e. a 50 r. n.e. Został ukryty podczas powstania Bar-Kochby przeciwko Rzymowi. Jest to poprawiona wersja Septuaginty, sporządzona w Judei i niemal identyczna z tekstem masoreckim. Zawiera Księgę Jonasza 1:14-16; 2:1-7; 3:2-5,7-10; 4:1-2,5.

Zwoje z Wadi Murabba’at (Mur XII) pochodzą z ok. 132 r. n.e. Zawierają one Księgę Jonasza 1:1-16; 2:1-11; 3:1-10; 4:1-11.

Ogólnie rzecz biorąc, w zwojach znad Morza Martwego, z Nahal Hever i z Wadi Murabba’at zachowały się następujące wersety Księgi Jonasza: 1:1-16; 2:1-10; 3:1-10; 4:1-11. Zachowały się wszystkie wersety z wyjątkiem Jonasza 1:17.

Chrześcijańskie rękopisy Biblii, pochodzące z około 350 r. n.e., zawierają Stary Testament, w tym Księgę Jonasza. Dwa z nich to Vaticanus (325–350 r. n.e.) i Sinaiticus (340–350 r. n.e.). Sinaiticus zawiera całą Księgę Jonasza. Rozpoczyna się ona na tej samej stronie, na której kończy się Księga Obadiasza, a kończy na tej samej stronie, na której zaczyna się Księga Nahuma.

Manuskrypt Aleksandryjski (ok. 450 r. n.e.) umieszcza księgi dwunastu proroków mniejszych przed Księgą Izajasza. Księga Jonasza jest kompletna zarówno w manuskrypcie Watykańskim, jak i Aleksandryjskim.

P: Którzy z wczesnych pisarzy odnosili się do Księgi Jonasza?

Odp.: Pisarze sprzed soboru nicejskiego, którzy odwoływali się lub nawiązywali do wersetów z Księgi Jonasza, to:

Apokryficzna Księga Syracha 49:10 (sprzed 190 r. p.n.e.) wskazuje, że Księga Jonasza była częścią Księgi Dwunastu.

Klemens Rzymski (96–98 r. n.e.): „Jonasz ogłosił zagładę mieszkańcom Niniwy; oni jednak, pokutując za swoje grzechy, przebłagali Boga modlitwą i uzyskali zbawienie, mimo że byli obcymi [w stosunku do przymierza] Boga”. 1 List Klemensa (tom 1), rozdz. 7, str. 7

Justyn Męczennik (ok. 138–165 n.e.)

Ireneusz z Lyonu (182–188 r. n.e.) cytuje fragmenty Księgi Jonasza 1:9 i 2:2 jako słowa samego Jonasza. Ireneusz, Przeciw herezjom, księga 3, rozdz. 20.2, s. 450

Klemens Aleksandryjski mówi: „I sam Jonasz, prorok, sugeruje to samo w swoich słowach: «Wtedy kapitan statku podszedł do niego i rzekł:

Dlaczego chrapiesz? Wstań, wzywaj swego Boga, aby nas ocalił i abyśmy nie zginęli»”. „Stromata” (193–202 r. n.e.), księga 5, rozdz. 141, s. 474–475

Tertulian (207/208 r. n.e.) „W Jonaszu odnajdujesz wyraźny przejaw Jego miłosierdzia, które okazał modlącym się mieszkańcom Niniwy” (Jonasz 3:9). Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi, księga 5, rozdz. 11, s. 452

Tertulian (198–220 r. n.e.) „Czy to zatem było powodem, dla którego Jonasz uznał, że nawrócenie nie jest konieczne dla pogańskich mieszkańców Niniwy, kiedy uchylał się od obowiązku głoszenia? A może raczej, przewidując miłosierdzie Boże wylewane nawet na obcych, obawiał się, że to miłosierdzie niejako zniweczy (wiarygodność) jego głoszenia?”. O skromności, rozdz. 10, s. 84

Orygenes (225–254 r. n.e.) wspomina o Jonaszu w dziele „Przeciw Celsusowi”, księga 7, rozdz. 57, tom 4, str. 634

Adamantiusz (ok. 300 r. n.e.) wspomina o Jonaszu: „Woda przyjęła Jonasza w swoje głębiny na trzy dni i noce, a potem przywróciła go całkiem zdrowego”. „Dialog o prawdziwej wierze”, część piąta, str. 172 (mówi Adamantiusz)

Metodiusz z Olimpu i Patary (270–311/312 r. n.e.)

Po soborze nicejskim (325 r. n.e.):

Atanazy z Aleksandrii (367 r. n.e.) (Wynika to z wzmianki o dwunastu prorokach) „W Starym Testamencie znajduje się zatem dwadzieścia dwie księgi; … następnie Prorocy, przy czym dwunastu z nich liczy się jako jedną księgę…”. List wielkanocny Atanazego nr 39, rozdz. 4, s. 552.

