< Pytanie biblijne dotyczące Księgi Rodzaju
Pytanie: Skąd wiemy, że Księga Rodzaju powinna znajdować się w Biblii?
Odp.: Między innymi dlatego, że Jezus i wielu innych bohaterów Biblii potwierdzało autentyczność Starego Testamentu i odnosiło się do Księgi Rodzaju jako do Pisma Świętego. Zobacz Ewangelię według św. Mateusza 19:4 i Ewangelię według św. Marka 10:4-9, gdzie Jezus cytuje Księgę Rodzaju jako Pismo Święte.
Pytanie: Kto jako pierwszy odpowiadał na pytania dotyczące Księgi Rodzaju?
Odp.: O ile mi wiadomo, pierwszą osobą, która spisała odpowiedzi na pytania dotyczące Księgi Rodzaju, był Filon, hellenistyczny Żyd z Aleksandrii, żyjący od około 20 r. p.n.e. do 50 r. n.e. Dzisiaj dysponujemy ormiańskim tłumaczeniem jego dzieła. Napisał on trzyczęściowe dzieło zatytułowane „Pytania i odpowiedzi dotyczące Księgi Rodzaju”. Zachowały się jego odpowiedzi na 244 pytania dotyczące Księgi Rodzaju od rozdziału 1 do 17, przedstawione z punktu widzenia pobożnego Żyda, który pozostawał pod silnym wpływem greckiej filozofii platońskiej. Dzieło to można znaleźć w tomie „The Works of Philo: Complete and Unabridged” – nowa, zaktualizowana wersja w tłumaczeniu C.D. Yonge’a, wydawnictwo Hendrickson Publishers, 1993 r., czwarte wydanie z 1997 r.
Pytanie: Skoro w 1. rozdziale Księgi Rodzaju niektóre rzeczy muszą być prawdziwe, na przykład 1 = 1 i 1 + 1 = 2, to czy Bóg stworzył matematykę i liczby? Jak mógłby je stworzyć w inny sposób?
Odp.: Bóg stworzył wszystko; jednak tautologia, czyli coś, co z definicji jest prawdziwe – na przykład to, że czerwone rzeczy mają kolor czerwony – nie jest „rzeczą”. Możemy spekulować, że Bóg stworzył każdą „rzecz” w matematyce, która nie jest tautologią.
Pytanie: Skoro w 1 Księdze Rodzaju Bóg stworzył wszystko, to czy stworzył też ciemność, zło i dziury w ziemi? Jeśli stworzył zło, to nie brzmi to tak, jakby był Bogiem doskonałej dobroci. Jeśli nie, to ktokolwiek to uczynił, wydaje się być również stwórcą.
Odp.: Bóg stworzył każdą rzecz. Ciemność nie jest rzeczą, lecz brakiem lub ograniczeniem światła. Zło nie jest rzeczą, lecz brakiem lub wypaczeniem dobra. Dziury, ciemność i zło nie zostały bezpośrednio stworzone przez Boga, ale powstały jako tautologie, czyli „egzystencjalne produkty uboczne” materii, światła i dobra. Podobnie cień nie jest niezależną rzeczą, posiadającą materię, energię czy ducha. Niemniej jednak rośliny mogą umierać w cieniu. Zatem cienie mają „egzystencję pasożytniczą”, ale nadal naprawdę istnieją.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 1 Bóg stworzył wszystko jako dobre, dlaczego więc występują tornada, plagi i inne klęski?
Odp.: Wszystko było pierwotnie dobre. Jednak List do Rzymian 8:20-22 ujawnia, że od czasu upadku ziemia również została „poddana marności”. Cały świat znajduje się pod panowaniem złego (1 List św. Jana 5:19), a księciem tego świata jest szatan, zgodnie z Ewangelią św. Jana 12:31; 14:30.
P: Jaki jest argument kosmologiczny zawarty w 1 Księdze Rodzaju?
O: Po pierwsze, oto proste, choć nie do końca logiczne sformułowanie tego argumentu.
Nie można stworzyć czegoś z niczego. Każda stworzona rzecz musiała zostać stworzona. Nawet pierwsza (lub pierwsze) stworzona rzecz (rzeczy) musiała zostać stworzona przez coś lub kogoś, kto już istniał. Dlatego też coś lub ktoś musiał być nie stworzony i wieczny.
Oto bardziej rygorystyczne sformułowanie; definicje są mojego autorstwa.
Zakładamy, że każdy posiada wystarczającą wiedzę, by posługiwać się odpowiednimi definicjami takich pojęć jak: logika, sprzeczność i niesprzeczność, zdarzenie, proces, „w”, obiekt, zbiór, czas, sekwencja, materia, energia, duch, przyczyna, podlega wpływowi oraz wywiera wpływ.
Rzeczywiste istnienie definiujemy tutaj jako bycie w tym wszechświecie, posiadanie zdolności do bycia pod wpływem czegoś w tym wszechświecie lub posiadanie zdolności do wywierania wpływu na coś w tym wszechświecie. Byłaby to zbyt wąska definicja „istnienia”, ponieważ nie uwzględnia ona idei, wzorców i innych rzeczy. Nazwijmy więc to „rzeczywistym istnieniem” i ograniczmy naszą dyskusję do rzeczywistego istnienia.
Rzeczywistą rzecz definiujemy tutaj jako obiekt lub zbiór materii, energii, ducha lub ich kombinacji, który posiada rzeczywiste istnienie. Prawdy logiczne, sprzeczności logiczne i dowody matematyczne nie są tutaj traktowane jako rzeczy.
Na marginesie, istnienie pasożytnicze definiuje się jako rzeczywiste istnienie rzeczy, które nie są rzeczami rzeczywistymi. Dziury, ciemność, niedobory, nieprawidłowości i zło nie są materią, energią ani duchem, jednak podobnie jak cień może zabić rośliny potrzebujące słońca, a brak pożywienia może zabić człowieka, tak cienie i brak pożywienia mają rzeczywiste istnienie, nie będąc rzeczami rzeczywistymi.
Wszechświat definiuje się tutaj jako zbiór rzeczy rzeczywistych, które faktycznie istnieją. Należy zauważyć, że w tej konkretnej definicji wszechświat jest systemem zamkniętym, a Bóg (zakładając, że Bóg istnieje, jest duchem i może oddziaływać na rzeczy) znajduje się w wszechświecie.
Nic definiuje się tutaj jako coś, co nigdy faktycznie nie istnieje lub nie ma rzeczywistego istnienia w danym momencie. Innymi słowy, zanim zostanie stworzone [lub po tym, jak zostanie zniszczone], rzecz rzeczywista nie znajduje się we wszechświecie, nie oddziałuje na wszechświat i nie podlega oddziaływaniu ze strony wszechświata.
Przyczynę definiuje się jako posiadającą rzeczywiste istnienie, ponieważ oddziałuje ona na inne rzeczy we wszechświecie, które mają rzeczywiste istnienie. Przyczyna jest z definicji rzeczą rzeczywistą, jeśli może posiadać materię, energię, ducha lub kombinację powyższych.
Stworzenie definiuje się tutaj jako zdarzenie lub proces powstawania nowej rzeczywistej rzeczy. Stworzenie odróżnia się od „modyfikacji”, która niekoniecznie wymaga jakiejkolwiek przyczyny spoza samej rzeczy. Stworzenie nowej rzeczywistej rzeczy może obejmować modyfikację lub zniszczenie istniejącej wcześniej rzeczywistej rzeczy, ale nie musi tak być. Należy jednak zwrócić uwagę na następny punkt.
Coś nie może powstać z niczego. Każda stworzona rzecz rzeczywista wymaga przyczyny swojego powstania. Innymi słowy, nic nie może zostać stworzone, chyba że stworzyła je jakaś rzecz (rzeczy) lub istota (istoty). Coś nie może zostać stworzone bez żadnej przyczyny.
Coś nie może stworzyć samego siebie. Nic nie może stworzyć samego siebie. Chociaż rzeczy rzeczywiste mogą czasem ulegać zmianom lub ulegać zniszczeniu, nic nie może być własną przyczyną swojego powstania.
Pierwsza przyczyna. Chociaż stworzone rzeczy rzeczywiste mogą tworzyć inne stworzone rzeczy rzeczywiste, ostatecznie musiała istnieć pierwsza przyczyna. Innymi słowy, w sekwencji przyczyn przynajmniej jedna przyczyna musiała poprzedzać wszystkie inne przyczyny, które same wymagają przyczyny.
Nies stworzona. Ponieważ przynajmniej jedna przyczyna musi nie mieć żadnej wcześniejszej przyczyny, a każde stworzenie wymaga przyczyny, przynajmniej jedna rzecz lub istota o rzeczywistym istnieniu jest nies stworzona i istniała od wieczności, ponieważ nie została stworzona.
Podsumowanie: Każda rzeczywista rzecz, która istnieje, albo miała moment w czasie lub okres, w którym po raz pierwszy zaistniała, albo nie miała go. Jeśli nie miała, jest wieczna i nie stworzona. Jeśli miała, to jakąś rzeczywistą rzeczą była przyczyna jej istnienia.
Ograniczenia: Argument ten nie dowodzi, że pierwszą przyczyną jest istota żywa, ani że istnieje tylko jedna przyczyna nie stworzona, ani też tego, czy jakiekolwiek przyczyny nie stworzone nadal istnieją. Dowodzi on po prostu, że istniała co najmniej jedna rzecz o rzeczywistym istnieniu (osobowa lub nieosobowa), która istniała od wieczności, nie będąc stworzona.
Jednym z pierwszych pisarzy, którzy jasno dostrzegli argument kosmologiczny i mówili o Bogu jako o pierwszej przyczynie, był Filon z Aleksandrii, Żyd, który żył w Aleksandrii w Egipcie od 15/20 r. p.n.e. do 50 r. n.e. R.C. Sproul i Norm Geisler dysponują wieloma wartościowymi materiałami na temat argumentu kosmologicznego.
Pytanie: Argument, że „złożoność świata wskazuje na istnienie stwórcy”, brzmi przekonująco, dopóki nie doprowadzi się go do logicznego końca. A co ze złożonością samego Boga? Jeśli skomplikowana istota wymaga projektanta, to Bóg musi wymagać jeszcze większego projektanta i tak dalej w górę skali. Gdzie to się kończy? Argument ten prowadzi do „nieskończonego regresu” i nie ma na niego odpowiedzi. Czyżby?
Odp.: Zanim odpowiem na ten argument, pozwólcie mi najpierw rozwinąć ten „problem”. Oprócz kwestii złożoności jest to również problem związany z wadliwą formą argumentu kosmologicznego. Jeśli wszystko ma przyczynę, to Bóg również musi mieć przyczynę. Ale oczywiście Bóg nie potrzebuje przyczyny dla swojego stworzenia, jeśli jest wieczny i nie stworzony.
Ponieważ coś musi mieć koniec albo nie mieć go wcale, istnieją tylko dwie możliwe odpowiedzi:
a) regresja wsteczna nie ma końca
b) regresja wsteczna ma swój koniec – jest to pierwsza przyczyna bez przyczyny.
Jeśli a), regresja wsteczna nie miałaby końca, to nie wszystko miałoby przyczynę, ponieważ sama regresja ostatecznie nie miałaby przyczyny. Dlatego w obu przypadkach istnieje ktoś/coś, co nie ma przyczyny.
Jeśli b), regresja wsteczna ma swój koniec, to musi istnieć pierwsza przyczyna o nieokreślonej złożoności. Oczywiście oznacza to wówczas, że Bóg nie jest istotą spowodowaną, produktem jakiegokolwiek stworzenia.
Zastanawiam się jednak, czy Bóg nie uznałby całej tej argumentacji za zbyt uproszczoną, ponieważ my myślimy o przyczynach w kategoriach czasu. Jeśli Bóg istnieje zarówno poza czasem, jak i w nim, a jeśli czas również jest dziełem Boga, to mówienie o tym, jak wyglądała rzeczywistość w czasie przed istnieniem Boga, jest oksymoronem.
Pytanie: Czy w 1 Księdze Rodzaju Bóg mógł stworzyć inne istoty i światy?
Odp.: Z pewnością stworzył inne istoty: aniołów i demony. Jeśli chodzi o stworzenie innych światów z zamieszkującymi je istotami, Biblia nie mówi nam wszystkiego, co chcielibyśmy wiedzieć, a jedynie to, co musimy wiedzieć – i musimy zadbać o to, by przynajmniej to przeczytać. Bóg mógł stworzyć inne wszechświaty i być może właśnie tym są Niebo i Piekło.
P: Dlaczego w 1 rozdziale Księgi Rodzaju Bóg stworzył Adama i Ewę, skoro z góry wiedział, że będą Mu nieposłuszni?
Odp.: Mimo że Bóg z góry wiedział, że zgrzeszą, mówi nam o wielu powodach, dla których stworzył ludzi.
Dla swojej chwały: Bóg stworzył swoje dzieci dla swojej chwały. Izajasz 43:7; 61:3.
Aby ich kochać: Bóg bardzo nas kocha. Psalm 145:9,17; 1 List Jana 3:1.
Aby byli Jego dziećmi: 1 List Jana 3:1-2; List do Galatów 3:28; List do Rzymian 8:15-17
Aby w nas mieszkał: 1 List Jana 4:12-16; List do Rzymian 8:9-11
Bóg pragnie, aby nikt nie zginął. Ezechiel 18:23,32; 33:11; 2 List Piotra 3:9. Jednak Bóg nie żałuje, że stworzył tych, którzy – mając taką możliwość – dobrowolnie decydują się Go odrzucić. Bóg z góry wiedział, że zgrzeszą, a mimo to postanowił nie ingerować w ich wybór ani ich nie „odtworzyć”.
Być może jednym z powodów, dla których Bóg postanowił stworzyć istoty na swój obraz, jest to samo, co skłania rodziców do posiadania dzieci. Tak, dzieci będą kosztować – pieluchy i jedzenie – i tak, będą sprawiać ból serca swoimi chorobami, krzywdami i nieposłuszeństwem, ale mimo wszystko miłość sprawia, że warto.
Pytanie: Czy w Rdz 1,1 Bóg stworzył świat, ponieważ tego potrzebował?
Odp.: Biblia nie potwierdza tej spekulacji. Bóg nie ma żadnych potrzeb w tym sensie, że gdyby czegoś nie stworzył, poniósłby szkodę lub przestałby istnieć. Z drugiej strony pragnieniem Boga było stworzenie, a Bóg spełnił to pragnienie na wielką, cudowną skalę.
P: Czy w Rdz 1,1 mowa jest o kolejnych stworzeniach po wydarzeniach opisanych w Księdze Rodzaju?
O: Pismo Święte nie daje jednoznacznej odpowiedzi, a Bóg ma swobodę postępowania zgodnie ze swoją wolą. Gdyby Bóg stworzył inne istoty, mogłyby one być podobne do aniołów, do Adama i Ewy przed upadkiem, do nas, do demonów, do zwierząt lub czymś zupełnie innym.
P: Jeśli w Rdz 1,2 duch Boży unosił się nad wodami, czy oznacza to, że Duch Święty nie jest inteligentną, żywą istotą, lecz aktywną siłą, jak twierdzą Świadkowie Jehowy?
Odp.: Nie. Fakt, że Duch Święty nie posiada fizycznego ciała i może unosić się nad wodami, nie stoi w sprzeczności z tym, że Pismo Święte pokazuje, iż Duch Święty jest żywą istotą obdarzoną osobowością.
Poniższy tekst jest powtórzeniem omówienia fragmentu z 1 Listu św. Jana 5:6-8.
Świadkiem może być zarówno istota żywa, jak i przedmiot nieożywiony. Błędem Świadków Jehowy jest twierdzenie, że skoro Duch Święty posiada wiele cech, których nie ma człowiek, to (według pewnego naciągniętego rozumowania) Duch Święty nie może mieć osobowości. 1 List Jana 5:6-8 pokazuje, że istnieją trzy świadectwa potwierdzające fakt, iż Jezus miał ciało fizyczne. Krew odnosi się do Jego ukrzyżowania, a Duch jest wewnętrznym świadectwem dla chrześcijan. Woda odnosi się albo do chrztu Jezusa przez Jana, albo ewentualnie do wody otaczającej dziecko w chwili narodzin.
Poniżej przedstawiono różne fakty, których Biblia uczy nas na temat osobowości Ducha Świętego.
Parakletos (Pocieszyciel, Ten, który jest przy nas). Ewangelia św. Jana 14:16,26; Ewangelia św. Jana 15:26
Zna najskrytsze myśli Boga – 1 List do Koryntian 2:10-11
Przemawia do nas. Dzieje Apostolskie 13:2, List do Hebrajczyków 3:7
Przypomina nam. Ewangelia św. Jana 14:26
Jak rodzic, abyśmy nie byli sierotami (z greckiego „orphanos”). Ewangelia św. Jana 14:18
Prowadzi nas. Ewangelia według św. Jana 16:13
Naucza nas. Ewangelia Jana 14:26, 1 List do Koryntian 2:13
Mieszka w nas. 1 List do Koryntian 3:16, 2 List do Tymoteusza 1:14, List do Rzymian 8:9,11, List do Efezjan 2:22
W naszych sercach. 2 List do Koryntian 1:22, List do Galatów 4:6
Wstawia się za nami (przedmioty nieożywione nie modlą się ani nie wstawiają się). List do Rzymian 8:26-27
Można Go obrazić. List do Hebrajczyków 10:29
Świadczy o Chrystusie. Ewangelia Jana 15:26
Ma umysł. List do Rzymian 8:27
Może być zasmucony. Izajasz 63:10, List do Efezjan 4:30
Dokonuje wyborów. 1 List do Koryntian 12:11
Posiada miłość. List do Rzymian 15:30
Potrafi uznać coś za dobre – Dzieje Apostolskie 15:28
Bada głębokie sprawy Boże – 1 List do Koryntian 2:9-10
Wzdycha (a zatem troszczy się) o nas – List do Rzymian 8:26
Pytanie: Jak Bóg mógł stworzyć ziemię w Rdz 1:10, skoro została ona już stworzona w Rdz 1:1?
Odp.: Hebrajskie słowo (eres) jest takie samo w obu przypadkach. Podobnie jak w języku angielskim, (eres) może oznaczać świat pod niebem, a także ziemię lub suchy ląd. Tak więc Bóg stworzył planetę w Księdze Rodzaju 1:1, a suchy ląd w Księdze Rodzaju 1:10. Zobacz „Encyklopedia trudności biblijnych”, str. 65-66.
P: Dlaczego w 1 i 2 rozdziale Księgi Rodzaju wydaje się, że istnieją dwie relacje o stworzeniu?
Odp.: Zwróć uwagę na to, co zostało stworzone w każdej z tych relacji. Księga Rodzaju 1 opisuje stworzenie niebios i ziemi, a Księga Rodzaju 2 – stworzenie ludzi w Ogrodzie Edenu.
P: Dlaczego w 1 Księdze Rodzaju i w innych miejscach Bóg nazywany jest Elohim, podczas gdy w innych miejscach, takich jak 2 Księga Rodzaju, nazywany jest Jahwe?
Odp.: W Biblii Bóg ma wiele imion i tytułów. Wydaje się, że imię Jahwe skupia się na osobistej relacji Boga z nami, w przeciwieństwie do imienia Elohim, które podkreśla Jego bezstronne, transcendentne aspekty. W 1 Księdze Rodzaju nie ma imion Adama, Ewy ani żadnych zwierząt, podczas gdy w 2 Księdze Rodzaju są one wymienione. Kontrast ten jest tak wyraźny, że musiał być zamierzony.
W starożytnych kulturach powszechne było nadawanie temu samemu bogu więcej niż jednego imienia. Oto kilka przykładów:
Ozyrys – Wennefer, Khent-amentius, Neb-abdu
Bel – Enlil, Nunamnir
Sin – Nanna
El – Latpan
Baal – Larpan
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 1 Bóg mógł stworzyć ziemię w ciągu sześciu dosłownych 24-godzinnych dni?
Odp.: Niezależnie od tego, czy uważają, że Ziemia jest stara, czy młoda, wszyscy chrześcijanie powinni odpowiedzieć na to pytanie „tak”.
Zamiast w sześć dni, Wszechmogący mógłby ją stworzyć w sześć sekund, gdyby tylko zechciał. Nie chodzi o to, w jaki sposób Bóg musiał stworzyć świat, ale o to, jak Pismo Święte i natura ukazują, w jaki sposób postanowił go stworzyć.
Na marginesie należy zauważyć, że Pismo Święte w 1 Księdze Rodzaju nie podaje, jak długi jest dzień u Boga. Księga Powtórzonego Prawa 9:1 wskazuje, że „dzień” może oznaczać okres dłuższy niż 24 godziny, tak jak rozumiano to w czasach Mojżesza. Psalm 90:4 oraz 2 List Piotra 3:8 wskazują, że dni Boże mogą być bardzo długie.
P: Czy podobieństwa między opisem stworzenia w Księdze Rodzaju 1 a babilońskimi relacjami o stworzeniu dowodzą, że mają one wspólne, ludzkie pochodzenie?
Odp.: Opisy babilońskie są podobne pod względem wielu szczegółów fizycznych, ale niemal diametralnie różne, jeśli chodzi o przyczynę. W przeciwieństwie do Marduka walczącego z chaosem smoka Tiamata, Bóg sam kieruje tym, co się dzieje. Jeśli w kulturze pozabiblijnej istnieje jakaś prawda, nie powinno to być zaskoczeniem. Ponadto styl Księgi Rodzaju 1 wydaje się stanowić celowy kontrast w stosunku do pogańskich koncepcji.
P: Dlaczego w Rdz 1,26 i 3,22 użyto słowa „nas” w odniesieniu do Jedynego Prawdziwego Boga?
Odp.: Istnieją dwie możliwe odpowiedzi.
1. „My” odnosi się do Jedynego Prawdziwego Boga, ale liczba mnoga jest właściwym wyrażeniem w rozmowie w ramach Trójcy Świętej.
2. „Królewskie my” było używane w odniesieniu do królów i bogów w znaczeniu pojedynczej osoby. Jako przykład tego w bliskowschodniej religii islamu można podać Koran, w którym Allah używa słów „nas” i „my”, odnosząc się do siebie samego. Zarówno muzułmanie, jak i nie-muzułmanie mogą zgodzić się, że użycie „królewskiego my” w Koranie nie sugeruje, że Mahomet nauczał, iż Allah to wielu bogów.
Jednak Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) zinterpretował to nie jako „my” w znaczeniu królewskim, lecz jako wskazówkę, że Bóg korzystał z pomocy asystentów, jak wynika z dzieła „O stworzeniu”, rozdział 24, nr 75, str. 11.
Pytanie: Czy Rdz 1,26 oznacza, że powinniśmy być kształceni, aby osiągnąć boską doskonałość i stać się przedmiotem boskich błogosławieństw, jak nauczają bahaiści w książce „Some Answered Questions”, str. 8–9?
Odp.: Nie, ponieważ Księga Rodzaju 1:27 mówi, że Bóg uczynił to, co zapowiedział w Księdze Rodzaju 1:26. Kiedy Adam i Ewa zostali stworzeni, przed upadkiem byli całkowicie bezgrzeszni i nie potrzebowali wychowania. Chociaż nadal jesteśmy stworzeni na obraz Boży, Księga Rodzaju 1:26–28 odnosi się do tego, co Bóg już osiągnął.
P: Czy Księga Rodzaju 1:26 oznacza, że ludzie sami są „małymi bogami”, jak twierdzą Kenneth Hagin i niektórzy nauczyciele ruchu „słowa wiary”?
Odp.: Nie. Słowo użyte w Księdze Rodzaju to „podobni”, a nie „są”. Nawet nauczyciele ruchu „słowa wiary” zgodziliby się, że istoty takie jak my nigdy nie miały być przedmiotem kultu. Ciała Adama i Ewy otrzymały nieśmiertelność, którą można było utracić, sprawiedliwość, którą można było zniszczyć, oraz doskonałą miłość do Boga, którą można było odrzucić jak stary owoc.
P: Czy w Rdz 1,26-27 była to rozmowa między członkami Trójcy Świętej, czy też stworzeniami, takimi jak aniołowie?
Odp.: Chociaż aniołowie mogli również podsłuchać te słowa, była to rozmowa między osobami Trójcy Świętej. Nasze stworzenie nie było dziełem aniołów, lecz Boga w Trójcy Świętej. Pierwszym znanym pisarzem chrześcijańskim, który zauważył, że nie mogli to być aniołowie, był Justyn Męczennik (pisał ok. 138–165 r. n.e.) w swoim dziele „Dialog z Tryfonem Żydem”, rozdział 62, str. 228.
P: Skoro w Rdz 1,26–27 Bóg stworzył ludzi wyższych od aniołów, czy mógłby później stworzyć istoty wyższe od ludzi?
Odp.: Pismo Święte nie daje jednoznacznej odpowiedzi w tej kwestii, a Bóg ma swobodę czynienia tego, co zechce. Jednak Pismo Święte mówi, że wierzący są „synami Bożymi” i że będziemy „królować z Chrystusem” oraz „zasiadać wraz z Chrystusem” (Ef 2,6). Trudno jest, aby skończone stworzenie było znacznie wyższe od tego.
P: Czy w Rdz 1:26 Adam był „superczłowiekiem” o zdolnościach milion razy większych od naszych, jak nauczał Watchman Nee w książce *Ukryta moc duszy* (1933, str. 15)?
Odp.: Pismo Święte nigdy nie głosiło tej dziwnej spekulacji. Nigdy też nie nauczało, że Adam był już podobny do Boga w wyglądzie zewnętrznym, jak nauczał Watchman Nee w tej samej książce na stronie 18. Niestety, ludzie często próbują dodawać własne nauki do tego, co faktycznie powiedział Bóg.
P: Jeśli w Rdz 1,26 jesteśmy stworzeni na obraz Boga, czy nie dowodzi to, że Bóg (a przynajmniej Ojciec) ma fizyczne ciało człowieka? (Wspominają o tym mormoni.)
Odp.: Większość zgodziłaby się, że Duch Święty nie posiada fizycznego ciała, a Jezus również nie posiadał go w tamtym czasie. Jeśli słowo „nas” odnosi się do rozmowy z Ojcem, Synem i Duchem Świętym, to „obraz” nie może odnosić się wyłącznie do fizycznego ciała. Nawiasem mówiąc, Księga Rodzaju 9:6 pokazuje, że od czasu upadku nadal nosimy obraz Boży.
P: Czy w Księdze Rodzaju 1:27 ludzie są nadal stworzeni na obraz Boży od czasu upadku?
O: Tak. Księga Rodzaju 9:6, po potopie, pokazuje, że mimo iż jesteśmy naznaczeni grzechem, wciąż nosimy w sobie obraz Boży.
P: Czy w Księdze Rodzaju 1:28, skoro człowiek miał zaludnić ziemię i podporządkować ją sobie, dało to mu prawo do niszczenia środowiska?
O: W żadnym wypadku! Nigdy nie słyszeliśmy o chrześcijaninie ani Żydzie, który interpretowałby Biblię w ten sposób. To nowe ujęcie, po raz pierwszy zaproponowane w 1967 roku [zobacz odnośnik Kaisera na końcu], wydaje się mieć sens tylko wtedy, gdy przeczyta się fragment Księgi Rodzaju 1 i zdefiniuje słowo „podporządkować” jako „niszczyć”, a nie „mądrze zarządzać”. W rzeczywistości Biblia mówi o sześciu ważnych kwestiach dotyczących dbania o ziemię i zwierzęta.
1. Byli oni „dzierżawcami” ziemi, która w rzeczywistości należała do Boga
1a. Dlatego ziemi nie można było sprzedać na stałe (Księga Kapłańska 25:23)
1b. Wszystko należy do Boga (Psalm 24:1)
2. Bóg osądzi tych, którzy ogólnie zbezczeszczają ziemię
2a. Księga Izajasza 24:5 mówi, że ziemia została zbezczeszczona przez jej mieszkańców.
2b. Zachariasz lamentował nad zniszczeniem potężnych lasów i bujnych pastwisk. Co więcej, lamentował nad duchową klęską, której te klęski naturalne są alegorią (Zachariasz 11:1-3)
3. Bóg potępia fizyczne zbezczeszczenie ziemi
3a. Bóg zniszczy tych, którzy niszczą ziemię. (Objawienie 11:18).
3b. Bóg osądzi „owce”, które nie tylko jedzą tyle, ile potrzebują, ale także depczą resztę pastwiska. Nie tylko piją czystą wodę, ale także mążą resztę wody swoimi stopami (Ezechiel 34:17-22).
3c. Księga Liczb 5:3 mówi o tym, by nie zanieczyszczać obozu, w kontekście chorób zakaźnych.
3d. Nawet podczas wojny nie wolno wycinać drzew owocowych, które sprawiają, że ziemia jest urodzajna (Księga Powtórzonego Prawa 20:19-20). Drzewo oliwne może żyć ponad 1000 lat.
4. Bóg potępia zanieczyszczanie ziemi złem
4a. Księga Liczb 35:33-34 nakazuje nam: „nie zanieczyszczajcie ziemi” w kontekście zabijania ludzi.
4b. Nie zanieczyszczajcie ziemi bałwochwalstwem (Jeremiasz 16:18).
4c. Księga Jeremiasza 32:34 wspomina o ludziach zanieczyszczających dolinę Tophet ofiarami niemowląt.
4d. W Księdze Ezechiela 7:22 niegodziwcy zbezczeszczą miejsce drogie Bogu.
5. Prawo Boże obejmuje mądre zarządzanie zasobami
5a. Adam został umieszczony „w ogrodzie Eden, aby go uprawiał i strzegł” (Księga Rodzaju 2:15).
5b. Nie należy sadzić razem dwóch rodzajów upraw (Księga Powtórzonego Prawa 22:9). Zamiast tego naprzemienne uprawy ograniczają szkodniki.
5c. Pozwalanie ziemi odpoczywać co siódmy rok oraz w roku jubileuszowym (Księga Kapłańska 25:3-7, 11-12, 18).
5d. Bóg osądzał Izrael za łamanie tej zasady (Księga Kapłańska 26:34-35).
6. Zwierzęta: należą do Boga, zostały stworzone dla naszego użytku, ale musimy traktować je z życzliwością
6a. Zwierzęta należą do Boga (Psalm 50:10), a On się o nie troszczy (Psalm 36:6; 104:11,14; 147:8-9).
6b. Spożywanie mięsa jest dopuszczalne, a w niektórych przypadkach nawet nakazane (Księga Rodzaju 9:2-5; Dzieje Apostolskie 10:13).
6c. Jezus był bezgrzeszny (List do Hebrajczyków 4:15; 7:26; 1 List Piotra 2:22; 1 List Jana 3:5). Jadł ryby (Ewangelia Łukasza 24:42-43) i jako dobry Żyd spożywał mięso zgodnie z nakazem podczas Paschy (Księga Wyjścia 12:8-10).
6d. Noszenie skóry jest dopuszczalne, ponieważ Jan Chrzciciel miał skórzany pas, o czym mowa w Ewangelii Marka 1:6.
6e. Polowanie jest dozwolone (Księga Kapłańska 17:13).
6f. Zabijanie zwierząt w celu złożenia ofiary było nawet nakazane (Księga Wyjścia – Księga Powtórzonego Prawa).
6g. Mamy być życzliwi wobec zwierząt (Przysłów 12:10).
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 1:28, mimo że Biblia nie mówi wprost, że powinniśmy marnować Boży dar, jakim jest nasze środowisko, chrześcijaństwo pośrednio uczy, że możemy niszczyć środowisko?
Odp.: Nie. Nie można obwiniać chrześcijaństwa za problemy ekologiczne spowodowane chciwością i przeludnieniem, tak samo jak nie można obwiniać za te problemy animistów w Afryce, hindusów w Indiach, ateistów w Chinach oraz muzułmanów w Indonezji i na Bliskim Wschodzie. Problemy ekologiczne występują na każdym kontynencie, tak samo jak na każdym kontynencie są ludzie, którzy poświęcą środowisko dla osobistych korzyści. Aby zapoznać się z omówieniem tego, co Biblia faktycznie mówi o środowisku, zobacz poprzednią odpowiedź.
P: Czy w Rdz 1,29 Adam i Ewa otrzymali wszystkie rośliny wydające nasiona, czy też nie mogli jeść owoców z drzewa poznania dobra i zła, jak mówi Rdz 2,17?
Odp.: Chociaż nie wiemy, czy drzewo poznania dobra i zła miało nasiona, czy nie, nie ma to tutaj znaczenia. Niezależnie od tego, chodziło o to, że mogli spożywać każdą roślinę wydającą nasiona, z wyjątkiem drzewa poznania dobra i zła.
Pytanie: Jeśli zgodnie z Księgą Rodzaju 1:29 ludzie mogli spożywać wszystkie rośliny, to w jaki sposób Biblia jest logiczna i rozsądna, skoro istnieją trujące rośliny i nasiona, których nie możemy jeść? (Kwestię tę poruszył muzułmanin)
Odp.: W Koranie, w surze 5:46-48, napisano, że Jezus potwierdził Torę i Ewangelie. Dla muzułmanina jest to bardzo poważny zarzut, że Jezus potwierdził coś, co było błędne i nie pochodziło od Boga. Jednak aby odpowiedzieć na ten zarzut: niezależnie od tego, czy rozumiano to jako każdą pojedynczą roślinę, czy też każde zioło i ziarno, Bóg powiedział to Adamowi przed upadkiem, zanim ziemia została przeklęta. Natura uległa radykalnej zmianie, gdy Adam i Ewa zgrzeszyli. Przed upadkiem Bóg powierzył Adamowi i Ewie panowanie nad ziemią, ale kiedy zgrzeszyli, poddając się sugestii węża, szatan stał się księciem (choć nie królem) tego świata. Upadek ten rodzi jednak interesującą kwestię: jeśli współcześni muzułmanie twierdzą, że prorocy są bezgrzeszni, a Adam i Ewa zgrzeszyli i sprowadzili na nas wszystkie przekleństwa, to dlaczego muzułmanie twierdzą, że Adam był prorokiem?
Pytanie: Dlaczego w Rdz 2,2-3 Bóg odpoczął od pracy siódmego dnia?
Odp.: „Odpoczynek” oznacza tutaj zaprzestanie dzieła stworzenia. Bóg nie męczy się (Izajasz 40:28). Pismo Święte nigdzie nie mówi, że Bóg potrzebował odpoczynku, ale że sam zdecydował się na to.
Pytanie: Czy koncepcja szabatu, o której mowa w Księdze Rodzaju 2:2, miała babilońskie pochodzenie i została dodana do tradycji żydowskiej dopiero później?
Odp.: Są dwie odpowiedzi: jedna dla chrześcijan, a druga dla niechrześcijan.
1. (dla chrześcijan): Jeśli założymy, że Jezus pochodził od Boga, co potwierdza Jego zmartwychwstanie, a skoro Jezus uznawał pierwotną dokładność i zachowaną wiarygodność Starego Testamentu, a można udowodnić, że wzmianki o szabacie w Księdze Rodzaju i Księdze Jeremiasza powstały przed czasami Jezusa, to nie był to wynalazek babiloński i nie ma tu nic więcej do dodania.
2. (dla niechrześcijan): Babilończycy nazywali piętnasty dzień miesiąca „sappatu”. Oczywiście jest to tylko jeden dzień w miesiącu, a nie cztery. Na stronie 19 Asimov trafnie zauważył, że szabat wydawał się mieć niewielkie znaczenie dla Izraelitów w czasach przed wygnaniem, a ogromne znaczenie w czasach po wygnaniu. Jednak twierdzenie, że Żydzi babilońscy i po wygnaniu zostali powszechnie „oszukani”, tak że a) uwierzyli, iż ich wygnanie wynikało z nieprzestrzegania przykazania, którego nie było w ich Pismach, oraz b) że zostało to dodane w 59 miejscach (z czego 35 w Torze), a nikt nie zauważył tej nowej koncepcji, nie jest wiarygodne. Nawiasem mówiąc, nie wszyscy Żydzi udali się do Babilonii. Jeremiasz odnotowuje, że niektórzy udali się zamiast tego do Egiptu. To właśnie potomkowie tych Żydów przetłumaczyli Stary Testament na język grecki, a greckie tłumaczenie Septuaginty również zawiera wersety dotyczące szabatu.
Wszelkie spekulacje na temat błędów w Biblii mogą wydawać się całkowicie wiarygodne dla kogoś, kto uważał za bardzo ważne wykazanie, że w Biblii są błędy i że nie musi się do niej stosować. Jednak nawet Isaac Asimov przynajmniej dostrzegł słabość tej teorii, nie wspominając o niej jako o czymś więcej niż tylko pokusie.
Pytanie: Czy w Rdz 2:4, 5:1, 6:9, 10:1, 11:10, 11:27, 25:12, 25:19, 36:1, 36:9 i 37:2 oraz Lb 3:1; Rt 4:18, czy hebrajskie słowo (Toledot) rozpoczyna sekcję, czy ją kończy?
Odp.: Albo zawsze odnosi się do początku, albo zawsze do końca, albo czasami może oznaczać jedno i drugie.
Niejednoznaczne: Oto kilka przypadków „tole dots”, które można interpretować w obu znaczeniach: Księga Rodzaju 2:4; 5:1; 36:9; 37:2.
Początek: Oto kilka przykładów „toledots”, które zgodnie z kontekstem muszą znajdować się na początku: Księga Rodzaju 6:9; 10:1; 11:10; 11:27; 25:12; 25:19; 36:1; Księga Liczb 3:1. Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e.–50 n.e.) wspomina o Księdze Rodzaju 2:4 jako o „podsumowaniu jego [Mojżesza] opisu stworzenia świata” w dziele O stworzeniu 44:129, s. 18.
Na koniec: Nie ma ani jednego znaku „toledot”, który dałby się jednoznacznie przyporządkować do końca jakiejś sekcji. Dlatego sekcje budzące wątpliwości to prawdopodobnie znaki „toledot” na początku.
Najbardziej przekonującym dowodem na to, że „kropka tole” znajduje się na początku sekcji, jest Księga Rodzaju 25:19, która mówi, że jest to opowieść o Izaaku. Sekcja następująca bezpośrednio po niej mówi o dzieciach Izaaka. Sekcja poprzedzająca ją bezpośrednio mówi o Ismaelu i nie ma absolutnie nic wspólnego z Izaakiem.
Pytanie: Czy w Rdz 2:5-7 Bóg stworzył rośliny po człowieku, czy przed nim, jak mówi Rdz 1:12,26? (Zadał to pytanie ateista o imieniu Capella).
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
1. Najpierw rośliny: Księga Rodzaju 1 jasno stwierdza, że rośliny zostały stworzone na ziemi przed człowiekiem. Obejmują one oczywiście przodków wszystkich współczesnych roślin.
2. Świat a Ogród: Księga Rodzaju 1 zawiera opis stworzenia niebios i ziemi, natomiast Księga Rodzaju 2 – opis stworzenia Ogrodu Edenu.
3. Uprawy po człowieku: Księga Rodzaju 2 pokazuje, że krzewy polne pojawiły się po człowieku, przynajmniej w Ogrodzie Edenu. W obu przypadkach użyto hebrajskiego słowa oznaczającego „pole” – saday – zamiast po prostu mówić o roślinach.
Na marginesie, „Słownik archeologii biblijnej Wycliffe’a” (str. 23) podaje, że w Beer-Szebie znaleziono zwęglone ziarna pszenicy, jęczmienia, soczewicy i winogron pochodzące z 4000 r. p.n.e.
Pytanie: Jakie zboża, zarówno te używane dzisiaj, jak i te uprawiane w przeszłości, są wymienione w Księdze Rodzaju 2:5-7?
Odp.: Ludzie często myślą o zbożach wyłącznie w kategoriach trzech największych upraw spożywczych: pszenicy, ryżu i kukurydzy, ale w rzeczywistości można by spożywać trzy posiłki dziennie przez cały tydzień, jedząc przy każdym posiłku inne zboże.
Kukurydza: Archeolodzy twierdzą, że kukurydza została udomowiona w Nowym Świecie około 5000 r. p.n.e. Przed przybyciem Kolumba nie było kukurydzy w Europie, na Bliskim Wschodzie, w Afryce ani w Azji. Kukurydza wywodzi się z rośliny zwanej teosinte. Teosinte miała około 50 luźno osadzonych ziaren, a kolba miała mniej niż cal długości. Natomiast dzisiejsza kukurydza ma od 500 do 1000 ciasno osadzonych ziaren na każdej kolbie. Ponieważ ziarna są ciasno osadzone, dzisiejsza kukurydza nie jest w stanie rosnąć dziko bez pomocy człowieka.
Pszenica: Badania archeologiczne wykazały obecność przodków pszenicy na Bliskim Wschodzie, w Iraku, około 7000 r. p.n.e. Nazywa się ona emmer i traci nasiona pod wpływem wiatru. Obecnie istnieją tysiące odmian pszenicy. Kamut (=khorasan, = pszenica króla Tuta) jest prawdopodobnie odmianą pszenicy durum. Na marginesie, niektórzy postrzegają 2000-letnią różnicę między czasem uprawy pszenicy a kukurydzy jako jedną z dwóch przyczyn (drugą są konie), dla których w momencie przybycia Hiszpanów do Ameryki kultura indiańska była o 1000 do 2000 lat w tyle za kulturą europejską.
Ryż był nowicjuszem wśród trzech głównych zbóż. Został udomowiony około 3500 r. p.n.e.
Pszenica emmer (zwana również pszenicą emmerową lub faro) została odnaleziona w stanowiskach archeologicznych z okresu przedceramicznego na Bliskim Wschodzie już w latach 9800–8800 p.n.e. Udomowiona pszenica emmer różni się od dzikiej, ale wywodzi się właśnie z niej. Później pszenica emmer rozprzestrzeniła się w Europie i Indiach.
Pochodzenie orkiszu jest nieco tajemnicze. Uprawiano go w Imperium Rzymskim, Wielkiej Brytanii i Azji jeszcze przed rozpoczęciem uprawy pszenicy. Być może jest to hybryda emmera i pszenicy lub emmera i dzikiej trawy koziej (Aegilops tauschii), a może ma dwa źródła pochodzenia. Niektórzy uważają, że orkisz pojawił się około 6000 r. p.n.e.
Sorgo pochodzi od trawy afrykańskiej. Wyglądem przypomina nieco kukurydzę. Sorgo jest jedną z ośmiu głównych upraw zbożowych uprawianych obecnie; obecnie wykorzystuje się je jako paszę dla zwierząt, ale jest też prawdopodobnie piątą co do wielkości uprawą przeznaczoną do spożycia przez ludzi.
Jęczmień prawdopodobnie po raz pierwszy uprawiano około 8000 r. p.n.e. na obszarze Izraela i Jordanii. Rozprzestrzenił się on na wschód, aż do Himalajów.
Uważa się, że uprawa żyta rozpoczęła się w regionie góry Ararat i jeziora Van we wschodniej Turcji wkrótce po udomowieniu pszenicy. Rośnie w miejscach, gdzie nie rosną pszenica ani jęczmień.
Owies to zboże, o którym niewiele wiemy, poza tym, że jego pozostałości znaleziono w egipskim grobowcu z 2000 r. p.n.e., a jego uprawa prawdopodobnie rozpoczęła się w Azji Mniejszej.
Gryka (Fagopyrum esculentum) była po raz pierwszy uprawiana w chińskich prowincjach Yunnan i Syczuan około 1000 r. n.e. Nie charakteryzuje się wysokimi plonami, ale szybko dojrzewa i dobrze radzi sobie w klimacie suchym i chłodnym. Istnieje co najmniej 14 jej odmian.
Trawa Palmera (= trawa nipa, = Distichlis palmeri) była uprawiana wyłącznie na pustyni Sonora w zachodnim Meksyku i zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Stanowiła główne źródło pożywienia dla plemienia Cocopah. Jest nieco podobna do pszenicy, z tą różnicą, że może rosnąć w suchych warunkach oraz wchłaniać wodę morską i wydalać sól.
Proso to grupa co najmniej 13 gatunków traw jadalnych o drobnych nasionach, które dobrze rosną w warunkach suchych. Niektóre rodzaje prosa, takie jak proso miotłowe, były również głównym zbożem w Chinach i Korei w najdawniejszych czasach. Niektóre rodzaje prosa to: proso zwyczajne, proso miotłowe, proso brązowogłowe, proso palczaste, fonio, proso lisie, proso japońskie, łzy Hioba, proso kodo, proso małe, proso perłowe, proso zwyczajne i teff. Więcej informacji można znaleźć na stronie http://en.wikipedia.org/wiki/Millet.
Ziemniaki nie są zbożem, ale obecnie stanowią czwartą co do wielkości uprawę spożywczą. Uważa się, że ich uprawa rozpoczęła się około 6000 r. p.n.e. w Peru i Boliwii, w regionie jeziora Titicaca.
Inne uprawy niebędące zbożami to fasola, rośliny strączkowe, soja, orzeszki ziemne, maniok, słodkie ziemniaki, groch, chlebowiec, kokosy, banany, plantany i taro. Nasiona kesari uprawiano w Indiach, ale mają one długotrwałe skutki paraliżujące.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 2:7 Bóg stworzył materię, czy też jedynie ją „uporządkował”, jak naucza wielu mormonów, czy też materia nie została stworzona, ponieważ nie jest czymś rzeczywistym, jak nauczają Chrześcijańska Nauka i niektóre wschodnie grupy religijne?
Odp.: Nie. To, że Bóg jest wszechmocny, oznacza, że może zrobić wszystko, a to, że jest Stwórcą, oznacza, że stworzył wszystko. Bóg stworzył wszechświat „ex nihilo”, czyli z niczego. Zatem, mówiąc ściśle, Bóg nie tylko stworzył „rzeczy z materii i energii”, ale stworzył samą materię i energię.
P: Czy w Rdz 2,7.19 Bóg stworzył człowieka przed zwierzętami, czy też po zwierzętach, jak mówi Rdz 1,24.27? (Pytanie zadał ateista (Capella)).
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
Na ziemi Bóg stworzył człowieka po zwierzętach, jak mówi Księga Rodzaju 1,24.27.
W Ogrodzie Edenu Bóg musiał stworzyć człowieka, zanim pokazał mu zwierzęta.
Nawet w Ogrodzie zwierzęta mogły tam być przed człowiekiem. Księga Rodzaju 2:19 odnosi się do zwierząt, które zostały stworzone do tego czasu. Nie oznacza to, że zwierzęta zostały stworzone dopiero w tym momencie.
P: Czy Księga Rodzaju 2:7 dowodzi, że ludzie nie mają nieśmiertelnej duszy, jak twierdzą Świadkowie Jehowy?
Odp.: Nie. Hebrajskie słowo „nephesh” oznacza w niektórych miejscach „duszę”, a w innych – „życie”, tak jak w tym przypadku. Jak wierzący pod ołtarzem z Objawienia 6:9-10 mogliby znajdować się pod ołtarzem, gdyby nie istnieli po śmierci?
P: Gdzie w Rdz 2:10-14 znajdują się rzeki, które wypływały z Ogrodu Edenu?
Odp.: Po pierwsze, Ogród Edenu nie istnieje dziś na ziemi. Nie wiemy, gdzie znajdowała się rzeka Piszon, a rzeki Tygrys i Eufrat znajdują się w Turcji, Syrii i Iraku. Rzekę Gihon zwykle utożsamia się z Nilem, który wypływał z regionu Kusz, na południe od Egiptu. Mogła to jednak być mniejsza rzeka, której źródło znajdowało się w „Kusz” (Kashshu) w zachodniej części Elamu, bardzo blisko Tygrysu i Eufratu. Stamtąd pochodzili Kassytowie (gr. Kossaeans).
Pytanie: Dlaczego w Rdz 2,15 Bóg powiedział: „Możesz (w liczbie pojedynczej) jeść z każdego drzewa w ogrodzie, z wyjątkiem tego, że wy (w liczbie mnogiej) nie wolno wam jeść z drzewa poznania dobra i zła”?
Odp.: Każde z nich mogło wybrać dowolne drzewo; nie musieli jeść tego samego pokarmu. Jednak żadnemu z nich nie wolno było jeść z tego jednego drzewa. Forma liczby mnogiej nadaje temu większą wagę; przykazanie to nie było skierowane tylko do Adama, ale do wszystkich.
Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) jako pierwszy odpowiedział na to pytanie w dziele „Pytania i odpowiedzi dotyczące Księgi Rodzaju”, tom I, str. 794.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 2,16 Bóg stworzył Adama, wiedząc, że ten upadnie?
Odp.: Bóg może zrobić wszystko, ale to, co jest logicznie niemożliwe, nie istnieje. Bóg nie może stworzyć istoty, która wybiera miłujące posłuszeństwo Bogu, jeśli ta istota nie jest w stanie zdecydować się na posłuszeństwo Bogu. Możliwość wyboru posłuszeństwa Bogu oznacza możliwość wyboru nieposłuszeństwa Bogu.
Pytanie: Skoro w Rdz 2,17 jest napisane: „w dniu, w którym zjesz z niego, na pewno umrzesz”, to w jaki sposób Adam i Ewa umarli „tego dnia”?
Odp.: Duchowo i prawnie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
Tego dnia nastąpiła śmierć duchowa.
W sensie prawnym tego dnia ogłoszono wobec nich wyroki zarówno śmierci wiecznej, jak i fizycznej. W książce „Hard Sayings of the Bible” (str. 91–92) Walter Kaiser Jr. wykazuje, że hebrajski idiom oznacza pewność ich śmierci, a nie jej natychmiastowość.
Innym przykładem użycia tego idiomu językowego jest 1 Królów 2:37, gdzie Salomon udzielił podobnego ostrzeżenia Szimeiowi w dniu, w którym ten opuszczał Jerozolimę.
Pierwszą znaną nam osobą, która udzieliła odpowiedzi na to pytanie, był Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) w dziele „Pytania i odpowiedzi dotyczące Księgi Rodzaju”, tom I, str. 794, oraz w „Interpretacji alegorycznej”, tom I, 33 (105), str. 46–47, gdzie wspomina on o śmierci duszy.
Drugim starożytnym pisarzem, który udzielił innej odpowiedzi, jest Ireneusz w dziele „Przeciw herezjom”, księga 5, rozdz. 23 (182–188 n.e.), s. 551–552. Ponieważ Ireneusz zauważa, że jeden dzień u Pana to 1000 lat, interpretuje to jako jeden z dni Bożych i uznaje za istotne, że Księga Rodzaju 5:5 mówi, iż Adam zmarł w wieku 930 lat, czyli mniej niż 1000 lat.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 2:18 napisano, że człowiek był sam, skoro przebywał zarówno z Bogiem, jak i ze zwierzętami?
Odp.: Adam rzeczywiście panował nad zwierzętami i oddawał cześć Bogu, ale nie miał nikogo podobnego do siebie. Był sam w tym sensie, że nie miał nikogo, z kim mógłby nawiązać relację na równi.
P: Czy Księga Rodzaju 2:18-22 wskazuje, że kobiety zostały stworzone jako dodatek, jak twierdzi „Born Again Skeptic” na str. 164?
Odp.: Nie, pokazuje coś zupełnie przeciwnego. Bóg poświęcił na to sporo czasu – Adam musiał nadawać imiona zwierzętom i tak dalej – aby pokazać mu, jak bardzo potrzebuje partnerki. Większość rzeczy opisanych w 1 i 2 rozdziale Księgi Rodzaju została po prostu stworzona bez większego wyjaśnienia. Jednak zanim stworzył Ewę, Bóg najpierw „przygotował grunt” i wyjaśnił jej rolę jako współpracowniczki Adama.
P: Czy Rdz 2,18 wskazuje, że kobiety są gorsze od mężczyzn, skoro Ewa została stworzona inaczej niż Adam?
O: Nie, nie wskazuje. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę sześć punktów.
1. Różnica nie oznacza nierówności. Różni ludzie mówią różnymi językami, ale to nie oznacza, że każdy język jest gorszy lub lepszy od innego. Jak powiedział pewien chrześcijanin, Ewa nie została stworzona ze stopy Adama, by być pod nim, ani z jego głowy, by być nad nim, ale z jego boku, by być z nim.
2. „Pomocnik” nie oznacza niższości. Niektórzy mogą sądzić, że Ewa była gorsza od Adama, ponieważ w Księdze Rodzaju 2:18 została określona jako „pomocnik”. Jednak Bóg jest naszym pomocnikiem (to samo hebrajskie słowo) w Psalmie 70:5, a to nie oznacza, że Bóg jest gorszy od nas! Dlatego tłumaczenie tego hebrajskiego słowa jako „pomocnik” jest raczej nieprecyzyjne. Lepszym tłumaczeniem jest: „Stworzę moc [lub siłę] odpowiadającą mężczyźnie”, zgodnie ze szczegółową analizą języka hebrajskiego przeprowadzoną przez Waltera Kaisera w książce „Hard Sayings of the Bible” (trudne powiedzenia Biblii), str. 92–94. Kobieta ma więc być „pełnoprawnym partnerem”, a nie tylko pomocnicą.
3. Księga Rodzaju 1:27 pokazuje, że oboje są stworzeni na obraz Boży. Nie tylko Adam został stworzony na obraz Boży, ale zarówno mężczyzna, jak i kobieta są stworzeni na obraz Boży. Nawiasem mówiąc, bycie „na obraz Boży” w żadnym wypadku nie oznacza, że Bóg jest ograniczony do posiadania dwóch stóp, dwóch rąk, żołądka itp. Raczej, podobnie jak dwuwymiarowy obraz jest niedoskonałym zarysem rzeczywistego, trójwymiarowego obiektu, tak charakter nieskończonego Boga i nasza skończona istota wykazują pewne podobieństwa.
4. Równi pod względem natury, wartości, znaczenia itp. W Biblii, w Liście do Galatów 3:28, czytamy: „Nie ma już Żyda ani Greka, nie ma niewolnika ani wolnego, nie ma mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście jednym w Chrystusie Jezusie” (BSB).
5. Jednak różnią się rolami: List do Efezjan 5:22-24 pokazuje, że żony mają być posłuszne swoim mężom, ponieważ mężowie są głowami swoich żon. Mężowie mają kochać swoje żony tak, jak Chrystus umiłował Kościół (List do Efezjan 5:25-26). Paweł stwierdził w 1 Liście do Tymoteusza 2:12, że kobiety nie powinny nauczać mężczyzn ani sprawować nad nimi władzy.
6. Jak to wygląda w praktyce?
6.1 Debora była pobożną sędzią Izraela (Księga Sędziów 4-5). Na tej podstawie nie ma przeszkód, by głosować na kobietę na prezydenta lub premiera.
6.2 Kobiety mogły dziedziczyć majątek, w tym ziemię (Księga Liczb 36:8 i Księga Hioba 42:15).
6.3 Bardziej szczegółowy opis tego, w jaki sposób żona powinna być pełnoprawną partnerką swojego męża, można znaleźć w Księdze Przysłów 31:10-31. Między innymi czytamy tam:
Pracuje własnymi rękami (Księga Przysłów 31:13, 22) i czerpie z tego korzyści (Księga Przysłów 31:24, 31).
Robi zakupy spożywcze (Prz 31:14) i gotuje. Prz 31:15
Kieruje innymi. Prz 31:15
Sama podejmuje decyzję o zakupie nieruchomości (Księga Przysłów 31:16).
Zakłada winnicę. Prz 31:16 (Należy zauważyć, że rodzina nie posiada całej winnicy wyłącznie na własne potrzeby; była to źródło zysku).
Jest silna fizycznie. Prz 31:17
Zajmuje się również handlem, nie tylko z konieczności, ale dla zysku. Prz 31:18
Sama udziela pomocy ubogim. (Aby to robić, musiała mieć kontrolę nad pieniędzmi.) Prz 31:20
Zarządza gospodarstwem domowym. Prz 31:21
Jest mądra i uczy mądrości. Prz 31:26
Podsumowując: kobiety nie są gorsze od mężczyzn pod względem natury, wartości ani znaczenia. Pełnią jednak inną rolę niż mężczyźni, o czym może powiedzieć każda przyszła mama.
Zobacz także „Dzisiejszy podręcznik rozwiązywania trudności biblijnych”, str. 191–193, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak kobieta została stworzona „na podobieństwo” mężczyzny i jako jego równa.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 2:19 Adam musiał obejrzeć wszystkie zwierzęta?
Odp.: W Księdze Rodzaju 1:26 Bóg dał Adamowi władzę nad wszystkimi zwierzętami, a w Księdze Rodzaju 2:19 Bóg chciał zobaczyć, jak Adam nazwie zwierzęta.
Oprócz tego mógł istnieć bardziej subtelny powód. Przed stworzeniem Ewy Bóg dostrzegł, jak ważne jest uzupełnienie tego, czego brakowało Adamowi, ale sam Adam tego nie rozumiał. W ten sposób Adam mógł dowiedzieć się trzech rzeczy o zwierzętach, istotnych dla jego obecnej sytuacji.
Rodzina:
a) Pokazanie Adamowi, że wszystkie wyższe zwierzęta mają samce i samice, uświadomiło mu, w jaki sposób Bóg uczynił je kompletnymi i zdolnymi do rozmnażania swojego gatunku.
b) Adam mógł spojrzeć na wszystkie stworzenia i dostrzec, że nie ma żadnego podobnego do niego.
c) Adam mógł dostrzec, że on sam również potrzebuje drugiej osoby, aby stać się kompletnym.
Nawiasem mówiąc, uczenie dzieci o rozmnażaniu się roślin i zwierząt jest dobrym sposobem na przekazanie im wiedzy o tym, jak Bóg ustanowił sposób powstawania dzieci.
Społeczność:
a) Nawet psy i jelenie żyją w społecznościach.
b) Adam dostrzegł, że w swojej społeczności nie ma nikogo podobnego do niego, z kim mógłby dzielić swoje życie, a ludzie potrzebują towarzystwa innych ludzi.
Przywództwo:
a) Ponieważ Bóg dał Adamowi władzę nad ziemią, Adam musiał poznać zwierzęta, które na niej żyły.
b) Ponieważ Adam sprawował panowanie, Bóg uhonorował go, pozwalając mu nadawać imiona zwierzętom. Filon z Aleksandrii wspomniał o tym w dziele „Dzieła Filona”, str. 882.
Pytanie: Jakie dowody z wczesnych pism mormonów, zawarte w Księdze Rodzaju 2:19–3:19, wskazują, że mormoni wierzyli w szaloną doktrynę, zgodnie z którą Adam był Bogiem?
Odp.: Oto cytaty z mormońskiego „Journal of Discourses”, a po nich dwanaście innych pism jako dowody.
a. „Journal of Discourses”, tom 1, str. 50. (Kazanie Brighama Younga) „Słuchajcie więc, mieszkańcy ziemi, Żydzi i poganie, święci i grzesznicy! Kiedy nasz ojciec Adam przybył do ogrodu Edenu, przybył tam w ciele niebiańskim i przyprowadził ze sobą Ewę, jedną ze swoich żon. Pomógł stworzyć i zorganizować ten świat. On jest Michałem, Archaniołem, Przedwiecznym! O którym święci mężowie pisali i mówili- On jest naszym Ojcem i naszym Bogiem oraz jedynym Bogiem, z którym mamy do czynienia. Każdy człowiek na ziemi, wyznający chrześcijaństwo lub nie, musi to usłyszeć i prędzej czy później się o tym dowie”. (kursywa i małe litery są w oryginale)
b. „Journal of Discourses”, tom 1, str. 51. (to samo kazanie) „Jezus, nasz starszy brat, został zrodzony w ciele przez tę samą Istotę, która była w Ogrodzie Edenu i która jest naszym Ojcem w Niebie”.
Należy zauważyć, że mormoni często odpowiadają, iż jest to błąd drukarski. Warto zauważyć, że tomy wielkiego chrześcijańskiego kaznodziei Charlesa H. Spurgeona zostały opublikowane mniej więcej w tym samym czasie i w dziełach Spurgeona nie ma żadnych błędów drukarskich sugerujących, że jakaś istota stworzona jest Bogiem. Poniżej przedstawiono dowody potwierdzające, że prorok mormonów rzeczywiście to powiedział.
1. Dziennik Wilforda Woodruffa z dnia 19 lutego 1854 r. (Zobacz w bibliotece BYU)
2. „Deseret Evening News”, 14 czerwca 1873 r.
3. Deseret Evening News, 18 czerwca 1873 r.
4. Dziennik Hosea Stouta: „On the Frontier”, tom 2, str. 438.
5. „The Millennial Star”, tom 16, str. 543.
6. „The Millennial Star”, tom 15, str. 769–770. Półtora roku później.
7. Dziennik Johna Nuttalla, tom 1, str. 18–21.
8. Dziennik Abrahama H. Cannona, tom 11, str. 39 (nauczał przez 50 lat)
9. „Sacred Hymns and Spiritual Songs for the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints” (Święte hymny i pieśni duchowe dla Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich), 1856 r., str. 375
10. „Kobiety w świecie mormonów”, str. 179
11. „Journal of Discourses”, tom 4, str. 1 (prezydent Heber C. Kimball przemawia 29 czerwca 1856 r.)
„…i wiem również, że jeśli nie jesteśmy zjednoczeni z bratem Brighamem, naszym przywódcą, nie jesteśmy zjednoczeni z Chrystusem. Tak, wiem to, a moje uczucia są i zawsze były po stronie brata Brighama. Z własnego doświadczenia nauczyłem się, że istnieje tylko jeden Bóg, który dotyczy tego ludu, i jest to Bóg, który dotyczy tej ziemi- , pierwszego człowieka. Ten pierwszy człowiek posłał swojego Syna, aby odkupił świat, aby odkupił swoich braci”.
12. Na koniec książka wydana znacznie później:
Pozycja Adama w pismach świętych i teologii Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich: „Utożsamienie Adama z Bogiem Ojcem przez prezydenta Brighama Younga jest faktem niepodważalnym”. str. 58
Pytanie: Jak w Rdz 2:20 Adam mógł nadać imiona wszystkim zwierzętom, chyba że zakazanym owocem był komputer Apple Macintosh?
Odp.: Ktoś kiedyś żartobliwie zauważył, że skoro Adam musiał w ciągu 24 godzin szóstego dnia nadać imiona wszystkim gatunkom zwierząt (w tym 1,5 miliona robaków i owadów), nic dziwnego, że mylimy zakazany owoc z firmą Apple, dyskami twardymi i wszystkim innym!
Z drugiej strony Paul S. Taylor słusznie zauważył, że wyrażenie „nadał imiona wszystkim zwierzętom hodowlanym, ptakom powietrznym i wszystkim zwierzętom polnym” z Księgi Rodzaju 2:20 niekoniecznie oznacza nazwanie każdego gatunku na ziemi. Mogło to po prostu oznaczać nazwanie rodzajów i rodzin zwierząt znajdujących się w bezpośrednim otoczeniu Adama.
Dla miłośników ciekawostek: na Ziemi żyje około 26 000 gatunków kręgowców lądowych i ptaków, a znanych jest 9 500 gatunków skamieniałości. (Spośród gatunków skamieniałości prawie połowa to gady, a 1 000 to ptaki).
Istnieje około 5 600 żyjących rodzajów zwierząt lądowych, w tym 1 900 rodzajów ptaków. Istnieje około 6 500 rodzajów znanych skamieniałości zwierząt lądowych, w tym prawie 1 000 rodzajów ptaków i 1 500 rodzajów gadów.
P: Czy w Rdz 2:21-23 Adam był zarówno mężczyzną, jak i kobietą przed stworzeniem Ewy?
Odp.: Nic w Piśmie Świętym na to nie wskazuje. Księga Rodzaju 3:16 mówi, że mąż będzie głową żony. Ponieważ miało to miejsce po upadku, to, na ile Adam był „mężczyzną” przed pojawieniem się Ewy, nie ma żadnego znaczenia. Jednak w odniesieniu do ogólnej władzy w Kościele Paweł w 1 Liście do Tymoteusza 2:13 uznaje za istotne, że Adam został ukształtowany przed Ewą. Argument Pawła byłby mylący, gdyby Adam był zarówno mężczyzną, jak i kobietą.
P: Czy opis stworzenia Ewy z żebra, zawarty w Rdz 2,21-23, został zaczerpnięty z sumeryjskiego poematu o Dilmun?
Odp.: Nie. Najpierw kilka informacji ogólnych, następnie odpowiedź, a na koniec dwie lekcje, jakie możemy wyciągnąć z tej odpowiedzi na temat tego, w jaki sposób Bóg natchnął Biblię.
B1. Samuel Noah Kramer w książce „The Sumerians” (University of Chicago, 1963) wspomina, że sumeryjskie słowo oznaczające żebro, „ti”, oznacza również „ożywiać”, a w poemacie „Dilmun” Nin-ti była zarówno „panią żebra”, jak i „panią, która ożywia”, która uleczyła chore żebro boga Enki.
B2. Jest to gra słów w języku sumeryjskim, ale nie w hebrajskim, co sprawia, że to podobieństwo jest dość uderzające.
B3. Poza porównaniem „pani, która uzdrowiła żebro” z „Ewą, która pochodziła z żebra Adama” w Księdze Rodzaju nie ma żadnych innych podobieństw między tymi dwiema opowieściami. Opis sumeryjskiej narracji można znaleźć w książkach *The Sumerians*, str. 148–149, lub *Hard Sayings of the Bible*, str. 94–95.
B4. Tabliczki z poematu o Dilmun pochodzą z 2400 r. p.n.e. lub później. Niezależnie od tego, nadal są one starsze od Abrahama, który opuścił Ur przed 2050 r. p.n.e.
B5. Opowieść ta mogła być dobrze znana w starożytności.
Odpowiedź składa się z czterech punktów.
A1. Jest to tylko jeden z wielu przykładów podobnych relacji dotyczących wydarzeń wspomnianych w Księdze Rodzaju. Innym przykładem jest ponad 200 opowieści o potopie pochodzących od różnych ludów na całym świecie.
A2. Gra słów dotycząca żebra może wskazywać, że inne wczesne kultury zachowały przynajmniej niepełną wiedzę na temat stworzenia ludzkości.
A3. Co więcej, inne fragmenty 1. rozdziału Księgi Rodzaju wydają się być niemal celowo napisane tak, by kontrastować z relacjami sumeryjskimi, akadyjskimi i innymi. W tych innych relacjach bogowie kłócą się; w Księdze Rodzaju Jedyny Bóg spokojnie tworzy. Inne relacje przedstawiają bohatera walczącego z chaosem. Księga Rodzaju przedstawia Boga przemierzającego „otchłań/wody” oraz wydającego rozkazy i nakazy.
A4. Niektóre podobieństwa szczegółów między Księgą Rodzaju a poematem o Dilmunie oraz innymi starożytnymi dziełami mogą wskazywać na wspólną wiedzę o niektórych wydarzeniach. Nie da się jednak utrzymać tezy, że jedno zostało skopiowane z drugiego, nie tylko dlatego, że wspólnych szczegółów jest niewiele, ale także dlatego, że prawie nie ma podobieństw w znaczeniu kryjącym się za tymi szczegółami.
Wnioski płynące z odpowiedzi:
L1. Księga Rodzaju nie powstała w próżni. Bóg nie tylko objawia nam prawdę, ale objawia prawdę ponadczasową, a jednocześnie w praktyczny sposób, dostosowany do danej epoki i kultury. Jednym z powodów (choć nie głównym), dla których Bóg mógł dać Księgę Rodzaju, było skorygowanie błędnych poglądów na temat pochodzenia człowieka, jakie panowały wśród ludzi, przy jednoczesnym uznaniu niektórych prawidłowych elementów, które przetrwały.
L2. Bóg posługuje się kulturą. Bóg wykorzystuje nawet złe uczynki ludzi dla swojej chwały (Rdz 50,20). Jak moglibyśmy w ogóle próbować zabronić Bogu, by posługiwał się również kulturą tak, jak On tego pragnie? Mojżesz był człowiekiem wykształconym i być może zapoznał się z tą historią, a Bóg wykorzystał to, że Mojżesz ją przeczytał, by pokazać mu, co jest prawdą, a co nie.
L3. Co najważniejsze, nie należy rozumieć stwierdzenia „Pismo Święte jest nieomylne” w ten sposób, że Biblia musiała być dyktowana w sposób mechaniczny. 2 List Piotra 1:21 mówi, że proroctwo polegało na tym, że ludzie przemawiali pod natchnieniem Ducha Świętego. Zatem fakt, że różne części Biblii w oczywisty sposób odzwierciedlają różne ludzkie style pisania, nie wyklucza boskiego autorstwa. Pokazuje to jedynie, że Bóg posługiwał się różnymi stylami pisarskimi poszczególnych osób, tak jak uznał to za stosowne.
Pytanie: Kim jest Lilith w tym fragmencie z Rdz 2,22?
Odp.: Imię Lilith nie pojawia się ani razu w Biblii. W średniowieczu krążyła bajka o kobiecie imieniem Lilith, która była pierwszą żoną Adama. Odmówiła ona podporządkowania się Adamowi, a Bóg stworzył wówczas Ewę. Lilith, zgodnie z mitem, została przemieniona w demona zabijającego noworodki.
W mitologii sumeryjskiej Lilith była również wampirem, jak podaje książka „The Sumerians” (str. 198, 258). W publikacji „Civilizations of the Ancient Near East” (str. 1890) wspomniano, że osoby niezamężne, które zmarły, stawały się szczególną klasą demonów zwanych Lilu (mężczyźni) i Lilitu (kobiety). Prosiły one żyjących o rękę, obiecując im bogactwo, ale jeśli żyjąca osoba wyraziła zgodę, umierała przedwcześnie.
W żadnym z rękopisów biblijnych, zarówno żydowskich, jak i chrześcijańskich, nie ma o Lilith ani śladu więcej niż o Kaczorze Donaldzie.
Pytanie: Jak w Rdz 2,22 Bóg mógł stworzyć Ewę z żebra?
Odp.: Tak, jak tylko Wszechmogący Bóg zechciał. Jeśli Bóg musiał użyć żebra, a jeśli uważasz, że musiał wyjąć całe żebro, to przypuszczam, że mógłbyś dojść do wniosku, iż Ewa każdego ranka liczyłaby wszystkie żebra Adama!
Mówiąc poważnie, Bóg mógł nie wykorzystać całego żebra; wystarczyłaby jedna komórka.
W książce „735 Baffling Bible Questions Answered” (str. 23) dodano, że gdyby Bóg stworzył ją z gliny, można by argumentować, że kobiety są z natury inne (a być może gorsze od mężczyzn). Jednak ponieważ Ewa została stworzona z żebra, miała taką samą tożsamość jak mężczyzna.
Pytanie: Czy zgodnie z Rdz 2,22–23 mężczyźni powinni mieć o jedno żebro mniej niż kobiety?
Odp.: Nie. Jeśli mężczyźnie odcięto rękę, to jego przyszłe dzieci i wnuki nie rodzą się z brakiem jednej ręki. Podobnie, jeśli pobierze się kilka komórek z żebra danej osoby, zarówno rodzice, jak i ich dzieci nadal będą mieli taką samą liczbę żeber.
Tertulian, piszący w latach 198–220 n.e., interpretuje to jako „pożyczenie żebra” przez Boga w dziele „O zachęcie do czystości”, rozdz. 5, str. 53. Dodaje również, że Bóg mógłby pożyczyć więcej żeber dla większej liczby żon, ale postanowił tego nie robić, dając w ten sposób przykład, że normą była monogamia, a nie poligamia.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 2:25 mężczyzna i kobieta zostali pierwotnie stworzeni nadzy i czy mieli nosić ubrania?
Odp.: Tak, zostali stworzeni nadzy i nie odczuwali wstydu. Jednak po upadku Bóg ich ubrał i od tamtej pory nosimy ubrania.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 3:1-24 fakt, że Bóg stworzył ludzi tak, by ostatecznie byli wyżsi rangą od aniołów, mógł być jednym z czynników, które skłoniły szatana do upadku?
Odp.: Pismo Święte nie daje jednoznacznej odpowiedzi, ale z pewnością jest to możliwe.
P: Czy w Księdze Rodzaju 3:1-24 Adam i Ewa mieli białą, czarną, brązową, żółtą czy czerwoną karnację?
Odp.: Biblia milczy na ten temat. Ponieważ Adam i Ewa byli przodkami nas wszystkich, nie ma to znaczenia. Wszyscy jesteśmy w równym stopniu potomkami Adama i Ewy. Być może Bóg celowo nie chciał tego ujawniać, aby nikt nie twierdził, że Bóg wskazał, iż jakaś rasa jest bliższa lub dalsza od Adama i Ewy.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 3 Bóg pozwolił, by Adam i Ewa ulegli pokusie?
Odp.: Biblia tego nie wyjaśnia. Możemy jednak przypuszczać, że Bóg nie chciał po prostu ludzi, którzy Go kochają, ale takich, którym dano wybór, a mimo to zdecydowali się kochać Boga.
P: Jeśli w 3 rozdziale Księgi Rodzaju to Ewa wprowadziła grzech pierworodny, to w jaki sposób szatan popełnił grzech pychy przeciwko Bogu? Czy coś mi tu umyka?
Odp.: Szatan zgrzeszył i upadł przed Adamem i Ewą. Jednak grzech Ewy i Adama wprowadził grzeszną naturę do rodzaju ludzkiego.
P: Mam pytanie dotyczące 3 rozdziału Księgi Rodzaju, na które nie udało mi się znaleźć odpowiedzi. W Biblii jest napisane, że Bóg stworzył człowieka. Bóg nakazał człowiekowi, by nie jadł zakazanego owocu – owocu z drzewa poznania dobra i zła – ponieważ ten owoc otworzy mu oczy i uświadomi mu, co jest dobre, a co złe. Człowiek zjadł zakazany owoc i uległ przemianie. Człowiek dostrzega teraz, że nagość jest czymś złym. Jak to możliwe, że nieposłuszeństwo wobec Boga jest grzechem, skoro w chwili zjedzenia zakazanego owocu człowiek nie miał jeszcze wiedzy o tym, co jest dobre, a co złe?
O: Z przyjemnością odpowiem na twoje pytanie. Pozwól mi rozpocząć odpowiedź od zadania pytania: skąd od czasu upadku człowiek wie, co jest dobre, a co złe? Wiemy to bezpośrednio dzięki temu, co Bóg nam objawił na temat dobra i zła, a każdy ma ogólne pojęcie dzięki sumieniu, które nosi w sobie. (Oczywiście człowiek może jednak stępić swoje sumienie.)
Po upadku zarówno Adam, jak i Ewa mieli sumienie, poczucie winy z powodu popełnienia zła poprzez nieposłuszeństwo, a oni sami oraz ich potomkowie mieli grzeszną naturę. Skutki upadku były głębokie.
Przed upadkiem nie mieli niczego z tego i nie znali różnicy między dobrem a złem. Ich natura była dobra, a cokolwiek robili, było słuszne – niemal zawsze. Nie mieli żadnych przykazań, o których nieposłuszeństwo musieliby się martwić, z wyjątkiem jednego: nie jedzcie z zakazanego drzewa poznania dobra i zła. Ich wybór, czy zjeść, czy nie, nie dotyczył tego, co jest dobre, a co złe, ponieważ nie wiedzieli, czym one są. Ich wybór sprowadzał się po prostu do tego, czy będą posłuszni Bogu, czy nie.
Czasami dzisiaj ludzie mogą mieć dziwne wyobrażenia na temat dobra i zła, na przykład muzułmańscy ojcowie uważający, że słuszne jest zabicie swoich córek, ponieważ wierzą, że przyniosły one hańbę rodzinie, między innymi poprzez takie działania, jak poślubienie kogoś, kogo ojciec nie akceptował. Nawet chrześcijanie czasami zbytnio skupiają się na pytaniu: „czy Biblia na to pozwala?”. Ważniejsze od pytania „czy to jest dobre, czy złe” jest pytanie „czy Bóg chce, abym to zrobił” lub „czy to podoba się Bogu”. Odpowiedź będzie w rzeczywistości taka sama jak na pytanie „czy to jest dobre, czy złe”, ale nie powinno chodzić o to, by robić rzeczy wyłącznie po to, by uspokoić nasze sumienie lub przestrzegać szeregu zasad, ale o to, by podobać się Bogu.
Krótka odpowiedź na twoje pytanie brzmi więc: Adam i Ewa nie zgrzeszyli, wybierając zło zamiast dobra, ponieważ nie wiedzieli, czym jest zło, a czym dobro. Zgrzeszyli, znając proste przykazanie, jakie dał im Bóg, i decydując się na nieposłuszeństwo wobec Niego.
Pytanie: Czy w 3 rozdziale Księgi Rodzaju była to niesprawiedliwa próba, skoro Adam i Ewa nie mieli jeszcze wiedzy o dobru i złu, jak twierdzi ateista (Capella)?
O: Nie. Czy nakazanie komuś, by nie zażywał nielegalnych narkotyków, takich jak kokaina, zanim w ogóle miał okazję ich spróbować, jest niesprawiedliwym sprawdzianem? Oczywiście, że nie. Podobnie nie było niesprawiedliwe, że otrzymali ten zakaz, nie doświadczywszy jeszcze zła i poczucia winy. Chociaż można by argumentować, że w tamtym momencie nie wiedzieli wszystkiego o dobru i złu, to jednak wiedzieli, że ich Stwórca nakazał im, by nie jedli z tego drzewa, a sama ta wiedza wystarczyła, by uczynić ten sprawdzian sprawiedliwym.
Dzisiaj nie znamy wszystkich powodów, dla których Bóg zabrania nam czegoś robić, ale jeśli Bóg nakazał nam tego nie robić, wiemy wszystko, co musimy wiedzieć, aby być Mu posłusznymi.
Pytanie: Co dokładnie było złego w zjedzeniu owocu z tego drzewa, o czym mowa w 3 rozdziale Księgi Rodzaju?
Odp.: Nie chodziło o to, że konkretny owoc był zły; być może mogliby zjeść z tego drzewa później. Jak napisał Teofil, biskup Antiochii (168–181/188 r. n.e.) w swoim liście „Teofil do Autolika”, tom 2, rozdz. 25, str. 104: „Nie było to bowiem drzewo, jak niektórzy sądzą, ale nieposłuszeństwo, w którym tkwiła śmierć”. Ojcowie przednicejscy, tom 2, str. 104. Niektórzy dostrzegają również w wyrażeniu „być jak Bóg, znając dobro i zło” pragnienie przywłaszczenia sobie boskiej prerogatywy definiowania dobra i zła.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 3 ta próba przypominała sytuację, w której rodzice umieścili w salonie baterię o napięciu 40 000 woltów i powiedzieli dziecku, żeby jej nie dotykało?
Odp.: Nie, niebezpieczeństwo tkwiło w ich nieposłuszeństwie, a nie w drzewie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.
1. W przeciwieństwie do niebezpiecznej baterii to nie drzewo było śmiertelne. To nieposłuszeństwo wobec Boga było śmiertelne i spowodowało, że tego dnia umarli duchowo, a później – fizycznie.
2. Adam i Ewa nie byli niemowlętami. Potrafili rozumować tak jak dorośli, byli w pełni świadomi tego, co robią, oraz tego, jakie konsekwencje zapowiedział Bóg.
3. Wszystkie potrzeby Adama i Ewy były zaspokojone i nie mieli oni żadnej możliwości, by nie posłuchać Boga, poza zjedzeniem owocu z drzewa. Czy nam się to podoba, czy nie, Bóg daje ludziom wybór, czy chcą Mu służyć, czy nie. Niektórzy mogą pomyśleć: „Bóg nie powinien był tego robić, Bóg powinien był uczynić nas wszystkich robotami niezdolnymi do nieposłuszeństwa”. Niezależnie od tego, co ludzie myślą, Bóg może czynić, co zechce, i postanowił dać każdemu wolną wolę, by mógł Mu się sprzeciwić oraz ponosić konsekwencje swojego posłuszeństwa lub nieposłuszeństwa.
4. Owoc ten i tak zostałby w końcu zjedzony. Teofil, biskup Antiochii (168–181/188 r. n.e.), nauczał, że gdyby Adam i Ewa nie zgrzeszyli, dojrzeli by, stali się doskonali i wstąpili do nieba, ciesząc się nieśmiertelnością. Ludzkość miała naturę pośrednią – nie była ani całkowicie śmiertelna, ani całkowicie nieśmiertelna – albo też Raj znajdował się pomiędzy ziemią a niebem. Teofil do Autolika, księga 2, rozdz. 22, str. 24, str. 104
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 3 powinniśmy być dumni z tego, że Ewa zjadła jabłko, jak twierdzi Laura Schlesinger?
Odp.: Nie. Dr Laura ma rację w wielu sprawach, ale w tej kwestii się myli. Oto, co powiedziała w magazynie „Modern Maturity” z września–października 1999 r., str. 67:
„Jestem bardzo dumna, że zjadła owoc z drzewa wiedzy. Gdyby tego nie zrobiła, nadal bylibyśmy zwierzętami w Ogrodzie. Bóg nie umieścił tam tego drzewa tylko po to, by dawało cień. Tym krokiem staliśmy się ludźmi”.
Po pierwsze, drzewo to nie było po prostu drzewem wiedzy, ale drzewem wiedzy o dobru i złu. Schlesinger ma rację, twierdząc, że ludzie nie byli już tacy sami. Wszystkie morderstwa, wojny, uciski i moralna nieodpowiedzialność, których dopuścili się ludzie, miały miejsce dopiero po tym wydarzeniu. Jednak w Niebie ludzie nadal będą ludźmi, choć już nie będą grzeszyć. Nie jest niemożliwe, by być w pełni człowiekiem i nie grzeszyć, tak jak Adam i Ewa przed zjedzeniem owocu, i tak jak Jezus Chrystus.
W dalszej części wywiadu, kiedy dr Laura stwierdziła, że Adam postąpił źle, próbując obarczyć winą Ewę, Schlesinger miał rację, ponieważ Księga Rodzaju 3:6 mówi, że Adam był z Ewą, kiedy ona zjadła owoc.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 3 owoc z drzewa był metaforą bezprawnego duchowego zjednoczenia seksualnego między Ewą a szatanem, jak naucza wielebny Moon z Kościoła Zjednoczenia (Moonies) w „Boskiej zasadzie” (wydanie piąte, 1977 r., str. 75–79)?
Odp.: Nie było żadnej metafory seksualnej związanej z drzewem, owocem ani szatanem. Gdyby wielebny Moon miał rację, to:
Czym były wszystkie inne drzewa, z których wolno było jeść?
Ewa zignorowała Szatana, gdy zjadła owoc z drzewa
W Księdze Rodzaju 3:13 Ewa, próbując zrzucić całą winę na węża, powiedziała jedynie, że wąż ją zwiódł. Nigdy nie powiedziała, że wąż coś jej zrobił.
Zobacz także poprzednie pytanie.
P: Czy w Księdze Rodzaju 3 istnieją w innych kulturach podobne opowieści o pierwszych ludziach w ogrodzie, którzy zjedli zakazany owoc?
Odp.: Tak. Oto co najmniej trzy przykłady.
Lud S’gaw Karen ze wschodniej Birmy: wszechmocny, wszechwiedzący Bóg o imieniu Y’wa stworzył wszystko. Stworzył dwoje ludzi, mężczyznę o imieniu Thanai i kobietę o imieniu Eeu, i umieścił ich w ogrodzie z siedmioma rodzajami drzew owocowych. Jednego rodzaju owoców nie mogli jednak jeść. Zły Mu-kaw-lee oszukał tę parę, mówiąc im, że zyskają cudowne moce i wstąpią do Nieba. Mu-kaw-lee namówił ich, by zjedli owoc z drzewa próby. Zjedli go i stali się podatni na choroby, starzenie się i śmierć.
Don Richardson rozważa możliwość, że mogło to wynikać z wpływów nestoriańskich lub rzymskokatolickich, i dochodzi do wniosku, że tak nie było, ponieważ nie znalazł on żadnej koncepcji wcielenia ani zbawiciela umierającego za człowieka i zmartwychwstającego.
Santal z północno-wschodnich Indii: Wierzyli w „Thakur Jiu” (Thakur = prawdziwy, Jiu = Bóg), który stworzył pierwszą parę – mężczyznę imieniem Haram i kobietę imieniem Ayo – i umieścił ich w Hihiri Pipiri, położonym na zachód od Indii. Zła Lita skusiła ich, by uwarzyli piwo ryżowe i wylali jego część na ziemię jako ofiarę dla szatana. Zrobili to, a resztą piwa się upili. Kiedy się obudzili, zdali sobie sprawę, że są nadzy, i poczuli wstyd. Później mieli siedmiu synów i siedem córek. Ich potomkowie popadli w zepsucie, więc Thakur Jiu ukrył „świętą parę” na górze Harata (= Ararat?) i zniszczył resztę w potopie. W końcu ich przodkowie wędrowali (na wschód) od lasu do lasu, aż dotarli do wysokich gór, które zablokowały im drogę. W końcu udało im się przedrzeć (być może przez Przełęcz Khyber) i dotarli do swojej ojczyzny w pobliżu Kalkuty.
Sumeryjczycy: Sumeryjczycy wierzyli, że pochodzą z raju, który nazywali Dilmun. Nie ma jednak zbyt wielu innych podobieństw do Ogrodu Edenu. Dilmun było miejscem, w którym przebywali wszyscy bogowie, a także Ziusudra – człowiek, który osiągnął nieśmiertelność. Poemat o Dilmun pochodzi z około 2400 r. p.n.e.
Pytanie: Skoro w 3 rozdziale Księgi Rodzaju Adam i Ewa byli doskonali, to w jaki sposób istoty doskonałe mogą popełniać niedoskonałe czyny, takie jak grzech?
Odp.: Niezależnie od tego, jak ktoś definiuje „doskonałość”, Biblia nigdy nie mówi, że Adam i Ewa byli doskonali. Nigdzie też nie jest napisane, że nie byli zdolni do grzechu. Biblia pokazuje jedynie, że byli bardzo dobrzy i byli „bezgrzeszni” w tym sensie, że nie zgrzeszyli. Nadal jednak byli zdolni do korzystania z wolnej woli i mogli dokonywać wyborów dotyczących grzechu.
Klemens Aleksandryjski w dziele „Stromata” (193–202 r. n.e.), księga 6, rozdział 12, str. 502, był jednym z pierwszych, którzy udzielili odpowiedzi na to pytanie. Stwierdził między innymi, że człowiek „nie był doskonały w momencie stworzenia, ale przystosowany do przyjęcia cnoty. … A skłonność jest dążeniem ku cnocie, a nie samą cnotą. Wszyscy zatem, jak już powiedziałem, są z natury stworzeni do nabywania cnoty”.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 3 doskonały Bóg stwarza wyłącznie doskonałe istoty, w jaki sposób Adam i Ewa mogli zgrzeszyć?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć punktów.
Tertulian odpowiedział na to pytanie już w latach 207/208 n.e. w dziele „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi”, księga 2, rozdziały 5–9. Obszerną odpowiedź Tertuliana można podsumować jego własnymi słowami: „Dlatego właściwe było, aby [człowiek], jako obraz i podobieństwo Boga, został ukształtowany z wolną wolą i panowaniem nad sobą; tak aby właśnie to – mianowicie wolność woli i samokontrola – mogło być uznane za obraz i podobieństwo Boga w nim”. Innymi słowy, dla doskonałego Boga właściwe było stworzenie istot podobnych do Niego, obdarzonych wolną wolą.
Teofil, biskup Antiochii (168–181/188 r. n.e.), odpowiedział na powiązane pytanie, czy Adam i Ewa byli śmiertelni, czy nieśmiertelni, wykazując, że znajdowali się w trakcie rozwoju i mogli podążać w obu kierunkach. (Teofil do Autolykusa, księga 2, rozdz. 27, str. 105)
Nie roboty: Czy chcielibyście, aby doskonały Bóg był ograniczony do tworzenia robotów i nie był w stanie stworzyć ludzi obdarzonych wolną wolą? Bóg nie tworzy logicznych niemożliwości, a aby stworzyć ludzi, którzy dobrowolnie decydują się Go kochać i być Mu posłuszni, Bóg stworzył ich również zdolnymi do tego, by Go nie kochać i nie być Mu posłusznymi. Biblia nigdy nie mówi, że Adam i Ewa byli „doskonali” w tym sensie, że nigdy nie byli w stanie zgrzeszyć. Biblia mówi raczej, że byli „bardzo dobrzy” i „bezgrzeszni” w tym sensie, że nie zgrzeszyli.
Doskonałość Boga: W odniesieniu do ludzkości i demonów Biblia jasno pokazuje, że doskonałość Boga nie ogranicza Go w tworzeniu istot zdolnych do nieposłuszeństwa wobec Niego.
Czyja definicja? Jeśli czyjaś definicja doskonałego Boga zakłada, że nie jest On w stanie stworzyć ludzi posiadających moralną wolność wyboru, to na tej osobie spoczywa ciężar dowodu – musi ona znaleźć przynajmniej jeden werset potwierdzający tę opinię. W przeciwnym razie definicja ta nie pasuje do Boga Biblii. Podstawowe pytanie brzmi:
a) czy należy próbować narzucić swoją definicję „boskiej doskonałości” Bogu z Biblii, czy też
b) pozwolić Bogu, by sam w Biblii opowiedział o tym, jak jest doskonały i jak postanowił stworzyć świat.
Jeśli chodzi o to, dlaczego Bóg zdecydował się „zadać sobie trud” stworzenia Adama i Ewy, wiedząc, że zgrzeszą, zapoznaj się z omówieniem Księgi Rodzaju 1.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 3,1 i 2 Kor 11,3 Adam i Ewa zostali kuszeni przez szatana w postaci węża, a nie w postaci czegoś innego, na przykład lwa lub króliczka?
Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możemy spekulować. Duże zwierzęta mogłyby budzić strach i skłaniać ludzi do zachowania czujności. Małe zwierzęta mogłyby zostać zignorowane jako nieistotne. Wąż mógłby sugerować, że „przebiegłość” jest w porządku. Aby wielu ludzi w społeczeństwie popełniło grzech masowo, najpierw trzeba ich przekonać, że grzech nie jest czymś złym.
Niektórzy postrzegają węża jako symbol inteligencji pozbawionej sumienia. Wąż zadziwia tym, jak przebiegle czeka na swoją ofiarę i podkrada się do niej. W Ewangelii Mateusza 10:16 czytamy, że mamy być przebiegli jak węże i niewinni jak gołębie.
Pytanie: Jak w Rdz 3,1 niinteligentne, nieme zwierzę, jakim jest wąż, mogło skusić Adama i Ewę?
Odp.: Nie był to zwykły wąż. Szatan przybrał postać węża, a Szatan potrafił mówić i jest niezwykle inteligentny. Szatan jest również nazywany wężem w Objawieniu 12:9, 14, 15 oraz w Objawieniu 20:2. Istnieją dwa możliwe sposoby, w jakie Szatan mógł stać się wężem, a najprostsza interpretacja sugeruje, że oba są prawdziwe.
Przemiana fizyczna: Szatan albo sam przybrał, albo został przemieniony w fizyczną postać węża, który potrafił mówić.
Opętanie: Możliwe, że Szatan wszedł w istniejące zwierzę i przemawiał poprzez nie.
Niezależnie od tego, czy wąż, którego widziała Ewa, był samym Szatanem, czy tylko zwykłym wężem, Szatan „przemawiał zza” tej postaci, co sugeruje przebiegłe i podstępne podejście węża.
Pytanie: Jakie ogólne wnioski na temat grzechu możemy wyciągnąć z tego przykładu zawartego w Rdz 3,1-16?
Odp.: Możemy wyciągnąć wiele wniosków, ale oto tylko kilka z nich.
1. Grzech prowadzi do śmierci. Adam i Ewa nigdy by nie umarli, ale w dniu, w którym zgrzeszyli, zmierzali ku śmierci.
2. Grzech ma konsekwencje nawet po przebaczeniu. Bóg im przebaczył, ale i tak mieli umrzeć, a nie odzyskali daru drzewa życia (przynajmniej nie przed wydarzeniami opisanymi w Objawieniu 2:7; 22:2,14).
3. Pismo Święte nie wspomina, czy w ogóle widzieli śmierć, zanim Bóg zabił kilka zwierząt, by przyodziać ich w skóry. Grzechu nie dało się zakryć garścią liści, które odrosłyby w następnym roku. Można go było zakryć jedynie krwią zwierzęcia, które zginęło.
4. Mogli jeść owoce z niemal każdego drzewa w ogrodzie, ale uznali Boga za skąpego, że odmówił im dostępu do tego jednego drzewa. Po upadku Bóg okazał miłosierdzie, przebaczając im i odziewając ich w skóry zwierzęce, ale czekały ich trudności, ponieważ ziemia miała być dla nich odtąd skąpa.
5. Nawet konsekwencje ich grzechu były miłosierdziem ze strony Boga. Haddon Robinson wspomina, że ból wbija sztandar rzeczywistości w fortecę zbuntowanego serca.
6. Nawet po grzechu Bóg wciąż ma plan odkupienia. Nawet gdy popełnimy poważny błąd, obietnica z Listu do Rzymian 8:28 pozostaje prawdziwa. Nawet w tym mrocznym rozdziale Bóg zawarł obietnicę w Księdze Rodzaju 3:15.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 3:1,14, skoro wąż został przeklęty i skazany na pełzanie na brzuchu, oznacza to, że węże kiedyś miały nogi?
Odp.: Nie. Chociaż niektóre płazy (syreny) mają przednie kończyny, ale nie mają tylnych, nie o to tutaj chodzi. Chociaż Pismo Święte nie podaje szczegółów, szatan został przeklęty poprzez ograniczenie i poniżenie sposobu poruszania się. Szatan przybrał postać nikczemnego węża, a Bóg ukarał go klątwą, zgodnie z którą część cech węża pozostała w szatanie.
Kiedy ludzie grzeszą, potrzeba przebaczenia za zewnętrzny czyn stanowi jedynie część problemu. Natura grzechu jest często taka, że część grzechu przylgnęła do naszych serc w głębi, i potrzebujemy zarówno oczyszczenia, jak i przebaczenia.
Pytanie: Czy w Rdz 3,1; 14–15 wąż miał nogi przed klątwą, czy nie?
Odp.: Istnieją dwa główne poglądy.
Tak: Być może ten konkretny „wąż” w ogrodzie przypominał warana, który trzyma brzuch nad ziemią, a Bóg zmienił to stworzenie tak, by straciło wszelkie ślady nóg. Nie mogło ono po prostu przejść z postawy „podobnej do warana” do pełzania na brzuchu, jak krokodyl, ponieważ użycie powszechnego słowa „wąż” sugerowałoby brak nóg. W „Nelson Study Bible” na stronie 10 czytamy: „Tekst […] sugeruje, że wcześniej wąż miał inną budowę ciała”.
Nie: „New International Bible Commentary” (str. 117) przedstawia pogląd, że „Kara nałożona na węża (werset 14) nie może być rozumiana jako oznaczająca, że kiedyś posiadał on nogi. Raczej to, co kiedyś wydawało się naturalne i piękne, miało teraz stanowić wieczne przypomnienie tego, co kiedyś uczynił”. W „Expositor’s Bible Commentary”, tom 1, str. 55, czytamy: „Ta klątwa niekoniecznie sugeruje, że wąż wcześniej chodził na stopach i nogach, tak jak inne zwierzęta lądowe. Chodzi raczej o to, że przez resztę swojego życia, w wyniku klątwy, kiedy wąż będzie czołgał się na brzuchu, jak to robią węże, będzie «jadł proch». Nacisk kładziony jest na to, że wąż „będzie jadł proch”, co w innych miejscach oznacza „całkowitą klęskę” (por. Iz 65,25; Mi 7,17)”.
Niezależnie od tego chodzi jednak o to, że wąż, który był tak przebiegły („arum” w Księdze Rodzaju 3:1), jest teraz przeklęty („arur” w Księdze Rodzaju 3:14). Słowo „przeklęty” odnosi się do węża i ziemi, ale nie do mężczyzny ani kobiety.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 3,3-24 Adam i Ewa zostali ukarani surowiej niż wielu ludzi dzisiaj?
Odp.: Bóg nie ukarał ich tylko za sam czyn zerwania owocu; w końcu mogli zrywać owoce z innych drzew. Bóg ukarał ich za to, że nie mieli upadłej natury, a mimo to byli nieposłuszni Bogu.
Surowość ich kary wydaje się uzasadniona, gdy weźmiemy pod uwagę, że Bóg karze w oparciu o to, co ludzie wiedzą i do czego byli zdolni. W przeciwieństwie do współczesnych ludzi przebywali oni w bezpośredniej obecności Boga, a mimo to nie ufali, że Bóg wie, co jest dla nich najlepsze. W przeciwieństwie do współczesnych ludzi nie mieli grzesznej natury, która nieustannie skłaniałaby ich do grzechu.
P: Czy w Rdz 3,3-6 Adam i Ewa zjedli jabłko?
Odp.: Pismo Święte nigdzie nie wspomina, że zjedli jabłko. Był to zakazany owoc, owoc poznania dobra i zła, którego prawdopodobnie nie ma dziś na ziemi.
Niektórzy uważają, że pomylenie zakazanego owocu z jabłkiem w średniowieczu wynikało z tego, że łacińskie słowo oznaczające zło to „malum”, a łacińskie słowo oznaczające jabłoń to „malus”. Niezależnie od tego, jak ta idea się zrodziła, nie ma biblijnego uzasadnienia dla jej sedna, jakkolwiek by na to nie patrzeć. ;-)
P: Czy w Rdz 3,5-22 Adam symbolizuje ducha niebiańskiego, Ewa – duszę ziemską, a wąż – przywiązanie do świata ludzkiego, tak jak nauczają bahaiści w książce „Some Answered Questions” (str. 123)?
Odp.: Nie. Od wieków ludzie próbują nadawać duchowe znaczenia sprzeczne z dosłownym sensem Księgi Rodzaju. Adam jest bez wątpienia mężczyzną, a Ewa kobietą, a dodanie tej nieuzasadnionej interpretacji sprawia, że mężczyźni stają się wyższymi „duchami niebiańskimi”, a kobiety „duszyami ziemskimi”. Prawda jest natomiast taka, że mężczyźni i kobiety mają w oczach Boga równą i taką samą wartość (List do Galatów 3:28).
P: Jeśli w Rdz 3:5,22 napisano, że Adam i Ewa staliby się „jak bogowie”, gdyby zjedli owoc, to czy oznacza to, że istnieje więcej niż jeden Bóg, jak nauczają mormoni?
Odp.: Dopiero po tym wydarzeniu mieli oni uzyskać wiedzę o dobru i złu. Księga Rodzaju 3:5 mówi: „jak Bóg”. Słowo „bogowie” z końcówką „s” występuje wyłącznie w Biblii Króla Jakuba (KJV); w języku hebrajskim jest to „Elohim”, imię Boga. Zatem Księga Rodzaju 3:5 nie dowodzi żadnej rzeczywistej wielości.
P: Czy w Księdze Rodzaju 3:5, 22 ludzie mogliby wiedzieć wszystko, tak jak Bóg?
Odp.: Nie. Szatan nawet nie sugerował, że będą podobni do Boga pod każdym względem (w kwestii oddawania czci, wszechmocy, Trójcy Świętej itp.). Szatan obiecał raczej, że będą podobni do Boga w tym sensie, że poznają zarówno dobro, jak i zło. Oczywiście przed zjedzeniem owocu znali tylko dobro. Po zjedzeniu owocu poznali zarówno dobro, jak i zło. Tak więc, w sposób, którego Adam i Ewa mieli głęboko żałować, wąż miał rację. Podobną odpowiedź można znaleźć w książce „Trudne fragmenty Biblii”, str. 95–96.
Istnieje pięć innych fragmentów, które wspominają o poznaniu dobra i zła: Księga Powtórzonego Prawa 1:39; 2 Księga Samuela 14:17; 19:35; 1 Księga Królewska 3:9 oraz Księga Izajasza 7:15. Pokazują one, że to Bóg określa, co jest dobrem, a co złem, i być może szatan obiecał im „deklarację wolności”, w ramach której sami mieliby decydować, czym jest dobro, a czym zło. Ta „deklaracja niepodległości” w rzeczywistości uwięziła ich w potępieniu. Więcej na temat tego poglądu można znaleźć w książce „735 Baffling Bible Questions Answered”, str. 24–25.
Szatan składa podobną obietnicę również dzisiaj. W wielu odmianach hinduizmu celem nie jest nawiązanie relacji z Bogiem ani bycie „dobrym”. Celem jest raczej bycie „doświadczonym”, doświadczanie zarówno dobra, jak i zła. Czasami ludzie są zaskoczeni, gdy spotykają hinduskiego guru, który jest nieuczciwy i kogoś oszukuje. Być może guru ten nie postępuje wbrew swojej religii. Dla niektórych celem jest opanowanie zarówno dobra, jak i zła.
P: Dlaczego w Rdz 3,6 Ewa została ukarana za poszukiwanie mądrości poprzez zjedzenie owocu, skoro zdobycie mądrości uważa się za coś zawsze dobrego?
Odp.: Poszukiwanie mądrości nie jest dobre samo w sobie. Poszukiwanie mądrości u Boga jest dobre, ale mądrość zdobyta poprzez nieposłuszeństwo nie jest dobra. Chrześcijanie na ogół nie poznali i nie doświadczyli wszystkich odmian zła, ani też nie chcą tego robić.
Jak napisał Teofil, biskup Antiochii (168–181/188 r. n.e.), w swoim liście „Do Autolika”, tom 2, rozdział 25, str. 104: „Nie było to bowiem drzewo, jak sądzą niektórzy, lecz nieposłuszeństwo, w którym tkwiła śmierć. W owocu nie było bowiem nic innego, jak tylko wiedza; a wiedza jest dobra, gdy korzysta się z niej roztropnie. Adam jednak, będąc jeszcze niemowlęciem, nie był z tego powodu w stanie godnie przyjąć wiedzy”. Ojcowie przednicejscy, tom 2, str. 104.
Pytanie: W jaki sposób pokusy szatana skierowane do Ewy w Rdz 3,6 są podobne do pokus szatana skierowanych do Jezusa w Mt 4,1-11 i Łk 4,1-13?
Odp.: Chociaż nie są one identyczne, szatan często stosuje te same taktyki w kółko, a dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że nadal są one skuteczne.
Ewa dostrzegła, że zakazany owoc był
1. Dobry do jedzenia [apetyt fizyczny],
2. przyjemny dla oka [piękno, pożądliwość oczu],
3. pożądany, by zdobyć mądrość [otworzą się wam oczy i będziecie jak Bóg, znając dobro i zło] [boska moc po wykonaniu polecenia szatana].
Jezus, który pościł, był kuszony
1. zamianą kamieni w chleb [apetyt fizyczny],
2. rzucenie się z dachu świątyni [popisywanie się],
3. władzą nad wszystkimi królestwami ziemi [boską mocą pod rozkazem szatana].
1 List św. Jana 2:16 wymienia trzy rodzaje grzechów na świecie: pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pychę życia.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 3:8 Bóg jest wszędzie (Ps 139), to w jaki sposób Adam mógł znaleźć się z dala od Bożej obecności?