Cyryl z Jerozolimy (ok. 349–386 r. n.e.) cytuje Księgę Jonasza 2:2, 6, 8 jako słowa Jonasza w wykładzie 14.20, str. 99

Jan Chryzostom (zm. 407 r. n.e.) wspomina o proroku Jonaszu w tomie 9 „O posągach”, homilia 20.21, str. 480

Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności omawia Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Kapłańską, Księgę Liczb, Księgę Powtórzonego Prawa, Pięcioksiąg, Księgę Hioba, Księgę Jozuego, Księgę Sędziów, Księgę Rut, Księgi Samuela i Królów (2 księgi), dwunastu proroków: Ozeasza, Joela, Amosa, Obadiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza, List 53, rozdz. 7–8, s. 99–101.

Sulpitius Severus (363–420 r. n.e.) wspomina o Jonaszu jako o Jonaszu w książce „Historia”, tom 1, rozdz. 48, str. 94

Augustyn z Hippony (338–430 r. n.e.) wspomina o proroku Jonaszu w dziele „O państwie Bożym”, tom 1, rozdział 44, str. 387

Wśród heretyków i fałszywych pism

„Diatessaron” Tatiana (zm. 170 r. n.e.), sekcja 16, str. 68, cytuje fragmenty z Ewangelii Mateusza 12:41 i Łukasza 11:29–32 dotyczące Jonasza.

Teodor z Mopsuestii (392–423/429 r. n.e.) cytuje Księgę Jonasza 3:4 w „Komentarzu do Księgi Jonasza”, rozdz. 1, str. 193

Po soborze nicejskim pojawili się również inni pisarze.

Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu Księgi Jonasza między tekstem hebrajskim a grecką Septuagintą?

Odp.: Oto kilka różnic w tłumaczeniu, głównie z rozdziału 3; pierwsza pochodzi z tekstu hebrajskiego, a druga z greckiego tłumaczenia Septuaginty.

Jona 1:9 „Jestem Hebrajczykiem” (tekst masorecki) kontra „Jestem sługą Pana” (Septuaginta, Teodor z Mopsuestii w Komentarzu do Księgi Jonasza, rozdz. 1, str. 197)

Jona 2:4 „Z pewnością spojrzę” (tekst masorecki) vs. „Czy rzeczywiście spojrzę?” (Septuaginta) vs. „Jak mam spojrzeć?” (Theodotion)

Jonasz 3:2 „przesłanie, które wam głoszę” (tekst masorecki) kontra „zgodnie z wcześniejszym nauczaniem, o którym wam mówiłem” (Septuaginta)

Jon 3:3 „wielkie miasto dla Boga” (tekst masorecki) a „wielkie miasto” (Septuaginta)

Jon 3:4 „40 dni” (masoretycki) vs. „3 dni” (Septuaginta, Teodor z Mopsuestii w Komentarzu do Księgi Jonasza, rozdz. 1, str. 193)

Jona 3:6 „dotknęło nawet królów” (tekst masorecki) a „dotrze do króla” (Septuaginta)

Jon 3:6 „wstał ze swojego tronu” (tekst masorecki) a „wstał z tronu” (Septuaginta)

Jon 3:6 „szata” (tekst masorecki) a „odzienie/ubranie” (Septuaginta)

Jon 3:7 „I zawołał, mówiąc w Niniwie na rozkaz króla i jego wielmożów” (tekst masorecki) a „I ogłoszono, i rozkazano w Niniwie przez króla i jego wielmożów” (Septuaginta)

Jon 3:7 „ludzie lub zwierzęta, stado lub trzoda” (tekst masorecki) a „ludzie, bydło, woły lub owce” (Septuaginta)

Jon 3:8 „Niech więc ludzie i zwierzęta” (tekst masorecki) w porównaniu z „Ludzie i bydło” (Septuaginta)

Jon 3:8 „I niech każdy z nich się nawróci” (tekst masorecki) w porównaniu z „i każdy z nich się nawrócił” (Septuaginta)

Jon 3:10 „zła droga” (tekst masorecki) a „złe drogi” (Septuaginta)

Jon 3:10 „wzruszył się” (tekst masorecki) a „pokutował” (Septuaginta)

Jona 4:1 „Było to jednak wielkim nieszczęściem w oczach Jonasza i wzbudziło w nim gniew” (tekst masorecki) a „Jonasz był jednak głęboko zasmucony i poczuł się zawstydzony” (Septuaginta)

Bibliografia do tego pytania: tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona pt. „The Septuagint: Greek and English”. Wykorzystano również „The Expositor’s Bible Commentary” oraz przypisy w Bibliach NASB, NIV, NKJV i NRSV.

O ile nie zaznaczono inaczej, cytaty z Pisma Świętego pochodzą z Biblii „The Holy Bible, Berean Standard Bible” (BSB), która została udostępniona w domenie publicznej: https://berean.bible