Odp.: Fakt, że Bóg jest wszędzie, nie uniemożliwia Mu bezpośredniej, lokalnej obecności w celu nawiązania relacji z nami. Jak wspomniano w książce „When Critics Ask” na str. 36, istnieje wiele innych przykładów objawiania się Boga w określonych miejscach poprzez różne rzeczy. Należą do nich trzej goście Abrama (Rdz 18:1-33), płonący krzew (Księga Wyjścia 3:2-22), gęsta chmura (Księga Wyjścia 19:9), góra Synaj (Księga Wyjścia 19:11-12), Arka Przymierza (1 Księga Królewska 8:11-13), opuszczenie świątyni (Księga Ezechiela 10:3-18) oraz przyjście Jezusa na ziemię.
Pytanie: Skoro w Rdz 3,8 Bóg jest wszędzie, to w jaki sposób Adam i Ewa mogli usłyszeć, jak Bóg przechadza się po ogrodzie?
Odp.: Bóg jest wszędzie i może zrobić wszystko; „wszystko” obejmuje również obecność w konkretnym miejscu. Mogło to być Trójjedynosne Boże, ale pierwsi chrześcijanie, tacy jak Teofil z Antiochii (168–181/188 r. n.e.) w swoim „Liście do Autolika”, tom 2, rozdział 22, str. 103, twierdzą, że był to Jezus Chrystus. Teologowie nazywają objawienia Chrystusa poprzedzające Jego narodziny z dziewicy chrystofaniami.
P: Skoro w Księdze Rodzaju 3:9,11 Bóg wie wszystko, dlaczego musiał pytać, gdzie jest Adam i co zrobił?
Odp.: Bóg rzeczywiście wie wszystko. Podobnie jak rodzic w stosunku do swoich dzieci, Bóg czasami zadaje pytania, na które zna już odpowiedzi, aby dać ludziom możliwość wyznania Mu swoich grzechów.
Wtedy Bóg zadał im cztery pytania:
1. Gdzie jesteś?
2. Kto wam to powiedział (skąd się tego dowiedzieliście)?
3. Czy zjadłeś (nie posłuchałeś)?
4. Co to za czyn popełniliście?
Pytania Boga delikatnie poprowadziły ich ku skrusze. Bóg wprawdzie przebaczył im z własnej woli, ale oni i tak ponieśli konsekwencje i nie odzyskali daru drzewa życia.
Dzisiaj Bóg zadaje ludziom te same cztery pytania!
1. Gdzie jesteś? Ludzie pogrążeni w grzechu często nie wiedzą, gdzie się znajdują, mimo że zarówno Bóg, jak i otaczający ich ludzie widzą, jak bardzo nieszczęśliwe czynią swoje życie. „Bo kiedyś i my byliśmy nierozumni, nieposłuszni, błądzący i zniewoleni przez wszelkiego rodzaju pragnienia i rozkosze – żyliśmy w złośliwości i zazdrości, będąc znienawidzeni i nienawidząc jedni drugich. Ale kiedy objawiła się dobroć Boga, naszego Zbawiciela, i Jego miłość do ludzkości” (Tytus 3:3-4a BSB).
2. Kto ci to powiedział (gdzie się tego nauczyłeś)? Dzisiejsi ludzie często wierzą w zbyt wiele fałszów zamiast w prawdę pochodzącą od Boga. „Obawiam się jednak, że tak jak Ewa dała się zwieść przebiegłości węża, tak wasze umysły mogą zostać sprowadzone z drogi waszej prostej i czystej oddania Chrystusowi. Gdyż jeśli ktoś przychodzi i głosi innego Jezusa niż Ten, którego my głosiliśmy, albo jeśli przyjmujecie innego ducha niż ten, którego otrzymaliście, albo inną ewangelię niż ta, którą przyjęliście, to bardzo łatwo to tolerujecie” (2 List do Koryntian 11:3-4 BSB)
3. Czy zjedliście (nie posłuchaliście)? Niezależnie od tego, czy jest to źródło zakazanej (i często kłamliwej) wiedzy, czy też zakazane doświadczenia, czy też serce skupione na rzeczach mniej ważnych, Duch Święty pyta: „Czy jesteście nieposłuszni?”.
4. Co uczyniłeś? Tragedie, które sami na siebie sprowadzamy (zarówno moralne, jak i fizyczne), zazwyczaj nie zdarzają się nagle, jak pęknięcie balonu, ale mają swoje podstawy w grzechu narastającym z biegiem czasu, niczym balon, z którego powoli uchodzi powietrze. List Jakuba 1:15 mówi, że gdy pożądanie poczęło, rodzi grzech; a grzech, gdy dojrzeje, rodzi śmierć. Chociaż osoba winna nie ma żadnego usprawiedliwienia, warto jednak spojrzeć wstecz i dostrzec, jakie wybory i postawy serca doprowadziły do tej katastrofy.
Również pierwsi pisarze chrześcijańscy postrzegali pytania Boga jako ujawniające im ich sytuację i wzywające ich do pokuty.
Teofil (biskup Antiochii w latach 168–181/188 n.e.) w swoim „Liście do Autolika”, tom 2, rozdział 26, str. 105, jako pierwszy poruszył tę kwestię. Powiedział: „A co do tego, że Bóg wezwał i zapytał: «Gdzie jesteś, Adamie?», uczynił to nie dlatego, że nie wiedział o tym, ale będąc cierpliwym, dał mu okazję do pokuty i wyznania grzechów”.
Tertulian w swoim dziele „Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi” (207/208 r. n.e.) odpowiada na to pytanie w następujący sposób: „…Bóg nie był ani niepewny co do popełnienia grzechu, ani nie wiedział, gdzie przebywa Adam. Z pewnością słuszne było wezwanie grzesznika, który ukrywał się przed świadomością swojego grzechu, i wyprowadzenie go przed oblicze Pana, nie tylko poprzez wywołanie go po imieniu, ale także poprzez cios wymierzony prosto w grzech, który w tej chwili popełnił. Nie należy bowiem odczytywać tego pytania w tonie czysto pytającym: «Gdzie jesteś, Adamie?», lecz głosem imponującym i poważnym, z nutą oskarżenia. O, Adamie, gdzie jesteś? – co oznacza tyle, co: nie ma cię już tutaj, jesteś w zatraceniu – tak więc głos ten jest wypowiedzią Tego, który jednocześnie gani i smuci się”. (Pięć ksiąg przeciwko Marcionowi, księga 2, rozdz. 26, s. 317). Tertulian odpowiada również na to pytanie (krócej) w dziele Przeciw Praksjasowi (ok. 213 r. n.e.), rozdz. 16, s. 612.
Adamantiusz (ok. 300 r. n.e.) twierdzi, że Bóg nie zapytał Adama „ponieważ chciał się czegoś dowiedzieć, ale raczej po to, by przypomnieć mu [Adamowi] o czymś”. „Dialog o prawdziwej wierze”, część pierwsza, strofa 17, str. 61.
Atanazy (331 r. n.e.) również odpowiedział, że Bóg pytał, wiedząc. Dodaje też, że jeśli ktoś uważa, iż Bóg nie zna odpowiedzi w momencie zadawania pytania, to już należy do manichejczyków. „Cztery traktaty przeciwko arianom”, traktat 3, rozdz. 28.50, s. 421
Pytanie: W Księdze Rodzaju 3:14-15 Pan Bóg przeklął węża, mówiąc: „Proch będziesz jadł przez wszystkie dni swojego życia”. Trudno mi to pogodzić z dowodami zoologicznymi wskazującymi, że węże są mięsożerne i żywią się żabami, ptakami itp. Nie próbuję twierdzić, że Bóg się myli; wierzę, że jest On nieomylny, ale czy mógłby Pan wyjaśnić, co ten werset faktycznie oznacza? Czy jest tu zamierzona metafora?
A: Przyjrzyjmy się najpierw wężom, a potem tej metaforze. W przeciwieństwie do robaków węże są mięsożerne i nie czerpią pożywienia z jedzenia prochu. Jednak większość węży pełza po ziemi; ich pożywieniem jest wyłącznie to, co spada na proch, i nie mogą uniknąć spożywania pewnej ilości ziemi wraz z pokarmem. Nie tylko ich pożywienie, ale całe życie węża jest niskie, otoczone tym, co brudne i nieistotne. Hebrajski rzeczownik „nacash” jest tu powszechnie używanym słowem oznaczającym węża, wywodzącym się od czasownika oznaczającego syczenie lub szeptanie. Ma on konotacje związane z szeptaną magią. Słowo to podkreśla zatem szeptanie węża, a Księga Rodzaju kładzie nacisk na pył, więc obraz ten brzmi: „kto raz był szeptaczem brudu, ten przez całe życie pozostanie szeptaczem brudu”.
W „New Geneva Study Bible” (str. 13) napisano, że proch może oznaczać „upokorzenie do granic możliwości”. W „NIV Study Bible” (str. 10) stwierdzono, że proch może być również symbolem śmierci.
Wąż, który skusił Adama i Ewę, nie był zwykłym wężem; był nim sam Szatan. Istnieją dwie możliwości: albo Szatan przybrał postać węża, albo wykorzystał ciało istniejącego węża. Chociaż Księga Rodzaju 3:14-15 może odnosić się do wszystkich węży lub do jednego płaza/jaszczurki/węża i wszystkich jego potomków, może również odnosić się do Szatana, który w jakiś sposób utknął w tej fizycznej postaci, skoro wówczas z niej skorzystał.
Najważniejszym akcentem w Księdze Rodzaju 3:14-15 jest wyrok wydany na Szatana. Tak jak wąż czołga się w niski, niegodny sposób, jedząc wyłącznie to, co brudne, tak i Szatan, który zdecydował się przybrać postać węża, nigdy nie uniknie czołgania się w pyle, spadając ze swojej dawnej wysokiej pozycji w niebie.
Widok węża pełzającego i jedzącego pył może służyć jako przypomnienie upadku.
W czasie Tysiąclecia, o którym mowa w Księdze Izajasza 65:25, wilk, baranek i inne zwierzęta ulegną przemianie i zostaną pobłogosławione, ale wąż nadal będzie „jadł pył”. Chociaż żadne zwierzę nie będzie wyrządzać krzywdy i na świętej górze Boga nie będzie drapieżników, wąż nadal będzie „jadł pył”. Objawienie 20:1-10 mówi nam, że wierzący będą królować z Chrystusem na ziemi przez 1000 lat, ale pod koniec tych 1000 lat szatan nadal będzie wychodził i „szeptał”, podburzając narody przeciwko Bogu.
Pytanie: Czy Rdz 3,15 oznacza, że Dziewica Maryja będzie bezgrzeszna, jak twierdzą niektórzy katolicy?
Odp.: Nie, z dwóch powodów.
Werset ten odnosi się do Ewy, a nie do Maryi. Oczywiście Ewa nie była bezgrzeszna, ale nie stanowi to problemu, ponieważ werset ten nigdy nie twierdzi, że była bezgrzeszna.
Nasieniem, czyli Jezusem, jest głównym tematem tego wersetu. Ani tutaj, ani nigdzie indziej w Biblii nie jest napisane, że matka Jezusa będzie bezgrzeszna. Co więcej, w prawie 4 200 stronach zachowanych pism chrześcijańskich sprzed soboru nicejskiego nie ma żadnej wzmianki o tym, że Maryja była bezgrzeszna.
P: Kim dokładnie są potomstwo szatana w Rdz 3:15?
Odp.: W Ewangelii św. Jana 8:41,44 Jezus wskazuje, że są to ci, którzy Go odrzucają.
P: Co jest ironicznego w słowach użytych w Rdz 3:15, 23-24?
Odp.: Jest to gra słów. Adam został umieszczony w ogrodzie, aby oddawał cześć (le’obdah) i był posłuszny (lesomrah), ale po upadku miał pracować (la’abod) i być odgrodzony (lismor) od drogi do drzewa życia.
Czasami te same okoliczności mogą być dla nas błogosławieństwem lub przekleństwem, w zależności od naszego posłuszeństwa Bogu.
P: Czy Rdz 3,16 należy przetłumaczyć jako „Pułapka zwiększyła twój ból i westchnienia”, czy też zgodnie z tradycyjnym tłumaczeniem: „Wielokrotnie pomnożę”?
Odp.: Hebrajskie spółgłoski są w obu przypadkach niemal identyczne. Samogłoski znacznie się różnią, ale znaki samogłoskowe dodano dopiero wiele lat po Chrystusie. Jedyna różnica w spółgłoskach polega na tym, że w tradycyjnym tłumaczeniu brakuje dwóch spółgłosek. Albo brakujące spółgłoski były błędem typograficznym, albo to drugie tłumaczenie jest poprawne.
Jeśli to drugie tłumaczenie („pułapka”) jest poprawne, to szatan byłby tą pułapką. Niezależnie od tego, posiadanie dzieci nie jest złem i pierwotnie było częścią Bożej woli względem nich (Rdz 1,28), a upadek tego nie zmienił.
P: Czy Księga Rodzaju 3:16 należy interpretować w ten sposób, że kobieta została przeklęta przez przytłaczające [seksualne] pragnienie wobec swojego męża? A może zamiast słowa „pragnienie” powinno być tu „zwracanie/kontrolowanie”?
Odp.: Chociaż samo słowo może oznaczać jedno i drugie, kontekst wskazuje na zwracanie, kontrolowanie lub panowanie. Spośród wszystkich 120 przypadków, w których w Starym Testamencie występują angielskie słowa „desire” (pożądanie), „desiring” (pragnący) i „desirous” (pożądliwy), to właśnie to konkretne hebrajskie słowo oznaczające pożądanie, teshuqah (Strong 8669), pojawia się tylko trzy razy: w Księdze Rodzaju 3:16, Księdze Rodzaju 4:7 oraz w Pieśni nad Pieśniami 7:10. W Pieśni nad Pieśniami 7:10 mowa jest o pragnieniu jednego wobec ukochanej, a w Księdze Rodzaju 4:7 Bóg ostrzega Kaina, że grzech pragnie go opanować.
Według Waltera Kaisera pisarze wczesnego Kościoła: Klemens Rzymski (96–98 r. n.e.), Ireneusz (182–188 r. n.e.), Tertulian (198–220 r. n.e.), Orygenes (225–254 r. n.e.), Epifaniusz, Hieronim oraz Filon z Aleksandrii, tłumaczyli to słowo jako „odwrócenie się”, a interpretacja „pożądania” była im obca. Zatem fragment ten oznacza, że kobiety odwróciłyby się od zaufania Bogu i zamiast tego zaufałyby swoim mężom. Kaiser wspomina, że Katherine C. Bushnell odkryła, iż po raz pierwszy słowo „pożądanie” w tym fragmencie użył włoski mnich dominikański o imieniu Pagnino. Chociaż Biblia Wycliffe’a została przetłumaczona wcześniej, niestety wszystkie inne angielskie Biblie, od wersji Coverdale’a po Biblię Króla Jakuba, odtąd tłumaczyły to jako „pożądanie”.
Pięć powodów wskazuje, że chodzi tu o odwrócenie się, kontrolowanie lub opanowanie, a nie o pożądanie seksualne:
1. Symetria między „pożądaniem męża” a „on będzie panował nad tobą”.
2. Bliskie podobieństwo znaczenia w Księdze Rodzaju 4:7
3. Gdyby chodziło o pożądanie seksualne, dlaczego nie wspomniano również o pożądaniu mężczyzn wobec kobiet?
4. Nowy Testament: żony mają być posłuszne mężom, a mężowie mają kochać swoje żony tak, jak Chrystus umiłował Kościół (Efezjan 5:22-33). 1 List do Tymoteusza 2:11-14 mówi nawet o tym, że kobiety nie powinny nauczać ani sprawować władzy nad mężczyznami, ponieważ to Ewa dała się zwieść.
5. Zło w historii: mężczyźni często panowali nad kobietami również w sposób wyzyskujący i niewłaściwy. Gdy umierał sumeryjski lub chiński cesarz, jego żony były czasami zabijane wraz z nim. Przed przybyciem Brytyjczyków, gdy umierał hinduski mężczyzna, jego żona była zazwyczaj palona żywcem podczas pogrzebu (zwanego suttee). Grecy nie cenili kobiet zbyt wiele wyżej niż Arabowie i muzułmanie: gdy ktoś otrzymuje kobietę, sługę lub bydło, powinien chwycić je za czoło i modlić się do Allaha. Ibn-i-Majah, tom 3, nr 1918, str. 157. Zgodnie z muzułmańskim prawem szariatu zeznanie kobiety ma wartość równą połowie zeznania mężczyzny, „z powodu niedoskonałości umysłu kobiety”. (Bukhari, tom 3, księga 48, rozdział 12, nr 826, str. 502)
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 3:16 kobieta miała odczuwać wielki ból podczas rodzenia, czy też posiadanie dzieci było błogosławieństwem, jak mówi Księga Rodzaju 1:28?
Odp.: Obie tezy są prawdziwe. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
Przed upadkiem Adama i Ewy posiadanie dzieci byłoby błogosławieństwem, nie wiążącym się z żadnym bólem fizycznym ani emocjonalnym.
Po upadku, jak mówi Księga Rodzaju 3:16, pojawił się ból fizyczny. Ponadto pojawił się ból spowodowany przez dzieci z powodu ich grzechu. W książce „735 Baffling Bible Questions Answered” (str. 25) stwierdza się, że najprawdopodobniej ból ten odnosi się do całego procesu wychowywania dzieci do dorosłości. Ból, jaki Ewa odczuwała podczas porodu Kaina i Abla, musiał być niewielki w porównaniu z bólem, jaki odczuła, dowiadując się, że Kain zamordował Abla.
Na marginesie warto zauważyć, że zwierzęta zazwyczaj nie odczuwają tak wielkiego bólu podczas rodzenia dzieci ze względu na stosunek wielkości głowy noworodka do miednicy matki.
Jednak błogosławieństwo to nie zostało całkowicie zniweczone. Dzieci nadal są błogosławieństwem od Pana (Psalm 127:3-5).
Pytanie: Dlaczego w Rdz 3:16 całą winę zrzucono na Ewę? (Tak twierdził pewien muzułmanin).
Odp.: Nie cała wina została przypisana Ewie. Chociaż to Ewa zjadła owoc jako pierwsza i to ona została ukarana, Adam również poniósł karę. Musiał ciężko pracować, aby wydobyć z ziemi to, co wcześniej przychodziło mu łatwo.
W teologii biblijnej nie ma żadnej wzmianki o tym, że Ewa stała się „głupsza”. Jednak skoro muzułmanin poruszył tę kwestię, to warto wspomnieć, że wczesny muzułmański teolog i historyk al-Tabari stwierdził, iż Ewa była pierwotnie inteligentna, ale Allah uczynił ją (a nie Adama) głupią po upadku Adama i Ewy. al-Tabari, tom 1, str. 280, 281. Ponadto Mahomet stwierdził w hadisach, że mocz chłopca jest czystszy niż mocz dziewczynki. Ibn-i-Majah, tom 1, nr 522, 525, 526, str. 284, 285, 286. Powodem tego jest: „On (Prorok) powiedział: «Zaprawdę, Wszechwładny Allah stworzył Adama, a Ewa (Hawwa’) została stworzona z jego małego żebra. Tak więc mocz chłopca powstał z wody i gliny, a mocz dziewczynki – z ciała i krwi»”. Należy zauważyć, że nie wynika to z niczego związanego z upadkiem, ale z samego stworzenia Ewy.
Pytanie: Skoro ludzie są tak różni, jak to możliwe, że wszystkie rasy pochodzą od Adama i Ewy, jak podano w Rdz 3:20?
Odp.: Księga Rodzaju 3:20 mówi, że Ewa będzie matką wszystkich żyjących. Wzrost, włosy i kolor skóry to niewielkie różnice, występujące nie tylko u ludzi, ale także u psów, kotów i koni. Pod względem genetycznym wszyscy ludzie są do siebie bardzo podobni. Badanie genetyczne 67 ras psów, opublikowane w numerze czasopisma „Science” z czerwca 1997 r., wskazuje, że również psy mają wspólne pochodzenie.
Inne wersety potwierdzające, że wszyscy pochodzimy od Adama i Ewy, to Ewangelia Mateusza 19:4-5; List do Rzymian 5:12-19 oraz 1 List do Tymoteusza 2:13-14.
Pytanie: Czy w Rdz 3:20, gdyby Adam i Ewa nie zgrzeszyli, nadal mieliby dzieci? (to pytanie zadała moja żona)
Odp.: Tak. Nie znamy fizycznego wieku Adama i Ewy w momencie, gdy zgrzeszyli; mogli być dziećmi, nastolatkami lub dorosłymi. Fakt, że przed upadkiem nie było dzieci, nie oznacza, że Bóg stworzył ich niezdolnymi do posiadania potomstwa, chyba że zgrzeszyli.
Dwa różne fragmenty Pisma Świętego dowodzą, że mogliby mieć dzieci, niezależnie od upadku.
W Księdze Rodzaju 1:28, przed upadkiem, Bóg nakazał im, by byli płodni i rozmnażali się. O ile Bóg nie odnosił się do matematyki, nakazał im mieć dzieci.
W Księdze Rodzaju 3:16 Ewa została przeklęta zwiększonym bólem podczas rodzenia dzieci. Została przeklęta zwiększonym bólem lub cierpieniem podczas rodzenia dzieci, a nie samym rodzeniem dzieci.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 3:21 Bóg przyodział Adama i Ewę w skóry zwierzęce?
Odp.: Pismo Święte nie mówi tego wprost, ale możemy postrzegać tę pierwszą ofiarę ze zwierząt jako symbol tego, że Bóg wykorzystał ofiarę z żywej istoty jako okrycie dla naszego grzechu.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 3:21 Bóg „potrzebował” prochu z ziemi, by stworzyć Adama, oraz żebra, by stworzyć Ewę?
Odp.: Biblia mówi, że Bóg zdecydował się użyć tych rzeczy, ale nigdzie nie jest napisane, że Bóg był zmuszony użyć prochu i komórek z żebra. Bóg może użyć wszystkiego, czego zapragnie.
P: Dlaczego w Rdz 3,22 Bóg uniemożliwił Adamowi i Ewie dalsze spożywanie owoców z drzewa życia?
Odp.: Są tu trzy aspekty.
Kara: Miało to pokazać Adamowi i Ewie, a także nam, jak poważne jest nieposłuszeństwo wobec Boga.
Kara sądowa: Bóg obiecał im, że w dniu, w którym zjedzą zakazany owoc, umrą. Tego dnia umarli duchowo, a dostęp do drzewa życia został im odebrany, aby umarli fizycznie.
Miłosierdzie i błogosławieństwo: Gdyby nadal mogli spożywać owoce z drzewa życia, na zawsze nosiliby ze sobą poczucie winy i przekleństwo swojego grzechu. Dlatego pozwolenie im na śmierć i rozpoczęcie wszystkiego od nowa, czego kulminacją było przyjście Chrystusa i przyniesienie zbawienia dla wszystkich, było aktem miłosierdzia. Novatian dostrzegł to w swoim „Traktacie o Trójcy Świętej”, rozdz. 1, str. 612.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 4,3-6 Bóg odrzucił ofiarę Kaina?
Odp.: Chociaż być może Abel złożył to, co miał najlepszego, a Kain nie, w Księdze Rodzaju nie ma na to żadnej wzmianki.
List do Hebrajczyków 11:4 mówi, że Abel złożył ofiarę z wiary. Oprócz złego nastawienia Kaina (jak pokazały jego późniejsze działania), mogło to również wynikać z tego, że Bóg pragnął ofiar krwi, a nie warzyw, jako zapowiedzi śmierci Chrystusa.
Może to stanowić kontrast między autentycznym oddawaniem czci przez Abla a formalistycznym oddawaniem czci przez Kaina. Ofiary Abla składające się z „najlepszych części” „pierworodnych” były najszlachetniejszymi częściami pierworodnych. Kain przyniósł jedynie „trochę” warzyw, a nie pierwsze owoce.
Pytanie: Czy w Rdz 4,7 zaimek należy przetłumaczyć jako „to”, odnosząc się do pokusy do grzechu, czy jako „jego”, odnosząc się do Abla?
Odp.: Uważam, że powinno to być „to”. Hebrajskie słowo występuje w trzeciej osobie liczby pojedynczej, co samo w sobie może oznaczać „on”, „ona” lub „to”. Aby ustalić, czy oznacza „on”, czy „to”, należy przyjrzeć się kontekstowi.
Gdyby oznaczało „on” (czyli Abel), byłoby to jedyne miejsce, w którym można by powiedzieć, że starszy brat ma potencjalną „władzę” nad młodszym bratem. W czasach Starego Testamentu najstarszy syn zazwyczaj otrzymywał podwójną część dziedzictwa, ale nie oznacza to panowania. W rzeczywistości, gdyby chodziło o „on”, można by argumentować, że albo Bóg nakazał Kainowi zabić (panować?) nad swoim bratem, albo że Kain, postępując wbrew radzie Boga, sprawował panowanie nad Abelem.
Gdyby chodziło o „to”, wówczas Bóg przemawia do Kaina o przeciwstawieniu się temu, co czai się (jak zwierzę) u progu, tj. pokusie grzechu. Słyszałem tylko tę interpretację, nigdy tej drugiej.
Byłem ciekawy, czego nauczali ojcowie Kościoła przednicejskiego na temat tego wersetu. Jedynym pisarzem przednicejskim, który poruszył tę kwestię, był Ireneusz (182–188 r. n.e.) w dziele „Przeciw herezjom”, księga 3, rozdz. 23.4, str. 456 oraz księga 4, rozdz. 18.3, str. 485. Ireneusz, pisarz grecki, najwyraźniej korzystał z Septuaginty. Chociaż omawiał Księgę Rodzaju 4:7 bez cytowania tego fragmentu, z jego rozważań wynika, że ewidentnie interpretował to jako „on”. Zdaniem Ireneusza Kain nie chciał sprawiedliwie podzielić się z bratem, lecz pragnął panować nad nim.
Moim zdaniem chodzi o „to”, ponieważ Bóg mówi Kainowi, że to on ma panować nad „tym/nim”. Ireneusz całkowicie pomylił sens tego wersetu. To Kain ma panować nad pokusą grzechu, a nie Abel.
Pytanie: Jak w Rdz 4,10 krew Abla mogła wołać?
Odp.: Jest to metafora niesprawiedliwości wyrządzonej Abelowi oraz winy Kaina. Dosłowne traktowanie Biblii oznacza czytanie jej zgodnie z intencją autorów. Nieuznawanie metafor i alegorii w Biblii nazywa się hiper-dosłownym traktowaniem Biblii. Więcej na temat różnicy między hiper-dosłownością a traktowaniem Biblii zgodnie z zamierzeniami autorów oraz tak, jak traktował ją Jezus, można znaleźć we Wprowadzeniu.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 4:12 Kain nie został stracony za morderstwo? (zadała mi to pytanie moja żona)
O: Kara śmierci została nakazana w Starym Testamencie, nie tylko w Dziesięciu Przykazaniach, ale także tuż po potopie w Księdze Rodzaju 9:5-6 oraz w Księdze Powtórzonego Prawa 13:10,11. Jednak wszystkie te fragmenty pochodzą z okresu późniejszego niż czasy Kaina i Abla. Poza tym Bóg zna wszystkie okoliczności, a sam Bóg nie jest ograniczony przez swoje prawa przeznaczone dla nas.
W tamtym czasie Kain nie został poinformowany o żadnym prawie nakazującym egzekucję za morderstwo, a Bóg postąpił z nim w ten sposób, że wygnał go z tej ziemi.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 4:12 proroctwo okazało się niespełnione, skoro Kain zbudował miasto, o czym mowa w Księdze Rodzaju 4:17?
Odp.: Nie, nie jest to przepowiednia, której niespełnienie zostało udowodnione, z dwóch powodów.
Fizyczne: Księga Rodzaju 4:12 mówi po prostu, że Kain będzie niespokojnym wędrowcem; nie mówi jednak, kiedy będzie wędrował, jak długo będzie wędrowcem ani czy zawsze nim pozostanie. Niewiele wiemy o dalszym życiu Kaina. Księga Rodzaju 4:17 mówi, że Kain budował miasto i nazwał je imieniem swojego syna Enocha. Być może Kain próbował zbudować miasto wbrew Bożej przepowiedni, a potem został wygnany i wędrował.
Aspekt duchowy: Kain był uważany za przedstawiciela „przeklętej” linii rodowej i nie ma dowodów na to, że kiedykolwiek powrócił do naśladowania Boga. Tak więc proroctwo to mogło odnosić się zarówno do duchowego stanu Kaina, jak i do jego stanu fizycznego.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 4:13 Kain sądził, że każdy, kto go znajdzie, będzie chciał go zabić?
Odp.: Bardzo interesujące jest to, że Biblia nigdzie nie wspomina, by Bóg lub ktokolwiek inny powiedział to Kainowi. W przypadku wielu wykroczeń moralnych, w tym morderstwa, ludzie mają w sobie sumienie, które podpowiada im, że jest to złe. Kain być może rozumował, że jeśli zabiłby innego człowieka, który został stworzony na obraz Boży, sprawiedliwe byłoby, gdyby w zamian sam został zabity. W Księdze Rodzaju 4:15 Bóg zdawał się potwierdzać to rozumowanie i właśnie dlatego Bóg zadbał o to w szczególny sposób, nakładając na Kaina znak, aby inni wiedzieli, że nie wolno tego robić.
Pytanie: Jaki znak Bóg umieścił na Kainie w Księdze Rodzaju 4:13-16?
Odp.: Pismo Święte tego nie precyzuje, poza tym, że był to znak rozpoznawalny dla innych. Nie stanowiło to jednak części klątwy na Kaina. Była to raczej łaska Boża, polegająca na nadaniu Kainowi znaku, aby inni wiedzieli, że nie wolno go zabić.
P: Czy w Rdz 4,13, oprócz Adama, Ewy i Kaina, był jeszcze ktoś na ziemi?
O: Odnosi się to nie tylko do ewentualnych córek, z których Kain pojął żonę, ale także do ludzi urodzonych po zabójstwie. Chociaż wszyscy ludzie pochodzą od Adama i Ewy (Rdz 3,20; Dz 17,26; Rz 5,14-15), to zgodnie z Rdz 5,4 Adam i Ewa mieli innych synów i córki.
P: Gdzie synowie Adama i Ewy znaleźli swoje żony, o czym mowa w Rdz 4:16-22? Czy kazirodztwo nie jest zabronione?
Odp.: Księga Rodzaju 5:4 mówi, że Adam i Ewa mieli innych synów i córki. W tamtych czasach kazirodztwo nie było zabronione: gdyby nasze geny były wolne od wad genetycznych, kazirodztwo nie powodowałoby żadnej z ponad 2000 ludzkich chorób genetycznych, które występują dzisiaj.
Jako ciekawostkę historyczną warto wspomnieć, że Augustyn z Hippony odpowiedział na to pytanie zasadniczo w ten sam sposób w dziele „O państwie Bożym”, księga 15, rozdział 16, str. 297 (413–426 r. n.e.).
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 4:16-17 Kain znalazł swoją żonę z krainy Nod?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.
1. Nawet zakładając, że Kain rzeczywiście pojął żonę z krainy Nod, nadal byłaby ona potomkinią Adama i Ewy, ponieważ wszyscy ludzie pochodzą od Adama (Dz 17,26), a Ewa była matką wszystkich żyjących (Rdz 3,20).
2. Biblia nigdzie nie wspomina, że Kain poznał swoją żonę w Nod. Kain mógł równie dobrze być już żonaty, a jego żona podróżowała z nim do Nod.
Pytanie: Czy w Rdz 4,17–24 znajduje się rodowód Adama, czy też jest nim fragment Rdz 4,25–5,32? (Jeden z liberałów podniósł tę kwestię jako przykład powtórzenia wskazującego na wieloautorskość Księgi Rodzaju)
Odp.: Księga Rodzaju 4:17-24 zawiera rodowód Kaina, w którym nie ma wzmianki o Secie. Bezpośrednio po tym, w Księdze Rodzaju 4:25-5:32, podano rodowód Seta, w którym nie ma wzmianki o Kainie. Nie ma tu żadnego nakładania się treści ani powtórzenia.
Jeśli nie jest to jasne, warto przyjrzeć się drugiemu przykładowi. 1 Kronik 5:1-10 przedstawia genealogię Rubena, jednego z synów Jakuba. Zaraz po tym, w 1 Kronik 5:11-22, znajduje się genealogia Gada, innego syna Jakuba.
Pytanie: Jak w Rdz 4,22 możliwe było używanie metali już tak wcześnie?
Odp.: Brąz znaleziono w: Tajlandii – 4500 r. p.n.e., byłej Jugosławii – 4000 r. p.n.e., Grecji – 3000 r. p.n.e. oraz Anatolii – przed 3000 r. p.n.e. Egipcjanie używali żelaza pochodzącego z meteorytów do wyrobu ozdób i sztyletów już przed 3000 r. p.n.e. Również w mieście Eshnunna, niedaleko Babilonu, archeolodzy znaleźli żelazne ostrze z 2700 r. p.n.e.
P: Czy w Księdze Rodzaju 4:22 imię „Tubal-Kain” ma związek z regionem „Tubal” we współczesnej Turcji, jak podaje „Przewodnik po Biblii” Asimova na str. 33?
Odp.: Chociaż nie da się tego jednoznacznie udowodnić, prawdopodobnie nie ma takiego związku. Tubal był również imieniem syna Jafeta, a lud Tubal był prawdopodobnie z nim spokrewniony. O ludu „Tubal” wspominano w asyryjskich zapisach z czasów Salmanasara III (859–824 r. p.n.e.) oraz Sargona około 732 r. p.n.e.
P: Dlaczego w Rdz 4,23–24 ten człowiek zranił Lamecha?
Odp.: Istnieją trzy hipotezy dotyczące tego mężczyzny:
Samozwańczy strażnik prawa uważał, że postępuje słusznie, próbując zabić potomka Kaina. Jednak w Księdze Rodzaju 4:15 Bóg wyraźnie zaznaczył, że nikt nie ma prawa mścić się na Kainie, co sugeruje, że nie należy również mścić się na jego synach.
Pretekstem dla złodzieja próbującego odebrać Lamechowi jego mienie było to, że Lamech był potomkiem Kaina.
Nie miało znaczenia, czyim potomkiem był Lamech; mężczyzna po prostu próbował go okraść i/lub zabić.
Jednak Pismo Święte nie przywiązuje wagi do tego, dlaczego właśnie ten konkretny człowiek próbował zranić Lamecha. Celem fragmentu z Księgi Rodzaju 4:23-24 było pokazanie, że po pierwszym morderstwie Kain i jego potomkowie żyli w wrogości wobec innych.
Pytanie: Jakie było pochodzenie mężczyzny, który zranił Lamecha (Rdz 4,23-24), i kiedy urodził się Set?
Odp.: Pismo Święte tego nie podaje, więc istnieją trzy równie prawdopodobne możliwości.
Abel miał dzieci, zanim został zamordowany.
Set był jego przodkiem. Nic nie wskazuje na to, że wydarzenia z Księgi Rodzaju 4:23-24 miały miejsce chronologicznie przed wydarzeniami z Księgi Rodzaju 4:25-26.
Kain był przodkiem tego młodzieńca.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 5:1-32 lata mogłyby w rzeczywistości oznaczać miesiące?
O: Nie. Gdyby tak było, to Henoch miałby zaledwie 65 miesięcy (około 5½ roku), kiedy został ojcem Matuzalema! Zobacz książkę „1001 Bible Questions Answered”, str. 323, gdzie znajduje się zasadniczo ta sama odpowiedź.
P: Czy w Księdze Rodzaju 5:1-32 zakłada się, że przed Abrahamem wszyscy mówili po hebrajsku?
O: Nie, wręcz przeciwnie. Księga Rodzaju 11, opowiadając o Wieży Babel, mówi, że po potopie różne ludy posługiwały się językami wzajemnie niezrozumiałymi. Nie ma żadnych wskazówek, że przed budową Wieży Babel ludzie mówili po hebrajsku. Sam Abraham prawdopodobnie nie mówił po hebrajsku. Pochodził z Ur, sumeryjskiego miasta. W języku hebrajskim występują pewne zapożyczenia z języka sumeryjskiego, które dotarły do niego poprzez język akadyjski.
Świeccy lingwiści uważają, że większość języków zachodnich, w tym sanskryt w Indiach, miała wspólne pochodzenie około 4000 r. p.n.e.
Pytanie: Jakie znaczenie mają w języku hebrajskim wszystkie te imiona wymienione w Księdze Rodzaju 5:3-29?
Odp.: Oto znaczenia tych imion, oparte na etymologii (pochodzeniu słów) zaczerpniętej z Konkordancji Stronga, a w niektórych przypadkach na znaczeniu podanym w Księdze Rodzaju.
Adam – człowiek. Konkordancja Stronga podaje, że oznacza to „rumiany” lub „człowiek”. Księga Rodzaju 2:23 wskazuje, że Adam = człowiek.
Set – postawiony/umieszczony/wyznaczony/zastąpiony. Księga Rodzaju 4:25 mówi, że Ewa nazwała go Setem, ponieważ Bóg wyznaczył innego na miejsce Abla.
Enosz – śmiertelnik. Biblia studyjna NIV na str. 13 podaje, że imię to, podobnie jak „Adam”, oznacza „człowieka”.
Kainan/Kenan – ustanowiony (jak gniazdo lub mieszkanie)
Mahalaleel – chwała Boga, chwała Bogu.
Jared – potomek
Enoch – zainicjowany, poświęcony, wychowany
Metuszelach – człowiek strzały
Lamech – od nieużywanego rdzenia o niepewnym znaczeniu
Noe – albo odpoczynek, albo pocieszenie
Irad – uciekinier
Ham – gorący
Sem – imię?
Jafet – ekspansja. Według przedchrześcijańskich Greków Japetos był ich przodkiem.
Jedną z rzeczy, których możemy się nauczyć od Japetosa, jest to, że etymologia lub znaczenie kryjące się za każdą nazwą niekoniecznie ma znaczenie.
Drugą lekcją, jaką możemy wyciągnąć z historii Seta i Noego, jest to, że znaczenie niektórych imion ma istotne znaczenie.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 5:21-27 znajduje się wyjaśnienie, dlaczego Matuzalem był najstarszym człowiekiem w Biblii?
Odp.: Być może. Potop nastąpił w roku śmierci Matuzalema. Być może było to znakiem Bożego miłosierdzia, które opóźniło potop, obdarowując go długim życiem.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 5:24 Bóg zabrał Henocha, człowieka pobożnego?
Odp.: Być może z tego samego powodu, dla którego przynosimy do domu piękne kwiaty. Henoch niekoniecznie umarł; Bóg po prostu zabrał go do nieba, podobnie jak Eliasza w 2 Księdze Królewskiej 2:11-12. Inna ilustracja mówi, że Henoch i Bóg, niczym dobrzy przyjaciele, wybrali się na spacer; robiło się późno, więc Bóg powiedział: „Skoro jesteś bliżej mojego domu niż swojego, to może po prostu wpadniesz teraz do mnie”. Bóg jednak sprawia, że większość Jego sług umiera, aby pójść do nieba. Nie jest to bezduszne lekceważenie, ale Psalm 116:15 mówi: „Cenna jest w oczach Jehowy śmierć Jego świętych” (dosłowne tłumaczenie Greena).
P: Dlaczego w 1 Księdze Rodzaju 6 występują podobieństwa między opisem potopu Noego a innymi relacjami?
Odp.: Powinny być podobne, jeśli opisują to samo wydarzenie. Relacja babilońska jest podobna w szczegółach, ale bardzo różni się pod względem podanych przyczyn. Według tej relacji bogowie zniszczyli ludzi, ponieważ ci robili zbyt dużo hałasu, ale później tego pożałowali i zgromadzili się głodni wokół ofiar „Noego”.
Ciekawym podobieństwem jest to, że Biblia podaje, iż trzema synami Noego byli Cham, Sem i Jafet. Aryjskie Instytuty Manu mówią, że Satyavrata przeżył potop wraz z trzema synami: Jyapetą, Sharmą i C’harmą. Grecki pisarz Arystofanes odnotowuje grecką tradycję, zgodnie z którą Japetos (Iapetus, tytan) był przodkiem Greków. Wszystko to stanowi potwierdzające dowody na wspólne wydarzenie.
Pytanie: Czy Księga Rodzaju 6:3 oznacza, że Duch Boży może opuścić kogoś i nigdy nie powrócić?
Odp.: Nie. Księga Rodzaju 6:3 mówi, że duch dany przez Boga opuści ciało fizyczne człowieka po 120 latach.
P: Czy Rdz 6,3 oznacza, że odtąd długość życia człowieka wynosiła tylko 120 lat, czy też że przed potopem miało nastąpić 120 lat łaski?
O: Możliwe są obie interpretacje, ponieważ nie ma dowodów przemawiających przeciwko żadnej z nich. Zgodnie z „The NIV Study Bible” (str. 14) oraz „New International Bible Commentary” (str. 120) każda z nich może być poprawna. „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 2, str. 77, opowiada się za interpretacją, że chodzi o długość życia człowieka. Podaje on, że pogląd, iż chodzi o czas do potopu, był nauczany przez Lutra, Kalwina oraz w Biblii Scofielda. „New Geneva Study Bible” (str. 18) wspomina o obu poglądach, ale skłania się ku interpretacji, że chodzi o lata do potopu.
Pytanie: Czy w Rdz 6,3 Bóg ustalił długość naszego życia na 120 lat, czy też tylko na 70–80 lat, jak mówi Ps 90,10?
Odp.: Niektóre rzeczy trudno zrozumieć, dopóki nie uświadomimy sobie, że Bóg ma swobodę ustanawiania różnych zasad w różnych czasach. Średnia długość życia ludzi uległa zmianie. Tuż przed potopem Bóg ustalił średnią długość życia na 120 lat. Znacznie później Psalm 90:10 wskazuje, że została ona skrócona. Mówi się tam, że człowiek żyje 70 lat, a jeśli ma siłę – 80. Wykres długości życia podanych w Księdze Rodzaju wykazuje spadek w postaci krzywej wykładniczej.
Naukowcy nie są pewni wszystkich mechanizmów starzenia się: mikroorganizmy się nie starzeją. Chociaż demetylacja DNA może być jednym z mechanizmów, dominującym mechanizmem wydaje się być skracanie się nici DNA. Za każdym razem, gdy DNA w komórce zwierzęcia ulega podziałowi, niektóre z jego końców ulegają skróceniu. Na końcach tych znajduje się obecnie materiał obcy, a mikroorganizmy posiadają enzym – telomerazę – który je odbudowuje. Wydaje się jednak, że telomeraza nie odbudowuje końców DNA u zwierząt.
Pytanie: Jak to się ma do twierdzeń paleontologów zawartych w Księdze Rodzaju 6:3, którzy twierdzą, że starożytni ludzie żyli krócej?
Odp.: W tym konkretnym twierdzeniu scjentyzmu, udającego naukę, występują pewne błędy.
1. Należy zauważyć, że nigdy nie podają oni podstaw, na których opierają twierdzenie, że ludzie mieli krótszą długość życia.
2. Nie przedstawiają żadnych dowodów na to, że dysponują statystycznie miarodajną i obiektywną próbą. Na przykład hipotetyczny przyszły paleontolog, za kilka stuleci, mógłby wykopać odpady z kilku klinik aborcyjnych i „udowodnić”, że nasza średnia długość życia wynosiła mniej niż jeden rok. Ten „dowód” również byłby statystycznie tendencyjny.
3. Szacunki dotyczące długości życia powinny precyzować, czy uwzględniają śmiertelność niemowląt, czy też ją wykluczają. Na przykład w latach 70. XX wieku długość życia w wielu krajach Afryki Środkowej wynosiła mniej niż 30 lat. Jednak gdyby udać się do tego kraju, nadal można by spotkać wiele osób w podeszłym wieku. Gdyby istniał hipotetyczny kraj, w którym każde małe dziecko dożywało 60 lat, ale 2/3 wszystkich niemowląt umierało, średnia długość życia wynosiłaby zaledwie 20 lat.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 6:3 Bóg nigdy nie mógł stać się ciałem, to w jaki sposób Jezus mógł przyjść na ziemię? (To pytanie zadał ateista)
Odp.: Księga Rodzaju 6:3 nie mówi nic takiego. Mówi po prostu, że ludzie rzeczywiście są ciałem. To prawda, że Bóg jest Duchem, a Jezus ogołocił samego siebie, aby przyjść na ziemię w ciele, ale sam fragment Księgi Rodzaju 6:3 ani nie potwierdza, ani nie zaprzecza czemukolwiek na temat przyjścia Boga w ciele.
Pytanie: Kim byli Nefilimowie, czyli „synowie Boży”, o których mowa w Księdze Rodzaju 6:2, 4-5?
Odp.: Nefilim, co oznacza „upadłych”, nazywano również „synami Bożymi”, a oto kilka teorii wyjaśniających, dlaczego tak ich nazywano.
Pobożna linia Setowa lub wierzący, którzy zgrzeszyli, poślubiając niewierzących potomków Kaina. Pogląd ten sięga czasów Juliusza Afrykańskiego, piszącego w latach 232–245 n.e., w dziele „Ojcowie przednicejscy”, tom 6, fragment 2, str. 131.
„Potężni królowie” to interpretacja zawarta w aramejskim Targumie.
Inna rasa, taka jak neandertalczycy, denisowianie lub być może Homo erectus.
Zaawansowani technologicznie: Sceptyk uważa, że Izraelici nazywali ich gigantami ze względu na ich wysokie mury i zaawansowaną technologicznie broń.
Dzieci kobiet i mężczyzn opętanych przez demony.
Niektóre istoty demoniczne mogły się krzyżować – tak wierzyli Żydzi: Filon, Józef Flawiusz (<100 r. n.e.) oraz autor 1 Księgi Henocha (rozdział 6). Wśród chrześcijan, którzy nauczali tego, byli: Druga Apologia Justyna Męczennika, rozdz. 5, s. 190; dzieło Tertuliana „O zasłanianiu twarzy dziewic”, rozdz. 7, s. 32 (198–220 r. n.e.), „Nastawieniach Komodiana” (ok. 240 r. n.e.), rozdz. 3, str. 203, oraz Ambrożym z Mediolanu (ok. 378 r. n.e.). Augustyn z Hippony w dziele „O państwie Bożym” (413–426 r. n.e.), tom 15, rozdział 23, str. 303–304, przyznaje, że wcześni chrześcijanie wyznawali ten pogląd, ale wskazuje, że Księga Rodzaju 6:3 jest z nim sprzeczna, ponieważ Bóg mówi, że Jego duch nie będzie walczył z człowiekiem na zawsze, co nie miałoby sensu, gdyby to tylko demony dopuszczały się tych czynów.
Być może była to próba Szatana, by zmienić nasz zasób genetyczny. Jeśli jednak demony mogłyby się krzyżować, to w jaki sposób Jezus mógłby w połowie odpokutować za istotę będącą w połowie człowiekiem, a w połowie demonem?
Pytanie: W Księdze Rodzaju 6:6 w jaki sposób Bóg okazuje skruchę?
Odp.: Słowo to można również przetłumaczyć jako „zasmucił się”. Bóg wyraża swoje emocje w miarę rozwoju wydarzeń. Księga Jeremiasza 18:8 szczegółowo omawia tę kwestię. Więcej informacji można znaleźć w omówieniu Księgi Rodzaju 20:3,6.
P: W Rdz 6,9 w jaki sposób Noe był doskonały w swoim pokoleniu?
O: Nic nie wskazuje na to, by słowo „doskonały” oznaczało tutaj doskonałość bez grzechu. Hebrajskie słowo oznacza raczej „zgodność z normą”, a pierwotnym znaczeniem mogło być po prostu „być prostym”. To samo słowo, z innym zapisem samogłosek, pojawia się w Księdze Kapłańskiej 19:15 w kontekście sprawiedliwego osądzania bliźniego.
P: Skoro w Księdze Rodzaju 6:12 wszyscy zepsuli swoje drogi, to w jaki sposób Noe mógł być bez zarzutu, o czym mowa w Księdze Rodzaju 6:9 i 7:1?
Odp.: Kontekst wyraźnie wskazuje, że „wszyscy” oznacza wszystkich z wyjątkiem Noego i jego rodziny. Należy zauważyć, że ojciec Noego, Lamech, również zmarł w roku potopu.
Pytanie: Jak Noe wiedział w Księdze Rodzaju 6:13 i 7:1, że Bóg do niego przemawia, skoro nigdy Go nie widział?
Odp.: Często ludzie, którzy od wielu lat pozostają w relacji z Bogiem, wiedzą, kiedy Bóg do nich przemawia. Inny przykład można znaleźć w 1 Król. 19:11-13.
Jedynym ostrzeżeniem przed potopem, jakie mieli ludzie, był Noe – człowiek, który zbudował łódź na pustyni. Z perspektywy Noego byłby on albo największym bohaterem, albo największym głupcem, jakiego kiedykolwiek widziało jego pokolenie. Nie byłby niczym pomiędzy. Taka jest natura wielkiej wiary w Boga. (Kazanie Billa Countsa z 5 listopada 2005 r.)
Pytanie: Jak Noe mógł zbudować tak wielką arkę, o której mowa w Rdz 6,14?
Odp.: Miał 100 lat na jej zbudowanie wraz ze swoimi trzema synami i prawdopodobnie kilkoma zatrudnionymi pomocnikami. Arka miała około 450 stóp długości, 75 stóp szerokości i 45 stóp wysokości. Gdyby była to idealnie prostokątna skrzynia, jej objętość wyniosłaby 1 518 750 stóp sześciennych. W ciągu 100 lat mogli zbudować 45/100 = mniej niż pół stopy wysokości rocznie. Boks o wymiarach 10 stóp na 15 stóp na 6 2/3 stopy ma objętość 1 000 stóp sześciennych. Statek „Queen Elizabeth 2” ma 963 stopy (294 m) długości, 105,3 stopy (32,09 m) szerokości i 171,3 stopy (52,5 m) wysokości. Arka była więc mniejsza od „Queen Elizabeth 2”, z tą różnicą, że nie miała głębokiego kilu.
Pytanie: Jak długie były inne starożytne łodzie, o których mowa w Księdze Rodzaju 6:14?
Odp.: W starożytności w Wielkiej Brytanii odkryto rzymską łódź o długości 100 stóp, a późniejsze statki wikingów również były długie – najdłuższym znanym był statek z Roskilde o długości 115 stóp. W epoce wielkich odkryć geograficznych okręty liniowe mogły mieć 200 stóp długości, a późniejsze klipry miały zazwyczaj długość 150–250 stóp. Najdłuższy klipr, zwany „Great Republic”, miał 302 stóp długości. Chociaż w Europie istniało kilka metalowych kliprów, większość z nich była drewniana, z metalowymi wzmocnieniami szkieletu i wewnętrznego kilu.
Oczywiście nie mieli 100 lat na budowę tych łodzi. Ponadto, choć większość łodzi buduje się z dębu ze względu na jego wytrzymałość, inne gatunki drewna, takie jak tek, heban, brazylijskie drewno „blackheart” i cocobolo (w Ameryce Południowej), są znacznie wytrzymalsze. Arka nie została zbudowana z dębu, lecz z drewna gopher. Nie jesteśmy pewni, czym jest drewno gopher; istnieją dwie teorie. Jedna z nich głosi, że było to bardzo twarde drewno (być może istniejące do dziś pod inną nazwą lub obecnie już wymarłe). Druga teoria zakłada, że „drewno gopher” było mechanicznym sposobem prasowania drewna w celu jego utwardzenia, tak aby lepiej wytrzymywało obciążenia. Wreszcie, fakt, że arka została zbudowana z drewna gopher, nie oznacza, że nie zawierała innych elementów, takich jak na przykład metalowe gwoździe, stężenia itp. Księga Rodzaju 4:22 wskazuje, że na długo przed Noem ludzie dysponowali narzędziami z brązu i żelaza (prawdopodobnie pochodzenia meteorytowego).
P: Skąd wiemy, że łokieć w Księdze Rodzaju 6:14 wynosi 17,5 cala?
Odp.: Kiedy król Ezechiasz kazał zbudować tunel Siloam, około 700 r. p.n.e., jego robotnicy wyryli inskrypcję stwierdzającą, że ma on 1200 łokci długości. Podzielenie długości w calach przez 1200 łokci dało około 17,5 cala na łokieć. Oczywiście łokieć w czasach Mojżesza mógł być nieco większy lub mniejszy. To sprawiłoby, że arka byłaby nieco większa lub mniejsza.
P: Jak arka z Księgi Rodzaju 6:14 mogła przetrwać potop Noego?
Odp.: Istnieją co najmniej trzy powody.
Drewno gopher mogło być gatunkiem drewna o dużej wytrzymałości, ale mogło to być również drewno poddane specjalnej obróbce. Ciężkie drewno jest dobrym wyborem, ponieważ charakteryzuje się elastycznością. Księga Rodzaju 4:22 wskazuje, że jeszcze przed Noem dysponowano brązem i żelazem.
Kształt arki był idealny do poruszania się po wzburzonych wodach (1 na 1,67 na 10).
Oczywiście Bóg mógł również w razie potrzeby nadprzyrodzoną mocą chronić arkę.
P: Czy w Księdze Rodzaju 6:19 Noe miał zabrać po dwa osobniki każdego stworzenia, czy też siedem par każdego zwierzęcia czystego, jak mówi Księga Rodzaju 7:2? Ale czy w Księdze Rodzaju 7:8-9 weszła tylko jedna para każdego gatunku?
Odp.: Wszystkie te stwierdzenia są prawdziwe; Księga Rodzaju 6:19 nie wspomina konkretnie o zwierzętach czystych. Noe miał zabrać po dwa z każdego gatunku, a dodatkowo siedem z tych czystych. Księga Rodzaju 6:19 mówi o „dwóch”; nie mówi natomiast „nie więcej niż dwa”. Dodatkowe zwierzęta miały służyć jako pożywienie oraz do złożenia ofiary, o czym mowa w Księdze Rodzaju 8:20. Nie jest to nieprecyzja ze strony Biblii, a raczej przykład sposobu, w jaki Bóg nas uczy. Bóg upewnia się, że rozumiemy ogólną koncepcję „dwa, aby odtworzyć populację”, a następnie dodaje drugą koncepcję: „siedem dodatkowych na ofiary”. Przypomina to naukę arytmetyki przez uczniów. Najpierw uczą się, jak odejmować mniejszą liczbę od większej. Dopiero później dowiadują się o liczbach ujemnych i o tym, że można odejmować większą liczbę od mniejszej.
Księga Rodzaju 7:8-9 nie mówi dokładnie o jednej parze każdego rodzaju zwierząt. Mówi: „po dwie”, co obejmuje zarówno tę jedną parę zwierząt nieczystych, jak i wszystkie pary zwierząt czystych.
P: Czy Księga Rodzaju 6:19-20 pochodzi ze źródła „kapłańskiego” z około 450 r. p.n.e., a Księga Rodzaju 7:2-3 ze źródła „jahwistycznego” z około 850 r. p.n.e.?
Odp.: Nie ma dowodów na to, że kiedykolwiek były to dwie odrębne opowieści, poza faktem ich powtarzania się. Powtarzanie jest jednak techniką literacką służącą podkreśleniu pewnej kwestii. W tamtych czasach ludzie być może nie znali współczesnego powiedzenia: „Powiedz im, co zamierzasz im powiedzieć, powiedz im to, a potem powiedz im, co im powiedziałeś”, ale z pewnością zdawali sobie sprawę ze skuteczności powtórzeń, co pokazuje nawet pobieżne zapoznanie się z Księgą Psalmów czy Księgą Przysłów.
Liberałom trudno jest twierdzić, że opowieść o potopie Noego pochodziła albo z 850 r. p.n.e., albo z 450 r. p.n.e., ponieważ sumeryjski epos o Gilgameszu zawiera kilka takich samych szczegółów dotyczących ogólnoświatowego potopu, a został napisany przed 2500 r. p.n.e. (Babilońska kopia tabliczki nr 11 z tego dwunastotabliczkowego eposu znajdowała się w pałacu Aszurbanipala w Niniwie).
Trzeba jednak uczciwie przyznać, że liberalna teoria JEPD, zgodnie z którą potop Noego wywodzi się z dwóch źródeł, powstała w XIX wieku, zanim epopeja o Gilgameszu stała się znana współczesnemu światu. Jedynym powodem, dla którego kwestia ta została poruszona w niniejszej pracy, jest fakt, że wciąż istnieje wielu liberalnych „chrześcijan”, którzy wierzą w teorię JEPD.
Pytanie: Czy Rdz 7,1–24 rzuca cień na charakter Boga i Jego koncepcję sprawiedliwości? Bóg zniszczył całą ludzkość, ponieważ „żałował”, że ją stworzył. W istocie Bóg przyznał się do popełnienia błędu, a aby ten błąd naprawić, wcielił się w rolę sędziego, ławy przysięgłych i kata, unicestwiając całą ludzkość w stylu „Robo-Copa” bez procesu, dopuszczając się w ten sposób ludobójstwa. Nie mam wątpliwości, że istniało zło, ale na ile złe jest roczne dziecko lub nienarodzony płód?
O: Wcale nie, choć może to zburzyć „łagodne” wyobrażenia niektórych ludzi o Bogu. Każdy, kto kiedykolwiek żył, jeśli nie ma go teraz na ziemi, umarł (z zaledwie dwoma wyjątkami). Nie chodzi o to, że umarli, ale o to, kiedy umarli i czy pozwolono im mieć potomstwo. Bóg odczuwał smutek, widząc, jak wyglądał świat w czasach Noego. Czy nam się to podoba, czy nie, Bóg jest sędzią. Jest również ławą przysięgłych i, tak, katem. Bóg ma prawo – i z tego prawa korzysta – decydować, kiedy i w jaki sposób ludzie umierają.
Pytanie: Czy w Rdz 7,1 inni ludzie nie mieli „żadnej szansy” na pokutę, jak twierdzą ateiści?
Odp.: Nie, sto lat to wystarczająco dużo czasu na pokutę. Obserwując budowę arki, mogli słuchać Noego, „głosiciela sprawiedliwości” (2 Piotra 2:5). Budowa arki trwała 100 lat, a ponad sto lat to wystarczająco dużo czasu, by mieć szansę nawrócenia się do Boga. Być może jest to jeden z powodów, dla których w 1 Liście Piotra 3:20 napisano, że Bóg cierpliwie czekał, podczas gdy budowano arkę.
P: Jak Noe mógł wiedzieć w Rdz 7,2, jakie zwierzęta czyste ma zabrać, skoro nie istniało jeszcze prawo Starego Testamentu?
Odp.: Noe nie dysponował pismami Starego Testamentu; zamiast tego przemawiał do niego sam Bóg. Chociaż nie wiemy dokładnie, w jakim stopniu Bóg pouczył Noego o tym, co miało znaleźć się w Prawie Mojżeszowym, Bóg z pewnością znał samego siebie i był w stanie przekazać Noemu, które zwierzęta powinien zabrać po siedem sztuk.
Nie wiemy, czy w tej osobistej rozmowie z Noem Bóg posługiwał się tą samą definicją „czystości”, co w Prawie Mojżeszowym. Niezależnie od tego Noemu powiedziano, które zwierzęta ma zabrać.
Z tej kwestii płynie dla nas pewna lekcja. Ilekroć Bóg każe nam coś zrobić, zazwyczaj nie znamy wszystkich szczegółów dotyczących danej sprawy. Możemy zwlekać lub po prostu być posłuszni temu, co wiemy, i ufać, że Bóg skoryguje nas w razie potrzeby, gdy będziemy wykazywać posłuszeństwo. Jeśli będziemy czekać, aż najpierw poznamy każdy najmniejszy szczegół, prawdopodobnie nigdy nie okażemy posłuszeństwa.
Pytanie: Czy w Rdz 7,2 Noe miał zabrać siedem par zwierząt czystych, czy tylko dwie pary zwierząt czystych, jak twierdzi krytyk Biblii Bart Ehrman (w książce „Jesus, Interrupted”, str. 10), powołując się na Rdz 7,9-10?
Odp.: Ehrman mógł tu pomylić swoje notatki. Księga Rodzaju 7:2 mówi o siedmiu parach zwierząt czystych i jednej parze zwierząt nieczystych. Księga Rodzaju 7:8-10 mówi: „I weszły do Noego do arki: samce i samice zwierząt czystych oraz zwierząt nieczystych, a także ptaki i wszystko, co pełza po ziemi, (9) po dwa, tak jak Bóg nakazał Noemu. (10) A po upływie siedmiu dni wody potopu pojawiły się na ziemi.” (Dosłowne tłumaczenie Greena)
Księga Rodzaju 7:9-10 nie wspomina nic o liczbie zwierząt. Księga Rodzaju 7:8-9 mówi, że zwierzęta (w liczbie mnogiej) weszły „po dwa”, to znaczy w parach (w liczbie mnogiej). Było wiele par, po jednej na każdy rodzaj zwierząt nieczystych. Było również wiele par zwierząt czystych. W Księdze Rodzaju 7:8 nie było powodu, by podawać tutaj dokładniejszą liczbę par, ponieważ sześć wersetów wcześniej podano nam, ile ich było.
Pytanie: Co jest niezwykłego w strukturze literackiej fragmentu z Księgi Rodzaju 7:4–8:12?
Odp.: Nazywa się to chiasmem, co jest powszechne w starożytnej literaturze hebrajskiej. Polega to na tym, że każde stwierdzenie (z wyjątkiem czasami środkowego) ma swoje symetryczne, lustrzane odpowiedniki. Oto ta struktura:
7:4 – 7 dni oczekiwania na potop
7:10 – – 7 dni oczekiwania na potop
7:17a – – – 40 dni potopu
7:24 – – – – 150 dni podnoszenia się wód
8:3 – – – – 150 dni cofania się wód
8:6 – – – 40 dni oczekiwania
8:10 – – 7 dni oczekiwania
8:12 – 7 dni oczekiwania
Ponadto Księga Rodzaju 7:21-23a stanowi chiasm w obrębie tego chiasmu.
- Wszystkie istoty żywe zginęły
- - Ptaki
- - - zwierzęta domowe i dzikie
- - - - owady
- - - - - ludzie
- - - - - - wszystko, co żyje na lądzie
- - - - - - wszystkie żywe istoty na powierzchni ziemi
- - - - - Ludzie
- - - - Zwierzęta
- - - pnącza
- - ptaki powietrzne,
- zostały one zniszczone.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 7:12,24 potop trwał 40 dni, czy 150?
Odp.: Księga Rodzaju 7:12 mówi, że deszcz padał z nieba przez 40 dni, ale wody zalewały ziemię łącznie przez 150 dni. Zobacz: „When Critics Ask”, str. 42 oraz „Chronological and Background Charts of the Old Testament”, str. 36.
Pytanie: Dlaczego w 8 rozdziale Księgi Rodzaju Biblia wydaje się nauczać, że historia ludzkości sięga zaledwie około 6 000 lat wstecz?
Odp.: Według metod datowania radioaktywnego anatomicznie współcześni ludzie, których wielu nazywa ludźmi z Cro-Magnon, pojawili się po raz pierwszy między 350 000 a 300 000 lat temu.
Jednak niezależnie od tego, kiedy Bóg stworzył człowieka, genealogie zawarte w Księdze Rodzaju dopuszczają nieokreślone luki, ponieważ słowo „syn” oznacza również „potomka”, a słowo „ojciec” oznacza również przodka. W Księdze Izajasza 51:2 napisano, że Abraham jest ojcem Żydów, a Żydzi powiedzieli Jezusowi w Ewangelii św. Jana 8:39, że Abraham jest ich ojcem.
Na marginesie można z całą pewnością stwierdzić, że świat został stworzony w ciągu sześciu dni, ale jak długi jest jeden z dni Bożych? 2 List Piotra 3:8 mówi, że jeden dzień u Pana jest jak tysiąc lat, a tysiąc lat jak jeden dzień. W Psalmie 90:4 czytamy, że tysiąc lat w oczach Boga jest jak jeden dzień lub jedna straż nocna. Ireneusz w dziele „Przeciw herezjom”, księga 5, rozdz. 23.2 (182–188 r. n.e.), str. 551–552, interpretuje jeden z dni Pana w Księdze Rodzaju jako 1000 lat.
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 8:1 i Księdze Wyjścia 6:5 Bóg mógł „pamiętać”, skoro najpierw musiał zapomnieć?
Odp.: Bóg jest wszechwiedzący. Chociaż Noe mógł czuć się zapomniany, jest to jedynie wyrażenie oznaczające, że Bóg o nim nie zapomniał. Kiedy pamiętamy o kimś w rocznicę lub w dniu urodzin, nie oznacza to, że zapominamy o tej osobie przez resztę roku. Podobną odpowiedź można znaleźć w książce „When Critics Ask”, str. 43.
P: Co ma znaczenie w przypadku liścia oliwnego z Rdz 8,11?
Odp.: Liść ten prawdopodobnie wyrosł po potopie, a drzewa oliwne nie rosną na dużych wysokościach. Drzewo oliwne jest często symbolem ludu Bożego.
P: Czy w Rdz 8,15 wszystkie rasy wywodzą się od Noego?
O: Ze strony ojca – tak, ale ze strony matki – nie. Na arce znajdowała się również żona Noego, trzej synowie i ich żony. Różnice nie są aż tak duże, biorąc pod uwagę, że w małżeństwach mieszanych dwaj bracia mogą mieć bardzo jasną i bardzo ciemną karnację.
P: Jakie są podobieństwa między Rdz 8,15-21 a Rdz 12,1-7?
Odp.: Istnieje co najmniej siedem podobieństw między powołaniem Noego a powołaniem Abrama przez Boga.
Bóg mówi do [niego] Rdz 8,15 Rdz 12,1
Wyjdź z arki/kraju Rdz 8,16 Rdz 12,1
Więc [on] wyszedł Rdz 8,18 Rdz 12,4
Następnie [on] zbudował ołtarz Rdz 8,20; Rdz 12,7
Bóg go pobłogosławił (Rdz 9,1; Rdz 12,2)
Rozmnoż się/stań się wielkim narodem (Rdz 9,1; Rdz 12,2)
Zawrzeć przymierze / Bóg da im tę ziemię Rdz 9:9 Rdz 12:7
Pytanie: Czy zgodnie z Rdz 8:21-22 wody ponownie pokryją całą ziemię?
Odp.: Nie, ponieważ Izajasz 54:9 przypomina nam, że tak się nie stanie. Jest to kolejny argument przeciwko teorii o lokalnym potopie, ponieważ Bóg powiedział, że nigdy więcej nie będzie potopu, który ponownie pokryłby ziemię. Gdyby potop Noego był jedynie lokalnym potopem, to miałyby miejsce inne straszliwe lokalne potopy.
Pytanie: Czy w Rdz 8,21 Bóg ponownie zniszczy wszelkie życie, czy też wszystko zostanie zniszczone zgodnie z 2 P 3,7.10?
Odp.: Księga Rodzaju 8:21 mówi, że Bóg obiecał nie zniszczyć wszelkiego życia „...tak jak uczyniłem”, a Księga Rodzaju 8:22 dodaje: „...dopóki trwa ziemia”. Bóg zniszczy ziemię ogniem, oszczędzając wierzących.
P: Dlaczego, skoro w Księdze Rodzaju 8:22 jest o tym mowa, wciąż mamy do czynienia z głodem?
Odp.: Księga Rodzaju 8:22 mówi, że żniwa i czas siewu nie ustaną. Chociaż zdarzało się wiele klęsk głodu, nie było jeszcze żadnego ogólnoświatowego, trwałego głodu.
P: Jak w Księdze Rodzaju 9 wszystkie zwierzęta mogły powrócić do tego samego miejsca, z którego pochodziły?
Odp.: Chrześcijanie nie są zgodni co do tego, czy potop miał miejsce między 2600 a 3000 r. p.n.e., około 7000 r. p.n.e., około 14 000 r. p.n.e. czy prawie milion lat temu. Ci, którzy uważają, że potop miał miejsce między 2600 a 3000 r. p.n.e., są przekonani, że dane archeologiczne i wyniki badań metodami radioaktywnymi są ze sobą pomieszane, więc nie ma danych pozwalających stwierdzić, czy zwierzęta powróciły do miejsc, z których przybyły, czy też nie.
Jeśli jednak potop miał miejsce około 14 000 lat temu, nie wszystkie zwierzęta pozostały w tym samym miejscu. Amerykę i Azję łączył most lądowy. Później mamuty i konie wyginęły w Amerykach.
Jednak niezależnie od tego, kiedy nastąpił potop, wszyscy chrześcijanie mogą zgodzić się co do tego, że Bóg ma moc, by skłonić zwierzęta do udania się tam, gdzie On zechce.
Pytanie: Czy zgodnie z Rdz 9,3 ludzie mogą jeść mięso, czy tylko warzywa?
Odp.: Księga Rodzaju 1:29 mówi, że Adam mógł jeść owoce i warzywa. Po potopie, zgodnie z Księgą Rodzaju 9:3, mogliśmy już jeść mięso. Więcej informacji znajdziesz w omówieniu Księgi Rodzaju 1:28.
P: Czy zgodnie z Rdz 9,4 i Dz 15,28-29 spożywanie krwi jest dziś zabronione?
Odp.: Niektórzy twierdzą, że nie, ponieważ Chrystus zastąpił Prawo, a w Dziejach Apostolskich 10:11-16 wszystkie „pokarmy” zostały uznane za czyste.
Niektórzy twierdzą, że tak, ponieważ zakaz ten został wydany przed Prawem Mojżeszowym w Księdze Rodzaju 9:4. W Dziejach Apostolskich 15:20, 28-29 wczesny, apostolski Kościół wierzył i nauczał, że chrześcijanie powinni powstrzymywać się od spożywania krwi. Oczywiście śladowe ilości krwi są dopuszczalne, ponieważ Żydom wolno było spożywać upolowaną zwierzynę, z której [szybko] spuszczano krew na polu, jak podano w Księdze Kapłańskiej 17:13.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 9:4, Księdze Kapłańskiej 7:26-27, Księdze Kapłańskiej 17:11-12 oraz Księdze Powtórzonego Prawa 12:16, 23-25 zakaz spożywania krwi oznacza, że ludzie nigdy nie powinni poddawać się transfuzjom krwi, jak nauczają Świadkowie Jehowy?
Odp.: Nie. Nie powinniśmy być kanibalami, ale przeszczepy narządów są dopuszczalne. Podobnie, nakazano ludziom, by nie spożywali krwi, a transfuzje krwi są dopuszczalne.
Jak wskazuje publikacja „As Jehovah’s Witnesses Answered Verse by Verse” (str. 22–23), nawet organizacja Świadków Jehowy „Strażnica” nie zakazała transfuzji krwi aż do 1944 roku. W 1967 roku zakazali oni również przeszczepów narządów (czasopismo „Strażnica” z 15 grudnia 1967 r., str. 702–704). Następnie zmienili zdanie i zezwolili na nie w 1980 roku (czasopismo „Strażnica” z 15.03.1980 r., str. 31). W latach 1931–1952 nie zezwalali również na szczepienia.
P: Czy Księga Rodzaju 9:6 zabrania dziś wykonywania kary śmierci na przestępcach?
Odp.: Wcale nie. Księga Rodzaju 9:6 zarówno zakazuje morderstwa, jak i nakazuje egzekucję jako karę dla morderców. Należy pamiętać, że Księga Rodzaju była jedną z ksiąg Mojżesza, a w Księdze Wyjścia aż po Księgę Powtórzonego Prawa za wiele przestępstw przewidziano karę śmierci. Zobacz także następne pytanie.
P: Czy Księga Rodzaju 9:6 mówi o karze śmierci?
O: Zdecydowanie mowa jest tu o karze śmierci. Oznacza to egzekucję, a nie zwykłą śmierć fizyczną, która spotyka zarówno osoby niebędące mordercami, jak i morderców.
P: Czy w Księdze Rodzaju 9:12-13 tęcza jako znak Bożego przymierza wskazuje, że przed potopem nie było tęcz?
Odp.: Sugeruje to, ale nie dowodzi. Jak stwierdza „Today’s Handbook for Solving Bible Difficulties” (Współczesny podręcznik rozwiązywania trudności biblijnych), str. 220–221, fakt, że Bóg posługuje się znakiem, nie dowodzi automatycznie, że nie istniał on wcześniej. Na przykład obrzęd obrzezania był praktykowany przed Abrahamem przez inne narody, w tym Egipcjan i Etiopczyków (Herodot w swojej „Historii”, księga 2, rozdz. 104, str. 69). Egipcjanie praktykowali go zgodnie z „Listem Barnaby” (ok. 70–130 r. n.e.), rozdz. 9, str. 142: „Tak, również Egipcjanie praktykują obrzezanie”.
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 9:20–21 człowiek pobożny, taki jak Noe, mógł się upić?
Odp.: Po pierwsze, Biblia nie ukrywa faktu, że lud Boży również grzeszy. Po drugie, przy niższym ciśnieniu powietrza w pobliżu szczytu góry po potopie łatwiej jest się upić.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 9:20-21 znajduje się ta smutna historia o upojeniu Noego?
Odp.: Biblia nie tylko pokazuje nam, dlaczego ważne jest postępowanie zgodnie z tym, co słuszne, ale także podaje rzeczywiste przykłady konsekwencji złego postępowania. Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.) odpowiada na to bardzo jasno: „Upijanie się Noego zostało zapisane, abyśmy, mając przed sobą jasny i spisany opis jego wykroczenia, mogli z całej siły strzec się pijaństwa”. Książka „The Instructor”, tom 2, rozdział 2, str. 246.
Pytanie: Czy w Rdz 9,21-25 Księga Rodzaju stanowiła okrojoną wersję pierwotnej opowieści, w której Cham wykastrował Noego, aby uniemożliwić mu spłodzenie kolejnych synów, podobnie jak w greckim micie o Kronosie, który wykastrował swojego ojca Uranosa, jak sugerował ateista (Capella)?
Odp.: Nie, nie ma tu żadnej wzmianki o kastracji. Jeśli chodzi o kulturę grecką, należy pamiętać, że jedyną kulturą grecką w czasach Mojżesza byli wczesni Grecy mykeńscy. Znaczna część tego, co wiemy o mitologii greckiej, pochodzi z okresu późniejszego. Dla porównania: wojna trojańska Homera miała miejsce około 1200 r. p.n.e., czyli około 250 lat po Wyjściu.
Dlatego prawdopodobnie nie doszło tu do zapożyczenia. Jeśli ktoś nadal twierdzi, że miało ono miejsce, to późniejsza kultura musiałaby zapożyczyć elementy od wcześniejszej, a grecka opowieść, o której tu mowa, powstała prawdopodobnie później niż czasy Mojżesza.
Pytanie: Co było niewłaściwego w tym, że Cham zobaczył swojego ojca nagiego (Rdz 9,22)?
Odp.: Synowie nie powinni swobodnie ujawniać wad swoich rodziców, a postawa Chama w Księdze Rodzaju 9:22 była lekceważąca. Cham dowiedział się, że jego własny syn będzie dla niego hańbą. Postawa Chama miała charakter szyderczy według Metodego (270–311/312 r. n.e.) w dziele „Uczta dziesięciu dziewic”, rozważanie 10, rozdz. 2, s. 348, oraz Justyna (ok. 138–165 r. n.e.) w „Dialog z Tryfonem”, rozdz. 139, s. 269.
Pytanie: Co zrobić, jeśli czujesz się zawstydzony zachowaniem swoich rodziców, o czym mowa w Rdz 9:22-23?
Odp.: Najpierw spróbuj zrozumieć, dlaczego czujesz się zawstydzony. Czy twoi rodzice rzeczywiście postępują w sposób moralnie niewłaściwy, czy może po prostu jesteś zbyt wybredny, a może jest to coś pomiędzy? Musisz szanować swoich rodziców (Księga Wyjścia 20:12; List do Efezjan 6:2), ale nie wolno ci przy tym tolerować grzechu. Powinieneś być posłuszny rodzicom w Panu (Efezjan 6:1). Oznacza to, że masz być im posłuszny, ale gdy nakazują coś sprzecznego z wolą Boga, musisz najpierw być posłuszny Bogu.
Pytanie: Co zrobić, jeśli twoje dzieci czują się zawstydzone twoim zachowaniem, o czym mowa w Rdz 9:22-23?
Odp.: Istnieją co najmniej cztery powody, dla których mogą się czuć zawstydzone:
1) z powodu twojego słusznego stanowiska moralnego,
2) z powodu czegoś związanego ze stylem, osobistymi preferencjami lub inną kwestią moralnie neutralną, która jest właściwa,
3) z powodu czegoś, co zrobiłeś źle,
4) z powodu czegoś, co samo w sobie nie było złe, ale było nieprzemyślane lub nieokazywało szacunku dla ich uczuć.
W pierwszym przypadku możesz po prostu wyjaśnić, dlaczego zajmujesz takie stanowisko. W drugim przypadku nie powinieneś pozwalać, by to, co dobre, było nazywane złym (Rz 14,16), ale z miłości możesz pójść im na rękę (Rz 14,14-15).
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 9:22-23 dzieci czasami nie szanują swoich rodziców?
Odp.: Istnieje starożytna chińska opowieść o podróżniku, który zobaczył mężczyznę niosącego swojego sędziwego ojca na taczce, a za nimi szedł jego młody syn. Podróżnik zapytał mężczyznę, co robi, a ten odpowiedział, że skoro jego ojciec nie jest już w stanie sam o siebie zadbać i stanowi ciężar dla rodziny, zamierza wrzucić go do rzeki, aby go utopić. Podróżny był tym zaniepokojony i nie wiedział, co powiedzieć, by odwieść mężczyznę od tego złego czynu. W końcu po prostu powiedział: „Nie zapomnij przynieść taczki z powrotem!”. Innymi słowy, postępując tak wobec ojca, uczy swojego syna, by ten postępował tak samo wobec niego.
Gdy dzieci nie szanują swoich rodziców, może to wynikać z co najmniej pięciu powodów.
a) Nie widzą potrzeby posłuszeństwa Bogu, który nakazuje nam czcić naszych rodziców (Księga Wyjścia 20:12; List do Efezjan 6:2).
b) Jako dzieci nie chcą być posłuszne swoim rodzicom w Panu, jak nakazuje im List do Efezjan 6:1.
c) Być może wcześniej ich czciły, ponieważ uważały, że rodzice mogą im pomóc. Teraz nie postrzegają już rodziców jako osób zdolnych do udzielenia im materialnej pomocy, więc po co mieliby ich czcić. Mogą to być dzieci, które wyjeżdżają na studia, lub dorośli, którzy nie widzą żadnej perspektywy na bogactwo pochodzące od rodziców.
d) Są niewdzięczni za poświęcenia, jakie rodzice ponieśli dla nich, gdy dorastali.
e) Być może po prostu lekceważą autorytet w ogóle.
Taczka zawsze tam będzie. Kiedy twoje dzieci lub inni zdecydują, jak będą traktować swoją relację z tobą, przypomną sobie wszystko, co zrobiłeś z taczką, oraz relacje, w których być może nie będziesz już głównym beneficjentem.
Pytanie: Jak powinniśmy reagować na grzechy innych, o których mowa w Rdz 9,22–23?
Odp.: We wszystkich przypadkach nie powinniśmy sprawiać wrażenia, że akceptujemy grzech, ale nadal możemy kochać grzesznika. Nie powinniśmy znajdować się w sytuacji, w której sami ulegamy pokusie. Poza tym istnieje różnica w zależności od tego, czy grzesznikiem jest twoje dziecko, twój rodzic, osoba starsza od ciebie, chrześcijanin czy niewierzący.
Jeśli nasz brat zgrzeszy przeciwko nam, to zgodnie z Ewangelią Mateusza 18:15-17 powinniśmy najpierw spróbować porozmawiać z nim na osobności, a jeśli to zadziała, sprawa jest zakończona. Jeśli jednak nie zechce słuchać, należy pójść ponownie, zabierając ze sobą jedną lub dwie inne osoby. Jeśli to nie zadziała, należy zgłosić sprawę zgromadzeniu. Jeśli to również nie zadziała, należy go wykluczyć ze zgromadzenia.
Nie rozpatruj oskarżenia przeciwko starszym, chyba że zostanie ono przedstawione przez dwóch lub trzech świadków (1 List do Tymoteusza 5:19).
Kary cielesne (klapsy) można stosować wobec własnych dzieci, ale nie wobec innych osób (Przysłów 22:15; List do Hebrajczyków 12:7-11).
Nie upominaj surowo starszego mężczyzny (1 List do Tymoteusza 5:1).
Pytanie: Dlaczego w Rdz 9,25 przeklęto Kanaana, a nie Chama?
Odp.: Ham dowiedział się, że jego potomkowie staną się przykładem konsekwencji grzechu. W „Expositor’s Bible Commentary”, tom 2, str. 97, stwierdza się, że hebrajska forma tego czasownika to czas przeszły niedokonany, a nie tryb rozkazujący, „więc sens ten bardziej wskazuje na przepowiednię („On będzie”) niż na przekleństwo („Niech będzie”)”. W ten sposób słowa Noego zapowiadają główny motyw kolejnych opowieści – oddzielenie wybranego potomstwa od potomstwa Kananejczyków”. To samo stwierdza książka „735 Baffling Bible Questions Answered” (Odpowiedzi na zagadkowe pytania biblijne), str. 32.
Więcej na ten temat można znaleźć w dziele Justyna Męczennika [ok. 138–165 n.e.] „Dialog z Tryfonem”, rozdział 139, str. 268–269.
Pytanie: Jak brzmiała klątwa Kanaana w Rdz 9,25–26?
Odp.: Księga Rodzaju mówi jedynie: „Będzie sługą sług swoich braci”. Należy zauważyć, że klątwa nie dotyczy Chama, lecz Kanaana. Żaden grecki ani hebrajski rękopis nie wskazuje, że chodziło o Chama; twierdzi tak jedynie arabskie tłumaczenie. (Zgodnie z książką „Origin of the Bible”, str. 307, pierwsza arabska wersja Pięcioksięgu została przetłumaczona przez Saadya Gaona, który żył w latach 892–942 n.e.)
Tak jak Cham przyniósł wstyd swojemu ojcu Noemu, tak Kanaan i jego potomkowie mieli przynieść wstyd Chamowi, jego ojcu. Bardziej szczegółową odpowiedź można znaleźć w książce „Trudne fragmenty Biblii”, str. 116–118.
P: Kim są te 68 ludów i 16 miast wymienionych w Księdze Rodzaju 10?
Odp.: Jest to najstarszy zachowany dokument etnograficzny, jak podano w książce „735 Baffling Bible Questions Answered” (Odpowiedzi na 735 zagadkowych pytań biblijnych), str. 32. Uczeni uważają, że potrafią zidentyfikować 51 z 68 ludów, a archeolodzy odnaleźli 11 z 16 miast. Sodoma i Gomora zostały tak całkowicie zniszczone, że nigdy ich nie odnaleziono. Jednak tabliczki z Ebla, napisane w latach 2400–2250 p.n.e., wspominają o miastach Si-da-mu (Sodoma) i I-ma-ar (Gomora). Ponadto w „Słowniku archeologii biblijnej Wycliffe’a” (str. 124) podano, że na południe od Morza Martwego odkryto sanktuarium o nazwie Bab edh-Dhra. Datowano je na okres między 2800 a 1800 r. p.n.e.
Oto ludy znane lub przypuszczalne.
Jafet – Grecy twierdzili, że ich przodkiem był Japetos
|->Gomer – Gimirra/asyryjski Cymmeryjczyk/Grek
| |->Aszkenaz – As-gu-za-a/asyryjski = Scytowie
| |->Rifat – ? mieszkał w Rosji?
| |->Togarma – albo miasto Tegarama w
| Azji Mniejszej, przodkowie Ormian,
| albo jedno i drugie.
|->Magog – Scytowie? według Józefa Flawiusza
|->Madai – Medowie
|->Jawan – Grecy jońscy
| |->Elishah – Eolowie? według Józefa Flawiusza
| |->Tarsisz – miasto w Azji Mniejszej albo w Hiszpanii
| |->Kittim – Cypr
| |->Dodanim/Rodanim – wyspa Rodos
|->Tubal – lud Tabali w Kapadocji
|->Meshech – Mushki/Asyryjczycy, pierwotnie zamieszkujący tereny między
| Cylicji a Morzem Kaspijskim
|->Tiras – prawdopodobnie Thrusa (=Tw-r’w-s3), którzy najechali Egipt w 1250 r. p.n.e.
Ham – brak plemienia, jedynie potomkowie
|->Kusz – Sudańczycy (Kusz w starożytności)
| |->Seba – północna Etiopia. Nazwa tego
| | miejsca prawdopodobnie pochodzi od kolonistów sabejskich
| | którzy przybyli później.
| |->Hawila – albo w pobliżu rzeki Indus w
| | Pakistanie, albo w pobliżu Saby i Hadramautu
| |->Sabtah – ? prawdopodobnie zamieszkiwali na północ od Saby
| |->Raamah – prawdopodobnie Rhammanici w południowo-zachodniej
| | | Arabii (Strabon 16.4.24)
| | |->Saba – Saba w południowo-zachodnim narożniku
| | | Półwyspu Arabskiego
| | |->Dedan – na północnym zachodzie Zatoki Perskiej.
| | Wspominane przez Chaldejczyków i Asyryjczyków
| |->Sabteca – ? nieznana z innych źródeł
|->Mizraim – Egipt
| |->Ludici – ? nieznani z innych źródeł
| |->Anamici – ? znani jedynie z 1 Krn 1,11
| |->Lehabici – Rbw/Libu byli wrogim
| | plemieniem na zachód od Egiptu
| |->Naftuhici – ? nieznani z innych źródeł
| |->Pathrusyci – Pathros znajdowało się na południu Egiptu
| |->Kasluhici – to właśnie z nich wywodzili się Filistyni
| |->Kaphtoryci – Kreta / Wyspy Morza Egejskiego
| | (akadyjski/mari/ugarit/egipski)
|->Put – Libia według zapisów babilońskich i perskich.
|->Kanaan – Kananejczycy
| |->Sidon – miasto fenickie
| |->Hetyci – zamieszkiwali na północ od Jerozolimy
| |->Jebusyci – mieszkali w Jerozolimie
| |->Amoryci – zamieszkiwali Kanaan. Amurru w
| | języku akadyjskim oznacza „ludzie z zachodu”
| |->Girgaszyci – mieszkali w Kanaanie, prawdopodobnie
| | Kirgiszowie/Asyryjczycy
| |->Hivici – mieszkali w pobliżu Tyru, Sydonu i Sichemu. Salomon wykorzystał ich do budowy świątyni
| |->Arkici – port „Arqah” w północnej Syrii
| |->Sinici – północno-kananejski port Siannu
| |->Arwadytowie – północnofenickie miasto Arwad
| |->Zemarici – kananejskie miasto Simura, 6
| | mil na południe od Arwadu
| |->Hamatyci – jedno z najstarszych miast syryjskich
Sem – prawdopodobnie Sumer
|->Elam – Elamici, stolicą było Susa
|->Aszur – pierwsza stolica Asyrii
|->Arfaksad – ? Ptolemeusz wspomniał o regionie Arrapachitis między jeziorami Van i Urmia
| |->Sela – nieznane plemię, znani są jedynie jego potomkowie
| | |->Eber – plemię nieznane, znani są jedynie potomkowie
| | |->Peleg – plemię nieznane, znani są jedynie potomkowie
| | |->Joktan – wiele plemion arabskich, albo też
| | | południowoarabskie plemię Qahtan (al-Tabari
| | | tom 6, str. xxii; tom 20, str. xv)
| | | |->Almodad – być może? plemię z południowej Arabii
| | | |->Sheleph – jemeńskie plemię z południowej Arabii
| | | |->Hazarmaveth – Hadrumaut w Arabii
| | | |->Jerah – prawdopodobnie plemię arabskie?
| | | |->Hadoram – ? nieznane z innych źródeł
| | | |->Uzal – ? nieznane z innych źródeł.
| | | | Jednak Uzal/Auzal było starożytnym
| | | | nazwa miasta Sa’na w Jemenie.
| | | |->Diklah – oznacza „gaj palmowy”. Być
| | | | być może? osiedlili się w Wadi Sirhan,
| | | | ok. 250 mil na południowy wschód od Morza Martwego.
| | | |->Obal – nieznany poza 1 Krn 1,22
| | | |->Abimael – ? nieznany z innych źródeł
| | | |->Saba – Sabejczycy w południowej Arabii
| | | |->Ofir – prawdopodobnie Somalia lub południowo-zachodnia
| | | | Arabii. Józef Flawiusz i Hieronim uważali,
| | | | że to Indie.
| | | |->Hawila – prawdopodobnie środkowa Arabia
| | | |->Jobab – ? nieznane z innych źródeł
|->Lud – albo Lydowie, albo kraina
| Lubdi między górnym biegiem Tygrysu a Eufratem
|->Aram – Aramejczycy z Syrii
|->Uz – plemię Ausitai? zamieszkiwało tereny na zachód od Eufratu
|->Hul – ? nieznane z innych źródeł
|->Gether – ? nieznane z innych źródeł
|->Mash/Meshech – ? Albo syro-arabska pustynia Mash znana Asyryjczykom, albo libańska góra Masius, albo Meshech był połączeniem dwóch linii rodowych
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 10 w tabeli narodów nie wspomniano o Hindusach i Chińczykach?
Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.
To nie jest odpowiedź: Chociaż wspomniani są Syni, to prawdopodobnie nie są to Chińczycy, lecz mieszkańcy kananejskiego portu Siannu w północnej Syrii. Józef Flawiusz i Hieronim uważali, że Ofir to Indie, ale bardziej prawdopodobne jest, że chodzi o Afrykę.
Odpowiedź: Wszyscy pochodzili od Adama, ponieważ wszyscy zostali obciążeni naturą Adama. Księga Rodzaju nie twierdzi, że wymienia wszystkie ludy, a spośród setek ludów wymienia jedynie te, które Izraelici mogliby rozpoznać.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 10 wspomniani są Sumerowie z Mezopotamii?
Odp.: Tak, prawdopodobnie są, jako „Sem”. Nazwę krainy Sumer często wymawiano bez litery „r”, więc „Sum” mogło łatwo stać się „Sem”. Naukowe uzasadnienie tej tezy można znaleźć w książce Samuela Noaha Kramera *The Sumerians*, str. 297–298. Kramer powołuje się również na *American Journal of Semitic Languages*, tom 58 [1941], str. 20–26.
P: Kim był lud Gomer, o którym mowa w Rdz 10,2?
Odp.: Był to lud nazywany przez Asyryjczyków „Gimirra”, a przez Greków – Cymmeryjczykami. Gomerowie zamieszkiwali Ukrainę i południową Rosję.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 10:2 wspomniano o Medach (Madai), skoro lud ten nie pojawiał się nigdzie indziej aż do 836 r. p.n.e. w tekście Salmanasara III?
Odp.: Tekst Salmanasara III powstał po czasach Mojżesza, czyli po 1407 r. p.n.e., ale brak wzmianek w zachowanych wczesnych pismach nie dowodzi nieistnienia. Asyryjczycy odnotowywali jedynie przypadki, gdy walczyli z Medami lub prowadzili z nimi handel koniami. Według książki „Persja i Biblia” (str. 35) „I.M. Diakonoff uważa, że przybycie plemion indoirańskich na płaskowyż irański miało miejsce w pierwszej połowie drugiego tysiąclecia p.n.e. [2000–1500 p.n.e.]. Jednak najwcześniejsze dowody archeologiczne wskazujące na obecność przybyszów wydają się pochodzić z początku drugiej połowy drugiego tysiąclecia p.n.e. [1500–1300 p.n.e.]”.
W przeciwieństwie do tego potężny lud Minni został wspomniany w Księdze Jeremiasza 51:27. Jednak historia Minni sięga jedynie 1200 r. p.n.e., a Minni nie są wspomniani w Księdze Rodzaju, ponieważ została ona napisana wcześniej.
Podsumowując, archeologia potwierdza istnienie Medów w czasach Mojżesza.
Pytanie: Kim był lud Jawan, o którym mowa w Księdze Rodzaju 10:2?
Odp.: Byli to Grecy jońscy, którzy zamieszkiwali wyspy i Azję Mniejszą. W języku hebrajskim nazywano ich „yawan”, co utożsamiane jest z greckim „iaones” lub „iawones” w „Iliadzie” Homera (8.685) oraz z „yamanu” w inskrypcjach Sargona II i Dariusza I. O Jończykach wspomina się w Egipcie już od czasów Ramzesa II (ok. 1300 r. p.n.e.). Wspominają o nich Izajasz 66:19 i Ezechiel, a tłumaczenie Septuaginty oddaje to jako „Hellas”.
Pytanie: Kim był lud Tubal, o którym mowa w Księdze Rodzaju 10:2?
Odp.: Asyryjczycy nazywali ich Tabal (lub Tabali) i zamieszkiwali oni tereny dzisiejszej Turcji, w regionie Kapadocji. Grecki historyk Herodot znał ich pod nazwą Tibarenoi. Wspomina o nich Księga Ezechiela 27:13; 38:2-3; 39:1 oraz Księga Izajasza 66:19.
Asyryjski król Salmanasar III (859–824 r. p.n.e.) otrzymywał daninę od dwudziestu czterech królów Tubalu. Asyryjczycy pozbawili tronu króla Tubalu w 732 r. p.n.e. Sargon wspomina, że z Tubalu pochodziły naczynia z metali szlachetnych. Sargon stłumił również bunt Tubalu, Muszków (Meshech) i Araratu.
Pytanie: Kim był lud Meszek, o którym mowa w Rdz 10,2?
Odp.: Asyryjczycy po raz pierwszy wspomnieli o nich jako o „Mus-ka-a-ia”, dysponujących armią liczącą 20 000 żołnierzy za czasów Tiglat-Pilesera I (ok. 1100 r. p.n.e.). Wspomina się o nich również za panowania Salmanasara III (859–824 p.n.e.). Pierwotnie zamieszkiwali obszar między Cylicją a Morzem Kaspijskim, ale za panowania Sargona II (722–705 r. p.n.e.) osiedlili się w regionie Frygii na terenie dzisiejszej Turcji. Herodot w dziele 3:94 wymienia ich jako „Moschoi”, którzy stanowili jedną z 19 satrapii Dariusza. Utożsamia się ich również z Frygami.
Pytanie: Kim był lud Tirasów, o którym mowa w Rdz 10,2?
Odp.: Niewiele wiemy o Tirasach. Chociaż Józef Flawiusz twierdzi, że pochodzili od nich Trakowie, współcześni badacze uważają, że byli to Tursenichowie/Tyrsenianie, którzy byli piratami. Egipcjanie wspominają o ludzie „Thrusa” (Tw-rw-s3), który najechał Egipt około 1250 r. p.n.e. Apokryficzna Księga Jubileuszów podaje, że Tirasowie mieszkali na czterech wyspach.
Pytanie: Gdzie znajdowała się Togarma, o której mowa w Rdz 10,3?
Odp.: Togarma znajdowała się około 70 mil (113 km) na zachód od miasta Malatya w Azji Mniejszej. Hetyci nazywali ją Tegarama. Asyryjczycy nazywali je Tilgarimanu i podbili je w 695 r. p.n.e. Grecy nazywali je Gauraena. Ormianie twierdzą, że wywodzą się od Haika, syna Torgoma, więc mogą być potomkami Togarmy.
P: Skoro w Rdz 10:5, 20, 31 mowa jest o różnych językach, dlaczego w Rdz 11:1 cała ziemia posługiwała się jednym językiem?
Odp.: Księga Rodzaju 10 stanowi przegląd, a Księga Rodzaju 11 opisuje jedno wydarzenie w ramach Księgi Rodzaju 10. W Księdze Rodzaju 10:5 czytamy: „z nich...”, a w 10:18: „Później...”. Sugeruje to, że Księga Rodzaju 10 opisuje, w jaki sposób potomkowie ci później się rozprzestrzenili. Księga Rodzaju 11:1 mówi o wydarzeniu związanym z wieżą Babel, które miało miejsce przed rozprzestrzenieniem się ludzi.
Ciekawy fragment glinianej tabliczki znaleziony w Babilonie opowiada o jednej świątyni, która obraziła bogów. Zniszczyli ją w ciągu jednej nocy i rozproszyli ludzi, obdarzając ich obcym językiem.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 10:6,13 oraz 1 Kronik 1:8,11 nie ma wzmianki o Egipcie wśród tych narodów? (Chrześcijanin, którego ta kwestia intryguje)
Odp.: Jest on wspomniany; hebrajskie słowo oznaczające Egipt to Mizraim.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 10:8-12 czyny Nimroda były połączeniem wyczynów Lugal-Zaggasiego, Sargona z Agade, Hammurabiego i Salmanasara I, jak twierdzi „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 52)?
Odp.: Nie. Chociaż niewiele wiemy o tych starożytnych królach sumeryjskich, poza tym, co zachowało się na dziesiątkach tysięcy sumeryjskich tabliczek, podobieństwa między tymi zdobywcami a Nimrodem są znikome. Biblia wspomina jedynie, że Nimrod był potężnym łowcą przed Panem, że jego kariera rozpoczęła się w czterech miastach w Szinarze (Sumeria), a później udał się do Asyrii i zbudował tam cztery miasta położone blisko siebie, które później zyskały duże znaczenie. Biblia nie podaje żadnych innych informacji na temat Nimroda, więc trudno jest dokonać porównania. Nimrod nie mógł być Hammurabim, ponieważ Hammurabi (1803/1793–1760/1750 p.n.e.) żył długo po Abrahamie. Nimrod mógłby w rzeczywistości być biblijnym odniesieniem do Sargona, z tym że wiemy zbyt mało zarówno o Sargonie, jak i o Nimrodzie, aby to stwierdzić.
P: Czy w Rdz 10,9 Nimrod był dobrym myśliwym „przed Panem”, czy też bezbożnym drapieżnikiem „wbrew Panu”?
Odp.: Prawdopodobnie najlepszym tłumaczeniem hebrajskiego słowa „paniym” w tym miejscu jest „przed”. Podobnie jak angielskie słowo „before”, „paniym” jest używane w wielu kontekstach. Na przykład przywódca mógł stać przed zgromadzeniem w Księdze Jozuego 20:6,9, Izrael poniósł klęskę przed Filistynami w 1 Księdze Samuela 4:2, a Izrael uciekł przed Filistynami w 1 Księdze Samuela 4:17.
W tym przypadku słowo „paniym” prawdopodobnie oznacza opis bezbożny, jak w wyrażeniu „walczący przed”. Imię Nimrod jest związane z hebrajskim słowem „marad”, oznaczającym „buntować się” lub „będziemy się buntować”. Po budowie wieży Babel Nimrod zbudował miasto Babilon w sprzeciwie wobec Pana.
Określenie Nimroda jako „potężnego łowcy przed Panem” ma negatywny, bezbożny wydźwięk.
Pytanie: Do jakiej dokładnie grupy etnicznej należał Nimrod/Nimrud w Księdze Rodzaju 10:9?
Odp.: Istnieją trzy możliwości.
W Księdze Micheasza 5:6 Asyria nazywana jest krainą Nimrud, miasto Kalah nazywane jest również Nimrud, a babilońskie miasto Borsippa nosi również nazwę Birs Nimrud.
Potomek Kassytów z Kisz, którzy mieszkali w Mezopotamii i rządzili Babilonem ok. 3200 r. p.n.e., a Księga Rodzaju 10:8 podaje, że Kusz był ojcem Nimroda. Nin-Maradda to niesemicka nazwa miasta położonego na południowy zachód od Kisz, zgodnie z „Słownikiem biblijnym” Ungera, str. 794. Pogląd ten jest również zgodny z pierwszym poglądem.
Ubaidyjczycy byli bardzo wczesnymi (ok. 3800–3500 r. p.n.e.) niesemickimi mieszkańcami Sumeru i Mezopotamii, poprzedzającymi Sumerów, którzy przybyli z południa. Księga Rodzaju 10:8–10 wskazuje, że Nimrod najpierw przebywał w Babilonii, a następnie udał się na północ do Asyrii. Niewiele wiemy o Ubaidyjczykach, ale biorąc pod uwagę ich powiązania z Chamem, mogli być spokrewnieni z ciemnoskórymi mieszkańcami Harappy w Indiach. Więcej informacji na temat tego poglądu można znaleźć w „Słowniku biblijnym Wycliffe’a” na stronach 1207–1208.
Pytanie: Skąd pochodzi termin „Palestyna” z Księgi Rodzaju 10:14?
Odp.: Nie wiemy tego na pewno, ale wydaje się prawdopodobne, że pochodzi on od krainy Filistynii.
Herodot, grecki historyk (ok. 484–ok. 425 r. p.n.e.): „Sami Fenicjanie i Syryjczycy z Palestyny przyznają, że zwyczaj ten przejęli od Egipcjan; a Syryjczycy… twierdzą, że niedawno przejęli go od Kolchidów. Są to jedyne narody, które praktykują obrzezanie, i oczywiste jest, że wszystkie naśladują w tym względzie Egipcjan”. Historia, księga 2 (Euterpe), rozdz. 104, str. 69
Arystoteles, grecki filozof (384–322 p.n.e.) Ponadto, jeśli – jak głosi legenda – w Palestynie istnieje jezioro, w którym związany człowiek lub zwierzę, wrzucone do niego, unosi się na powierzchni i nie tonie, potwierdzałoby to to, co powiedzieliśmy. Mówi się, że jezioro to jest tak gorzkie i słone, że nie żyją w nim żadne ryby, a jeśli namoczy się w nim ubrania i je wytrząśnie, to się oczyszczają. Meteorologia II.3
Filon z Aleksandrii (20 p.n.e. – 50 n.e.) pisze: „Co więcej, Palestyna i Syria również nie są pozbawione wzorcowej mądrości i cnoty”, *Każdy dobry człowiek jest wolny*, rozdz. XII (75), s. 689
Rzymski geograf Strabon (23 r. n.e.) omawia wyjście Żydów z Egiptu do Palestyny, o którym dowiedział się od Żydów w Aleksandrii.
Józef Flawiusz (ok. 100 r. n.e.): „co do tego, co spotkało Żydów, zarówno w Egipcie, jak i w Syrii oraz w Palestynie, i co wycierpieliśmy z rąk Asyryjczyków i Babilończyków...” *Starożytności żydowskie*, księga 20, rozdz. 11, s. 426
Ponadto dziesięciu przednicejskich pisarzy chrześcijańskich (wszyscy po 135 r. n.e.) odnosi się do Palestyny. Są to: Justyn Męczennik, Teofil z Cezarei (w tytule listu), Klemens z Aleksandrii, Tertulian, Hipolit, Orygenes, Juliusz Afrykański, Dionizy z Aleksandrii, Grzegorz Cudotwórca i Pamfil.
Kiedy cesarz rzymski Hadrian stłumił drugie powstanie Bar-Kochby w latach 132–1335 n.e., wygnał Żydów z tej ziemi i przemianował terytorium na Syrię Palestyńską (Chris J. Seeman, „Judea”, *Dictionary of NT Background* [Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 2000], 624).
Pytanie: Czy w Rdz 10,22 i Rdz 22,21 Aram rzekomo urodził się dwukrotnie, jak twierdzi sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova, str. 88?
Odp.: Nie, ale istnieją dwie możliwe odpowiedzi:
Wiele osób: W Biblii występowały nie dwie, ale trzy osoby o imieniu Aram.
1. Księga Rodzaju 10:22 mówi, że Aram z Syrii był potomkiem Sema. (W języku hebrajskim słowo oznaczające „syna” jest takie samo jak słowo oznaczające „potomka”, podobnie jak słowo oznaczające „ojca” jest takie samo jak słowo oznaczające „przodka”).
2. Księga Rodzaju 22:21 wspomina o Aramie, który pochodził od Kemuela (bratanka Abrahama), który pochodził od Nahora, który pochodził od Teracha, który z kolei pochodził od Sema.
3. Znacznie później, w 1 Księdze Kronik 7:34, pojawia się Aram, syn Szamera z plemienia Aszera.
Również „Słownik biblijny Wycliffe’a” (str. 122) oraz „Nowy międzynarodowy słownik biblijny” (str. 74) wymieniają trzy osoby.
Jedna osoba: Należy zauważyć, że obaj Aramowie z Księgi Rodzaju 10:22 i 22:21 są potomkami Sema. Mogą więc w rzeczywistości być tą samą osobą, a Tabela Narodów wymienia Sema jako przodka Arama.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 11 ludzie mieli tak „niskie” wyobrażenie o niebie, że próbowali zbudować wieżę Babel, aby się do niego dostać?
Odp.: Nie było to poglądem Mojżesza, lecz ludzi budujących wieżę. Księga Rodzaju 11 odnotowuje, bez wyrażania poparcia, niektóre z głupich pomysłów ludzi. Oczywiście to, co dla mas jest głupim pomysłem, dla kapłanów mogło być sprytnym posunięciem, mającym na celu zapewnienie, że ludzie będą ich darzyć szacunkiem.
Biblia studyjna NIV na str. 23 wymienia inne piramidy/zigguraty, które archeolodzy odkryli i które noszą podobne pretensjonalne nazwy.
Larsa: Dom Łączący Niebo i Ziemię
Borsippa: Dom Siedmiu Przewodników Nieba i Ziemi
Asszur: Dom Góry Wszechświata
Babilon: Dom Fundamentu-Platformy Nieba i Ziemi
W babilońskim eposie „Enuma Elish” (VI, wersy 55–64) napisano, że Babilon został zbudowany przez bogów w niebie jako miasto niebiańskie. Słowo „Babili” oznacza „bramę Boga”.
Pytanie: Co w budowie Wieży Babel, opisanej w 11 rozdziale Księgi Rodzaju, było grzeszne?
Odp.: Nie chodziło o samą budowę, ale o arogancką motywację wynikającą z (głupiego) przekonania, że ludzie mogą samodzielnie wznieść się do nieba. U podstaw większości form bałwochwalstwa leży przekonanie, że ludzie powinni praktykować religię tak, jak chcą, „na swój własny sposób”, zamiast szukać Jedynego Prawdziwego Boga. Reakcja Boga nie wydaje się być karą, ale raczej działaniem mającym na celu powstrzymanie ich przed popełnieniem dalszego zła. Mądrzy rodzice nie chcą, aby ich dzieci całkowicie ignorowały prawo i ich własne nakazy, a Bóg również nie chce, aby ludzie, których stworzył, tak postępowali.
P: Co wiemy o języku sumeryjskim na podstawie 1 Rdz 11?
Odp.: Język sumeryjski zapisywano pismem klinowym i nie jest to język indoeuropejski. Wykazuje pewne podobieństwa do języka tureckiego, węgierskiego oraz niektórych języków Kaukazu. Dzisiejsi badacze potrafią odczytywać pismo sumeryjskie i znają wymowę tych słów. W języku sumeryjskim nie występowały dźwięki f, i, j, th, miękkie ch, v, w ani umlauty. Występowało w nim „ng” (podobnie jak w języku kantońskim i wietnamskim), a na końcu słów nie występowały końcówki fleksyjne, jak w większości języków indoeuropejskich. Istniało również wiele dialektów sumeryjskich. Podobnie jak istniały starożytne wersje języka angielskiego i chińskiego, tak i język sumeryjski dzielił się na cztery okresy: archaiczny, klasyczny, nowy i postsumeryjski. Abraham żył w czasach, gdy mówiono językiem „nowosumeryjskim”.
W języku hebrajskim występują pewne zapożyczenia z sumeryjskiego, które dotarły tam poprzez akadyjski. Podobnie jak w sumeryjskim, w języku hebrajskim nie występowała głoska „j”.
P: Czy opis z 11 rozdziału Księgi Rodzaju jest niechronologiczny?
Odp.: Nie, nic nie wskazuje na to, by był on umieszczony w niewłaściwej kolejności. Zastanów się nad tym. Gdyby cała ludzkość została unicestwiona z wyjątkiem ośmiu osób spokrewnionych lub spowinowaconych, jest bardzo prawdopodobne, że wszyscy oni posługiwali się tym samym językiem. Jednak w pewnym momencie ludzie zaczęliby mówić różnymi językami, a stałoby się to mniej więcej w czasie, gdy zostaliby geograficznie odizolowani. Ciekawostką jest to, że niereligijni lingwiści uważają, iż mogą wywodzić wszystkie języki indoeuropejskie (od języków celtyckich przez niemiecki i grecki, aż po sanskryt) od wspólnego źródła, którym, jak sądzą, był język używany na Ukrainie około 4000 r. p.n.e.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 11:1-9 mowa jest o jednym języku przed wydarzeniami w Babel, skoro Księga Rodzaju 10:5, 20, 31 mówi o wielu językach, które pojawiły się po potopie?
Odp.: Obie te rzeczy są prawdziwe, ponieważ Księga Rodzaju 10 opisuje, w jaki sposób plemiona rozprzestrzeniały się zarówno przed, jak i po wydarzeniach związanych z wieżą Babel. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
Księga Rodzaju 10:5 stwierdza, że opisuje, jak ludy morskie „rozproszyły się po swoich terytoriach”. To rozprzestrzenianie się miało miejsce po budowie wieży Babel.
Również Księga Rodzaju 10:20 stwierdza, że odnosi się do terytoriów synów Chama, a przemieszczenie się Chamitów na swoje terytoria nastąpiło po budowie wieży Babel.
Księga Rodzaju 10:31 jest niemal identyczna z Księgą Rodzaju 10:20, z tą różnicą, że odnosi się do synów Sema.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 11:5 i 18:21 Bóg jest wszędzie, to w jaki sposób „Pan zstąpił, aby obejrzeć miasto...”?
Odp.: Jest to wyrażenie mające na celu przekazanie, że Bóg zwrócił szczególną uwagę na to miasto.
Pytanie: Czy, jak wynika z Księgi Rodzaju 11:7, wczesne wierzenia były zawsze politeistyczne, a monoteizm pojawił się dopiero później, jak twierdzi sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 18)?
Odp.: Nie. Z tego, co wiemy z historii, wczesna religia chińska była monoteistyczna, podobnie jak niektóre inne kultury południowo-wschodniej Azji. Wczesna chińska nazwa tego monoteistycznego Boga brzmiała Shang-di, która jest obecnie używana na określenie Boga w chińskich Bibliach.
P: Czy w Księdze Rodzaju 11:7-9 opisem pomieszania języków przy wieży Babel wzorowano się na greckiej opowieści o Aloadach?
Odp.: Orygenes (230–254 r. n.e.) zbadał tę kwestię w dziele „Orygenes przeciwko Celsusowi”, tom 4, rozdział 21, str. 505, i doszedł do wniosku, że nie mogło tak być, ponieważ:
a) Nie znano mu (ani nam) żadnej osoby z Grecji, która słyszałaby o tym przed Homerem.
b) Homer żył wieki po Mojżeszu.
Nawiasem mówiąc, istnieją sprzeczne dane dotyczące okresu, w którym żył Homer. Starożytny grecki historyk Arystarch podaje rok 1044 p.n.e., autorytety w dziele Filostratusa wskazują rok 1159 p.n.e., a pseudonimowy Herodot w dziele „Życie Homera” podaje rok 1102 p.n.e. Natomiast historyk Teopomp twierdził, że Homer żył dopiero w 685 r. p.n.e., a Herodot podaje, że nie było to wcześniej niż około 730 r. p.n.e. Wyjście z Egiptu miało miejsce około 1447 r. p.n.e.
Teofil w liście do Autolika (168–181/188 n.e.), w księdze 3, rozdz. 20, str. 117, również wskazuje, że „udowodniono, iż Mojżesz i jego zwolennicy żyli 900, a nawet 1000 lat przed wojną trojańską”. Jednak wojna trojańska miała miejsce w rzeczywistości około 250 lat później, a nie 900–1000 lat później.
Wniosek: Albo Grecy przejęli tę opowieść od wcześniejszych Hebrajczyków, albo przejęli ją z innego źródła poza Grecją, albo też relacje greckie i biblijne opierają się na tym samym wydarzeniu.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 11:9 błędne było wywiedzenie nazwy „Babel” od hebrajskiego słowa balal oznaczającego „zmieszane, zagmatwane lub spiętrzone”, ponieważ w języku babilońskim Bab-ilu oznacza „bramę Boga”, jak twierdzi sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova na stronie 55?
Odp.: Nie. Asimov zakłada, że Babel znajduje się w miejscu, gdzie leżało miasto Babilon. Biblia nie mówi, że Babilończycy lub Sumerowie twierdzili, iż nazwa ta pochodzi od tego, że języki były zmieszane, zagmatwane lub pomieszane. Księga Rodzaju mówi raczej, że niezależnie od tego, gdzie znajdowało się Babel, ludzie później (w tym Hebrajczycy, którzy czytali Księgę Rodzaju) mogli nazywać to miejsce Babel, ponieważ języki tam się pomieszały.
P: Ile lat miał Sem w momencie nadejścia potopu, jak podaje Księga Rodzaju 11:10?
Odp.: Oto, co można wywnioskować z Pisma Świętego, a następnie wniosek:
Księga Rodzaju 11:10 mówi, że Sem miał 100 lat dwa lata po potopie.
W Księdze Rodzaju 5:32 czytamy, że Cham, Sem i Jafet urodzili się, gdy Noe miał 500 lat.
W Księdze Rodzaju 7:6 czytamy, że Noe miał 600 lat, gdy na ziemię spadł potop.
Nic w Piśmie Świętym nie wskazuje na to, że Cham, Sem i Jafet byli trojaczkami. Księga Rodzaju 5:32 podaje liczbę zaokrągloną; trzej synowie urodzili się, prawdopodobnie pojedynczo, gdy Noe miał około 500–600 lat.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 11:18–24 istnieją jakieś pozabiblijne wzmianki o Reu, Serugu i Nahorze?
Odp.: Nikt nie może oczekiwać, że dysponujemy niezależnymi wzmiankami o każdej osobie. Jednak w tym przypadku prawdopodobnie takie niezależne wzmianki istnieją. Kroniki asyryjskie odnotowują wioski na terenie współczesnej Syrii o nazwach Paligg, Reu, Sarugi i Nakhur. Również zapisy z Mari wspominają o Nakhurze.
P: Jakie jest pochodzenie imion „Abram” i „Abraham” wymienionych w Rdz 11:27 i Rdz 17:5?
Odp.: Pochodzenie tego imienia jest niepewne. Jest to imię zachodniosemickie i prawdopodobnie oznacza „ojciec jest wywyższony” lub „wywyższony ojciec”. Na tabliczkach zachowanych z miasta Mari (2800–1760 r. p.n.e.) znajdują się imiona Noego, Abrama, Labana i Jakuba. Imię „Abraham” oznacza „ojciec tłumów” lub „ojciec wielkiej rzeszy”.
P: W Rdz 11,27 i 17,5 w jaki sposób imiona, przezwiska i tytuły subtelnie wpływają na ludzi?
Odp.: Mogą one pełnić co najmniej osiem funkcji:
Informują i wywierają na nieznajomym pierwsze wrażenie dotyczące stanowiska lub znaczenia danej osoby. W jednej z firm, w której pracowałem, większość osób, a także wszyscy, którzy mieli spore doświadczenie, nosili tytuł „wiceprezesa”.
Przekonują ludzi, że nadajesz się do tej pracy. Po co zatrudniać kogoś z tytułem magistra, skoro można zatrudnić doktora? Ciekawe jest to, że spośród wszystkich zdobywców w historii „Wilhelm Zdobywca” był jednym z nielicznych, którym nadano ten przydomek. Chociaż podbił Anglię, Szkocję, a później Irlandię, wielokrotnie sytuacja była na włosku – nie wiadomo było, czy jego armia zwycięży, czy zostanie zniszczona.
Przypominajmy sobie i innym, kim dokładnie jesteśmy.
Wyjaśnijmy innym, którzy już nas znają, jaka jest nasza podstawowa tożsamość.
Ukrywajmy przed innymi, czym dokładnie się zajmujemy. Pomyślmy o „doradcy” z Planned Parenthood, o dziedzicznych sądach zdrowotnych i nazistowskim prawie o zdrowiu małżeńskim.
Poniżaj innych, błędnie wymawiając ich imiona lub nadając im poniżające przezwiska. Krwawa Maria, czyli Maria I (1516–1558), była córką Henryka VIII i katolicką królową Anglii. Po tym, jak niektórzy protestanci próbowali ją zamordować, spaliła na stosie 280 protestantów i próbowała zabić lub wygnać kolejnych. Po jej śmierci z powodu choroby większość katolików w Anglii została wygnana lub zabita.
Bądź postacią komiczną, taką jak przyjaciel Robin Hooda „Mały John” czy gracz futbolowy drużyny Chicago Bears „Refrigerator Perry” (powalenie go na ziemię było jak powalenie lodówki). Piosenkarz country Johnny Cash miał ciekawą balladę zatytułowaną „A Boy Named Sue”.
Podnoszenie innych na duchu w ich własnych oczach lub w oczach innych. Pomyśl o Aleksandrze Wielkim, Alfredzie Wielkim, Ottonie Wielkim, Sulejmanie Wspaniałym czy Iwanie Wielkim (nazywanym przez wrogów Iwanem Groźnym). Z drugiej strony można podkreślać ich okrucieństwo. Rumuni starali się przekonać muzułmanów, by nie próbowali najeżdżać Rumunii, ponieważ ich król nazywał się Vlad Palownik. Był też turecki władca Selim Ponury, który wymordował wielu alawitów.
Czasami chińska matka może nadać swojemu najmłodszemu dziecku przydomek „duo duo”, co oznacza „więcej”. Może to oznaczać dodatkowe błogosławieństwo, ale może też oznaczać niezamierzone, niepożądane dodatkowe obciążenie.
Pytanie: Czy Księga Rodzaju 11:27 naucza, że Abram, Nahor i Haran urodzili się w określonej kolejności?
Odp.: Chociaż niektórzy błędnie sądzą, że lista w Biblii zawsze wskazuje, kto urodził się jako pierwszy, nie jest to prawdą. Na przykład w 1 Kronik 3:15 Sedekiasz został wymieniony jako trzeci syn Jozjasza, a Szallum/Jochaz jako czwarty. Jednak gdy Joachaz został królem w 609 r. p.n.e., miał 23 lata, a Sedekiasz miał zaledwie dziesięć lat. Innym przykładem jest Cham, o którym mowa przed Jafetem, choć Księga Rodzaju 9:24 wskazuje, że Cham był młodszy. Zatem jeśli Biblia podaje listę bez zaznaczania, że postacie są ułożone w kolejności, nie powinniśmy próbować doszukiwać się w tekście tego, czego tam nie ma.
W tym konkretnym przypadku, ponieważ Abram miał 75 lat, gdy opuścił Haran po śmierci Teracha (Rdz 12,4), a Terach zmarł w wieku 205 lat (Rdz 11,32), Abram nie był synem, który urodził się, gdy Terach miał 70 lat. Abram urodził się dopiero wtedy, gdy Terach miał co najmniej 130 lat.
Pytanie: Czy w Rdz 11,28 Abram pochodził z miasta Ur, czy też z miasta Haran, o którym mowa w Rdz 24,4?
Odp.: Abram pochodził pierwotnie z Ur Chaldejskiego w południowej Mezopotamii, ale zanim przybył do Kanaanu, wraz z rodziną osiedlił się najpierw w miejscowości Haran, położonej na terenie dzisiejszej Syrii.
P: Dlaczego w Rdz 11,28 wspomniano o Ur Chaldejskim, skoro Ur było miastem sumeryjskim?
Odp.: To daje nam wskazówkę co do czasu powstania tego tekstu. Chaldejczycy i Sumerowie z Iraku zostali zasymilowani w czasach Mojżesza, a Mojżesz wspomniał o ziemi dzisiejszego Iraku tak, jak była ona znana w jego czasach. Ponadto dokumenty z Ebla wspominają o mieście o nazwie Uru, które znajdowało się w Padan-Aram (dzisiejsza Syria). Aby więc upewnić się, że nie popełniono błędu, zamiast po prostu napisać „Ur”, napisano „Ur Chaldejczyków”.
P: Czy w Rdz 11,28 Abraham mógł wyruszyć z innego miasta o nazwie Ur?
Odp.: Nie. W pobliżu Haranu znajdowało się miasto o nazwie Ur/Urfa (współczesna Edessa), w północno-wschodniej Anatolii i Armenii istniało hetyckie miasto o nazwie Ura, a w pobliżu Tarsu znajdował się hetycki port morski, również nazywany Ura. Miasta te zostały jednak po raz pierwszy wspomniane dopiero 500 lat po Abrahamie.
P: Co wiemy o mezopotamskim mieście Ur, o którym mowa w Rdz 11,28, poza tym, co podaje Biblia?
Odp.: Dzięki szeroko zakrojonym wykopaliskom wiemy o Ur bardzo wiele. Miasto to było prawdopodobnie największym miastem na świecie w tamtych czasach, a liczbę jego mieszkańców szacuje się na 180 000, 200 000 lub 300 000. Miało owalny kształt, a jego kopiec mierzył 3000 stóp długości i 800 stóp szerokości. Znajdowała się w nim trzystopniowa ziggurat, wznosząca się 70 stóp nad równiną. Mury miały trzydzieści stóp wysokości. Było to zamożne miasto, w którym znajdowały się spektakularne dzieła sztuki. Mieszkańcy Ur byli stosunkowo wykształceni, o czym świadczy tekst matematyczny opisujący pierwiastki trzeciego stopnia.
Geografia: Ur graniczyło z rzeką Eufrat z jednej strony, a z pozostałych stron otaczały je kanały. Gleba była nieco zasadowa, ale dzięki nawadnianiu doskonale nadawała się do uprawy pszenicy i jęczmienia. W rzekach Tygrys i Eufrat występowało około 50 gatunków ryb. W okolicy nie było drzew, więc drewno sprowadzano z odległości 400 mil.
Cywilizacja: Około 40% całego zboża wykorzystywano do produkcji piwa. Odkryto grę planszową. Mieli jedno- i dwupiętrowe domy z cegły mułowej oraz nieutwardzone ulice. Często pod domem znajdował się rodzinny grobowiec.
Literatura: Pierwsze sumeryjskie pismo pochodziło z około 3200 r. p.n.e., czyli 1200 lat przed Abrahamem. Z Ur, Ummy, Lagaszu, Puzrish-Dagan i Nippuru odzyskano 100 000 tabliczek.
Nauka: Odkryto tabliczkę matematyczną dotyczącą pierwiastków sześciennych. Nie posługiwali się systemem dziesiętnym, lecz stosowali liczby 1, 10, 60, 600, 3600, 36 000 itd. Świadczy o tym fakt, że dzielimy okrąg na 360 stopni. Ich kalendarz liczył 360 dni, a oni zajmowali się astrologią. Główna ziggurat była bardzo solidnie zbudowana.
Świątynie: Główna ziggurat była poświęcona bogu księżyca (a nie bogini) o imieniu Nanna/Nannar w języku sumeryjskim oraz Sin w języku akadyjskim/semickim. Główna ziggurat miała trzy poziomy. Najniższy, o wymiarach 210 na 140 na 20 stóp, został zbudowany przez Ur-Nammu i Dungiego. Ur-Nammu żył mniej więcej w czasach Abrahama. Nabonidus (ok. 560 r. p.n.e.) zbudował drugi poziom, a trzecim poziomem był niewielki budynek. Znajdowały się tam świątynie poświęcone E-num-mah, Nirgalowi/Ningalowi (żonie Nanny) oraz sanktuarium Nannara.
Historia: Pierwsza dynastia z Ur (2600–2500 r. p.n.e.) miała królów o imionach Mesanepada i Aanepada. Gutowie podbili Ur i rządzili nim w latach 2150–2070 p.n.e., aż Ur-Nammu zrzucił ich panowanie i zapoczątkował Trzecią dynastię z Ur. Mieszkańcy Ur splądrowali Susę, stolicę Elamitów, około 50 lat później. Abraham opuścił Ur przed 2000 r. p.n.e., kiedy to Ur mogło wydawać się jednym z najbezpieczniejszych miejsc do życia. W 2004 r. p.n.e. (niektórzy podają rok 1950 p.n.e.) Elamici splądrowali Ur, a miasto to nigdy nie odzyskało swojej dawnej świetności. Gdyby więc Abraham nie posłuchał Boga i pozostał w Ur, prawdopodobnie albo on sam, albo jego potomkowie zostaliby zniewoleni lub zabici.
Pytanie: Czy w Rdz 11,31 Abram wyruszył do Kanaanu z Ur, czy też z Haranu, jak podaje Rdz 12,5?
O: Księga Rodzaju 12 nie mówi, że Abram przebywał w Haranie, gdy Bóg go powołał. Nie ma żadnej wzmianki, że Księga Rodzaju 11:31 chronologicznie poprzedza Księgę Rodzaju 12. Wiele współczesnych biografii jest uporządkowanych ściśle chronologicznie, ale nie ma wymogu, by tak było, a często w Starym Testamencie i Ewangeliach nie przestrzegano ścisłej chronologii. Możemy być pewni, że autor zamierzał zachować porządek chronologiczny tylko wtedy, gdy sam stwierdza, że tekst jest uporządkowany chronologicznie. W Księdze Rodzaju 24:4 w języku hebrajskim nie ma sformułowania „kraina mojego urodzenia”, lecz „moja ojczyzna”, co oznacza miejsce, w którym Abram mieszkał przez pewien czas i gdzie nadal mieszkali jego najbliżsi krewni.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 12:1, 28:10-15 oraz 32:22-32 Bóg wybrał Żydów zamiast Chińczyków lub kogoś innego?
Odp.: Po pierwsze, Bóg ma prawo wybrać kogokolwiek zechce. W tym przypadku Bóg nie wybrał narodu, lecz jednego człowieka: Abrahama. Później przymierze i potomstwo zostały przypisane Izaakowi w Księdze Rodzaju 17:21 i 21:12. Następnie w Księdze Rodzaju 28:10-15 wybrano Jakuba. Abraham był gotów opuścić swoją kulturę i miasto (Ur), które było prawdopodobnie największym (od 100 000 do 180 000 mieszkańców) i najbardziej cywilizowanym miastem na ziemi w tamtych czasach. Wiele osób odczuwa pragnienie czynienia tego, co słuszne, ale niewielu zamożnych mężczyzn byłoby gotowych poświęcić swoje więzi z kulturą i religią, by przede wszystkim podążać za Bogiem, nawet do miejsca, którego nie znali (List do Hebrajczyków 11:8).
Dzisiaj List do Rzymian 10:12 i List do Galatów 3:28 nauczają, że dla Boga nie ma różnicy między wierzącymi pochodzenia żydowskiego a nieżydowskiego.
Pytanie: Czy w Rdz 12:1 istnieją jakieś dowody, poza Biblią, na to, że prawdziwy Bóg objawił się komukolwiek innemu w czasach Abrahama lub wcześniej?
Odp.: Tak. Najpierw dwa fakty z Biblii, a potem odpowiedź.
B1. W Księdze Rodzaju 14:18-20 Melchizedek był królem Salem i kapłanem Najwyższego Boga, którego nazywał El Elyon. Nie będziemy jednak brać pod uwagę Melchizedeka, ponieważ jest on jedynie wspomniany w Biblii, a Melchizedek mógł być przedwcielonym objawieniem Chrystusa.
B2. W Księdze Rodzaju 24:50 krewni Abrama w Syrii (wśród Aramejczyków) wierzyli w Pana.
Odpowiedź:
A1. Teksty ugarickie (pochodzące z kultury, która istniała na terenie dzisiejszej Syrii i Libanu) również wspominają o osobowym Bogu o imieniu „El” i używały wyrażenia „El Elyon” na określenie Boga Najwyższego, podobnie jak Melchizedek. Niestety, w kulturze ugarickiej panował synkretyzm i ostatecznie czczono tam „Ela” jedynie jako jednego z wielu bogów.
A2. W Chinach, przed pojawieniem się buddyzmu tuż po Chrystusie oraz przed konfucjanizmem i taoizmem, które pojawiły się kilkaset lat przed Chrystusem, czczono wiele bożków. Jednak wcześniej czczono jednego Najwyższego Boga, którego nazywano Shang-di. Najwcześniejsze pisemne wzmianki o Shang-di w Chinach pochodzą z 2600 r. p.n.e., czyli około 400–500 lat przed Abrahamem! Niestety, w czasach dynastii Zhou, około 1000 r. p.n.e., uznano, że nikt poza cesarzem nie jest godny czczenia Shang-di, w wyniku czego kult Shang-di wśród ludu zanikł. Kilka wieków temu chińscy chrześcijanie byli głęboko podzieleni w kwestii tego, czy w chińskiej Biblii należy zawsze używać ogólnego terminu na określenie bóstwa – „Shen” – czy też stosować również starożytne słowo „Shang-di”. Przeważyła ta druga opcja i w chińskich Bibliach używa się zarówno „Shang-di”, jak i „Shen”.
Chiński cesarz oddawał cześć Shang-di, składając w ofierze byka na ołtarzu z białego marmuru podczas „Ofiarowania na granicy”, co zostało odnotowane przez Konfucjusza w Shu Jing (Księdze Historii), gdzie napisał, że praktykował to cesarz Shun (2256–2205 r. p.n.e.). Zwyczaj ten ustał w 1911 r. n.e. Oto fragment tego, co mówiono podczas ofiary:
„Dawno temu, na początku, panował wielki chaos, bezkształtny i mroczny. Pięć elementów [planet] nie zaczęło jeszcze krążyć, a słońce i księżyc nie świeciły. Ty, o Duchowy Władco, jako pierwszy oddzieliłeś to, co grubsze, od tego, co czystsze. Stworzyłeś niebo. Stworzyłeś ziemię. Stworzyłeś człowieka. Wszystkie rzeczy obdarzone mocą rozmnażania uzyskały swoje istnienie”. Więcej informacji na temat Shang-di można znaleźć w artykule Ethel Nelson w czasopiśmie „Creation ex Nihilo”, tom 20, nr 3, czerwiec–sierpień 1998 r., str. 50–53.
Koreańczycy mają podobną starożytną tradycję dotyczącą Shang-di, którego nazywają Hananim. Starożytna koreańska tradycja Tan-gun głosiła, że Hananim miał syna, który pragnął żyć wśród ludzi. Więcej o Shang-di, Hananimie i innych wczesnych objawieniach, które najwyraźniej dotyczyły prawdziwego Boga, można przeczytać w książce „Eternity in Their Hearts”.
Pytanie: W Rdz 12,1-3.7, w jaki sposób Bóg dotrzymał swoich obietnic danych Abrahamowi?
Odp.: Bóg dotrzymał ich bezwarunkowo, niezależnie od tego, co uczynił Abraham.
Bóg uczynił z Abrahama wielki naród. W rzeczywistości Abraham był przodkiem zarówno Izraelitów, jak i wielu Arabów (Rdz 12,2).
Bóg miał pobłogosławić Abrahama. Abraham żył i zmarł jako człowiek bardzo zamożny, a także miał wielu potomków (Rdz 12,2).
Bóg uczynił imię Abrahama wielkim. Jego imię cieszy się wielkim szacunkiem wszędzie tam, gdzie żyją chrześcijanie, Żydzi i muzułmanie. (Księga Rodzaju 12:2)
Bóg będzie błogosławił tym, którzy błogosławią Abrahama, a przeklinał tych, którzy go przeklinają. Kraje, które przyjęły Żydów, doświadczyły wielkiego błogosławieństwa, a te, które ich przeklinały, takie jak nazistowskie Niemcy, bardzo ucierpiały. (Księga Rodzaju 12:3)
Potomkowie Abrahama posiadali ziemię palestyńską. (Księga Rodzaju 12:7)
Pytanie: Czy w Rdz 12,1-5 Bóg przemawia tutaj do Abrama, czy też jest to powtórzenie tego, co Bóg powiedział do Abrama w Rdz 12,4b-9?
Odp.: Nie jest to powtórzenie. W Księdze Rodzaju 12:1-4a Bóg nakazał Abramowi coś uczynić, nie wspominając jednak, czy Abram to wykonał. Księga Rodzaju 12:4b-9 informuje nas, że Abram postąpił zgodnie z Bożym poleceniem, z tym wyjątkiem, że zabrał ze sobą również Lota.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 12 Abraham mógł napisać to, co mormoni uważają za pismo święte, zwane „Księgą Abrahama”?
Odp.: Nie. Najpierw kilka słów na temat mormońskiej „Księgi Abrahama” oraz znaczenia tego oszustwa, a następnie dowody na to, że jest to fałszerstwo. Materiał ten pochodzi z wcześniej opublikowanych tekstów dotyczących mormonizmu.
Kontekst:
Mormońska „Księga Abrahama” stanowi część mormońskiego Pisma Świętego zatytułowanego „Perła Wielkiej Wartości”. Jest ona podstawą mormońskiej doktryny antyczarnej, która uniemożliwiała osobom czarnoskórym uzyskanie mormońskiego kapłaństwa. Doktryna antyczarna została zmieniona (przez mormońskiego boga?) w 1978 roku.
Mormońska „Księga Abrahama” została napisana na podstawie starożytnych egipskich zwojów, które Joseph Smith zdobył w lipcu 1835 roku i o których twierdził, że zawierają pisma Abrahama i Józefa. Nie znał on starożytnego języka egipskiego, który w tamtych czasach potrafiło czytać zaledwie kilka osób. Ogłosił, że Bóg natchnął go do przetłumaczenia niektórych z tych zwojów na język angielski i w ten sposób powstała mormońska „Księga Abrahama”.
Zwoje te uważano niegdyś za zaginione i zniszczone, ale jedenaście z nich odnaleziono w Metropolitan Museum w Nowym Jorku i przekazano Kościołowi mormonów w 1967 roku.
Znaczenie tego oszustwa:
Mówiono, że Księga Mormona została przetłumaczona z tego samego języka co Księga Abrahama. Jeśli Józef Smith nie potrafił przetłumaczyć jednej z nich, to nie przetłumaczył też drugiej, a żadnemu z jego pism świętych nie można ufać. Co więcej, jeśli zwoje te są pogańskimi pismami poświęconymi bożkowi, Józef Smith byłby prorokiem, widzącym i objawicielem swojego przewodnika – bożka z tych zwojów.
Oto, co Joseph Smith powiedział na temat tłumaczenia: „Tłumaczenie niektórych starożytnych zapisów, które trafiły w nasze ręce z katakumb Egiptu. — Pisma Abrahama spisane własnoręcznie na papirusie”. „Perła Wielkiej Wartości”, str. 29.
Dowód oszustwa:
Istnieją trzy powody, dla których wiemy, że są to właśnie egipskie zwoje, które Joseph Smith próbował przetłumaczyć.
1. Trzy z czterech oryginalnych, rękopiśmiennych manuskryptów „Księgi Abrahama” zawierały egipskie hieroglify na marginesie. Spośród około osiemdziesięciu egipskich hieroglifów znajdujących się na zwoju, odpowiednio 20, 13 i 10 hieroglifów zapisano w manuskryptach nr 1, nr 2 i nr 3. W miejscach, gdzie w zwoju występowały luki, w trzech rękopisach dodano odpowiednio 7, 6 i 6 odtworzonych hieroglifów. Na tej podstawie możemy mieć pewność, że ten egipski zwój był tym samym, z którego korzystał Józef.
2. Józef stworzył gramatykę języka egipskiego. Oprawiona, trzydziestoczterostronicowa książka zatytułowana „Alfabet i gramatyka języka egipskiego” nadal znajduje się w posiadaniu Kościoła. Ta książka językowa ilustruje wiele egipskich hieroglifów występujących na zwoju. W „Alfabecie i gramatyce języka egipskiego” znajduje się bardzo podobne angielskie „tłumaczenie” do tego zawartego w Księdze Abrahama. Niektórzy postrzegają to jako jeden z bardziej obciążających faktów przeciwko inspiracji, o której twierdził Józef.
3. Ilustracje na początku zarówno egipskiego zwoju, jak i „Księgi Abrahama” Smitha są identyczne. Jedyną różnicą jest miejsce zaznaczone ołówkiem na egipskiej ilustracji, które na ilustracji mormońskiej zostało wypełnione. Nie tylko same ilustracje zostały skopiowane, ale również podpisy pod ilustracjami nr 2 i nr 3, odnoszące się do egipskich bożków, zostały przeniesione do pism mormońskich.
Rzeczywiste tłumaczenie:
Smith sądził, że tłumaczy te hieroglify. Przeczytaj rzeczywiste tłumaczenie autorstwa dr. Klausa Baera na następnej stronie. (Dialogue: A Journal of Mormon Thought: Jesień 1968, str. 119–120.)
„Ozyrys zostanie przeniesiony do Wielkiego Basenu Khonsa – podobnie jak Ozyrys Hor, usprawiedliwiony, zrodzony z Tikhebyt, usprawiedliwiony – po tym, jak jego ramiona zostaną ułożone na sercu, a Zezwolenie na Oddychanie (które [Izyda] wykonała i na którym znajduje się napis zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz) zostanie owinięte w królewskie płótno i umieszczone pod jego lewą ręką w pobliżu serca; pozostałe bandaże mumii powinny zostać owinięte wokół niego. Człowiek, dla którego ta księga została skopiowana, będzie oddychał wiecznie, tak jak czynią to basy bogów.” (basy to dusze.) Na str. 111 dr Baer stwierdził: „Joseph Smith uważał, że jego papirus zawierał Księgę Abrahama”.
Smith przetłumaczył z tych hieroglifów tysiące angielskich słów. Joseph twierdził, że jest to pismo Abrahama i słowo jego boga. W rzeczywistości była to odmiana Księgi Umarłych – pogańskiej egipskiej księgi magicznej pełnej pogańskich bogów i bogiń, często chowanej wraz z mumiami.
Dr Richard Parker z Uniwersytetu Browna w osobistym liście do Marvina Cowena z dnia 9 stycznia 1968 r. napisał: „5. Widziałem »Egipski alfabet i gramatykę« Josepha Smitha. Interpretacja znaków rzekomo egipskich nie ma żadnego podobieństwa do znaczeń przypisywanych im przez egiptologów”.
Pięćdziesiąt lat temu dr A.B. Mercer powiedział: „Żaden z moich uczniów, który wykazałby się tak absolutną niewiedzą na temat języka egipskiego jak Smith, nie mógłby oczekiwać, że uzyska więcej niż zero na egzaminie z egiptologii” („Improvement Era”, tom 16, str. 615). Jest to aktualne do dziś.
Dr John A. Wilson powiedział: „...jeśli o mnie chodzi, widzę fragmenty dwóch, a może nawet trzech różnych papirusów i każdy z nich wygląda jak tradycyjna Księga Umarłych” (list z 5 stycznia 1968 r.).
Szczegóły dotyczące ilustracji
Przyjrzyjmy się teraz trzem ilustracjom z Księgi Abrahama oraz towarzyszącym im podpisom zaczerpniętym z jednego ze zwojów oraz z trzeciego tomu czasopisma „Times and Seasons”.
Napisy i ilustracje przedstawiają typowe egipskie sceny pogrzebowe z udziałem egipskich bożków. Józef nauczał, że obrazy te przedstawiają Abrahama i Prawdziwego Boga.
Faksymile nr 1:
Hor, usprawiedliwiony syn posiadacza tych samych tytułów.
Faksymile nr 2
Niech dusza Ozyrysa Sheshonka żyje
Ja (Min) jestem niezrównanym bykiem w trakcie kopulacji.
Niech ten grobowiec nigdy nie zostanie zbezczeszczony.
Faksymile nr 3
O bogowie... , bogowie Jaskini, bogowie południa, północy, zachodu i wschodu, obdarzcie dobrobytem Ozyrysa Hora, który został uniewinniony
Wniosek:
Bóg Smitha go oszukał. Tłumaczenie Józefa Smitha jest bezwartościowe. Jeśli szukasz Pana, drogi mormonie, modlę się, abyś opuścił Kościół Mormonów, odrzucił mistyfikację Józefa i oddał swoje życie Najwyższemu Bogu poprzez Jezusa Chrystusa, Jego Syna.
Pytanie: Jak to możliwe, że w Rdz 12:4 Abram miał 75 lat, gdy opuścił miasto Haran po śmierci Teracha? W Księdze Rodzaju 11:26, skoro Terach miał 70 lat, gdy urodzili mu się trzej synowie, a Dzieje Apostolskie 7:4 mówią, że Abram opuścił Haran po śmierci Teracha, a Terach zmarł w wieku 205 lat (Księga Rodzaju 11:32), to jego trzej synowie mieliby po 135 lat.
Odp.: O ile Abram, Nachor i Haran nie byli trojaczkami (co jest mało prawdopodobne), Księga Rodzaju 11:26 odnosi się do tego, że Terach miał 70 lat, gdy zaczął mieć dzieci. Abram urodził się dopiero wtedy, gdy Terach miał co najmniej 130 lat.
P: Czy w Rdz 12,8 archeolodzy odkryli miasto Ai?
Odp.: Nie. Nie odnaleziono pozostałości małego miasta, które miało zostać całkowicie zniszczone.
P: Czy w Księdze Rodzaju 12:10-19 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na to, że ludzie z Kanaanu lub innych części Bliskiego Wschodu przybywali do Egiptu?
Odp.: Tak, istnieją. Malowidło grobowe w Beni Hasan w Egipcie przedstawia „Azjatów”. Grobowiec nr 3, należący do Khnumhotepa, przedstawia 37 Semitów przybywających do Egiptu w celach handlowych. Mieli oni czarne włosy, spiczaste brody, długie płaszcze, łuki i kije do rzucania. Słownik archeologii biblijnej Wycliffe’a (str. 139) podaje, że datuje się to na rok 1892 p.n.e.
Pierwsze wzmianki o używaniu alfabetu przez Semitów w Egipcie pochodzą z 1800 r. p.n.e. lub wcześniej, na północ od Luksoru. (Zob. BAR, styczeń/luty 2000, str. 12)
Wielbłądy na malowidłach ściennych w świątyni Hatszepsut niedaleko Teb również pochodzą z czasów Abrahama.
Pytanie: Czy to Abraham w Księdze Rodzaju 12:10-19 powiedział w Egipcie, że jego żona jest jego siostrą, czy też uczynił to Izaak w Gerarze w Księdze Rodzaju 26:2-11? (Pewien liberalny chrześcijanin poruszył tę kwestię jako powtórzenie, wskazując, że Księga Rodzaju została napisana przez wielu autorów).
Odp.: Nie jest to powtórzenie; są to dwa odrębne wydarzenia. Izaak prawdopodobnie wpadł na ten zły pomysł, wzorując się na swoim ojcu.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 12:10-20 i 20:1-18 Bóg zaakceptował kłamstwo Abrama?
Odp.: Nie. Biblia uczciwie odnotowała kłamstwo Abrama, ale nigdy go nie aprobowała, ponieważ wynikało ono z braku wiary w Bożą ochronę. Nawet wielcy mężowie Boży grzeszą, dlatego nie powinniśmy tracić ducha, gdy sami grzeszymy.
Bóg pobłogosławił Abrahama z powodu jego wiary, nie dlatego, że był bezgrzeszny, ale pomimo jego grzechu.
Tylko Bóg jest doskonały. Naszym celem jest dążenie do doskonałości, którą osiągniemy dopiero w Niebie. Zobacz omówienie Księgi Rodzaju 19:30-36.
Pytanie: Jakie inne dowody na obecność wielbłądów na Bliskim Wschodzie, poza Egiptem, w tym okresie mamy w Rdz 12:16?
Odp.: Mamy co najmniej cztery dowody:
1. Tekst sumeryjski mówi: „O Dummuzi, daj mi mleko wielbłąda – mleko wielbłąda jest słodkie, śmietanka wielbłąda jest słodka” (Oppenheim, A. (1960) Chicago Assyrian dictionary, tom 7)
2. Tabliczka znaleziona w Tell Asmar w Iraku, pochodząca z okresu 2500–2000 r. p.n.e., przedstawia jeźdźca na wielbłądzie dromaderze (Dostal, W. (1959) „The Development of Bedouin Life in Arabia Seen from Archaeological Material”. W: A. Abdalla i in., Studies in the History of Arabia, tom 1, s. 16, 13)
3. Pieczęć z Syrii z XVIII wieku p.n.e. przedstawia dwie osoby jadące na wielbłądzie dwugarbnym (Porada, E. (1977) „A cylinder Seal with a Camel in the Walters Art Gallery”. Journal of the Walters Art Gallery 36).
4. Syryjska lista z XVIII wieku p.n.e. wspomina o „jednej [miarze] jako paszy dla wielbłąda” (Wiseman, D. (1950) „Ration Lists from Alalakh VII”. Journal of Cuneiform Studies 13).
Zob. Stephen Caesar, „Science, Scholarship and Scripture – Domesticated Camels in Genesis” w Christian News, 6 sierpnia 2001 r., s. 17.
Pytanie: Czy w Rdz 13,1-18 to Lot wybrał miejsce zamieszkania Abrahama, czy też Bóg dał Abrahamowi Ziemię Obiecaną, aby tam zamieszkał?
Odp.: I jedno, i drugie. „Zbieżność” to doktryna, zgodnie z którą Bóg posługuje się wydarzeniami i ludźmi – nawet tymi, którzy są w błędzie lub są źli – aby wypełnić swoją wolę i dotrzymać swoich obietnic. Abram (Abraham) pozwolił Lotowi wybrać stronę wschodnią lub zachodnią rzeki Jordan, a Lot wybrał stronę wschodnią. Chociaż Bóg sprawił, że Abram osiedlił się w tym ogólnym rejonie, to jednocześnie konkretnie zaplanował, że Abram otrzyma stronę zachodnią rzeki Jordan. Bóg wykorzystał wybór Lota, aby wypełnić swoją wolę.
P: Co należy zrobić w sytuacji opisanej w Rdz 13,1-18, gdy dochodzi do sporu między dwiema osobami lub dwiema stronami i nie widać nadziei na jego rozwiązanie?
Odp.: Dobrze jest najpierw wspólnie spróbować rozwiązać ten spór. Pomocne jest spojrzenie na sytuację z perspektywy drugiej osoby. Następnie spróbuj pomóc jej spojrzeć na to z twojej perspektywy. Pokaż jej, jaka jest twoja najlepsza alternatywa, jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia. Zapytaj ją, co zrobiłaby na twoim miejscu. Czasami, podobnie jak przy „nawlekaniu igły”, istnieje sposób, by znaleźć kompromis i dać każdej ze stron większość tego, czego pragną.
Czasami kompromis lub rozwiązanie nie są możliwe. Czasami rozstanie jest najlepszym rozwiązaniem i pozostaje tylko rozstać się jako przyjaciele. Kiedy się rozstajecie, zróbcie to w jak najlepszych stosunkach, okazując przebaczenie, jeśli jest to potrzebne. Chociaż Abraham i Lot nie mieli między sobą żadnych nieporozumień, w jednym obszarze nie było wystarczającej ilości trawy dla obu ich stad razem wziętych. Musieli więc się rozstać; nie było innego wyjścia.
Oczywiście pojednanie jest lepsze niż rozstanie. Jednak aby pojednanie się powiodło, obie strony – a nie tylko jedna – muszą być gotowe do pojednania.
Pytanie: W Księdze Rodzaju 13:8 i 29:15 w jaki sposób ci mężczyźni byli braćmi?
Odp.: W Księdze Rodzaju 13:8 Abram nazywa Lota swoim bratem, natomiast w Księdze Rodzaju 29:15 Laban nazywa Jakuba swoim bratem. Biblia odnotowuje, że Abram i Laban wyrażali zarówno swoje bliskie uczucia, jak i pokrewieństwo krwi, ale w rzeczywistości nie byli braćmi.
Sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 819–820) nie widzi w tym żadnego problemu, ale dodaje, że w takich przypadkach zazwyczaj podaje się wystarczającą ilość informacji genealogicznych, abyśmy znali dokładny stopień pokrewieństwa. Nie ma to miejsca w przypadku braci Jezusa, więc prawdopodobnie byli oni biologicznymi przyrodnimi braćmi.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 13:12 Lot rozbił swój namiot w pobliżu Sodomy, czy też w Księdze Rodzaju 14:12 mieszkał w Sodomie?
Odp.: Najprawdopodobniej obie te informacje są prawdziwe, ale odnoszą się do różnych okresów. Koczowniczy tryb życia oznaczał, że można było łatwo przemieszczać się z miejsca na miejsce. Zanim Lot odłączył się od grupy Abrama, z pewnością rozbił swój namiot z dala od Sodomy. Później z pewnością rozbił go w pobliżu Sodomy oraz na terenach kontrolowanych przez Sodomę (w szerszym znaczeniu). Następnie mieszkał w Sodomie (w namiocie lub w domu). W dalszej części Księgi Rodzaju 19:3 Lot posiadał dom w Sodomie.
P: Kim są ci królowie z Księgi Rodzaju 14:1-2?
Odp.: Miało to miejsce około 2000 r. p.n.e., więc nie jest zaskakujące, że nie możemy zidentyfikować niektórych z tych władców. Jednak Elam był potęgą, która około 2004 r. p.n.e. podbiła miasto Ur, z którego pochodził Abram. Słowo „Szinar” było używane zarówno w Starym Testamencie, jak i przez Egipcjan na określenie Babilonii. Chederlaomer brzmi podobnie do kudur (w języku elamickim „sługa”) i Lagamar (elamicka bogini). Cheder (=Kudur) stanowił pierwszą część imienia wielu królów elamickich. Tidal wydaje się być powiązany z imieniem hetyckim Tudhaliya, a później było co najmniej pięciu królów hetyckich o imieniu Tudhaliya. Miasta Si-da-mu (Sodoma) i I-ma-ar (Gomora) są wymienione w tabliczkach z Ebla, sporządzonych w latach 2400–2250 p.n.e. Nie mamy wzmianki o Ariochu z Ellasaru, ale istnieją niezależne dowody historyczne na istnienie króla Ariochu z Larsy, ważnego miasta sumeryjskiego. Ponadto w książce „History of Israel” (str. 61) podano, że imię Arriyuk(ki) lub Arriwuk(ki) jest znane zarówno w Mari, jak i w Nuzi jako imię hurryjskie.
Według Johna Warwicka Montgomery’ego w książce „Evidence for Faith” (str. 157) dawniej utożsamiano Amrafela z Hammurabim, ale jest to błędne. Autor ten twierdzi również, że imię Arioch jest preferowane zamiast Ariochu, ponieważ Arioch było powszechnym imieniem w tamtych czasach. Było to imię hurryjskie, a także imię króla Mari (ok. 1750 r. p.n.e.) oraz imię występujące na tabliczkach znalezionych w mieście Nuzi (1500 r. p.n.e.). Ponieważ było to imię powszechne, mogło je nosić dowolna liczba królów z dowolnej liczby mniejszych prowincji nieznanych współczesnemu światu.
Podsumowując, te dziwne imiona były używane wyłącznie w tym wąskim przedziale czasowym. Jest wysoce nieprawdopodobne, aby ktokolwiek zapisał te imiona, chyba że posiadał dokładną wiedzę historyczną dotyczącą tego okresu.
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 14:1-2 mogły walczyć ze sobą „konfederacje” królów?
Odp.: Przed upadkiem potężnego miasta-państwa Ur w 2004 r. p.n.e. istniało bardzo niewiele konfederacji królów. Po powstaniu Hammurabiego ze Starej Babilonii około 1700 r. p.n.e. również istniało ich bardzo niewiele. Jednak Montgomery zauważa, że w okresie między zniszczeniem Ur przez Elamitów w 2004 r. p.n.e. a najazdem Elamitów na Babilon w 1725 r. p.n.e. konfederacje były powszechne.
W czasach Mojżesza nikt nie próbowałby wymyślać wiarygodnie brzmiącej historii konfederacji królów, ponieważ dominowały monolityczne imperia. Fakt, że ktoś wspomina o takich konfederacjach, świadczy o tym, że posiadał dokładną wiedzę na temat tamtego okresu. Zgodnie z książką „Evidence for Faith” (str. 157–164) w liście znalezionym w Mari wspomniano o koalicjach dziesięciu, piętnastu i dwudziestu królów. Ponadto znanych jest co najmniej pięć innych konfederacji.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 14:1–17 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na istnienie Sodomy, Gomory i innych miast?
Odp.: Tak. Wcześniej nie było żadnych, dopóki archeolodzy nie odkryli tabliczek z Ebla. Wspominają one o si-dam-mu (Sodomie) i sa-ba-i-im (Zeboiim). (Juliusz Afrykański [200–245 r. n.e.] nazywa to miejsce Seboim.) I-ma-er to prawdopodobnie Gomora.
P: Co oznacza wyrażenie „Asztarot-Karnaim” w Rdz 14,5?
O: Istnieją dwie możliwości.
1. Być może chodzi o Asztartę o dwóch rogach, ponieważ w Gezer i Bet-Szan przedstawiano tę boginię z dwoma rogami.
2. Bardziej prawdopodobne jest jednak, że chodzi o miasto Asztarot położone w pobliżu Karnaim, aby odróżnić je od innych miast nazwanych na cześć tej bogini.
P: Kim są Horyci, o których mowa w Rdz 14,5-6; 36,20 oraz Pwt 2,12.22?
Odp.: Horici pochodzili z terenów dzisiejszej Armenii. Po raz pierwszy wspomniano o nich w czasach Sargona z Akadu w XXIV wieku p.n.e.
P: Jak w Rdz 14:14 Abram i jego sojusznicy, liczący zaledwie 318 ludzi, mogli pokonać najeżdżającą armię sojuszu czterech wielkich królów?
Odp.: Księga Rodzaju 14:15 sugeruje, że nie była to bitwa w pełnym rozkwicie. Prawdopodobnie był to nocny atak z zaskoczenia przeprowadzony przez oddziały konne na nieprzygotowaną armię. Na pustyni było niewiele koni, a na wschód od Egiptu niewiele osób posiadało wielbłądy, z wyjątkiem Abrahama. Tak więc błyskawiczny atak oddziałów konnych z pustyni byłby całkowicie nieoczekiwany. Po drugie, Abraham był sprzymierzony z trzema innymi przywódcami, a ich udział w łupach wskazuje, że oni również brali udział w tym najazdzie. Oczywiście Bóg mógł również pomóc.
Pytanie: Jak wypada najazd Abrama opisany w Rdz 14,14 na tle innych ataków z zaskoczenia w historii?
Odp.: Armia najwyraźniej wycofała się z Dan do Damaszku, oddalonego o około 40 mil (64 km), więc armia Abrama zwyciężyła na „polu bitwy”. Przyjrzyjmy się atakom z zaskoczenia, atakom na większe armie, a na koniec spójrzmy na to z perspektywy wrogów. Niektóre z tych danych pochodzą z Encyklopedii Brytyjskiej.
Najpierw przyjrzyjmy się atakom z zaskoczenia.
W bitwie pod San Jacinto w 1836 roku Sam Houston wraz z 743 niedoświadczonymi żołnierzami przeprowadził w ciągu dnia nalot na 1800 meksykańskich żołnierzy i odniósł zwycięstwo.
W bitwie pod Trenton Waszyngton przekroczył rzekę Delaware w nocy, zaskakując najemników z Hesji i biorąc do niewoli 1 000 z nich.
W Lesie Teutoburskim Arminiusz, przywódca Germanów, pokonał w niespodziewanej bitwie 14 000 doświadczonych żołnierzy rzymskich.
Przyjrzyjmy się teraz zwycięstwom odniesionym pomimo ogromnej przewagi przeciwnika.
W bitwie pod Maratonem w 490 r. p.n.e. 10 000 Greków pokonało 20 000 Persów.
W bitwie pod Kannami w 216 r. p.n.e. 56 000 Kartagińczyków (skutecznie wykorzystujących kawalerię) pokonało 86 000 Rzymian.
W bitwie pod al-Qadissiyat w latach 636/637 n.e. 30 000 muzułmanów pokonało 120 000 Persów.
W Farsalos w 48 r. p.n.e. Juliusz Cezar wraz z 20 000 żołnierzy pokonał Pompejusza i jego 45 000 żołnierzy.
W Dorylaeum w 1097 r. 70 000 krzyżowców pokonało 250 000 muzułmanów, zabijając około 30 000 z nich. (Krzyżowcy mieli zbroje, ale z drugiej strony żołnierze Abrahama mogli mieć zbroje, podczas gdy armia najeźdźcza zdążyła już je zdjąć).
Aleksander Wielki przeciwko Persom, Juliusz Cezar przeciwko Galom i Helwetom, Belizariusz, Napoleon i inni również pokonali znacznie przeważające siły, choć na większą skalę. Nie dysponujemy danymi liczbowymi dotyczącymi tych armii, poza tym, że Juliusz Cezar miał zaledwie 10 000 żołnierzy, gdy najechał Brytanię.
Perspektywa wroga: Załóżmy, że jesteś żołnierzem elamickim, wybranym do elitarnej grupy, która ma wyruszyć na odległą misję, by ukarać Sodomę. Wiesz, że tuż przed twoim namiotem znajduje się duża liczba wrogów, ale są to jeńcy – nieuzbrojeni i dobrze strzeżeni. W środku nocy budzą cię oddziały konne nowego, nieznanego wroga, które wpadają i zabijają twoich towarzyszy. Nie tylko to robią, ale jeśli jeszcze przepędzą twoje zwierzęta lub uwolnią i uzbroją jeńców, jesteś skazany na zagładę. Postępujesz rozsądnie i uciekasz w kierunku przeciwnym do ataku, by później ponownie połączyć siły z towarzyszami.
Oczywiście, pomijając wszystkie te czynniki, Bóg prawdopodobnie pomógł oddziałom Abrama, wywołując panikę i rozbijając wroga. Jeszcze lepszym przykładem Bożej pomocy w udanym ataku z zaskoczenia jest bitwa Gedeona z Midianitami opisana w Księdze Sędziów 7:6-25.
P: Co jest interesującego w strukturze Księgi Rodzaju 14:17-20?
Odp.: Księga Rodzaju 14:17-20 przedstawia pokusę zwycięstwa oraz spotkanie z dwoma królami. Jest to przedstawione w formie chiasmu, który jest powszechnym środkiem poetyckim w języku hebrajskim.
Król Sodomy 14:17
- Król Salemu spotkał się z Abrahamem 14:18
- - Król Salemu pobłogosławił Abrahama 14:19-20
Król Sodomy zaoferował Abrahamowi łupy 14:21
Być może Abrahamowi łatwiej byłoby odrzucić ofertę króla Sodomy po otrzymaniu błogosławieństwa od Melchizedeka.
Pytanie: Jak to się stało, że w Rdz 14:18-19 Melchizedek, prawdopodobnie przeklęty Kananejczyk, mógł pobłogosławić Abrahama?
Odp.: Melchizedek jest postacią tajemniczą w Biblii. Niektórzy uważali, że Melchizedek był przedwcielonym objawieniem Chrystusa. Inni twierdzą, że Melchizedek był pobożnym człowiekiem (być może Kananejczykiem, a może nie), który był po prostu typem Chrystusa. Nawet gdyby Melchizedek był Kananejczykiem, Bóg nie ma ograniczeń w nauczaniu i uświęcaniu ludzi dowolnej narodowości.
Na marginesie warto dodać, że sekta żydowska z Qumran przywiązywała wielką wagę do postaci Melchizedeka jako niebiańskiego wybawiciela, który ogłosi Boże zbawienie.
Pytanie: Ile lat ma miasto Jerozolima według Rdz 14,18?
Odp.: Uważamy, że zostało założone około 3000 r. p.n.e. Wczesne kroniki egipskie nazywają to miasto „Urusalim”, co sugeruje, że część nazwy Jerozolimy „salem” sięga co najmniej tak daleko w przeszłość, jak część „Jebus”.
Pytanie: Czy Księga Rodzaju 14:18 naucza o „kapłaństwie Melchizedeka” obejmującym wszystkich ludzi, jak głoszą mormoni?
Odp.: Nie. Księga Rodzaju 14 wspomina jedynie o jednej osobie o imieniu Melchizedek. List do Hebrajczyków 7:23-24 mówi, że ten Melchizedek był typem Jezusa. Nic w Biblii nie sugeruje, że potrzebujemy dzisiaj innych kapłanów poza Jezusem.
P: Czym dokładnie jest przymierze w Księdze Rodzaju 15 i czym wyróżniało się przymierze między Bogiem a Abrahamem?
Odp.: Przymierze to wzajemne porozumienie między stronami; strony mogą być równorzędne, jak w przypadku umowy handlowej, lub może to być umowa między najwyższym królem a niższym wasalem. Oprócz tego, że było to przymierze między człowiekiem a Bogiem, przymierze to było niezwykłe, ponieważ stanowiło jednostronną obietnicę ze strony Boga; Abraham nie musiał nic robić.
Pytanie: Czy w 15 rozdziale Księgi Rodzaju Bóg zawarł przymierze z Abramem właśnie tam, czy też w 17 rozdziale, po narodzinach Ismaela? (Pewien liberalny chrześcijanin przytoczył to jako dowód na to, że Księga Rodzaju została napisana przez wielu autorów).
Odp.: Zarówno pierwotne przymierze z Księgi Rodzaju 15, jak i późniejsze potwierdzenie w Księdze Rodzaju 17 są prawdziwe. Być może kilkadziesiąt lat później, w Księdze Rodzaju 15, Bóg zawarł formalne przymierze z Abramem, wraz z ofiarą, i obiecał mu potomka. W Księdze Rodzaju 17:2, po narodzinach Ismaela, Bóg potwierdził swoje przymierze z Abramem, a znakiem tego był obrzęd obrzezania. Potwierdzenie przymierza było tutaj niezbędne, ponieważ Bóg musiał skorygować sposób myślenia Abrama. Abram błędnie sądził, że obietnice przymierza spełnią się poprzez Ismaela.
Drugim przykładem potwierdzenia przymierza jest sytuacja, gdy po tym, jak Bóg dopuścił do klęski Izraelitów pod Ai, potwierdzili oni przymierze zawarte na górze Ebal (Jozue 8:30-35).
Czasami chrześcijanin, który już zawarł przymierze z Bogiem, również powinien poświęcić czas na potwierdzenie swojego przymierza.
Ciekawe jest porównanie tego, że Bóg zawarł przymierze z Abrahamem i potwierdził je tuż przed narodzinami Izaaka. Później Bóg złożył obietnicę wysłania Mesjasza i potwierdził ją u Jana Chrzciciela tuż przed rozpoczęciem publicznej służby Jezusa.
Pytanie: Co jest niezwykłego w imieniu Eliezera z Księgi Rodzaju 15:2?
Odp.: Być może nic, ale w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 2, str. 131–132, napisano, że „trudno uznać to za zbieg okoliczności”, iż wartość liter imienia Eliezer w języku hebrajskim wynosi 318, czyli tyle samo, ile wojowników miał Abraham w Księdze Rodzaju 14:14.
P: Czy w Rdz 15,2 było to powszechną praktyką, by wyznaczyć spadkobiercę spoza własnej linii krwi?
O: Nie wiemy, jak powszechna była ta praktyka, ale tabliczki z Nuzi mówią, że w Ur para mogła adoptować syna, który pomagałby im na starość, a w zamian za to syn ten stawał się spadkobiercą.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 15:10 Abraham postąpił niewłaściwie, nie przecinając ptaków na pół, jak naucza fałszywy nauczyciel chrześcijański, wielebny Moon, w „Boskiej zasadzie” (wydanie piąte, 1977 r., str. 269, 507)?
Odp.: Nie. Kapłani nigdy nie mieli przecinać ptaków na pół, jak wynika z Księgi Kapłańskiej 1:17 i 5:9.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 15:13 Izraelici przebywali w Egipcie przez 430 lat, czy też byli uciskani przez 400 lat?
Odp.: Obie tezy są prawdziwe. Zobacz omówienie Dziejów Apostolskich 7:6, aby dowiedzieć się, w jaki sposób Izraelici mieszkali w Egipcie przez 30 lat, zanim zostali zniewoleni na 400 lat.
P: Jak to możliwe, że w Księdze Rodzaju 15:16 Izraelici byli zniewoleni tylko przez cztery pokolenia, skoro w Księdze Rodzaju 15:13 mowa jest o 400 latach niewoli?
Odp.: W Księdze Rodzaju 15:13,16 Abraham, który prawdopodobnie rozumiał pokolenie jako 100 lat, usłyszał: 400 lat, 4 pokolenia. Na przykład Mojżesz dożył 120 lat.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 15:16 Wyjście z Egiptu miało miejsce w czwartym pokoleniu, czy też w szóstym, jak sugerują 1 Kronik 2:1-9 i Ewangelia Mateusza 1:3-4?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę dwie kwestie.
1. Wszystko zależy od tego, jak długo uznaje się jedno pokolenie. Abraham i Sara mieli Izaaka, gdy mieli odpowiednio 100 i 90 lat. Bóg przemawiał tu do Abrahama.
2. Hipotetycznie rzecz biorąc, nie byłoby żadnego błędu, nawet gdyby Biblia podała jakąkolwiek inną liczbę, o ile tylko ten sam fragment odpowiednio zdefiniowałby pojęcie pokolenia. W rzeczywistości „cztery pokolenia” z Księgi Rodzaju 15:16 są zdefiniowane jako okres niewoli trwający dokładnie „400 lat” w Księdze Rodzaju 15:13.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 15:17 i 19:23 Biblia twierdzi, że słońce „zachodzi” i „wschodzi”?
Odp.: Powiem ci po zachodzie słońca. A tak poważnie, tak jak my używamy potocznych idiomów i slangu, aby wyrazić swoje myśli, tak i Biblia posługuje się idiomami hebrajskimi i greckimi.
Pytanie: Czym jest „rzeka Egiptu” wspomniana w Księdze Rodzaju 15:18?
Odp.: Prawdopodobnie nie jest to Nil, lecz niewielki strumień zwany Wadi el-Arish, znajdujący się we wschodniej części Półwyspu Synaj. Może to być albo Wadi el-Arish, albo wschodnia odnoga Nilu.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 15:18 Bóg obiecał potomkom Abrama całą ziemię aż do rzeki Eufrat, dlaczego nie otrzymali tej ziemi?
Odp.: Królestwa Dawida i Salomona rozciągały się aż do Eufratu. Ponadto mogą oni otrzymać tę ziemię w przyszłym Tysiącleciu.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 16:1 napisano, że Abraham i Saraj nie mieli dzieci, to w jaki sposób Abraham mógł mieć kolejne dzieci po Izaaku? (pytanie zadał muzułmanin)
Odp.: Księga Rodzaju 16:1 pokazuje, że to Sara, a nie Abraham, była bezpłodna. Abraham miał więcej dzieci (z żoną Keturą), ale Sara nie.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 16:1-4 Abraham dopuścił się cudzołóstwa z Hagar? (pytanie zadane przez muzułmanina)
Odp.: Nie, Izmael nie był owocem cudzołóstwa; nie był dzieckiem z nieślubnego związku. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.
Koncubiny były zgodne z prawem: w Starym Testamencie dozwolona była poligamia, a Sara dała Hagar Abrahamowi jako konkubinę. Tak więc to, co uczynił Abraham, było „zgodne z prawem” zarówno zgodnie z tym, co objawił mu Bóg, jak i późniejszym Prawem Mojżeszowym, a także ówczesnym prawem mezopotamskim.
Podobne przykłady: Co więcej, nie jest to tak niezwykłe, jak mogłoby się wydawać niektórym współczesnym czytelnikom. Podobne przykłady, w których służąca zastępowała bezpłodną żonę, można znaleźć w przepisach Kodeksu Hammurabiego, tabliczkach z Nuzi, tabliczkach z Alalakh oraz tabliczkach z Mari. Jednak fakt, że coś jest zarówno powszechnie praktykowane, jak i „legalne”, niekoniecznie oznacza, że podoba się to Bogu. Księga Rodzaju 16:4-5 pokazuje, że Sara wkrótce pożałowała swojego postępowania.
Hagar była dumna ze swojego statusu: Hagar nie miała żadnych zastrzeżeń co do zostania żoną Abrama. W rzeczywistości Hagar później drwiła z Saraj (Księga Rodzaju 16:4,5). W Starym Testamencie, choć poślubianie jeńców było dopuszczalne, nigdzie nie usprawiedliwiano seksu poza małżeństwem jako czegoś innego niż nikczemną niemoralność.
Natomiast muzułmanom wolno zmuszać swoje jeńczynie do stosunków seksualnych, nawet jeśli nie są z nimi w związku małżeńskim. Zob. Bukhari, tom 3, księga 46, rozdz. 13, nr 717, 718, s. 431–432, s. 432; tom 9, księga 93, rozdz. 18, nr 506, s. 372; Sahih Muslim 2:3371–3374; Abu Dawud, tom 2, nr 2150, 2167, aby uzyskać więcej informacji.
Podsumowując, Bóg jest święty, Abraham nie był cudzołożnikiem, a chrześcijanie mają wyższy standard świętości niż ten, jaki Mahomet wyznaczał swoim towarzyszom w hadisach.
Pytanie: Jakie znasz przykłady – z Księgi Rodzaju 16:1-4 lub z historii – wskazujące, że wierzący poszli na kompromis?
Odp.: Kiedy Konstantyn został cesarzem, wydawało się, że na ziemi rozpoczęła się złota era chrześcijaństwa.
Abraham dwukrotnie nazwał Sarę swoją siostrą (Rdz 12:11-20; 20:1-2)
Piękna babilońska szata Achana, 200 sykli srebra i sztabka złota (Jozue 7:20-23)
Chrystus do Piotra: „Odejdź ode mnie, szatanie” (Ewangelia według św. Mateusza 16:23)
Judasz za 30 srebrników. Być może po to, by zmusić Jezusa do podjęcia działania. (Ewangelia według św. Mateusza 26:14-16)
Ananiasz i Safira sprzedali pole i twierdzili, że oddali całe pieniądze. (Dzieje Apostolskie 5:1-11)
Demas, ponieważ kochał ten świat (2 List do Tymoteusza 4:10)
Marcin Luter i Żydzi
„Normalność” niewolnictwa w Ameryce. 1/3 mieszkańców południa to byli niewolnicy. Proklamacja o wyzwoleniu uwolniła około 3 milionów niewolników.
Część kościoła w Niemczech i Chinach kontynentalnych poszła na kompromis ze strachu
Misjonarze C5: Trójca Święta
W Księdze Rodzaju 25:1 Abraham poślubił Keturę. Jej dzieci, Midianici, stały się później cierniem w boku Izraelitów. Kiedy Abraham umarł, Izaak i Izmael pochowali go, ale pozostali synowie nawet się nie pojawili.
W skali kraju
Ogólnie rzecz biorąc, ludzie wydają się lepiej radzić sobie z wykonywaniem rozkazów niż z zadawaniem pytań, czy należy je wykonywać.
Rdzenni Amerykanie: złamanie traktatów z Siuksami po odkryciu złota w Black Hills w 1874 r., z plemieniem Nez Perce i innymi.
Nez Perce – naruszenie traktatu z Walla Walla z 1855 r., który przyznawał plemieniu 7,5 miliona akrów na ich ziemiach przodków oraz prawo do polowania i łowienia ryb na terenach przekazanych rządowi. Jednak później odkryto złoto, a biali osadnicy nielegalnie założyli miasto Lewiston na ziemiach Nez Perce. Wojna z Nez Perce, czerwiec–październik 1877 r.
Brak reakcji na śmierć 1,5 miliona osób w wyniku ludobójstwa Ormian, które rozpoczęło się 5 czerwca 1915 r. W 1939 r. Hitler wykorzystał ten pretekst, by rozpocząć eksterminację Żydów.
Aborcja: Ile aborcji przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych od 1970 roku? Prawidłowa odpowiedź brzmi: nie wiemy, ponieważ niektóre stany nie przekazały danych. Jednak w latach 1970–2012 liczba ta wyniosła ponad 44 miliony. Stanowi to około 1/5 do 1/4 wszystkich ciąż. W Kanadzie w latach 2007–2014 liczba ta wyniosła 720 tys. W Europie jest to około 1/3 ciąż. W Azji odsetek ten również jest wysoki.
Pytanie: Jakie wnioski możemy wyciągnąć z Księgi Rodzaju 16:1-4 na temat tego, dlaczego inni chrześcijanie poszli na kompromis?
Odp.: Kompromis wynika często z jakiegoś czynnika motywującego. Może to być troska o bezpieczeństwo, chciwość finansowa lub inne złe motywy. Możemy pójść na kompromis i nie podobać się Bogu również z dobrych motywów, takich jak pragnienie pozyskania większej liczby osób dla naszego przesłania.
P: Jak wygląda grzeszny kompromis w życiu chrześcijanina na podstawie Rdz 16,1-4?
Odp.: Kompromisy mogą być zarówno śmiertelne, jak i subtelne. Podczas gdy żaba wrzucona do garnka z wrzącą wodą ma na tyle rozsądku, by natychmiast z niego wyskoczyć, żaba wrzucona do ciepłej wody, która stopniowo jest podgrzewana do wrzenia, pozostanie w niej, aż ugotuje się na śmierć.
Pokusy do pójścia na kompromis są jak brud lub piasek, które dostają się do twojego życia, i są nieuniknione. Ale co zrobisz z tym piaskiem? Pozwolisz mu zanieczyścić, czy też pozwolisz, by stał się perłą i częścią wiecznego skarbu? Kiedy pojawia się pokusa pójścia na kompromis, raduj się! Twoje zwycięstwo nad nią jest okazją do zadowolenia Pana i otrzymania nagrody w niebie.
P: W Rdz 16,1-4 samo słowo „kompromis” nie ma negatywnego wydźwięku; czasami kompromis jest w porządku. Jaka jest różnica między dobrym a złym kompromisem?
Odp.: Nie wszystkie łatwiejsze drogi są złe. Kompromis często polega na zgodzeniu się na coś lub na zrobieniu czegoś w sposób, w jaki normalnie byś tego nie chciał, aby uzyskać współpracę kogoś innego. W sprawach niemoralnych, w relacjach międzyludzkich, a często także w pracy kompromis jest czymś dobrym i koniecznym. W kościele kompromis może być dobry w sprawach, które nie są ani biblijne, ani antybiblijne, takich jak wybór rodzaju muzyki. Jednak gdy kompromis wiąże się z wyraźnym postępowaniem nieprzyjemnym dla Boga, zaprzeczaniem naszej wierze, lepiej jest stracić negocjacje, transakcję, relację lub pracę, niż pójść na kompromis. Kompromis może jednak również wiązać się z niejawnym postępowaniem nieprzyjemnym dla Boga. A co z poświęcaniem swojego czasu, pieniędzy lub umiejętności, by pomóc organizacji charytatywnej, która finansuje Planned Parenthood? Planned Parenthood jest dużą organizacją świadczącą usługi aborcyjne.
Pytanie: Jakie siły w naszym dzisiejszym życiu, podobnie jak w Rdz 16,1-4, nakłaniają nas do złego rodzaju kompromisów?
Odp.: Istnieje wiele wpływów.
Media: Internet, telewizja, filmy, gazety itp. Ilu z was wiedziało, że Facebook stosuje cenzurę wobec konserwatywnych treści? Jeśli korzystacie z AOL, ilu z was wie, że AOL stara się wyolbrzymiać wszystko, co negatywne na temat chrześcijaństwa lub chrześcijańskich pastorów?
Przepisy prawne: Kongres nie uchwali żadnej ustawy dotyczącej ustanowienia religii.
Sądy: Czy firma piwowarska powinna mieć prawo zwolnić kierowcę, jeśli jego przekonania religijne jako muzułmanina uniemożliwiają mu dystrybucję alkoholu? Czy w 2015 roku sąd powinien wydać wyrok przeciwko chrześcijańskiej parze prowadzącej piekarnię w Oregonie i zmusić ich do zapłacenia ponad 136 000 dolarów, ponieważ odmówili przygotowania tortu na ślub pary homoseksualnej?
Praca: W niektórych zawodach istnieje presja, by kłamać i postępować nieuczciwie. Pewien chrześcijański menedżer, którego znam, został zabrany przez swojego szefa do klubu ze striptizem. Czasami odbywają się niemal obowiązkowe imprezy, na których jest dużo alkoholu, a dana osoba może odczuwać presję, by pić lub wypić kieliszek.
Czasami przyjaciele: Spotkałem w Dublinie w Irlandii chrześcijanina, który przez większość życia był alkoholikiem. Kiedy stał się chrześcijaninem, wiedział, że nie powinien się upijać, ale trudno mu było porzucić stare nawyki, ponieważ przyjaciele zawsze zapraszali go do pubu. W końcu rozwiązał ten problem, nie nosząc przy sobie żadnych pieniędzy. Kiedy przyjaciele go pytali, odpowiadał, że może pójść, ale to oni będą musieli zapłacić, ponieważ nie ma przy sobie pieniędzy. Po jednym lub dwóch razach przestali go zapraszać.
Czasami dotyczy to rodziny: w Afryce Północnej nastoletni muzułmanin stał się chrześcijaninem, więc jego matka dodała do jego jedzenia trutkę na szczury. Czasami małżonek lub małżonka decyduje się na rozwód, ponieważ druga strona stała się chrześcijaninem lub przestała uczęszczać do swojej wspólnoty religijnej. W stanie Utah Sandra Tanner opowiadała o mormonach, z którymi rozmawiała, a którzy twierdzili, że wiedzą, iż mormonizm nie jest prawdą, ale nie mogą publicznie odejść od tej wiary, ponieważ ich żony rozwiodłyby się z nimi i zabrały dzieci. Osobiście znam jedną niereligijną parę, która wzięła ślub wiele lat temu, a kiedy mąż stał się chrześcijaninem, żona przez cały rok odmawiała mu intymnych stosunków, dopóki nie zrezygnuje z bycia chrześcijaninem. Ostatecznie problem został rozwiązany, gdy ona sama stała się chrześcijanką. Czasami jest to bardziej subtelne, na przykład ciągłe planowanie wycieczek nad jezioro lub innych zajęć w niedzielne poranki.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 16:1-8, skoro Hagar była niewolnicą, stosunek seksualny Abrahama z nią był wymuszonym gwałtem, podobnie jak niektórzy muzułmanie mają na to pozwolenie ze strony swojej religii? (Zob. Hadisy Buchariego, tom 3, księga 46, rozdział 13, nr 717, 718, str. 431–432)
Odp.: Księga Rodzaju 16:3 mówi, że Hagar została żoną Abrama i najwyraźniej nie miała nic przeciwko temu. W rzeczywistości Hagar była dumna ze swojej ciąży i wyśmiewała Sarai (Księga Rodzaju 16:4,5). W Starym Testamencie, choć poślubianie jeńców było dopuszczalne, nigdzie nie uzasadniano stosunków seksualnych poza małżeństwem jako czegoś innego niż nikczemną niemoralność.
P: Czy w Rdz 16:3; 17:20; 21:13 fakt, że Hagar jest matką Ismaela, odnosi się do Mahometa?
Odp.: W Biblii wspomniana jest Hagar, konkubina Abrahama, oraz jej syn Izmael. Istnieje jednak pewna niepewność co do tego, czy ‘Adnan (przodek Mahometa) wywodzi się od Izmaela. Znany wczesny historyk muzułmański al-Tabari w tomie 6, str. 37, pisze: „Genealodzy są zgodni co do pochodzenia naszego Proroka Mahometa aż do Ma’adda ibn ‘Adnana, … różnią się jednak co do tego, co następuje później”. Ostatecznie jest to jednak mylny trop, ponieważ obecność Ismaela w Biblii nie dowodzi, że Mahomet pochodzi od Boga.
Pytanie: Co dokładnie oznacza imię Boga „El Shaddai” w Księdze Rodzaju 17:1; 28:3; 35:11; 43:14; 48:3 oraz w Księdze Wyjścia 6:3?
Odp.: El-Shaddai to imię Boga, które w dosłownym tłumaczeniu oznacza El – „Bóg” – Shaddai – „Wszechmocny”, zgodnie z „Słownikiem biblijnym Ungera” (str. 1000–1001), „Nowym słownikiem biblijnym NIV” (str. 309–310) oraz „Słownikiem biblijnym Wycliffe’a” (str. 695). Imię to było jednym z głównych imion Boga znanych Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi. Nawet gdyby nauczono ich „osobistego” imienia Boga – Jahwe – sam Bóg nie objawił się im jako Jahwe, tak jak uczynił to wobec Mojżesza, zgodnie z Księgą Wyjścia 6:2,3.
Imiona Boga odnoszą się do Jezusa jako członka Trójcy Świętej, ale nic nie wskazuje na to, by imię El Shaddai odnosiło się do Jezusa w większym stopniu niż do Ojca czy Ducha Świętego.
Hebrajskie słowo „el” było używane w sposób bardzo podobny do tego, w jaki dzisiaj używamy angielskiego słowa „God/god”. Jedynemu i Wszechmocnemu Stwórcy mówimy „God”, a bożkowi mówimy „god” itp. Słowo „Shaddai” (Wszechmocny) bez przedrostka „el” występuje w Księdze Rodzaju 49:25; Księdze Liczb 24:4,16; Księdze Rut 1:20,21; 31 razy w Księdze Hioba 5:17–40:2; oraz w Psalmach 68:14; 91:1.
Niektórzy liberalni krytycy twierdzą, że El-Shaddai wywodzi się od pogańskiego terminu oznaczającego „boga gór”, ale nie ma dowodów na to, że Biblia ma to na myśli.
Imię El Shaddai pojawia się w Księdze Rodzaju w odniesieniu do Abrahama w 17:1; do Jakuba w 28:3; 35:11; 43:14; 48:3; oraz do Mojżesza w Księdze Wyjścia 6:3.
Podobnymi imionami Boga są El Elyon – „Bóg Najwyższy” – używane przez Melchizedeka (Księga Rodzaju 14:18; Księga Liczb 24:16; Księga Powtórzonego Prawa 32:8; 2 Księga Samuela 22:14; Psalm 9:2; Księga Izajasza 14:14; Lamentacje 3:35,38), El Hai – „Bóg Żywy” (Księga Jozuego 3:10) lub po prostu El – „Bóg” w wielu miejscach.
P: Co oznacza stwierdzenie z Rdz 17:3, że Bóg jest Wszechmocny? Bóg może nie zdecydować się na pewne rzeczy, ale jakie są cztery rzeczy, których Bóg nie może uczynić?
Odp.: Gdyby Bóg chciał, mógłby uczynić nas wszystkich zwykłymi robotami. Jednak Bóg pragnął stworzyć istoty obdarzone wolną wolą, które mogłyby zdecydować, czy Go kochać, czy nie. Oznacza to, że ludzie tacy jak Jozue mogli zdecydować się „służyć Panu” (Jozue 24:15). Ludzie tacy jak faryzeusze mogli odrzucić Boży plan wobec siebie, tak jak „odrzucili Boży plan wobec siebie” (Łk 7,30). Niektórzy mogli „trzymać się bezwartościowych bożków” i „porzucić Jego miłosierną miłość” (Jonasz 2,8).
Oto cztery rzeczy, których Wszechmogący Bóg nie może uczynić.
Kłamać (List do Hebrajczyków 6:18)
Dać się skusić złu (List Jakuba 1:13)
Wyrzec się samego siebie/zaprzeczyć samemu sobie (2 Tymoteusza 2:13)
Przysięgać na kogoś większego od Siebie (List do Hebrajczyków 6:13)
Pytanie: Jakie znaczenie ma zmiana imienia Abram na Abraham w Rdz 17:5?
Odp.: Pochodzenie imienia Abram jest niepewne. Jest to imię zachodniosemickie i prawdopodobnie oznacza „ojciec jest wywyższony” lub „wywyższony ojciec”. Imię „Abraham” oznacza „ojciec tłumów” lub „ojciec mnóstwa”.
Można to uznać za „żart, który się spełnił”. Podczas gdy imię Abram oznacza „ojciec” – co jest ironicznym imieniem dla bezdzietnego mężczyzny – imię Abraham naprawdę przebija wszystko, oznaczając „ojciec mnóstwa”. Jak ujęto w książce *735 Baffling Bible Questions Answered* (str. 39): „Niemal słyszymy chichoty, gdy bezdzietny Abram ogłaszał swoim licznym pasterzom i ich rodzinom, że odtąd będzie nazywał się Abraham”. Posiadanie dzieci było szczególnie ważne w starożytnym społeczeństwie, jednak łatwo dostrzec, jak wiara bezdzietnego Abrahama w Boga sprawiała, że tak łatwo było się z niego śmiać. Niemniej jednak Bóg spełnił swoją obietnicę, a Abraham w niebie mógł uśmiechać się na myśl o tym żarcie, który Bóg zafundował, aby spełnić jego najgłębsze pragnienie.
Pytanie: Jak myślisz, jak poważnie Bóg traktuje to, jak nas nazywają, i to, jak my nazywamy innych, o czym mowa w Rdz 17,5?
Odp.: Zaryzykowałbym stwierdzenie, że Bóg traktuje imiona, które nadajemy sobie samym lub innym, poważniej niż większość ludzi.
Księga Rodzaju 35:10 – Jakub otrzymał nowe imię: Izrael.
W Księdze Izajasza 62:2 Bóg obiecuje nowe imię dla swojego ludu.
Łk 1,13.60-63. Bóg naprawdę chciał, aby Jan Chrzciciel nosił imię Jan.
Łukasz 1:31 – Anioł polecił Marii, by nadała swojemu dziecku imię Jezus. Imię Jezus/Jozue zostało wspomniane w Księdze Zachariasza 3:8-9.
Mateusz 5:22 – nazywanie ludzi pustogłowymi, tępymi lub bezmyślnymi
Mateusz 12:35-37: będziemy sądzeni za każde bezsensowne słowo, które wypowiemy
Objawienie 3:12 – członkowie kościoła w Filadelfii otrzymają nowe imię.
Pytanie: W Księdze Rodzaju 17:5 pojawia się chrześcijańska pieśń o treści: „Powiedz mi jeszcze raz, kim jestem w Tobie”. Dlaczego potrzebujemy przypomnień o tym, kim jesteśmy?
Odp.: Nie chodzi o to, że tracimy całkowicie świadomość tego, kim jesteśmy. Raczej o to, że nasza podstawowa tożsamość – jako dzieci Bożych – może zostać przytłoczona przez wszystkie te drugorzędne role, które pełnimy. Możemy być małżonkiem, rodzicem, dzieckiem, przyjacielem, współpracownikiem, klientem, fanem i tysiącem innych rzeczy. Niekoniecznie są to rzeczy złe. Jednak jako wierzący jesteśmy przede wszystkim dziećmi Bożymi. Ważne jest, aby o tym nie zapominać, rozpoznawać czynniki, które mogą nas o tym zapomnieć, i łagodzić ich wpływ.
P: Dlaczego w Rdz 17,12 Bóg nakazał obrzezanie właśnie w ósmym dniu?
Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia. Jednak u noworodków krew nie krzepnie tak dobrze jak u dorosłych. Po spożyciu pokarmu i wchłonięciu witaminy K w ich krwi wzrasta poziom protrombiny, która bierze udział w krzepnięciu. U niemowląt, którym nie podano zastrzyku z witaminą K, poziom protrombiny osiąga szczyt właśnie w ósmym dniu. Był to więc idealny dzień na przeprowadzenie obrzezania.
Na marginesie, „Słownik biblijny Wycliffe’a” (str. 354) podaje, że Egipcjanie praktykowali obrzezanie mężczyzn; na jednym z rysunków widać, jak zabieg ten wykonuje się na 13-letnim chłopcu. Podano tam również, że najwyraźniej większość ludów semickich praktykowała obrzezanie. Później obrzezanie praktykowali również Etiopczycy. Arabowie, którzy wywodzą swoje pochodzenie od Ismaela, również praktykowali obrzezanie przed nadejściem islamu. Obrzezania nie praktykowali Filistyni, Babilończycy, Asyryjczycy, a później także Edomici.
Pytanie: Jakie inne ludy praktykowały obrzezanie, o czym mowa w Rdz 17,12?
Odp.: Grecki historyk Herodot w swojej „Historii”, tom 2, rozdział 104, str. 69, podaje, że obrzezanie praktykowali jedynie Egipcjanie, Etiopczycy i Kolchijczycy. Twierdzi on, że Kolchijczycy wyemigrowali z Egiptu. Wspomina również, że niektórzy Fenicjanie i Syryjczycy praktykowali ten zwyczaj, twierdząc, że nauczyli się go od Egipcjan.
Wczesny pisarz Bardesan/Bardesanes (154–224–232 n.e.) podaje, że mieszkańcy rzymskiej prowincji Arabii praktykowali obrzezanie, ale Rzymianie zmusili ich do zaprzestania tej praktyki po podboju tych terenów. Informacja ta znajduje się w „Księdze praw różnych krajów”, str. 730. Po upadku Jerozolimy w 70 r. n.e. w 130 r. n.e. cesarz rzymski Hadrian wzniósł na tym miejscu świątynię poświęconą Jowiszowi, a także zakazał Żydom praktykowania obrzezania.
Pytanie: Czy w Rdz 17,17 i Rdz 18,12 Abraham i Sara śmiali się z niedowierzania, czy też Sara śmiała się z radości w Rdz 21,6?
Odp.: Oba wersety uzupełniają się. Abraham i Sara śmiali się z niedowierzaniem, zanim poczęto Izaaka. Czasami, gdy ktoś naprawdę czegoś pragnie, a ktoś inny oferuje mu to, ludzka natura bywa taka, że osoba ta nie wierzy w to i śmieje się z tego, aby uchronić się przed rozczarowaniem.
Jednak Sara znów roześmiała się z radości, gdy urodził się Izaak.
P: Dlaczego w Rdz 17,17 i Rdz 18,12-15 Bóg zganił Sarę za śmiech, a nie Abrahama?
O: Śmiech z zaskoczenia, gdy dowiadujesz się o czymś po raz pierwszy, różni się od śmiechu wynikającego ze sceptycyzmu, który pojawia się później, gdy już o tym słyszałeś. Hebrajskie słowo oznaczające śmiech, „sahaq”, oznacza obie te rzeczy.
P: Czy w Rdz 17,19 dziecko obietnicy Abrama zostało nazwane Izaakiem, czy też dopiero w Rdz 21,3?
Odp.: Przed narodzinami Izaaka Bóg powiedział w Księdze Rodzaju 17:19, że powinien on nosić imię Izaak. Werset ten nie precyzuje, czy nadali mu to imię, czy nie. Po narodzinach Izaaka Księga Rodzaju 21:3 informuje nas, że rzeczywiście nadali mu imię Izaak. Przypomina to sytuację, w której anioł Gabriel polecił Marii, by nazwała swojego syna Jezusem, a po jego narodzinach rodzice zastosowali się do słów anioła.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 17:27 Abraham poddał obrzezaniu wszystkich mężczyzn urodzonych w jego domu, zarówno niewolników, jak i wolnych?
Odp.: Abrahamowi zależało nie tylko na tym, by jego własne potomstwo stało się częścią rodziny objętej przymierzem z Bogiem na ziemi, ale także wszyscy członkowie jego gospodarstwa domowego. Miało to oznaczać, że ich potomkowie również będą należeć do ludu objętego przymierzem z Bogiem.
Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) udzielił zasadniczo tej samej odpowiedzi w dziele „Pytania i odpowiedzi dotyczące Księgi Rodzaju”, III (62), str. 863.
Pytanie: Czy uważasz, że w Rdz 18,1-10 Abraham okazał gościnność, ponieważ rozpoznał, że odwiedza go Bóg, czy też dlatego, że generalnie był gościnny?
Odp.: Nie widzimy dokładnego momentu, w którym Abraham zdał sobie sprawę, że nie byli to zwykli goście, poza tym, że miało to miejsce przed wersetami 13 i 14. List do Hebrajczyków 13:2 może wskazywać, że początkowo Abraham tego nie rozumiał. Ogólnie rzecz biorąc, powinniśmy być gościnni, jak mówi 1 List Piotra 4:9.
P: Jakie ryzyko wiązało się dla Abrahama z okazaniem gościnności w Księdze Rodzaju 18:1-10?
Odp.: Abraham był niezwykle zamożny, więc bezpieczniej byłoby nie wpuszczać nieznajomych, którzy mogliby wywiadowczo zbadać jego obóz, liczbę strażników i lokalizację kosztowności. Początkowo bezpieczniej byłoby, gdyby jeden z pracowników Abrahama porozmawiał z nimi, zamiast ryzykować zasadzkę. Wreszcie, bezpieczniej byłoby udać się do nich, zamiast czekać, aż oni przyjdą do niego. Jednak Abraham najwyraźniej o niczym takim nie pomyślał. Abraham był człowiekiem gościnnym.
Jednak List do Rzymian 12:13; List do Hebrajczyków 13:2; 1 List Piotra 4:9 oraz 1 List do Tymoteusza 5:10 nakazują nam okazywać gościnność nieznajomym. Najbezpieczniejszą rzeczą mogłoby być nigdy nieokazywanie gościnności, ale w takim przypadku musimy wybierać między tym, co wydaje się najbezpieczniejsze, a posłuszeństwem wobec Bożych przykazań.
Pytanie: Czym były w Księdze Rodzaju 18 chrystofanie i teofanie w Starym Testamencie?
Odp.: Chrystofania to termin opisujący pojawienie się Chrystusa na ziemi przed Jego narodzeniem z Marii. Teofania to pojawienie się Boga, czy to Ojca, Syna, Ducha Świętego, czy Trójcy Świętej. Ponieważ niektórzy nie zgadzają się co do rozróżnienia między chrystofanią a teofanią, a czasami nie jest jasne, czy anioł jest objawieniem Chrystusa, czy po prostu aniołem, poniżej znajduje się lista możliwych teofanii w Starym Testamencie.
W ogrodzie Eden przed upadkiem. (Księga Rodzaju 1:29–3:24)
Być może Melchizedek (Rdz 14,18-20)
Rozmowa z Hagar, która ujrzała anioła (Rdz 16,8-14)
Trzej goście u Abrahama (Rdz 18,1-33)
Objawienie się Boga Abramowi (Rdz 17,1-2)
Prawdopodobnie nie drabina Jakuba, ponieważ było to tylko snem (Księga Rodzaju 28:12-15)
Prawdopodobnie nie była to walka Jakuba z aniołem (Księga Rodzaju 32:30)
Objawienie się Boga Jakubowi w Betel (Księga Rodzaju 35:9-15)
Mojżesz i płonący krzew (Księga Wyjścia 3:2-22)
Gęsta chmura (Księga Wyjścia 19:9)
Na górze Synaj (Księga Wyjścia 19:11-12; 24:9,10)
Mojżesz widzący plecy Boga (Księga Wyjścia 33:19-20)
Jozue i dowódca wojska Pańskiego (Jozue 5:13-15)
Gedeon widzi anioła (Sędziowie 6:11-24)
Anioł objawiający się matce Samsona (Sędziowie 13:3-5)
Chmura nad Arką Przymierza (1 Król. 8:11-13)
Eliasz w szczelinie skały (1 Królów 19:9-18)
Opuszczenie świątyni (Ezechiel 10:3-18) oraz Izajasz 6 prawdopodobnie się nie liczą, ponieważ były to wizje.
Kluczową kwestią jest to, że w przypadku niektórych z nich, takich jak Jozue i dowódca, człowiek początkowo nie zdawał sobie sprawy, że to był Bóg.
Pytanie: Księga Rodzaju 18 i 19 składa się z dwóch odrębnych części: 18:1-19 oraz 18:20-19:33. Jakie są dwie rzeczy, które zarówno łączą, jak i kontrastują te dwie części?
Odp.: Są to dwie wizyty; w pierwszej pobożne małżeństwo pragnęło mieć dziecko, ale nie mogło go mieć. W drugiej ludzie chcieli dopuścić się gwałtu homoseksualnego. W pierwszej Abraham okazał wielką gościnność; w drugiej mieszkańcy miasta byli morderczo niegościnni, a Lot okazał gościnność w dziwny, desperacki sposób.
P: Czy fakt, że w Rdz 18,2 Abraham pokłonił się przed królami, stanowi poparcie dla katolickiej i prawosławnej praktyki pokłonu przed obrazami?
O: Nie, czczenie obrazów jest niezgodne z Biblią, ponieważ zgodnie z Drugim Przykazaniem nie wolno nam posiadać rzeźbionych obrazów do celów kultu. Jednak niezależnie od tego, jakie stanowisko dana osoba zajmuje w kwestii czczenia obrazów, wersetu tego nie można wykorzystać do uzasadnienia kłaniania się obrazom. W przeciwieństwie do obrazów,
1. Abraham pokłonił się, aby okazać szacunek prawdziwej osobie.
2. Abraham okazywał szacunek pogańskiemu królowi; nie było to czczenie ani żadnego rodzaju religijny hołd.
3. Abraham nie modlił się do tych królów. Nie modlił się też do Boga za pośrednictwem tych królów, tak jak prawosławni twierdzą, że modlą się do Boga za pośrednictwem obrazów.
Jeden z czytelników twierdził, że w prawosławiu czczenie nie różni się od okazywania szacunku. Nie jest to jednak prawda, ponieważ prawosławni modlą się do (a dokładniej poprzez) wizerunki Boga i różnych świętych. Nie posunęliby się jednak do tego, by wziąć swoją żonę, dziecko, rodziców lub kogoś innego, kogo szanują, postawić ich przed sobą i modlić się do nich.
Pytanie: W Rdz 18,2 – kiedy powinniśmy się kłaniać, a kiedy powinniśmy odmówić pokłonu?
Odp.: Nie powinniśmy kłaniać się żadnym obrazom religijnym; dotyczy to również hinduskich obrazów, posągów czy nakryć stołowych podczas święta Diwali. Kłanianie się w geście szacunku wobec kogoś, jak to często robią Japończycy, jest w porządku.
Pytanie: W Księdze Rodzaju 18:6 Bóg jest właścicielem bydła na tysiącu wzgórz, a gdyby Bóg był w jakiś sposób głodny, nie musiałby nikomu o tym mówić (Psalm 50:10-12). Gdyby Bóg chciał coś zjeść, z pewnością nie potrzebowałby, aby Sara i Abraham sprawdzali swoje umiejętności kulinarne i kelnerskie. Jak myślisz, dlaczego Bóg „zniżył się” do tego, by pozwolić im sobie służyć?
Odp.: Bóg chciał nawiązać z nimi kontakt. To trochę tak, jakby ojciec wraz ze swoim ośmioletnim synkiem budowali razem płot. Czy ojciec potrzebuje chłopca? Czy nie zrobiłby tego szybciej, gdyby chłopiec w ogóle tam nie był? Czy płot nie wyglądałby lepiej bez „wkładu” małego chłopca? Te pytania mijają się z sednem sprawy; chodzi o to, by ojciec i syn budowali coś razem, jako zespół. Ojciec to rozumie. Czasami dziecko może to zrozumieć, a czasami nie.
Oczywiście, jako ludziom nie zawsze wszystko idzie zgodnie z planem. Kiedyś, gdy jedna z moich córek była w czwartej klasie, powiedziała mi, że chce zrobić ze mną projekt plastyczny. Pomyślałam, że to świetny pomysł, więc zgodnie z jej życzeniem zrobiłyśmy razem „sówkę” z papierowej torby. Uważałam, że efekt końcowy wyglądał w porządku, ale kiedy była gotowa, córka zaczęła płakać i zapytała, dlaczego nie urodziła się u pani z naprzeciwka, która była nauczycielką plastyki. Czasami my również możemy zepsuć tę chwilę z Bogiem, płacząc, ponieważ coś nie spełniło naszych oczekiwań lub nie zrobiło na nas takiego wrażenia, jakiego byśmy sobie życzyli.
P: Co sprawiło, że w Rdz 18,16-33 Sodoma i Gomora były nie tylko złe, ale tak złe, że Bóg zamierzał je zniszczyć?
Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem trzy odpowiedzi, z których każda może mieć znaczenie.
Chociaż w tych miastach nie było znaczącego świadectwa o Bogu, to jednak w wielu miastach nie było takiego świadectwa, więc samo to nie było powodem.
a) Kananejczycy na ogół praktykowali składanie ofiar z niemowląt oraz prostytucję religijną. Księga Rodzaju 18:32 mówi, że w mieście nie było nawet dziesięciu sprawiedliwych.
b) Jednak mieszkańcy Sodomy i Gomory dopuszczali się również praktyk homoseksualnych, a ich szerząca się homoseksualność była obrzydliwością dla Boga.
c) Chcieli oni dopuścić się homoseksualnego gwałtu na aniołach, którzy pojawili się w postaci mężczyzn. Jednak Bóg już przed przybyciem aniołów postanowił zniszczyć miasto. Niemniej jednak ich ogólna niegościnność wobec przybyszów dała im bezczelność, by próbować ich zgwałcić.
Pytanie: W Rdz 18,16-33, w jaki sposób udało się przekonać Boga, by nie zniszczył Sodomy i Gomory? (Krytyk Biblii Bart Ehrman twierdzi, że Marcion poruszył tę kwestię w książce „Lost Christianities”, str. 196)
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
1. Nie udało się przekonać Boga, by nie zniszczył Sodomy i Gomory; On je zniszczył.
2. Bóg nie potrzebował błagań Abrahama, tak samo jak nie czerpie wiedzy z naszych modlitw.
3. Bóg raczej wchodzi z nami w interakcję w sposób, który jest dla nas zrozumiały. Chociaż czasami objawiona wola Boża zmienia się wraz z naszymi zmianami, to nawet w tym przypadku Księga Rodzaju 18:16-33 nie zawiera żadnej wskazówki, że Bóg zmienił swoje zamierzenia w wyniku rozmowy z Abrahamem. Czasami Bóg raczył dać nam znać, co miał na myśli i dlaczego.
Pytanie: Czy fragmenty Rdz 18,10.14 oraz Rdz 21,1.2 nauczają, że to Bóg zapłodnił Sarę, jak twierdzi autor książki „Born Again Skeptic” na stronie 217?
Odp.: Nie. Ateista przeoczył fakt, że Bóg nie powrócił, aby zapłodnić Sarę, lecz powrócił po narodzinach syna. Bóg powiedział tylko trzy rzeczy na temat syna Sary.
1. Bóg ponownie ich odwiedzi w przyszłym roku, jak mówi Księga Rodzaju 18:10,14.
2. Bóg spełni swoją obietnicę, że Sara będzie miała syna, jak mówi Księga Rodzaju 21:1.
3. Co najważniejsze, syn ten będzie pochodził od Abrahama (Rdz 17,15.17). Mówiąc dokładniej, syn ten pochodził z własnego ciała Abrahama, jak mówi Księga Rodzaju 15,4.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 18:27 Abraham podkreśla, że jest tylko prochem i popiołem?
Odp.: Abraham, doświadczony negocjator i dyplomata, zdaje sobie sprawę, że zwraca się do Boga z bardzo śmiałą prośbą. Abraham chce najpierw uznać, że jest niczym przed Bogiem i nie ma prawa wymagać od Niego niczego, zanim poprosi Boga o zmianę tego, co Bóg objawił.
P: Czy w Księdze Rodzaju 19 grzech Sodomy i Gomory naprawdę polegał na braku gościnności, jak mówi Księga Ezechiela 16:49?
Odp.: To tylko część historii. Niektórzy homoseksualiści cytują Ezechiela 16:49, ale pomijają Ezechiela 16:50, który mówi, że „popełniali obrzydliwości”. Księga Rodzaju 19:5-7 kładzie nacisk na homoseksualizm. List Judy 7 również mówi o tych, którzy „oddawali się niemoralności seksualnej i pożądali obcego ciała”. Księga Rodzaju 13:13 pokazuje, że niegodziwość Sodomy istniała już przed przybyciem Lota.
P: Dlaczego w ogóle ktoś taki jak Lot miałby mieszkać w tym miejscu, o którym mowa w Księdze Rodzaju 19?
Odp.: Co sobie myślał Lot? Być może przebywanie w tym mieście wiązało się z korzyściami ekonomicznymi. Być może Lot był szanowany jako jeden z czołowych obywateli miasta. Być może stracił cały swój majątek po tym, jak królowie pojmali mieszkańców Sodomy.
O czym Lot nie myślał? Nic nie wskazuje na to, by Lot kiedykolwiek zadał sobie pytanie: „Czy to jest dla mnie dobre środowisko pod względem duchowym?”. Najwyraźniej nigdy też nie zapytał: „Czy to jest dobre środowisko dla moich dzieci?”.
P: W Rdz 19,1-3, w jaki sposób „trzej mężczyźni” z Rdz 18,2 stali się dwoma aniołami/mężczyznami w Rdz 19,1 i dlaczego wydawało się, że potrzebują schronienia?
Odp.: Były to teofanie, czyli objawienia Boga. Bóg mógł z łatwością zmienić liczbę widzianych osób. Dwóch nieznajomych mogło sprawiać wrażenie, jakby potrzebowali schronienia. Podczas gdy Abraham, który wcześniej doświadczył wizyt Boga, mógł szybko zorientować się, że ta trójka nie była zwykłymi ludźmi, Lot mógł nie być w stanie dostrzec, że nie byli to zwykli ludzie. Nie wiemy tego. Ale mogli oni po prostu wyglądać jak zwykli ludzie. Lot mógł ich po prostu zignorować, wiedząc, że plac publiczny w tym mieście był dość niebezpieczny. Kiedy powiedzieli mu, że nie potrzebują jego pomocy, Lot mógł po prostu pomyśleć: „Cóż, próbowałem pomóc, ale jeśli chcą narażać się na niebezpieczeństwo, to mnie to nie obchodzi”. Jednak Lot tak nie postąpił; nalegał, by zapewnić im ochronę przed tą niebezpieczną sytuacją.
Kto chronił kogo? Jak na ironię, początkowo wydawało się, że przybyli do domu Lota tylko dlatego, że ten nalegał, by ich chronić. Aniołom w niebie mogło wydawać się zabawne obserwowanie, jak ten śmiertelnik postanowił chronić aniołów. Okazało się jednak, że to aniołowie chronili Lota i jego rodzinę tej nocy, a ostatecznie uratowali przed śmiercią całą rodzinę Lota, z wyjątkiem jego żony.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 19,8 Lot zaoferował tłumowi swoje dziewicze córki?
Odp.: Pismo Święte nie podaje nam motywów, które skłoniły Lota do tego złego czynu, ale możemy dostrzec trzy rzeczy.
1. Lot znalazł się w desperackiej sytuacji i być może wpadł w panikę, biorąc sprawy w swoje ręce.
2. Wiedział, że mężczyźni z Sodomy nie byli zainteresowani jego córkami.
3. Lot mieszkał w Sodomie od dawna i prawdopodobnie wiedział, że ci mężczyźni nie są zainteresowani jego córkami. Lot prawdopodobnie próbował ich zwlekać.
Połączenie wszystkich powyższych czynników. Córki były już zaręczone, a gdyby mężczyźni dopuścili się nadużycia wobec jego córek, zarówno oni, jak i Lot wiedzieli, że klany, do których należeli przyszli mężowie, zemściłyby się na sprawcach. Gdyby klan nie uzyskał sprawiedliwości lub nie dokonał odwetu za oczywistą krzywdę wyrządzoną mu, mógłby uchodzić za słaby, a inne klany nie okazywałyby mu szacunku. Tak więc w późniejszych czasach morderstwo lub gwałt mogły wywołać wojnę klanową, chyba że sprawców wydano na karę lub klan poszkodowany zgodził się na zapłatę odszkodowania krwi, a klan sprawców je uiścił.
Biblia nie pochwala tutaj postępowania Lota; po prostu o nim wspomina. Gdyby Biblia była jedynie „propagandą”, należałoby oczekiwać, że odnotowuje wyłącznie pozytywne rzeczy i nigdy nie wspomina o niczym negatywnym. Jednak Biblia nie jest propagandą, lecz prawdziwym słowem Bożym i szczerze opowiada o życiu ludzi, z wszystkimi ich wadami.
Pytanie: W Księdze Rodzaju 19:23-26 aniołowie chronili nie tylko Lota, ale całą jego rodzinę. Skoro więc żona Lota faktycznie była chroniona, to dlaczego zginęła i zamieniła się w słup soli?
Odp.: Aniołowie rzeczywiście chronili ich wszystkich, w tym żonę Lota. Jednak żona Lota wyszła poza obszar ich ochrony. A dokładniej – pozostała na miejscu, podczas gdy powinna była ruszyć dalej. Czasami, gdy Bóg nakazuje nam udać się gdzieś, aby coś zrobić, pozostanie na miejscu może wydawać się nam znacznie bezpieczniejsze. Jednak Bóg wie najlepiej. Drugim przykładem, w którym pozostanie w miejscu okazało się niebezpieczne, był sam Abraham. Abraham opuścił Ur, prawdopodobnie jedno z największych miast na całym Bliskim Wschodzie, a być może nawet na świecie, około 2000 r. p.n.e. W 1950 r. p.n.e. Elamici zniszczyli całe miasto w odwecie za wcześniejsze zniszczenie przez Ur stolicy Elamitów – Susy. Nieposłuszeństwo wobec Boga i pozostanie w Ur doprowadziłoby do śmierci lub zniewolenia Abrahama. Oczywiście Abraham nie mógł tego wtedy wiedzieć.
P: Jak dokładnie, zgodnie z Rdz 19:24-26, zostały zniszczone Sodoma i Gomora?
Odp.: Biblia po prostu mówi, że Pan sprowadził deszcz siarki i ognia, a żona Lota, która się obejrzała, zamieniła się w słup soli. Chociaż nie znamy więcej szczegółów, wiemy, że obszar ten jest bogaty w smołę (ropę naftową) i asfalt na powierzchni. Wyobraź sobie burzę, wiatr i błyskawice, które mogłyby zapalić smołę. Powstały w ten sposób ogień wywołałby własny wiatr, a cały ten obszar nie byłby miejscem, w którym chciałoby się przebywać. Z drugiej strony mogła to być przede wszystkim erupcja wulkaniczna, coś w rodzaju mini-wersji wybuchu wulkanu Mount St. Helens w stanie Waszyngton w 1980 roku.
P: Czy wiemy, czy od tamtej pory, oprócz żony Lota, byli jeszcze inni, którzy zamienili się w „słup soli” (Rdz 19,26)?
Odp.: Fizycznie rzecz biorąc, ludzie i psy zginęli natychmiast, a ich ciała zachowały się dzięki pokryciu popiołem w Pompejach podczas erupcji Wezuwiusza. Niewątpliwie miało to miejsce również podczas innych wielkich erupcji.
W sensie metaforycznym żona Lota stała się nieczuła z powodu swojej miłości do życia, które pozostawiła za sobą. Od tamtej pory wielu również stało się nieczułych z powodu swojej miłości do świata. Oczywistymi przykładami są narkoman, który szuka kolejnej dawki, oraz alkoholik, który szuka kolejnego drinka – oni tak naprawdę nie są świadomi prostych radości życia, które ich otaczają. Grzech w ogóle, czyli pragnienie czegokolwiek ponad Bogiem, może sprawić, że stajemy się mniej wrażliwi na dobre rzeczy, które Bóg nam dał. Klemens Aleksandryjski (pisał w latach 193–217/220 n.e.) był jednym z pierwszych, którzy dostrzegli to zastosowanie w dziele „Napomnienie do pogan”, rozdz. 10, str. 201.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 19:30-36 Biblia naucza, że Lot odbył stosunek seksualny ze swoimi córkami? Po prostu nie mogę uwierzyć, że to było słuszne.
Odp.: Dobrze, Biblia nie mówi, że to było słuszne. Kazirodztwo i cudzołóstwo są złem, a Biblia uczciwie opisała to, co uczynił Lot.
W obronie Lota Ireneusz w dziele „Przeciw herezjom”, rozdz. 31 (lata 182–188 n.e.) wskazuje, że Biblia pokazuje, iż Lot nie dopuścił się tego z pożądania, lecz jego opór osłabł po nadmiernym spożyciu alkoholu.
Orygenes (225–254 r. n.e.) stwierdził, że historie takie jak ta o Lotcie i jego córkach znajdują się w Piśmie Świętym, aby pokazać pragnienie prawdy autorów Biblii, którzy nie ukrywali nawet tego, co mogło rzucać na nich złe światło. Orygenes w dziele „Przeciw Celsusowi”, księga 4, rozdział 45, str. 518
Pytanie: Jak to możliwe, że w Księdze Rodzaju 20 i Księdze Wyjścia 23:31 Filistyni przebywali w Izraelu za czasów Abrahama, około 2000 r. p.n.e.?
Odp.: Chociaż w 1200 r. p.n.e. miała miejsce masowa migracja, najwcześniejsze warstwy archeologiczne w Aszdodzie były zamieszkane już w XVII wieku p.n.e. (H.F. Vos, „Archeologia na ziemiach biblijnych”). Już wtedy ktoś zamieszkiwał tę żyzną ziemię i nie ma żadnych dowodów historycznych wskazujących, że nie byli to Filistyni. Po tym, jak Egipcjanie pokonali Filistynów w 1190 r. p.n.e., ci przybyli do Palestyny w znacznej liczbie i logiczne jest, że wycofali się do miejsc, w których mieli już swoje miasta.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 20:3,6 Bóg powiedział, że Abimelech jest już martwy, skoro jednak Abimelech żył?
Odp.: Bóg się nie zmienia (Malachiasza 3:6; Jakuba 1:17; Hebrajczyków 13:8). Jednak Ezechiel 33:12-20 pokazuje, że objawiona wola Boża wobec ludzi może ulec zmianie, gdy oni sami się zmieniają.
Więcej informacji znajdziesz w omówieniu Księgi Wyjścia 33:5-6; Księgi Powtórzonego Prawa 20:17; Księgi Jeremiasza 15:6; Księgi Jonasza 3-4; Księgi Jonasza 3:10 oraz Księgi Jonasza 4:1-2.
P: Co oznacza imię Abimelech w Księdze Rodzaju 20:3, 8-10, Księdze Rodzaju 26:1, Księdze Sędziów 8:31 oraz Księdze Sędziów 9:1?
Odp.: „Ab” oznacza ojca, a „melech” – króla lub władcę. Termin ten może oznaczać albo „ojca króla”, albo „ojciec jest królem”. Oprócz tego, że jest to imię dwóch królów Geraru oraz syna Gedeona, Cyril Aldred w książce „Akhenaten King of Egypt” (str. 186) odnotowuje, że Abimilki był władcą Tyru, o którym wspominają listy z Amarna (1400–1370 p.n.e.).
P: Dlaczego w Rdz 20,12 Abram poślubił swoją przyrodnią siostrę Saraj?
Odp.: W tamtych czasach kazirodztwo nie było wyraźnie zabronione. Ponadto Abram niekoniecznie był wierzącym, kiedy się ożenił.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 21:8–14 Abraham postąpił słusznie, odsyłając Hagar?
Odp.: Zazwyczaj byłoby złe, gdyby Abraham odesłał Hagar, matkę swojego dziecka, oraz jej nastoletniego syna samych, bez ochrony i z niewielką ilością wody, nawet jeśli Hagar wyśmiewała Sarę w Księdze Rodzaju 21:9. Dlatego prośba Sary bardzo zasmuciła Abrahama w Księdze Rodzaju 21:11. Jednak w tym konkretnym przypadku Bóg powiedział Abrahamowi, by to uczynił, i zapewnił, że wszystko będzie dobrze. Sam Bóg dał Hagar i Ismaelowi wodę (Księga Rodzaju 21:17-19), a Bóg był z Ismaelem, gdy ten dorastał (Księga Rodzaju 21:20).
Na marginesie warto dodać, że imię Hagar było w rzeczywistości imieniem semickim. W północnej części Egiptu mieszkało wielu Semitów.
Pytanie: W Rdz 21:14. Jeśli przeczytasz Stary Testament, jasno widać, że w Księdze Rodzaju pierworodnym synem (czyli wybranym przez Boga, spadkobiercą swojego ojca) jest ISMAEL, a kłamstwa wplecione przez Żydów do Starego Testamentu w celu pozbawienia go dziedzictwa (dlaczego? Ponieważ nie mogli zaakceptować kogoś spoza swojego plemienia) stają się wyraźnie widoczne, gdy napisali, że ISZMAEL wraz ze swoją matką HAGAR zostali na zawsze wygnani z plemienia ABRAHAMA? Jednak gdy czytamy dalej Księgę Rodzaju, dowiadujemy się, że prawdziwa historia jest taka, iż „ISZMAEL zmarł w obecności wszystkich swoich braci” (rodziny), a ponadto „IZAK” zmarł w obecności wszystkich swoich braci”. Te stwierdzenia z Biblii wyraźnie wskazują na kolejną żydowską interpolację, polegającą na tym, że musieli wymyślić epizod dotyczący trwałego wygnania HAGAR i ISHMAELA, aby mogli zastąpić ISHMAELA, który był pierwotnym „jedynym synem ABRAHAMA” w czasie, gdy ABRAHAM był gotów poświęcić wszystko z miłości i posłuszeństwa wobec woli Boga; pokazuje to również, że obietnica zbawiciela ludzkości została złożona poprzez ISMAELA (pierworodnego syna), a nie IZAKA (drugiego syna). (Powiedział to muzułmanin)
O: Po pierwsze, niektórzy muzułmanie mogą nie zdawać sobie sprawy, że Koran nie precyzuje, czy synem ofiarowanym w ofierze był Ismael, czy Izaak.
Twoje twierdzenie, że Izmael zmarł w obecności „swojej rodziny”, nie dowodzi, że nie został wygnany. Jedyne, co Biblia na ten temat mówi, to Księga Rodzaju 25:17b, gdzie czytamy: „Wtedy wydał ostatnie tchnienie i umarł, a następnie został zgromadzony do swego ludu”. Był to powszechny eufemizm oznaczający, że zmarł. Oczywiście jego dzieci i teściowie mogli być przy nim. Nie dowodzi to jednak, że został pochowany wraz ze swoimi przodkami, ponieważ Abraham również został „zgromadzony do swego ludu” w Księdze Rodzaju 25:8, a to nie oznacza, że został pochowany w Ur Chaldejskim.
Wbrew temu, co sugeruje twoje pytanie, nigdzie nie jest napisane, że Abraham miał złożyć w ofierze swojego pierworodnego syna. Abraham miał raczej złożyć w ofierze swojego jedynego syna, ponieważ Ismael został już odesłany, a Izaak był jedynym dzieckiem obietnicy.
Mam jednak do ciebie pytanie: czy Koran mógłby się mylić?
1. Sura 32:23 „Zaprawdę, dawno temu daliśmy Księgę Mojżeszowi. Nie wątp więc, że do ciebie dotrze; uczyniliśmy ją przewodnikiem dla synów Izraela”. Czy zgadzasz się zatem, że Tora, w postaci, w jakiej została pierwotnie przekazana, była poprawna i pochodziła od prawdziwego Boga?
2. Sura 5:46: „A śladami ich [proroków] wysłaliśmy Jezusa, syna Marii, potwierdzającego Torę, która przyszła przed nim; wysłaliśmy mu Ewangelię; w niej było przewodnictwo i światło. I potwierdzenie Tory, która przyszła przed nim: przewodnictwo i napomnienie dla tych, którzy boją się Allaha”. Czy zgadzasz się zatem, że Tora w czasach Jezusa, zgodnie z tym, co on potwierdził, była prawdziwym słowem Allaha?
3. Zwoje znad Morza Martwego zawierają wiele kopii rękopisów Starego Testamentu z czasów Chrystusa i wcześniejszych. Trzy punkty, w których uważasz, że Biblia zawiera błędy, to:
3.1. Izaak był dzieckiem obietnicy, przymierza. Księga Rodzaju 17:19,21
3.2. Izmael i Hagar zostali wygnani – Księga Rodzaju 21:8-19
3.3. Abraham składający w ofierze Izaaka, a nie Ismaela – Księga Rodzaju 22:1-18
Zwoje znad Morza Martwego wspominają, że Izaak jest dzieckiem obietnicy. Filon był żydowskim uczonym, który mieszkał w Aleksandrii w Egipcie i zmarł w 50 r. n.e. Napisał komentarz do Księgi Rodzaju, a jego komentarz pokazuje, że Księga Rodzaju w jego czasach była taka sama, jak ta, którą mamy dzisiaj.
Klemens Rzymski był biskupem z czasów wczesnego chrześcijaństwa, prawdopodobnie tym samym Klemensem, o którym wspomina Paweł, który w latach 96–98 n.e. napisał list do Koryntian. Wspomina on, że syn, którego Abraham zamierzał złożyć w ofierze, był synem jego starości. [Nie wymienia jednak wprost imienia Izaaka].
4. Nie można winić chrześcijan za to, że opierają się na Ewangelii zarówno z czasów Jezusa, jak i Mahometa, oceniając twoje zarzuty wobec niej, ponieważ w surze 5:47 jest napisane: „Niech Lud Ewangelii osądza według tego, co objawił w niej Allah...”. Czy zgadzasz się zatem, że chrześcijanie powinni osądzać na podstawie Ewangelii, której kopie posiadamy już na długo przed czasami Mahometa? Jeśli nie, to czy Koran jest błędny?
Sura 5:48 mówi: „Do was (Ludzi Księgi) zesłaliśmy Pismo w prawdzie, potwierdzające Pismo, które przyszło przed nim, i strzegące go w bezpieczeństwie: więc osądzajcie między nimi zgodnie z tym, co objawił Allah, i nie podążajcie za ich próżnymi pragnieniami, odbiegającymi od prawdy, która do was przyszła...”. Jeśli jesteś muzułmaninem, który nie zgadza się z tymi słowami, to w jaki sposób Allah rozróżnia swoje słowa, które pozwala pobożnym wyznawcom poznawać jedynie w zniekształconej formie, od swoich słów, które pozostają niezmienione?
Większość muzułmanów wierzy w hadisy, czyli autorytatywne zbiory wypowiedzi i czynów Mahometa, uznając je za najwyższe autorytety po Koranie. Spośród sześciu głównych uznanych zbiorów hadisów najwyższy rangą jest zbiór Buchariego. Pomyślałem, że zechcesz przeczytać, co mówi on o Hajar [Hagar] i Ismaelu.
Bukhari, tom 4, księga 55, rozdział 9, nr 583, str. 373: „Abraham zaprowadził ją [Hagar] wraz z jej synem Ismaelem, którego właśnie karmiła piersią, do miejsca przy Ka’bie, pod drzewem w miejscu zwanym Zam-zam, na najwyższym wzniesieniu w meczecie. W tamtych czasach w Mekce nie było nikogo, nie było też wody. Kazał im więc usiąść w tym miejscu i położył obok nich skórzany worek z daktylami oraz mały bukłak z odrobiną wody, po czym wyruszył w drogę powrotną. Matka Ismaela podążyła za nim, mówiąc: „O Abrahamie! Dokąd idziesz, zostawiając nas w tej dolinie, gdzie nie ma nikogo, z kim moglibyśmy spędzić czas, ani niczego, czym moglibyśmy się cieszyć?” Powtarzała mu to wielokrotnie, ale on nie oglądał się za nią. Wtedy zapytała go: „Czy Allah nakazał ci to uczynić?”. Odpowiedział: „Tak”. ... (str. 374, ten sam hadis) „Prorok powiedział: «To jest źródło tradycji chodzenia ludzi między nimi (tj. Safą i Marwą).» Kiedy dotarła do Marwy (po raz ostatni), usłyszała głos, więc kazała sobie milczeć i nasłuchiwała uważnie. ... Zobaczyła anioła w miejscu Zam-zam, który kopał ziemię piętą (lub skrzydłem), aż z tego miejsca wypłynęła woda”. Twoje stanowisko nie jest więc zgodne ani z Bucharim, ani z Biblią.
Słynny wczesnomuzułmański historyk al-Tabari (839–923 r. n.e.) badał, czy to Ismael, czy Izaak miał zostać niemal złożony w ofierze, i stwierdził, że był to Izaak, a nie Ismael (al-Tabari, tom 2, str. 68). Poświęcił dziesięć stron na omówienie poglądów muzułmańskich autorytetów, którzy twierdzili, że był to Izaak, oraz tych, którzy twierdzili, że był to Izmael (al-Tabari, tom 2, str. 82–92), dochodząc jednak do wniosku, że był to Izaak.
Uważam jednak, że kwestia tego, który z synów Abrahama był kim, jest sprawą drugorzędną w porównaniu z możliwością udzielenia odpowiedzi na pytanie z Księgi Przysłów 30:4 i następnych: „Kto sprawił, że powstały wszystkie krańce ziemi? Jakie jest Jego imię i jakie jest imię Jego Syna? Z pewnością wiesz.” (Dosłowne tłumaczenie Greena)
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 22 Bóg zachęcał Abrahama i Izaaka do złożenia ofiary z człowieka?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.
1. Abraham już wcześniej pokazał, że kocha Boga bardziej niż swój lud i swoją kulturę, ale Bóg poddał go próbie, aby sprawdzić, czy kocha Boga bardziej niż swojego ukochanego syna.
2. Dziesięć Przykazań (nie zabijaj itp.) zostało przekazanych dopiero przez Mojżesza na górze Synaj.
3. Nawet w tym jedynym przypadku, gdy Bóg początkowo nakazał ofiarę, powstrzymał jej przeprowadzenie. Nikt nie zginął.
4. Bóg Ojciec nie prosił Abrahama o nic, czego sam by nie uczynił, składając w ofierze Jezusa za nas.
Jak napisał Chip Ingram (20 maja 2007 r.): „W pewnym momencie Bóg poprosi cię o twojego Izaaka. Odkryjesz największą moc Boga, gdy się poddasz. … Poddanie się Bogu jest tym, czego brakuje dzisiejszemu Kościołowi”.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 22:1-18 chłopcem, którego Abraham niemal złożył w ofierze, mógł być Ismael, a nie Izaak, jak twierdzą muzułmanie? W przeciwnym razie, jak Izaak mógłby być „jedynym synem” Abrama?
Odp.: To Izaak, a nie Ismael, został niemal złożony w ofierze, i to z co najmniej pięciu powodów:
Nawet Koran nie mówi, że był to Izmael: Księga Rodzaju 22:2 mówi, że był to Izaak. Jeśli chodzi o muzułmanów, to choć muzułmański Koran omawia tę kwestię w surze 37:99-111, nigdzie w całym Koranie nie jest napisane, czy był to Izmael, czy Izaak.
Jedyny chłopiec, jakiego Abram miał w tamtym czasie: Ismael miał 14 lat, gdy urodził się Izaak, zgodnie z Księgą Rodzaju 17:25 i Księgą Rodzaju 18:10. Hagar i Ismael zostali odesłani w inne miejsce w dniu, w którym Izaak został odstawiony od piersi, jak opisano w Księdze Rodzaju 21:8-10. Abraham został poddany próbie „długo” po tym wydarzeniu, jak podano w Księdze Rodzaju 21:34, a na ołtarzu leżał „chłopiec”, jak opisano w Księdze Rodzaju 22:12.
Jedyny syn w oczach Boga: Bóg oświadczył w Księdze Rodzaju 21:12, że to właśnie przez Izaaka, a nie przez Ismaela, potomstwo Abrahama będzie uznane. Abraham nie miał przy sobie Ismaela, ponieważ Ismael i jego matka zostali „wypędzeni” poprzez wysłanie ich w inne miejsce, zgodnie z Księgą Rodzaju 21:10-12.
Jedyny spadkobierca na tym świecie: Izaak był jedynym spadkobiercą, a określenie „jedyny syn” oznacza również „ukochanego syna”. Chociaż ówczesna kultura akceptowała branie konkubin w celu prokreacji, dziedziczenie i prawo pierworództwa przysługiwały synom prawowitych żon, a nie synom konkubin.
Jedyny syn obietnicy: Księga Rodzaju 21:12 mówi: „przez Izaaka będzie liczone twoje potomstwo”. Abraham miał też innych synów, ale urodzili się oni później.
Pytanie: W Księdze Rodzaju 22:2 w jaki sposób Izaak był „jedynym synem” Abrama?
Odp.: Chociaż Ismael urodził się jako pierwszy, to w tym czasie został już odesłany, a Izaak był jedynym synem, którego Abram nadal miał przy sobie. Izaak był jedynym spadkobiercą, a określenie „jedyny syn” może również oznaczać „ukochanego syna”. Księga Rodzaju 21:12 mówi: „przez Izaaka będzie liczone twoje potomstwo”. Abraham miał też innych synów, ale urodzili się oni później. Chociaż ówczesna kultura akceptowała branie konkubin w celu prokreacji, dziedzictwo i prawo pierworodztwa przysługiwały synom prawowitych żon, a nie synom konkubin.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 22:2 Duch Święty kiedykolwiek prowadzi ludzi do nieposłuszeństwa wobec tego, co zostało objawione w Biblii?
Odp.: Nie. W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.
1. Oczywiście Bóg nie skłonił Abrahama do zrobienia czegokolwiek sprzecznego z objawionym Pismem Świętym, ponieważ w czasach Abrahama żadne Pismo Święte nie zostało jeszcze spisane.
2. Odkąd Pismo Święte zostało objawione, Bóg nie nakazuje nikomu czynić rzeczy sprzecznych z Jego objawionymi przykazaniami. Nawet gdy Duch Święty wyprowadził Jezusa na pustynię, gdzie był kuszony przez szatana, Duch Święty nie kusił Jezusa ani nie nakazał Mu czynić nic złego.
3. Bóg nie pragnie, aby ktokolwiek postępował wbrew Jego woli. Nawet gdy Bóg nakazał Abrahamowi złożyć Izaaka w ofierze, nie pozwolił mu doprowadzić do zabicia Izaaka.
Tak więc Bóg mógł powiedzieć to Abrahamowi w tamtych czasach, ponieważ Prawo Mojżeszowe nie zostało jeszcze spisane. Jednak zarówno wtedy, jak i dzisiaj, Bóg nigdy nie chce, aby ktokolwiek dokonywał ofiary z człowieka.
Pytanie: W Rdz 22,12, skoro Bóg powiedział: „Teraz wiem, że boisz się Boga”, czyżby Bóg nie wiedział, co uczyni Abram?
Odp.: Oczywiście, że Bóg wiedział, ale to sformułowanie oznacza, że właśnie w tym momencie Abraham udowodnił, co zrobi.
Izaak był dla Abrahama najważniejszą rzeczą w życiu. Czy jednak Izaak był ważniejszy od Boga? Abraham pokazał, że Bóg był na pierwszym miejscu w jego życiu. List Jakuba 1 mówi, że próba naszej wiary rodzi wytrwałość. Chociaż moglibyśmy pragnąć wiary, która nigdy nie wiąże się z ryzykiem, nie jest to wiara, którą Bóg rozbudował w Abrahamie ani w innych. Abraham nie miał wyboru co do rodzaju, okoliczności ani czasu próby swojej wiary, i zazwyczaj my również nie mamy takiego wyboru.
Pytanie: Jak to możliwe, że w Księdze Rodzaju 23 i Księdze Wyjścia 3:8 Hetyci pojawili się w Palestynie?
Odp.: Hetyci byli ludem o szerokim zasięgu, a jedna z ich kolonii osiedliła się w górach Palestyny. Hetyci, lud indoeuropejski, splądrowali Babilon w 1590 r. p.n.e. Inni uważają, że mowa tu o Hatti, ludzie nieindoeuropejskim, który został podbity przed 2000 r. p.n.e. Słowa „Hatti” i „Hitti” zapisuje się w języku hebrajskim identycznie.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 23:2 wspomniano, że Kiriat-Arba nazywana jest również Hebronem?
Odp.: Istnieją dwa możliwe, uzupełniające się powody, dla których wspomniano tu o Hebronie.
Należy pamiętać, że chociaż Abraham żył około 2000 r. p.n.e., Księga Rodzaju została napisana w czasach Mojżesza, w latach 1447–1407 p.n.e., więc miasto to mogło być nazywane Hebronem przez Izraelitów i/lub Kananejczyków w czasach Mojżesza. Izraelscy zwiadowcy znali geografię Kanaanu i być może używali tej nazwy w odniesieniu do miasta w czasach Mojżesza.
Niezależnie od tego, Izraelici nazywali to miasto po prostu Hebronem, a nie Kiriat-Arba, wkrótce po podboju pod wodzą Jozuego. Ta prosta adnotacja wyjaśniająca, że Kiriat-Arba to obecnie Hebron, mogła zostać dodana wkrótce potem.
Pytanie: W Rdz 23,2 negocjacje zazwyczaj polegają na wzajemnych ustępstwach. Na przykład sprzedawca podaje cenę 300 dolarów. Kupujący proponuje 100 dolarów. Sprzedawca mówi 250 dolarów; kupujący odpowiada 150 dolarów. Być może uzgodnią cenę 200 dolarów. W jaki sposób jest to przeciwieństwem zwykłych negocjacji?
Dlaczego Abraham powiedział: „Jestem obcym i przybyszem wśród was”?
Rdz 23,5-6 Hetyci: Jesteś księciem wśród nas. Pochowaj swoich zmarłych w dowolnym z naszych grobowców za darmo.
Rdz 23:7-9 Abraham kłania się i prosi: „Wstaw się za mną u Efrona, abym mógł kupić grotę na jego terenie”.
Rdz 23:10-11 Efron: Możesz otrzymać grotę za darmo.
Rdz 23:12-13 Abraham kłania się: „Chcę zapłacić za grotę. Jaka jest wartość rynkowa tej nieruchomości?”.
Rdz 23:14-15 Efron: Wynosi 400 szekli.
Rdz 23:16 Abraham nie kłócił się ani nie negocjował, lecz po prostu zgodził się zapłacić 400 szekli.
Szekel był wówczas jednostką wagi, a dopiero później stał się jednostką monetarną.
W Księdze Jozuego 7:21 Achán ukradł 200 szekli srebra. W czasach Abrahama męski niewolnik był wart około 20 szekli. Kilka wieków wcześniej niewolnik był wart od 10 do 15 szekli. W czasach Mojżesza, około 500 lat później, niewolnik był wart 30 szekli. Tak więc cena pola odpowiadała wartości około dziesięciu niewolników.
Odpowiedź jest taka, że mimo swojego bogactwa Abraham nie przejmował się tą niewielką kwotą pieniędzy. Bardziej zależało mu na tym, by Hetyci dostrzegli, że zapłacił za to pole zgodnie z wartością rynkową, i byli bardziej skłonni pozostawić grobowiec w spokoju. Czasami bardziej opłaca się nie wykorzystywać swojej przewagi w pełni, ale ustąpić nieco drugiej stronie, aby zbudować dobrą wolę, zwłaszcza gdy nie można być na miejscu, by upewnić się, że dotrzymają oni swojej części umowy.
Pytanie: W Rdz 23,2-3, mimo że Abraham opłakiwał Sarę, w jaki sposób okazał łaskawość Hetytom?
Odp.: Abraham okazał im szacunek w swojej przemowie. Jeśli chodzi o kwestie finansowe, nie tylko nie próbował wynegocjować najniższej ceny, ale pozwolił im przejąć inicjatywę i ustalić cenę. Czasami, nawet w przypadku naszych małych dzieci, dobrze jest pozwolić im przejąć inicjatywę.
W Ewangelii Łukasza 14:9-11 Jezus powiedział, że podczas uczty należy zająć miejsce niższe. Gdy organizujesz ucztę, zaproś ubogich, kalekich i innych, którzy nie mogą się odwdzięczyć.
P: W Księdze Rodzaju 23:3-20 Abraham odnosił wielkie sukcesy w biznesie. Jednak w tej sytuacji, gdy chciał nabyć ziemię za darmo lub za bardzo niską cenę, nie wydawał się dobrym negocjatorem – a może jednak był?
Odp.: Warto pamiętać o jednym powiedzeniu: „miej na uwadze cel”. Czasami dobry biznesmen wie, że najniższa cena nie jest jedynym celem. Kto miałby czuwać nad ziemią i grobem, gdy Abraham i jego rodzina będą daleko? Dobrze byłoby nie prowadzić zbyt twardych negocjacji, które pozostawiłyby urazę, ale raczej pozostawić po sobie dobrą wolę. Zawsze pragnął, by Hetyci zachowali o nim dobre wspomnienia, aby po jego odejściu nie zbezcześcili ani nie przeznaczyli grobu na inne cele. W Księdze Rodzaju 25:9-10 Abraham został pochowany w tej samej jaskini, obok Sary, podobnie jak Jakub w Księdze Rodzaju 50:12-13. W Księdze Rodzaju 50:25 Józef nie chciał być pochowany w Egipcie.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 23:5 Hetyci uważali Abrahama za potężnego księcia wśród siebie?
Odp.: Abraham był bardzo zamożny. Najwyraźniej nawiązał też z nimi bliskie stosunki, a oni uważali go nie tylko za przyjaciela, ale także za jednego z nich.
P: Czy Hetyci, o których mowa w Księdze Rodzaju 23:7, naprawdę istnieli?
Odp.: Współcześni archeolodzy odkryli istnienie Hetytów już w 1892 roku. Jednak niektórzy uczeni nadal wątpili w ich istnienie nawet dziesięć lat później (1902, E.A.W. Budge). Dzisiaj poświęcono Hetytom całe książki.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 23:15-16 Abraham musiał odważyć srebro?
Odp.: Szekel był jednostką wagi i dopiero później stał się również jednostką monetarną. Abraham musiał „odważyć” srebro, ponieważ monety zaczęto używać dopiero około 800 r. p.n.e., jak podano w książce *Can Archaeology Prove the Old Testament?*, str. 27. Podobnie Achan ukradł złoto i srebro o „wadze” 50 i 200 szekli. Pierwsze znane monety pochodziły z Lidii około 700 r. p.n.e. Zauważono również, że łacińskie słowo pecunia (od którego pochodzi angielskie słowo pecuniary oznaczające pieniężny) wywodzi się od łacińskiego słowa pecus, które oznacza bydło.
Pytanie: Jak w naszych negocjacjach, o których mowa w Rdz 23,15–16, uniknąć sytuacji, w której „oszczędzamy na groszach, a tracimy na funtach”?
Odp.: W angielskim systemie monetarnym „pence” lub „penny” odpowiada amerykańskiemu „penny”. Funt jest wart nieco więcej niż dolar amerykański, choć do niedawna jego wartość wynosiła prawie 2 dolary.
Jednym z przykładów, gdzie tak się nie stało, była firma, w której pracowałem kilka lat temu. Postanowiono tam wprowadzić „świadczenia obronne”. Termin ten oznaczał, że jeśli ktoś był w związku małżeńskim, a data urodzin współmałżonka przypadała na wcześniejszy miesiąc i dzień w roku niż data urodzin pracownika, firma nie zapewniała już świadczeń współmałżonkowi ani dzieciom, a jedynie samemu pracownikowi. Podczas spotkania pracowników, na którym przedstawicielka działu kadr bez entuzjazmu wyjaśniała tę kwestię, zadałem pytanie. O ile mniej pieniędzy firma ma nadzieję dzięki temu zaoszczędzić? Odpowiedziała, że oszczędności będą znaczne – około 50 000 dolarów rocznie. Przypuszczam, że nikt nie wziął pod uwagę, iż gdyby nawet tylko trzy lub cztery osoby rocznie odchodziły z firmy z tego powodu, a do ich zastąpienia zatrudniano by rekruterów, to już samo to kosztowałoby ponad 50 000 dolarów.
Pytanie: Jak, zgodnie z Rdz 23,15-16, powinniśmy okazywać łaskę w naszych relacjach?
Odp.: Możemy szybko przebaczać, ale nie pozwólmy, by ludzie nas wykorzystywali. Kochajmy ich nie tylko sentymentalnie, ale wyrażajmy tę miłość troską i czynami.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 24:1; 25:8 Bóg pozwala, by niektóre z Jego dzieci cierpiały z powodu starości?
Odp.: W Niebie nie cierpimy z powodu starości, a wieczna błogość w Niebie sprawi, że nasz krótki czas trudności na ziemi wyda się nieistotny. Odpowiedź znajdziesz w omówieniu Księgi Jozuego 13:1.
P: Dlaczego w Rdz 24:4 Abraham nalegał, by żona pochodziła z jego własnego ludu?
Odp.: Kananejczycy uważali za właściwe i religijne składanie swoich niemowląt w ofierze w ogniu oraz uprawianie prostytucji kultowej. Hetyci byli inni. Byli to ludy indoeuropejskie, kolonia Imperium Hetyckiego w Anatolii (współczesna Turcja). Nie jest tak oczywiste, dlaczego Abraham nie chciał synowej pochodzącej z ludu Hetytów, poza tym, że oni również nie wierzyli w Jedynego Prawdziwego Boga.
P: Co było takiego złego w tym, że Izaak wrócił do Aramu [Syrii], by tam zamieszkać, jak opisano w Rdz 24,5-8?
Odp.: Wówczas cała obietnica Boga dana Abrahamowi, by opuścił swój lud i udał się do ziemi obiecanej, poszłaby na marne, ponieważ potomkowie Abrahama porzuciliby tę obietnicę.
P: Co byłoby złego w tym, że Izaak wróciłby do Aramu (zgodnie z Rdz 24:5-8) tylko po to, by złożyć wizytę i wybrać sobie żonę?
Odp.: Biorąc pod uwagę jego pokrewieństwo i bogactwo, jego krewni prawdopodobnie chcieliby, aby Izaak został, tak jak Laban zatrzymał Jakuba na czternaście lat. Abraham prawdopodobnie nie chciałby, aby istniała jakakolwiek szansa, że Izaak da się skusić do powrotu i osiedlenia się na stałe tam, gdzie będzie mieszkała jego żona.
P: Jaki był związek między Izaakiem a Rebeką, o którym mowa w Rdz 24,15?
Odp.: Rebeka była córką siostrzeńca Abrahama, co czyniło ją córką kuzyna Izaaka.
Izaak i Rebeka nie mogli złamać Księgi Kapłańskiej 18, ponieważ nie została ona jeszcze spisana. Okazuje się jednak, że ich małżeństwo nadal mieściło się w ramach wytycznych przyszłych zasad zawartych w Księdze Kapłańskiej.
P: Czy w Rdz 25,1 Ketura była żoną, czy konkubiną?
Odp.: Konkubina jest uważana za rodzaj żony. Księga Rodzaju 25:1 może oznaczać zarówno żonę, jak i konkubinę.
Pytanie: Co stało się z synami Ketury i Abrahama, o których mowa w Księdze Rodzaju 25:2?
Odp.: Abraham i Ketura mieli sześciu znanych synów.
Zimran jest prawdopodobnie przodkiem arabskiego plemienia Zimri, o którym mowa w Księdze Jeremiasza 25:25. Obecnie nad Morzem Czerwonym, na zachód od Mekki, znajduje się miasto Zambran.
O Jokshanie nie słyszy się już więcej, poza tym, że był przodkiem Saby i Dedanu. Saba była narodem położonym w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego. Dedanim, o których mowa w Księdze Izajasza 21:13, byli Arabami, którzy prawdopodobnie wywodzili się zarówno od Jokshana, jak i od Chama poprzez Kusz (Księga Rodzaju 10:7; 1 Księga Kronik 1:9). Miasto Dedan znajdowało się 100 mil (160 km) na południowy zachód od Temy, w oazie el-’Ula, 175 mil (280 km) na północ od Medyny. Dedan jest również wspomniane w protoarabskich inskrypcjach sabejskich i minajskich.
Medan jest prawdopodobnie wspomniany poza Biblią. Słownik biblijny Wycliffe’a (str. 1093) podaje, że spółgłoski „m” i „b” są często zamieniane w języku arabskim, więc może chodzić o plemię Bedana, które podbił asyryjski król Tiglat-Pileser III.
Midian był dobrze znanym plemieniem, które uciskało Izraelitów, o czym mowa w Księdze Sędziów 8.
Ishbak założył plemię, które osiedliło się w północnej Syrii i zostało wspomniane w asyryjskich kronikach Salmanasara III (858–824 p.n.e.).
Shuah było najwyraźniej plemieniem, z którego pochodził Bildad z Shuh w Księdze Hioba 2:11.
Pytanie: Jeśli w Księdze Rodzaju 25:2 zarówno Abraham, jak i Sara byli bezpłodni, to w jaki sposób Abraham mógł mieć dzieci po Izaaku?
Odp.: Najpierw to, co nie jest odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.
To nie jest odpowiedź: to Sara była bezpłodna, a nie Abraham. W końcu Abraham miał syna, Ismaela, z Hagar. Taką odpowiedź podał Augustyn z Hippony w swoim dziele „Miasto Boże”, tom 16, rozdział 28, str. 327.
Odpowiedź: Sara zawsze była bezpłodna, ale gdy Abraham miał 100 lat, oboje nie byli w stanie w naturalny sposób mieć dzieci, zgodnie z Listem do Rzymian 4:19 i Listem do Hebrajczyków 11:12. Tak więc po tym, jak Bóg obdarzył Abrahama darem płodności, nie odebrał mu go.
Pytanie: Ile żon i konkubin miał Abraham, jak podano w Księdze Rodzaju 25:6?
Odp.: Chociaż nie ma to większego znaczenia, nie znamy dokładnej liczby. Po śmierci Sary Abraham pojął za żonę Keturę, jak podaje Księga Rodzaju 25:1. Hagar była jedną z jego konkubin, ale Księga Rodzaju 25:6 wskazuje, że Abraham miał więcej niż jedną konkubinę.
P: W Rdz 25,8.17 i Rdz 49,33 – w jaki sposób patriarchowie „oddali ducha”?
Odp.: Jest to swobodne tłumaczenie hebrajskiego słowa gâva’, które dosłownie oznacza „wydychać” lub „wypuścić ostatnie tchnienie”. Bardziej precyzyjnym tłumaczeniem byłoby „wydał ostatnie tchnienie”.
P: W Księdze Rodzaju 25:8, 17 i 49:33 Abraham i Jakub zostali „zgromadzeni do swego ludu”, więc jak mogłoby istnieć życie po śmierci?
Odp.: Jest to wyrażenie oznaczające, że dana osoba zmarła, i brzmi ono znacznie lepiej niż „wyciągnął kołek”.
P: Czy wzmianki o Kedarze w Rdz 25:13 odnoszą się do Mahometa?
Odp.: Księga Rodzaju 25:13 wspomina o Kedarze, synu Ismaela, ale istnieją wątpliwości co do pochodzenia Mahometa od Ismaela i Kedara. Niezależnie od tego jednak Księga Rodzaju 25:13, wymieniając dwunastu synów Ismaela, w tym Kedara, nie mówi o nich nic ani dobrego, ani złego. Al-Tabari, tom 6, str. 6, odnotowuje trzy rzeczy:
1) Wśród genealogów istnieją rozbieżności co do pochodzenia Mahometa po ‘Adnanie (str. 37)
2) Wiele, choć nie wszystkie, genealogie obejmują Mahometa… ‘Adnana… Nabta b. Qaydhara [Kedara?], syna Isma’ila [Ishmaela]
3) „Różnice te wynikają z faktu, że jest to starożytna nauka, zaczerpnięta od ludu Pierwszej Księgi (Starego Testamentu)”.
Jeśli więc wczesny muzułmański historyk al-Tabari przyznaje, że nazwy rodowe zaczerpnęli od Żydów i ze Starego Testamentu, nie jest to świadectwo całkowicie niezależne.
Pytanie: W Rdz 25,22-23 pytanie Rebeki dotyczyło teraźniejszości i najbliższej przyszłości, jednak odpowiedź Boga odnosiła się do odległej przyszłości. Dlaczego Bóg tak postępuje?
Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę pięć punktów.
1. Bóg najwyraźniej chciał objawić tę proroczą prawdę dotyczącą Jakuba i Ezawa.
2. Podobnie jak dobrzy nauczyciele, Bóg wie, że dana kwestia zostanie lepiej zapamiętana, jeśli będzie odpowiedzią na pytanie ucznia.
3. Niezależnie od tego, czy Bóg sprawił, że dzieci zaczęły się przepychać wyłącznie po to, by skłonić Rebekę do zadania pytania, to przepychanie się rzeczywiście skłoniło ją do zadania pytania.
4. Być może Rebeka nie myślała w tym momencie długofalowo, ale jej pytanie było na tyle otwarte, że Boże objawienie i tak na nie odpowiedziało.
5. Kiedy prosimy Boga o coś, powinniśmy prosić w „otwarty sposób”, a nie tylko na naszych warunkach. Powinniśmy być przygotowani na to, że Bóg pokaże nam prawdy, których się nie spodziewaliśmy i o które nie prosiliśmy bezpośrednio.
Pytanie: Czy w Rdz 25,31–33 Jakub zdobył prawo pierworództwa poprzez zakup, czy poprzez kłamstwo?
Odp.: I to, i to.
1. Jakub „kupił” je od Ezawa za miskę soczewicy (Rdz 25,29-34).
2. Później Jakub oszukał Izaaka, aby ten udzielił mu błogosławieństwa pierworództwa, z którego Ezaw już wcześniej postanowił zrezygnować (Rdz 27,19).
Należy zauważyć, że Jakub kupił jedynie prawo pierworództwa, ale skłamał, aby uzyskać błogosławieństwo.
Niezależnie zarówno od zakupu, jak i oszustwa, Bóg postanowił, że Jego lud, Żydzi, wywodzi się od Jakuba (Rdz 25:23-34).
Pytanie: Czy w Rdz 26:2 Izraelici mieli udać się do Egiptu, czy nie?
Odp.: W Księdze Rodzaju 26:2 Izaakowi powiedziano, by nie udawał się do Egiptu. To Jakubowi, a nie Izaakowi, w Księdze Rodzaju 46:3 nakazano tam się udać. Podobnie w 2 Księdze Samuela 7:5, 12-13 Dawidowi powiedziano, że to nie on, lecz jego syn ma zbudować Świątynię w Jerozolimie. Wniosek z tego nie polega na tym, że wyjazd do Egiptu jest dobry lub zły, ale na tym, że powinniśmy udać się tam, gdzie Bóg chce, abyśmy się udali, i wtedy, kiedy Bóg tego chce.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 26:3-5, 12:1; 17:1, 9-14 oraz 22:16 Bóg pobłogosławił Abrahama z powodu jego uczynków?
Odp.: Nie. Zarówno w przypadku Abrahama, jak i ludzi w ogóle, mamy tu do czynienia z dwiema odrębnymi kwestiami: zbawieniem i błogosławieństwami.
Zbawienie: Uczynki Abrahama nie były ważne w tym sensie, że nie zapewniły mu miejsca w niebie. Uczynki Abrahama były jednak bardzo ważne jako widoczny wyraz jego wiary w Boga i były nierozerwalnie związane z tą wiarą.
Błogosławieństwa: Dzięki uczynkom zarówno Abraham, jak i my często otrzymujemy błogosławieństwa w tym życiu oraz nagrody w życiu przyszłym.
Jakub podaje Abrahama jako przykład usprawiedliwienia przez uczynki. Abraham „uwierzył Bogu, a to zostało mu poczytane za sprawiedliwość” na dziesięć czy dwadzieścia lat przed tym, jak niemal złożył w ofierze Izaaka.
Przymierze Boże zawierało zarówno element niezmienny, jak i element warunkowy. Księga Kapłańska 26:44-45 pokazuje, że nawet jeśli lud Boży nie spełni elementu warunkowego, element niezmienny nadal obowiązuje.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 26:6-7 Izaak jest dla nas wzorem do naśladowania, skoro właśnie tam skłamał?
Odp.: Nie. Zobacz odpowiedź na Księga Rodzaju 12:10-20.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 26:8-9 mowa jest o tym samym Abimelechu z Geraru, co w Księdze Rodzaju 20:2-3?
O: Sądząc po imieniu, prawdopodobnie nie. Abimelech oznacza „Ojciec jest królem”. Z jednej strony istnieje wiele przypadków, w których ojciec i syn lub potomek noszą to samo imię. Z drugiej strony, jak podano na stronie 42 książki „735 Baffling Bible Questions Answered”, w tym przypadku jest to prawdopodobnie tytuł, a nie imię własne.
Inni władcy o tym samym imieniu to Tobiasz I, II, III, IV i V (590–200 p.n.e.), Sanballat I, II i III (445–330 p.n.e.), Salmanasar I, II i III, Antioch I, II, III i IV oraz Tiglat-Pileser I, II i III.
Pytanie: Czy to Abraham nadał nazwę miastu Beer-Szebie, czy też Izaak (Rdz 26,33)?
Odp.: W Księdze Rodzaju 21:31 miasto to nazywało się Beer-Szebą już za czasów Abrahama z powodu przysięgi zawartej między Abrahamem a Abimelechiem. Izaak z pewnością wiedział o tym, ponieważ mieszkał w Beer-Szebie wraz ze swoim ojcem, jak wspomniano w Księdze Rodzaju 22:19. Aby przypomnieć Abimelechowi (który był prawdopodobnie synem Abimelecha z czasów Abrahama) o poprzednim przymierzu, nadał nowej studni podobną nazwę – „Shibah”.
Pytanie: Kim były cztery żony Ezawa, o których mowa w Księdze Rodzaju 26:34 oraz 36:2-3?
Odp.: Żony 1–2: W wieku 40 lat Ezaw poślubił dwie Hetytki: Judytę i Basemat, córkę Elona (Księga Rodzaju 26:34–35).
Ada, córka Hetyty Elona (Rdz 36,2), to prawdopodobnie inne imię Basemat.
Żona nr 3: Po odejściu Jakuba Ezaw poślubił Izmaelitkę Mahalat, siostrę Nabajota (Rdz 28:8-9)
Basemat, córka Izmaela i siostra Nabajota (Rdz 36,3), jest prawdopodobnie innym imieniem Mahalaty.
Żona 4: Ezaw poślubił Oholibamę, córkę Anaha (Księga Rodzaju 36:3).
Judyt prawdopodobnie nie została wymieniona w genealogiach z Księgi Rodzaju 36, ponieważ nie miała dzieci.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 27 Bóg rzekomo poparł oszukanie Izaaka przez Jakuba, a w Księdze Rodzaju 31:20 – oszukanie Labana?
Odp.: Bóg nie pochwalił kłamstw Jakuba. Po pierwsze, Biblia dokładnie i uczciwie opisuje zarówno złe, jak i dobre uczynki ludzi. Po drugie, nawet lud Boży w Biblii popełniał złe uczynki. Jak stwierdzono w książce „735 Baffling Bible Questions Answered” (Odpowiedzi na 735 zagadkowych pytań biblijnych), str. 43: „Bóg nie pobłogosławił Jakuba dlatego, że ten kłamał i stosował podstęp, ale pomimo tego”.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 27 błogosławieństwo było tak ważne?
Odp.: Zazwyczaj błogosławieństwo otrzymywał pierworodny, co oznaczało podwójny udział w dziedzictwie, a także pozycję głowy rodziny. Tabliczka z Nuzi z XV wieku p.n.e. opowiada o sporze sądowym między trzema braćmi dotyczącym tego, który z nich poślubi kobietę o imieniu Zululishtar. Jeden z braci wygrał, ponieważ był w stanie wykazać, że jego ojciec wyraził zgodę na to małżeństwo na łożu śmierci.
Pytanie: Co dosłownie oznacza hebrajskie słowo przetłumaczone jako „pan” w Księdze Rodzaju 27:29?
Odp.: Hebrajskie słowo „gebiyr” (wymawiane jako gheb-EER) można przetłumaczyć na dwa sposoby: pan lub bohater. W przypadku Ezawa i jego potomków był to [niechciany] pan. W naszym życiu, jeśli Bóg postawił nad nami kogoś, kogo nie lubimy, możemy zdecydować, czy traktować tę osobę jak niechcianego pana, czy jak bohatera.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 27:39-40 Izaak nie mógł pobłogosławić Ezawa tak, jak pobłogosławił Jakuba?
Odp.: Biblia nie wyjaśnia, dlaczego Izaak był przekonany (niezależnie od tego, czy słusznie, czy nie), że nie może pobłogosławić obu synów. Jednak zgodnie z ówczesnymi tabliczkami znalezionymi w mieście Nuzi testamenty sporządzone na łożu śmierci były uznawane za ważne i nieodwołalne. Zobacz także odpowiedź na następne pytanie.
P: Dlaczego w Rdz 27,39-40 Bóg nie pobłogosławił Ezawa tak, jak pobłogosławił Jakuba?
Odp.: Istnieją trzy uzupełniające się powody.
1. List do Rzymian 9:10-15 pokazuje, że Bóg może postępować tak, jak Mu się podoba, nie wyjaśniając nam swoich powodów.
2. Ezaw był poganinem (bezbożnym) (List do Hebrajczyków 12:16), a Jakub był oszustem; Bóg miałby prawo przekląć obu. Zamiast tego obaj otrzymali błogosławieństwo (List do Hebrajczyków 11:20).
3. Bóg ma prawo obdarzyć szczególnym miłosierdziem i miłością tylko niektórych, zgodnie ze swoją wolą – wystarczy zapytać Pawła.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 27:42-44 Jakub udał się do miasta Haran, aby uciec przed Ezawem, czy też po to, by znaleźć żonę?
Odp.: I to, i to. Czasami istnieje wiele powodów, by zrobić jedną rzecz. W Księdze Rodzaju 27:42-46 Rebeka powiedziała Jakubowi, by uciekł przed Ezawem, ale w Księdze Rodzaju 27:46 powiedziała Izaakowi, że powodem było znalezienie żony. Powodem, dla którego Izaak wysłał Jakuba, było znalezienie żony, jak wynika z Księgi Rodzaju 28:1-6.
P: Czy w Księdze Rodzaju 27:45 słowo „obaj” odnosi się do Jakuba i Izaaka, czy do Jakuba i Ezawa?
Odp.: Z językowego punktu widzenia może to oznaczać obie te możliwości. Jednak chodziło o Izaaka, a nie o Ezawa, ponieważ Izaak był bliski śmierci, Ezaw zabiłby Jakuba zaraz po tym, a Ezawowi nie groziło żadne niebezpieczeństwo. Niestety, Rebeka mogła myśleć o „obu” tych, których kochała, a nie o „dwóch z trzech”.
Pytanie: Czy w Rdz 27:46 żony Ezawa były Hetytkami czy Kananejkami?
Odp.: Czy ktoś może być jednocześnie Teksańczykiem i Amerykaninem? Hetyci w Kanaanie byli jednym z ludów Kanaanu.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 28 Rebeka i Jakub osiągnęli to, czego pragnęli?
Odp.: Na pierwszy rzut oka tak, ale w rzeczywistości nie. Chcieli, by Jakub otrzymał prawo pierworództwa, i dzięki niewłaściwym środkom – kłamstwu i oszustwu – to osiągnęli, więc odnieśli sukces.
Jednak syn posiadający prawo pierworództwa zazwyczaj zajmował później zaszczytne miejsce w rodzinie; Jakub natomiast musiał uciekać, by ocalić życie. Rebece udało się pomóc swojemu ulubionemu synowi; jednak nigdy więcej nie ujrzała Jakuba na tej ziemi. Jak wskazuje książka „Kobiety w Biblii”, Rebeka musiała do końca życia żyć z synem, któremu wyrządziła krzywdę.
P: Czy w Rdz 28,12 wyrażenie „na niej/nim” jest niejednoznaczne?
Odp.: Niekoniecznie. Wyrażenie „na niej” zostało przez niektórych rabinów zinterpretowane jako „na nim”. Innymi słowy, albo aniołowie niebiescy wznosili się i schodzili po drabinie/schodach, albo wznosili się i schodzili na samym Jakubie. Kwestia ta została poruszona, ponieważ Jezus powiedział w Ewangelii św. Jana 1,51, że Natanael ujrzy aniołów Bożych wznoszących się i schodzących na Syna Człowieczego [Jezusa].
Argumenty przemawiające za interpretacją „na niej”: analogia ma sens, ponieważ drabina (lub schody) są obecne, a Jakub we śnie widzi wielu aniołów wykonujących swoje zadania. W sensie metaforycznym Jezus jest drabiną, po której Boże błogosławieństwa schodzą na ziemię, oraz drabiną, po której jesteśmy zabierani do nieba.
Przeciwko interpretacji „na nim”: czy aniołowie depczą Jakuba, aby dostać się do drabiny? Czy aniołowie wspinają się po Jakubie, aby dostać się do nieba? W takim razie do czego służy ta drabina/schody? Jezus był potomkiem Jakuba, ale bardziej przypomina drabinę niż Jakuba, który często oszukiwał ludzi.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 29:15-25 powinniśmy podziwiać Labana, skoro oszukiwał on Jakuba i kłamał mu?
Odp.: Kto powiedział, że powinniśmy podziwiać Labana? Nie powinniśmy. To pytanie zakłada, że Biblia może mówić o ludziach Bożych wyłącznie w oderwaniu od kontekstu i nie może wspominać o innych ludziach, z którymi musieli mieć do czynienia. Oczywiście Biblia mówi zarówno o złych, jak i o dobrych ludziach. Co więcej, Biblia pokazuje nam, że nawet dobrzy ludzie nie byli dobrzy przez cały czas.
Pomocna może być tutaj analogia. Ktoś mógłby powiedzieć: „Nie można podziwiać amerykańskich bohaterów. Spójrzmy na przykład na Johna Wilkesa Bootha, który zastrzelił Abrahama Lincolna”. Cóż, możemy przeczytać, jak John Wilkes Booth odegrał znaczącą rolę w historii Ameryki, ale nie był on amerykańskim bohaterem.
Laban odegrał pewną rolę w historii Izraela, ale on również nie był bohaterem. Analogia z Boothem może wydawać się nieco absurdalna, ponieważ nikt nie podziwia Bootha jako bohatera, ale przywoływanie postać Labana w celu krytykowania osób, które powinniśmy podziwiać w Biblii (jak to faktycznie uczynił pewien ateista), również wydaje się nie na miejscu.
Pytanie: W Rdz 29,21-30, kiedy Rachela została oddana Jakubowi?
Odp.: Jakub pracował przez siedem lat, otrzymał Leę, czekał tydzień, a następnie otrzymał Rachelę w zamian za obietnicę kolejnych siedmiu lat pracy.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 29:28 Jakub poślubił dwie siostry, skoro Księga Kapłańska 18:18 zabrania poślubiania dwóch sióstr, gdy obie jeszcze żyją?
Odp.: Księga Kapłańska 18:18 stanowiła część Prawa Mojżeszowego, które zostało nadane ponad 400 lat po tym, jak Jakub poślubił swoje żony. Z pewnością nie można było wymagać od Jakuba przestrzegania prawa, o którym nie słyszał, a Bóg jeszcze go nie nakazał.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 29:31 Bóg nie powiedział po prostu Jakubowi, by kochał również Leę, zamiast sprawiać, że Rachela stała się bezpłodna?
Odp.: Czasami ludzie potrafią wyciągnąć wnioski tylko w bolesny sposób. Czy my jesteśmy inni?
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 30:14-15 użycie mandragory nie brzmi jak przesąd?
O: Większość środków medycyny ludowej nie działa. Fakt, że Rachela przez długi czas pozostawała bezdzietna, jasno wskazuje, że mandragory nie miały nic wspólnego z tym, że Bóg otworzył łono Racheli. Fragment ten pokazuje, że nawet wierzący mogą popełniać błędy i pokładać nadzieję w bezsensownych sposobach leczenia.
P: Jak w Rdz 30,27 Laban mógł posłużyć się wróżbiarstwem, aby dowiedzieć się czegoś o Jakubie?
O: Zakładając, że Laban mówił tu prawdę, czasami ludzie uzyskują prawidłowe odpowiedzi dzięki wróżbiarstwu. Jednak nawet gdyby wróżbiarstwo dostarczało wyłącznie prawdy, a nie mieszanki prawdy i błędu, wierzący nie powinni naśladować przykładu Labana, ponieważ Bóg w Księdze Powtórzonego Prawa 18:10,14 zabronił praktykowania wróżbiarstwa. Nawiasem mówiąc, wróżbiarstwo Labana nie przyniosło mu pożądanego rezultatu, jak widać w Księdze Rodzaju 31:1-2,9.
P: Czy w Księdze Rodzaju 30:37-43 to, że Jakub „sprawił”, że owce i kozy stały się cętkowane, nie brzmi jak przesąd?
Odp.: Nie ma tu cienia przesądu, a jedynie błędne wyobrażenia na temat genetyki zwierząt. Bóg pobłogosławił Jakuba bez względu na to, o czym sam Jakub wiedział (Rdz 31:7-13).
P: Czy w Księdze Rodzaju 31:23 i 37:25 imię Gilead stanowi anachronizm, skoro Księga Liczb 26:29 mówi, że Manasses był dziadkiem Gileada?
Odp.: Wcale nie. Najpierw uwaga, która nie ma związku z odpowiedzią, a potem sama odpowiedź.
Nie ma to związku z odpowiedzią: imię Gilead było dość powszechne. Gilead był nie tylko potomkiem Manassesa (Księga Liczb 26:29-30 i Księga Jozuego 17:1), ale inny Gilead był ojcem Jeftego (Księga Sędziów 11:1), a trzeci Gilead pochodził z plemienia Gada (1 Księga Kronik 5:14).
Odpowiedź brzmi: słowo „Gilead” wskazuje na czas powstania tekstu. Jakub i Józef nie nazwaliby tego regionu Gilead, ale nikt nie twierdzi, że Księga Rodzaju została napisana za czasów Jakuba i Józefa. Księga Rodzaju została raczej napisana za czasów Mojżesza. Dwa i pół plemienia z Transjordanii miało otrzymać swoją ziemię jeszcze przed śmiercią Mojżesza.
Anachronizm ma miejsce wtedy, gdy dokument, który rzekomo został napisany w pewnym okresie, zawiera słowa lub terminy, które byłyby używane dopiero w późniejszym czasie. Nie jest natomiast anachronizmem używanie słów znanych w momencie pisania do opisania czasów wcześniejszych. Na przykład nie jest anachronizmem, gdy ktoś w XX wieku mówi, że region Gilead znajdował się na terytorium Jordanii. Jakub, Józef i Mojżesz nie znali współczesnego państwa Jordanii, ale zresztą nikt nie twierdzi, że znali.
Pytanie: Jak to możliwe, że w Księdze Rodzaju 31:32,34 Biblia [rzekomo] aprobuje kradzież bożków przez Rachelę z domu jej ojca?
Odp.: Nie aprobuje ona kradzieży Racheli. Bożki domowe miały nie tylko konotacje religijne, ale ich posiadanie oznaczało również prawo do dziedziczenia, zgodnie z tabliczkami znalezionymi w mieście Nuzi, napisanymi mniej więcej w czasach Mojżesza.
Książka „Hard Sayings of the Bible” (str. 130–131) przytacza tekst tabliczki z Nuzi, ale wskazuje również, że mogło tu odgrywać rolę religijne przywiązanie Racheli do tych bożków.
Chociaż niektórzy mogą sympatyzować z złośliwym zachowaniem Racheli, Biblia tego nie usprawiedliwia; jedynie o tym wspomina. Rachela zmarła podczas porodu zaledwie kilka lat po zabraniu bożków, o czym mowa w Księdze Rodzaju 35:17-19, więc te domowe bożki z pewnością nie przyniosły jej nic dobrego. Biblia nie jest księgą o doskonałych superbohaterach, ale o bardzo prawdziwych ludziach, którzy mieli wiele wad – tak jak my.
Pytanie: Skoro Księga Rodzaju powstała w dawnych czasach, dlaczego w wersecie Rdz 31:47 znajdują się dwa słowa aramejskie?
Odp.: Wskazuje to, że język aramejski istniał obok hebrajskiego już w dawnych czasach. Pamiętajmy, że Aramejczycy mieszkali w Syrii, gdzie mieszkał Laban. Stamtąd pochodziły żony Jakuba. Z drugiej strony mogą to być słowa powszechne we wczesnym języku hebrajskim.
P: Jak w Rdz 32:1-2; 33 Bóg przygotowuje nas do konfliktu?
Odp.: Nie chodzi tu tylko o siłę potrzebną do zmagań, ale także o wytrwałość. Możemy zostać wzmocnieni przynajmniej na trzy sposoby.
1) Musimy pamiętać, na czym powinniśmy skupiać wzrok – na celu, który przed nami stoi, oraz na miłości, która dodaje nam sił, by iść dalej.
2) Bóg może nas wzmocnić, obdarowując nas nowymi darami duchowymi oraz pogłębiając te, które już posiadamy. Być może będziemy musieli nauczyć się nowych umiejętności i ćwiczyć nowo odkryte zdolności.
3) Jednak paradoksalnie w Księdze Rodzaju 32 Bóg osłabił Jakuba. Wykręcając mu biodro, sprawił, że Jakub miał jeszcze mniejsze szanse na fizyczny opór wobec Ezawa. Bóg musi pomóc nam pozbyć się zbędnego bagażu, który nas obciąża w służbie dla Niego. Czasami coś nie jest złe, ale jeśli zbytnio na tym polegamy zamiast na Bogu, Bóg może chcieć, abyśmy służyli Mu bez tego.
Pytanie: Jak myślisz, jakie były dwa cele wysłania przez Jakuba posłańców do Ezawa, o których mowa w Rdz 32,1-6?
Odp.: Skoro Bóg wysłał do niego anielskich posłańców, być może właśnie stąd Jakub wziął pomysł, by wysłać posłańców do Ezawa. Minęło już 20 lat, odkąd Jakub i Ezaw widzieli się po raz ostatni. Jakiego rodzaju przyjęcie czekało Jakuba? Z jednej strony Jakub bał się tego dowiedzieć, ale z drugiej strony wiedział, że nie chce przed tym uciekać i pozostać u Labana na zawsze. Zwróć uwagę, że Jakub nie zwraca się do Ezawa jako „twój brat”, lecz jako „twój sługa”.
Pytanie: Jak myślisz, jakie są dwa powody, dla których Ezaw postanowił spotkać się z Jakubem wraz z 400 ludźmi (Rdz 32,6-7)?
Odp.: Po pierwsze, skąd Ezaw miał 400 ludzi? Ezaw był prawdopodobnie dość zamożny i mógł potrzebować tej armii do walki z Horitami, którzy zamieszkiwali tę ziemię.
Być może w tym momencie Ezaw zamierzał spełnić swoją wcześniejszą przysięgę: zabić Jakuba. A może Ezaw nie był jeszcze zdecydowany, co zamierza zrobić, ale chciał mieć wystarczającą liczbę wojowników, by pozostawić sobie wszystkie opcje otwarte. Niezależnie od tego, Ezaw chciał jasno pokazać, że to on ma kontrolę nad sytuacją. Jeśli zamierzał przestraszyć Jakuba, to mu się to udało; Jakub był przerażony na śmierć.
Pytanie: Jak myślisz, jakie były pierwsze wrażenia żon Jakuba na temat Kanaanu i samego Jakuba, o których mowa w Rdz 32,6-7?
Odp.: Pamiętajmy, że Jakub ledwo uniknął kłopotów z Labanem. Można by się zastanawiać, jak bliska i oparta na zaufaniu była relacja między Rachelą a Labanem, biorąc pod uwagę, że najpierw oddał Jakubowi Leę. Być może więc czuła ulgę, mając pewien dystans między sobą a Labanem. Kraj wyglądał podobnie, z tą różnicą, że było tam wiele ufortyfikowanych miast Kananejczyków, z którymi Jakub musiał się dogadać.
P: Jakie trzy strategie Jakub próbował zastosować jednocześnie w Rdz 32,7-23?
O: Po pierwsze, Jakub próbował utorować sobie drogę, ofiarowując Ezawowi hojne dary. Po drugie, podzielił swoją rodzinę na grupy; gdyby jedna z nich została zaatakowana i zabita, pozostałe mogłyby się rozproszyć i uciec. W końcu Jakub postanowił iść jako ostatni. Jakub czuł się wtedy naprawdę zdesperowany i zdany wyłącznie na siebie. Jednak, jak stwierdza „Believer’s Bible Commentary” na stronie 68: „Poprzez ludzkie systemy bezpieczeństwa często chronimy się przed dynamicznym życiem modlitewnym. Dlaczego wyrządzamy sobie tę krzywdę?”.
Pytanie: Czy w Rdz 32,22-32 Jakub otrzymał nowe imię – Izrael, czy też stało się to w Rdz 35,9-10? (Jeden z liberalnych chrześcijan podał to jako dowód na to, że Księga Rodzaju została napisana przez wielu autorów).
Odp.: Księga Rodzaju 32:22-32 jest bardzo szczegółowa i opowiada o tym, jak Jakub zmagał się z Bogiem, a Bóg nadał mu imię Izrael. Księga Rodzaju 35 zawiera podsumowanie życia Jakuba, a dwa wersety, 35:9-10, wspominają o zmianie imienia Jakuba, dzięki czemu możemy zlokalizować, gdzie miało miejsce wydarzenie opisane w Księdze Rodzaju 32. Tak, te dwa wersety stanowią powtórzenie, ale służy to fabule, a nie jest przypadkowym dwukrotnym umieszczeniem tego samego treści. Dzisiaj, kiedy ludzie piszą, często powtarzają w podsumowaniu to, co powiedzieli w głównej części tekstu, ale nie oznacza to, że różne części tekstu zostały napisane przez wielu autorów.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 32,27–28 Jakub otrzymał nowe imię – Izrael?
Odp.: Chociaż Biblia tego nie wyjaśnia, istnieją dwie możliwości i obie mogą być prawdziwe.
Akt zmiany imienia pokazał, że Bóg ma kontrolę nad całym ich życiem, nawet nad ich imieniem, oraz że dzięki Bogu stali się innymi osobami, z innym przeznaczeniem. Przypuszczam, że kiedy dotrzemy do nieba, będziemy mogli po prostu zapytać o to Abrama, Szymona i Saula z Tarsu, a raczej – Abrahama, Piotra i Pawła.
W tamtych czasach imiona miały ogromne znaczenie, a imię Izrael najwyraźniej oznacza „Bóg wytrwa” lub też „On wytrwa z Bogiem” i wiąże się ze stwierdzeniem „walczyłeś z Bogiem”.
Pytanie: W Rdz 32,24.27, skoro Jakub zmagał się z mężczyzną, który okazał się aniołem lub Bogiem, to czy Bóg jest aniołem, czy człowiekiem?
Odp.: Bóg może objawiać się nawet jako płonący krzew, ale to nie czyni Go rośliną. Będąc wszędzie, Bóg może również przyjąć lokalną obecność w dowolnej postaci, jaką tylko zechce.
Oto, co sądził Klemens Aleksandryjski (193–217/220 r. n.e.): „Ponownie, gdy On [Jezus] przemawia we własnej osobie, wyznaje, że jest Nauczycielem: «Ja jestem Pan, Bóg twój, który wywiódł cię z ziemi egipskiej»… I najwyraźniej objawia się jako Nauczyciel Jakuba. Mówi mu zatem: «Oto jestem z tobą, aby cię strzec na całej drodze, którą pójdziesz; i sprowadzę cię z powrotem do tej ziemi; bo nie opuszczę cię, dopóki nie spełnię tego, co ci powiedziałem». Mówi się też, że zmagał się z nim. „A Jakub pozostał sam, i zmagał się z nim jakiś człowiek (Nauczyciel) aż do rana”. Był to człowiek, który prowadził, sprowadził, zmagał się i namaścił sportowca Jakuba przeciwko złu”. Księga „Nauczyciel”, tom 1, rozdz. 7, str. 223
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 32:24-32 Jakub zmagał się z prawdziwym aniołem, czy też po prostu zmagał się z pewnym problemem?
Odp.: Nic nie wskazuje na to, byśmy mogli dodawać do Pisma Świętego, że nie był to prawdziwy anioł.
1. Dosłowne traktowanie Biblii jest jedynym uczciwym sposobem jej interpretacji
2. Dosłowne traktowanie Biblii nie oznacza narzucania sztywnego, konkretnego literalizmu
3. Dosłowne traktowanie Biblii oznacza interpretowanie tej księgi tak, jak została napisana.
Chociaż żydowscy pisarze Józef Flawiusz i Filon interpretowali walkę Jakuba jako sen, sny nie powodują trwałego zwichnięcia stawów biodrowych.
P: Czy w Rdz 32,24-30 chrześcijański Bóg jest tak słaby, że cała noc zajmuje Mu zmaganie się z Jakubem, jak wspomniał pewien muzułmanin?
Odp.: Po pierwsze, to anioł Boży (którego Jakub nazwał człowiekiem), a nie sam Bóg, zmagał się z Jakubem. Jakub powiedział, że widział Boga twarzą w twarz, ale spotkał Go jedynie poprzez anioła. Niezależnie od tego jednak Bóg wysłał tego anioła, który miał moc zmiażdżyć Jakuba.
Jeśli ojciec zmaga się ze swoim upartym dwulatkiem, a nawet pozwala mu czasem wygrać, nie czyni go to słabym ojcem. Podobnie intencją Boga było zmierzyć się z uporem Jakuba, a nie zniszczyć Jakuba i jego wytrwałość. Bóg chciał doprowadzić Jakuba do zrozumienia, kim jest, a nie go zabić.
Wyobraź sobie, jak wspaniale byłoby, gdyby twoje ciało było takie samo, z tą różnicą, że byłoby tysiąc razy silniejsze. Mógłbyś osiągać sukcesy w lekkoatletyce, przebijać ściany i biegać niezwykle szybko. Jednak za każdym razem, gdy próbowałbyś podnieść kwiat, zgniatałbyś go; za każdym razem, gdy trzymałbyś za rękę małe dziecko, łamałbyś mu ją, a za każdym razem, gdy obejmowałbyś swoją żonę, trafiałaby do szpitala. Być może samo posiadanie mięśni tysiąc razy silniejszych nie jest wcale takie dobre.
Bóg jest wszechmocny, ale cechuje Go również łagodność i delikatność. Bóg jest nieskończenie potężniejszy od nas, ale ma większą kontrolę nad swoją siłą niż my nad naszą. Księga Sofoniasza 3:17 podaje przykład łagodności Wszechmocnego: „Pan, wasz Bóg, jest pośród was; On jest potężny, by zbawić. Będzie się radował z was z radością; uspokoi was swoją miłością; będzie się radował z was śpiewem”.
W 1 Księdze Królewskiej 19:11-13 Bóg mówi Eliaszowi, że doświadczy obecności Pana. Nie było to w następującym po tym potężnym wietrze, trzęsieniu ziemi ani ogniu, ale w cichym, delikatnym głosie.
Podsumowując, chrześcijanie czczą Boga, który jest łagodny, nie tracąc przy tym nic ze swojej wszechmocy.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 32:30 ktoś może ujrzeć oblicze Boga, skoro w Księdze Wyjścia 33:20 jest napisane, że nikt nie może tego uczynić i pozostać przy życiu?
Odp.: Jakub ujrzał postać anioła; początkowo sądził, że to człowiek, i z pewnością nie widział Boga w Jego chwale twarzą w twarz.
P: Dlaczego, twoim zdaniem, w Rdz 32,26 Jakub tak bardzo pragnął otrzymać Boże błogosławieństwo?
Odp.: Jakub mógł prosić o większe bogactwo, o bezpieczeństwo lub o to, by Ezaw był mu przychylny, ale Jakub nie prosił bezpośrednio o żadną z tych rzeczy. Prosił jedynie, by Bóg go pobłogosławił. Jakub nie oczekiwał, że Bóg pozwoli mu uniknąć spotkania z Ezawem, ale pragnął, by Bóg pobłogosławił go tak, by mógł przeżyć spotkanie z Ezawem.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 33 i 36:7 Ezaw i Jakub rozstali się, ponieważ mieli zbyt wielki majątek, czy też z powodu strachu Jakuba przed Ezawem?
Odp.: Z obu powodów.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 33:18-19 i Księdze Jozuego 24:32 Jakub nabył ziemię w Sichem, czy też nabył ją Abraham, jak podają Dzieje Apostolskie 7:15-16 i Księga Rodzaju 23:16-20?
Odp.: Abraham nabył ziemię w Mamre niedaleko Hebronu dla Sary, jak opisano w Księdze Rodzaju 23:16-20, ale nie jest to to samo miejsce. Jeśli chodzi o ziemię nabywaną w Sichem, istnieją trzy możliwe odpowiedzi.
Jakub i Abraham ją nabyli: Zarówno w Księdze Jozuego 24:32, jak i w Księdze Rodzaju 33:18-19 czytamy, że to Jakub, wnuk Abrahama, był osobą, która nabyła ziemię w pobliżu Sichemu. Niezależnie od tego, czy Abraham przybył, by być świadkiem nabycia tej ziemi za pieniądze, które przekazał Izaakowi, czy też nie, można powiedzieć, że ziemię tę nabył ród Abrahama. Nawet dzisiaj nastolatek, za zgodą ojca, może kupić samochód w imieniu ojca.
Szczepan mógł się pomylić: Skoro Jakub nabył ziemię, na której pochowano jego synów, a sam Jakub został pochowany w Mamre wraz z Abrahamem, Szczepan mógł przypadkowo połączyć te dwa odrębne wydarzenia. Nawet gdyby Szczepan się pomylił, Biblia nadal byłaby nieomylna. Biblia po prostu bezbłędnie zapisała to, co powiedział Szczepan, wraz z jego pomyłką.
Ponowne pochowanie: Gdy osiedlili się na tej ziemi na stałe, postanowili ponownie pochować Abrahama, Sarę, Izaaka i Rebekę, aby wszyscy spoczywali razem.
Pytanie: Co jeszcze wiemy o mieście Sichem na podstawie Rdz 33:18-19?
Odp.: Chociaż w czasach Abrahama miasto leżało w ruinach, jego lokalizacja była znana. Abraham nie nabył samego miasta, lecz ziemię w pobliżu Sichemu.
Miasto to było nieustannie odbudowywane, ponieważ znajdowało się na wzgórzu, które można było ufortyfikować, i posiadało doskonałe źródło. Sichem został odbudowany około 1900 r. p.n.e., ale faraon Senusert III (ok. 1880–1840 r. p.n.e.) zdobył je. Sichem został ponownie zniszczony około 1750 r. p.n.e. Został odbudowany, ale ponownie zniszczony przez Egipcjan ok. 1550 r. p.n.e. Odbudowano go w czasach listów z Amarna (1400–1370 p.n.e.), w których wspomniano o nim jako o centrum króla Lab’ayu, który pozostawał w sojuszu z najeźdźcami „Habiru”. Zostało odbudowane, ale zniszczone przez Aramejczyków, króla Menahema z Izraela oraz Asyryjczyków w 723 r. p.n.e.
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 34:13–17 Bóg mógł [rzekomo] tolerować kłamliwą odpowiedź synów Jakuba w sprawie Diny?
Odp.: Bóg tego nie tolerował, a dwaj synowie Jakuba, którzy zabili mieszkańców Sichemu, zostali za to przeklęci.
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 34:25-30 Simeon i Lewi mogli sami zniszczyć całe miasto?
Odp.: Przewodzili oni najazdowi, ale pod ich dowództwem znajdowali się inni słudzy, najemni żołnierze i/lub krewni.
P: Jaka była kolejność wydarzeń opisanych w Księdze Rodzaju 35:1-5?
Odp.: Oto kolejność wydarzeń.
1. Jakub najwyraźniej był zbyt pobłażliwy, pozwalając na obecność obcych bożków wśród swojej koczowniczej grupy.
2. Bóg powiedział Jakubowi, że chce, aby Jakub zamieszkał w Betel i zbudował Mu ołtarz.
3. Jakub słusznie uznał, że jeśli mają zbudować ołtarz Bogu, nie może być wśród nich żadnych bożków.
4. Gdy już w pełni oddali się Panu, nie mieli się czego obawiać ze strony otaczających ich ludów.
P: Czy w Rdz 35:21 wszyscy synowie Jakuba urodzili się w Migdal-Eber, czy też urodzili się wcześniej, jak podają inne fragmenty Księgi Rodzaju? (Pewien liberalny chrześcijanin wskazał to jako sprzeczność).
Odp.: Księga Rodzaju 35:21-26 nie mówi, że każdy syn Jakuba urodził się w Migdal-Eber, zwłaszcza że w Księdze Rodzaju 35:19-20 Rachela, matka dwóch synów, zmarła tuż przed ich przeprowadzką do tego miejsca. Księga Rodzaju 35:21-26 po prostu wymienia synów, nawiązując do opisu, w którym Izrael (= Jakub) rozbił swój namiot za Migdal-Eber.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 36 potomkowie Ezawa są wymienieni tak szczegółowo?
Odp.: Trzeba przyznać, że nie jest to najważniejszy rozdział w Biblii. Chociaż poszczególne imiona nie mają większego znaczenia, dowiadujemy się z niego sześciu rzeczy.
1. Pokazuje to, że Biblia dba o historyczną dokładność i zwraca uwagę na szczegóły historyczne.
2. Potomkowie Ezawa (Edomici) i Izraelici znali się nawzajem. W Księdze Hioba Elifaz był Temanitą, potomkiem Temana z Księgi Rodzaju 36:11, 15, 42 oraz 1 Kronik 1:45. Później, w Księdze Jeremiasza 49:7, 20, Teman jest poetycko używany jako synonim Edomu.
3. Te dwa spokrewnione ludy, choć oddzielone, były wobec siebie bardzo przyjazne, przynajmniej w tym czasie. Później w Księdze Amosa 1:9-11 mowa jest o „przymierzu braterstwa”, które złamali Edomici. Nie było to formalne przymierze, lecz nieformalna relacja sięgająca czasów Księgi Rodzaju 33:4-16.
4. Edomici zasadniczo połączyli się z Horitami, którzy już wcześniej zamieszkiwali tę ziemię, o czym mowa w Księdze Rodzaju 36:20-29. To połączenie było prawdopodobnie podobne do tego, co mieszkańcy Sichemu zaproponowali Izraelitom. Wieki później istniało faktycznie potężne państwo bliskowschodnie, zwane Mitanni, znane również jako Hurryci, które stanowiło połączenie dwóch ludów. Dominującą grupą w tym sojuszu byli Hurryci, którzy najwyraźniej pochodzili z Indii.
5. Gdy Kanaan został przekazany Izraelitom, Edomici otrzymali Edom i górę Seir. W Księdze Powtórzonego Prawa 2:5 Bóg oświadczył, że dał górę Seir potomkom Ezawa.
6. Liczba potomków Ezawa, w połączeniu z asymilacją z Horitami oraz wczesnym rozpoczęciem sprawowania władzy, wskazywała, że naród edomicki szybko się rozwijał i mógł stać się w przyszłości potężnym rywalem.
Oto bitwy między Edomem a Izraelem.
1 Samuela 14:47 Walczyli za czasów Saula
1 Królów 11:14-22 Edomici pod wodzą Hadada walczyli za czasów Salomona
2 Kronik 20:1-23: Edomici zawarli sojusz i walczyli za czasów Jehoszafata
2 Królów 8:21 Edomici walczyli za czasów Jehorama
2 Kronik 28:17 Edomici walczyli za czasów Achaza
Psalm 137:7; Lamentacje 4:21-22; Obadiasza 10-14 Edomici pomagali Babilończykom w walce przeciwko Judzie.
Malachiasz 1:2-5 – około 433 r. p.n.e., po powrocie z wygnania Edomici nadal byli wrogami.
W Księdze Ezechiela 25:12-17, po upadku Jerozolimy, Edomici czekali na rozdrożach, by zabijać i okradać uciekających Żydów.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 36:2 Zibeon było miastem Chiwitów, czy też miastem Horitów, jak podaje Księga Rodzaju 36:20?
Odp.: Istnieją dwie możliwości:
Błąd w zapisie: Wielu uczonych zakłada, że jest to błąd w tekście masoreckim, ponieważ w języku hebrajskim słowo „Hivite” brzmi h[i]wwt, a „Horite” – h[o]rrt. W Septuagincie w Księdze Rodzaju 34:2 i Księdze Jozuego 9:7 pojawia się określenie „Horites”.
Dwie nazwy dla jednej grupy lub dwóch połączonych grup: Horici (Hurryci) osiedlili się również w Palestynie na terenach zamieszkałych przez Chiwitów, o czym świadczą hurryckie imiona własne. Nawet książę Jerozolimy w XIV wieku p.n.e. nosił hurryckie imię Abdi-Hepa.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 36:31 wyrażenie „zanim jakikolwiek król panował nad Izraelitami” wskazuje, że tekst powstał za czasów Saula lub później?
Odp.: Nie. Nie tylko Mojżesz mógł wiedzieć, że nad Izraelem będzie panował król (Księga Powtórzonego Prawa 17:14-15), ale wszyscy Izraelici, sięgając czasów Jakuba, wiedzieli, że Izrael będzie miał króla z rodu Judy, dzięki proroctwu Jakuba zawartemu w Księdze Rodzaju 49:10.
P: Co w Księdze Rodzaju 37:1-11 doprowadziło Józefa do złych relacji z rodziną? Czy uważasz, że Józef był tego świadomy?
Odp.: Było pięć powodów.
1. Donos na swoich braci w Księdze Rodzaju 37:2
2. Jakub kochał Józefa bardziej niż pozostałych synów (Księga Rodzaju 37:3).
3. Jakub podarował Józefowi, a nie pozostałym braciom, ozdobną szatę (Księga Rodzaju 37:3-4).
4. To nie Józef miał sen, ale opowiedział braciom swój sen o snopach zboża (Rdz 37,5-8).
5. Józef opowiedział swoim braciom i ojcu kolejny sen o słońcu, księżycu i jedenastu gwiazdach, które mu się kłaniały (Księga Rodzaju 37:9-11).
Józef, siedemnastoletni chłopiec, wydawał się zupełnie nieświadomy tego, jak inni ludzie odebiorą jego słowa. Jakub, który był znacznie starszy, najwyraźniej również nigdy nie zastanawiał się nad tym, jak może podsycać zazdrość między braćmi. Można by pomyśleć, że Jakub powinien coś o tym wiedzieć. Najwyraźniej Jakub nauczył się „złej lekcji” faworyzowania, ale nie „dobrej lekcji”, że faworyzowanie ma złe konsekwencje.
Pytanie: Dlaczego właściwie bracia Józefa nienawidzili go w Księdze Rodzaju 37:1-11?
Odp.: Bracia Józefa prawdopodobnie uważali, że jego sny pochodziły z niego samego. Łatwo było odnieść wrażenie, że Józef był dumny i egoistyczny, ponieważ ojciec kochał go (i jego matkę Rachelę) bardziej.
P: Jakie działania podejmowane przez ludzi w dzisiejszych czasach, podobnie jak w Rdz 37,1-11, prowadzą do zepsucia relacji z innymi?
Odp.: Z powodu pychy, zazdrości lub złośliwości mogą być despotyczni, chełpliwi, oszczerczy lub plotkarscy. Z powodu braku empatii mogą być nieczuli. Z powodu niepewności mogą działać podstępnie. Czasami robią to celowo, a czasami nie są nawet świadomi, że tak postępują. Z natury mamy serca skupione na sobie.
Potrzebujemy Jezusa, aby kochać naszych bliźnich jak samych siebie i aby nadal ich kochać.
Pytanie: Czy w Rdz 37,3.23.32 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na istnienie wielobarwnego płaszcza?
Odp.: Tak, choć nie chodzi o konkretną szatę Józefa. Archeolodzy odkryli, że na ścianach grobowca egipskiego szlachcica imieniem Khnumhotep namalowano postacie „Azjatów” w wielobarwnych szatach. Zdjęcia i więcej informacji można znaleźć w książce „Pharaohs and Kings: A Biblical Quest” na stronach 332 i 360.
P: Czy w Księdze Rodzaju 37:17 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na to, że ludzi „sprawiano, by zniknęli”, wrzucając ich do studni?
Odp.: Tak. W książce „Czy archeologia może potwierdzić Stary Testament?” (str. 29) napisano, że w Dothan (13 mil na północ od Sichemu) odkryto cysternę, w której znajdowało się kilka szkieletów. Nawiasem mówiąc, bracia Józefa przebywali w pobliżu Dothanu.
Pytanie: Jeśli w Księdze Rodzaju 37:17 zapytałbyś braci Józefa, dlaczego zamierzali go zabić, co by odpowiedzieli?
Odp.: Józef wpędza ich w kłopoty (Jakub wysłał Józefa, by na nich doniósł). Józef przekazał Jakubowi złą (ra’ah) wiadomość o nich, a oni zamierzali powiedzieć Jakubowi, że Józefa zjadło złe (ra’ah) zwierzę.
Nazywali Józefa marzycielem.
Własny interes, zazdrość, że ojciec bardziej kochał Józefa. Jeśli sny pochodziły od Boga (jak się ostatecznie okazało), to nawet Bóg bardziej faworyzował Józefa.
Sichem znajdował się około 50 mil na północ od Hebronu, gdzie przebywał Jakub. Dothan leżał około 13 mil na północ od niego. Byli więc prawdopodobnie zbyt daleko od Jakuba, by ktokolwiek mógł mu przekazać, co się stało.
To ironiczne, że na początku swojego życia Jakub użył ubrania, by oszukać własnego ojca Izaaka, podając się za Ezawa. Teraz to właśnie ubranie posłużyło do oszukania go przez jego własnych synów.
Pytanie: Czy w Rdz 37,17 bracia Józefa planowali go zabić, czy też postanowili sprzedać Józefa midianickim kupcom, jak mówi Rdz 37,28-29?
Odp.: Obie wersje są prawdziwe, ponieważ ludzie mogą zmieniać swoje plany. Pierwotnie zamierzali zabić Józefa, z wyjątkiem Rubena, który planował go uratować. Jednak gdy ujrzeli midianickich kupców, doszli do wniosku, że mogą zarobić trochę pieniędzy dzięki Józefowi i zmienili swoje plany. Z ludzkiego punktu widzenia można by pomyśleć, że Józef miałby „prawo” do zgorzknienia z tego powodu. Jednak Józef podążał za Bogiem, a trudne czasy nie uczyniły go zgorzkniałym, a jedynie lepszym człowiekiem.
P: Czy w Rdz 37:25 handlarze byli Izmaelitami, czy też Midianitami, jak podaje Rdz 37:28?
Odp.: Z daleka bracia nie byli w stanie rozróżnić, jacy ludzie nadchodzą, ani czy wśród nich byli zarówno jedni, jak i drudzy. Dla braci nie miało to jednak znaczenia; zależało im tylko na pieniądzach. Zarówno słowo „Izmaelici”, jak i „Midianici” może być błędem kopisty. Albo też bracia sądzili, że to Izmaelici, podczas gdy w rzeczywistości byli to Midianici.
P: Czy w Rdz 37,28 cena 20 sykli srebra była odpowiednia za niewolnika takiego jak Józef?
Odp.: Tak. Według K.A. Kitchena w książce „Ancient Orient and Old Testament Introduction” (str. 52–53) jest to prawidłowa cena z około 1800 r. p.n.e. Kilka wieków wcześniej cena wynosiła od 10 do 15 srebrnych szekli, w czasach Mojżesza – 30 srebrnych szekli, a później była jeszcze wyższa. W Księdze Ozeasza 3:2 niewolnik był wart około 30 szekli. Wykres przedstawiający zmiany ceny niewolnika w czasie można znaleźć w czasopiśmie „Biblical Archaeology Review”, tom 21, nr 2, str. 53.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 37:28 Bóg nie ułatwił Józefowi życia?
Odp.: Bóg mógł znacznie ułatwić Józefowi sytuację. Mógł nie dać mu tych snów, mógł sprawić, by Józef uratował swoich braci, tak aby byli mu wdzięczni. Bóg posłużył się Józefem, by ocalić jego rodzinę w czasie wielkiego głodu, ale mógł też postąpić inaczej, by uratować ich przed głodem.
Nie wiemy, dlaczego Bóg wybrał właśnie takie środki, by zrealizować swoją wolę. Możemy jednak zauważyć, że pocieszenie Józefa nie było głównym celem Boga; Bóg wykorzystał czas, jaki Józef spędził na ziemi, by dokonać pewnych rzeczy w życiu Józefa i jego braci.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 38:1-21 znajduje się ta historia o Judzie i Tamarze?
Odp.: Na skali od najniższego (niezbyt złego) poziomu 1 do najwyższego (najgorszego) poziomu 10, gdzie niemoralność seksualna to 10, jak nazwałbyś celowe złamanie obietnicy, na której ktoś polegał do końca swojego życia? – Z pewnością jest to więcej niż 1. Możemy wyciągnąć z tego co najmniej trzy wnioski.
1. Abyśmy nie myśleli, że Juda i inni patriarchowie byli bardziej prawi niż wszyscy inni, ta i inne opowieści przypominają nam, że w rzeczywistości nie byli oni szczególnie prawi.
2. Biblia przedstawia nam szczery i dokładny opis tego, jak żyli ludzie w tamtych czasach. Biblia w najmniejszym stopniu nie upiększa ich historii. Możemy wyciągać wnioski zarówno z tego, co zrobili źle, jak i z tego, co zrobili dobrze.
3. Pokazuje to rodzaj grzechu, który występuje również dzisiaj, ale o którym rzadko się mówi: uchylanie się od odpowiedzialności. W oczach Boga jest to uważane za bardzo poważny grzech, skoro Onan został za to zabity. Również Juda nie postąpił odpowiedzialnie wobec swojej synowej i złamał własną obietnicę. Juda nie wydał swojego syna za mąż za Tamar, ponieważ obawiał się o życie swojego syna, a także nie ufał Bożej dobroci. Najwyraźniej Juda nie uważał, że Onan zasługiwał na śmierć za odmowę wypełnienia swojego obowiązku.
Pytanie: Co oznaczają imiona Zera/Zara i Perez/Farez w Rdz 38,29-30?
Odp.: Najpierw wyjaśnię ich znaczenie, a potem przedstawię dwa zastosowania. Słownik Stronga, słowniki biblijne i komentarze są zgodne co do tego, że Perez/Pharez oznacza przełom lub wyrwę. On wyrwał lub otworzył łono. Istnieje jednak niewielka różnica opinii co do imienia Zerah/Zarah.
Szkarłat: Ze względu na szkarłatną nitkę zawiązaną na jego dłoni imię Zerah może oznaczać „szkarłat”. Według niektórych uczonych może ono również oznaczać „jasność” lub „czerwień”.
Wschód: Według innych uczonych imię Zerah pochodzi od hebrajskiego słowa „zerah”, oznaczającego „wschód”.
Przyczynę rozbieżności opinii można znaleźć w „Wyczerpującej konkordancji Stronga” (słowo 2226). Stwierdza ona, że jest to to samo co 2225 „zerach, zeh’-rakh” od 2224; wschód światła: – wschód”. 2224 oznacza „zarach, zaw-rakh”; pierwotnie ; właściwie: promieniować (lub wysyłać promienie), tj. wschodzić (jak słońce); w szczególności: pojawiać się (jako objaw trądu): – powstawać, wschodzić (w górę), gdy tylko się pojawi”. Tak więc słowo „Zerah” wywodzi się od wschodu słońca i może odnosić się zarówno do samego wschodu, jak i do szkarłatnoczerwonego koloru świtu.
W rodowodzie mesjańskim z Ewangelii Mateusza 1:3 krótko wspomniano o narodzinach zarówno Pereza, jak i Zerah. Podczas swojego pierwszego przyjścia Jezus powiedział w Ewangelii Łukasza 12:51, że spowoduje podział. Paweł mówi o blasku drugiego przyjścia Chrystusa w 2 Liście do Tesaloniczan 2:8. Tak więc bliźniacy pojawili się w kolejności odpowiadającej dwóm przyjściom Chrystusa. Z drugiej jednak strony, w Ewangelii Jana 1:5,9 wspomniano, że Jezus był prawdziwym światłem, które oświeca każdego człowieka, i że przyszedł na świat.
Achan, który został stracony w Księdze Jozuego 7, był potomkiem Zeracha. Tak więc posiadanie wyjątkowego lub pobożnego pochodzenia nie gwarantuje, że dana osoba jest z konieczności sprawiedliwa lub może uniknąć sądu. Mówi się, że „Bóg nie ma wnuków”. Innymi słowy, albo jesteś dzieckiem Bożym, albo nie. Nie możesz jednak rościć sobie prawa do relacji z Bogiem wyłącznie na podstawie wiary swoich rodziców, a nie własnej.
Pytanie: Skoro w Księdze Rodzaju 39:7-10 Dziesięć Przykazań nie zostało jeszcze spisanych, co byłoby złego w tym, że Józef spał z żoną swojego pana?
Odp.: Józef nie potrzebował Dziesięciu Przykazań, by wiedzieć, że takie postępowanie całkowicie zdradziłoby zaufanie, jakim obdarzył go jego pan. Józef powiedział również, że byłoby to grzechem przeciwko Bogu.
Niektórzy kierują się wyłącznie literą prawa. Jednak Józef nie postępował w ten sposób i nie tak powinni postępować chrześcijanie. Zamiast po prostu pytać „czy ujdzie mi to na sucho” lub „czy istnieje jakiś absolutny, czarno-biały zakaz tego”, powinniśmy raczej pytać „co podobałoby się Bogu”.
Józef stracił już dwukrotnie swój płaszcz! Ale jak ktoś kiedyś powiedział, lepiej stracić płaszcz i zachować charakter, niż stracić charakter i zachować płaszcz.
Istnieje interesująca arabska opowieść ilustrująca sposób myślenia polegający wyłącznie na przestrzeganiu litery prawa. Pewnego razu mężczyzna zawarł umowę ze złym dżinem. Obaj podpisali dokument, w którym część umowy dotycząca dżina polegała na zapewnieniu mu najpiękniejszej kobiety, jaką mógł sobie wyobrazić, jako żony, oraz na tym, że dżin nie wyrządzi mu krzywdy. Dżin zniknął, a później pojawiła się piękna kobieta, która chciała zostać jego żoną. Mężczyzna nie wiedział, że ta kobieta była przebranym dżinem. Pewnej nocy „kobieta” poprosiła mężczyznę, by pokazał jej umowę. Kiedy mężczyzna podniósł umowę, dżin sprawił, że wosk ze świecy zakrył słowo „nie” w zdaniu „nie wyrządzać mężczyźnie krzywdy”, po czym dżin zabił mężczyznę.
Ciekawe jest to, że dla niektórych wystarczyła odrobina wosku ze świecy, by unieważnić obietnicę złożoną przez tę dwójkę. Dzisiaj niektórzy uważają za słuszne i właściwe wycofanie się z umowy z powodów, które są niewiele bardziej istotne. My, prawdziwi wierzący w Boga, nie tylko dotrzymujemy słowa co do litery, ale także pozostajemy wierni intencji naszych słów i nie pozwalamy, by błahostki służyły jako wymówki dla nieuczciwości.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 39:7-20 znajdują się inne podobne historie?
Odp.: Nie ma nic bardzo zbliżonego do tej historii, ale istnieje jedna fikcyjna opowieść wykazująca niewielkie podobieństwo. Motyw żony, która zbacza z drogi, gdy męża nie ma w domu, nie jest charakterystyczny wyłącznie dla Józefa. Około 600 lat później, w XIII wieku p.n.e., pojawiła się egipska opowieść zatytułowana „Opowieść o dwóch braciach”, która wykazywała kilka podobieństw. Kiedy mąż był nieobecny, żona próbowała uwieść jego brata, który jednak odrzucił jej zaloty. Po powrocie męża żona wysunęła fałszywe oskarżenie przeciwko jego bratu. W końcu prawda wyszła na jaw, a żona została stracona.
Pytanie: W jaki sposób Józef został wywieziony z ziemi Hebrajczyków, o czym mowa w Rdz 40,15?
Odp.: Z jednej strony Józef pochodził z ziemi, która miała stać się obiecaną i przyszłą własnością izraelskich Hebrajczyków. Z drugiej strony, choć obecnie utożsamiamy Hebrajczyków z Izraelitami, w tamtych czasach tak nie było. Hebrajczyk, czyli „Apiru”, oznaczał również koczownika, a Abram był nazywany Hebrajczykiem. Zatem określenie „Józef” mogło oznaczać albo jego pochodzenie od Abrahama i życie w nowej ziemi Abrahama, albo to, że pochodził z krainy koczowników, albo jedno i drugie.
P: Czy w Rdz 40:20-22, Mt 14:6 i Mk 6:21 świętowanie urodzin jest czymś złym, skoro jedyne urodziny [rzekomo] wspomniane w Biblii to te, kiedy faraon stracił piekarza, a Herod stracił Jana Chrzciciela?
Odp.: Nie. Świadkowie Jehowy próbują wykorzystać argument oparty na milczeniu, aby zakazać obchodzenia urodzin. Zarówno faraon, jak i Herod byli okrutnymi, despotycznymi władcami, którzy zabijali ludzi również w dni inne niż urodziny, ale istnieją dwa ważniejsze powody, dla których świętowanie szczególnego dnia narodzin danej osoby jest w porządku.
Hiob był pobożnym człowiekiem, a jego synowie „na zmianę urządzali uczty w swoich domach” (Hiob 1:4). W języku hebrajskim dosłownie napisano, że każdy z nich czynił to „w swoim dniu”, a wyrażenie to oznacza dzień urodzin danej osoby, co pokazuje fakt, że Hiob przeklął „swój dzień” (hebr.), co w Biblii BSB w Hioba 3:1-3 oddano jako „dzień jego narodzin”.
Ponadto anioł Gabriel ogłosił, że wielu będzie się radować z narodzin Jana Chrzciciela (Łk 1:14), a skoro aniołowie mogli świętować narodziny Jezusa w Łk 2:13-14, to nam również wolno świętować Jego narodziny.
Pytanie: Jak to się stało, że w Księdze Rodzaju 40:23 podczaszowy tak łatwo zapomniał o Józefie?
O: W tamtym czasie podczaszego niepokoiło znaczenie tego snu. Jednak po tym, jak odzyskał swoją pozycję, doszedł do wniosku, że to nie Józef przywrócił mu stanowisko i że Józef nie przynosi mu teraz żadnych korzyści, więc skupił się na tym, co i kto mógłby mu pomóc. Zapomniał zarówno o wdzięczności wobec Józefa, jak i o obietnicy, którą mu złożył, że będzie o nim pamiętał i wspomni o nim faraonowi. Przez swoich braci, żonę Potifara i podczaszego Józef był znieważany, oczerniany i zapomniany. Jednak Bóg mógł nadal działać pomimo zapominalstwa podczaszego; po prostu miało to zająć całe dwa lata. Ciekawe jest to, że pierworodny syn Józefa otrzymał imię Manasses, co zgodnie z „Ewangelicznym Komentarzem do Biblii” (str. 33) oznacza „zapominać”. Zazdrość braci Józefa, zniesławienie ze strony żony Potifara oraz zapominalstwo podczaszego były nieistotne w porównaniu z kluczowym wersem tego rozdziału: Rdz 41,32, który mówi, że sprawa ta „została postanowiona przez Boga”.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 41,18 krowy znajdują się w rzece?
Odp.: W większości miejsc krowy nie pozostawałyby w rzece. Jednak w Egipcie krowy często tam przebywają, aby znaleźć ulgę przed upałem i pewną ochronę przed muchami. Jednak autor musiałby mieszkać w Egipcie, aby to wiedzieć.
P: Dlaczego w Rdz 41,32 faraon mianowałby na drugie miejsce po sobie kogoś spoza Egiptu?
Odp.: Chociaż królowie potrafią czasem robić dziwne rzeczy, w tym przypadku miało to bardzo sens. Gdyby Józef próbował się zbuntować, Egipcjanie nie poszliby za nim. Zapisano, że Kananejczycy, tacy jak Meri-Ra, Ben-Mat-Ana oraz semicki zastępca Amenhotepa III, Yanhamu, zajmowali wysokie stanowiska na egipskim dworze. (Amenhotep III został faraonem po tym, jak Izraelici opuścili Egipt.) W znacznie późniejszych czasach tureccy Osmanie często powierzyli Ormianom wysokie stanowiska na dworze, wiedząc, że lud nigdy nie poprze niemuzułmanina, który próbowałby przejąć władzę.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 41:45 egipskie imię Józefa, Zaphenath-Paneah, było tytułem czy imieniem egipskim?
Odp.: Prawdopodobnie oznaczało to „ten, którego nazywa się życiem” lub coś podobnego. Nie ma dowodów na to, by jakikolwiek Egipcjanin nosił taki tytuł, więc prawdopodobnie było to imię. Faraon prawdopodobnie chciał, aby Józef wydawał się bardziej egipski w oczach wielu swoich urzędników. Nie oznacza to jednak, że Józef porzucił swoje pierwotne imię. Przypomina to sytuację, w której ludzie przybywający z Chin na Zachód często przyjmują zachodnie imiona, a ci, którzy udają się z Zachodu do Chin, często przyjmują chińskie imiona.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 41:45 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na istnienie egipskiego imienia Józefa, Zaphenath-Paneah?
Odp.: Tak. Chociaż uczeni nie znają żadnych imion wezyrów egipskich z okresu zbliżonego do czasów Józefa, archeolodzy odkryli pewne powiązanie.
Zaphenath: Egipskie imię Józefa z Księgi Rodzaju 41:45 zostało nam prawdopodobnie przekazane z zamianą liter „t” i „p”. Zat-en-aph oznacza „ten, który jest nazwany”, co było powszechnym wyrażeniem. Papirus Brooklyn 35.1446 zawiera wiele przykładów Azjatów, którym nadano egipskie imiona. Wiele z tych imion ma w pierwszej części wyrażenie „ten/ta, który/która jest nazwany/nazwana”.
Paneah: „Pa” lub „Pe” odpowiadałoby egipskiemu „Ipi” lub „Ipu”. „anea” jest podobne do egipskiego „ankh”, co oznacza „życie”, lub „ankhu”, co oznacza „żyje”. Książka „Pharaohs and Kings: A Biblical Quest” (str. 350) stwierdza na zakończenie, że imię Ipiankhu i jego odmiany były powszechne w czasach Józefa, ale nie były zbyt częste ani wcześniej, ani później.
Pytanie: W Rdz 41,45, mając na uwadze, w jaki sposób Izaak i Jakub znaleźli swoje żony, czym różni się sposób, w jaki Józef znalazł swoją żonę? Jak Józef sobie z tym poradził?
Odp.: Faraon nie był wierzącym, a żona Józefa prawdopodobnie również nie była, przynajmniej na początku. Nie widzimy, by wierzący ludzie przywiązywali wagę do wyboru żony dla Józefa; jednak Józef jakoś sobie poradził. Tak jak Bóg powierzył Adamowi władzę nad ziemią i dał mu żonę, tak faraon powierzył Józefowi władzę nad ziemią i dał mu żonę.
Nawiasem mówiąc, Potifar i Potifara prawdopodobnie nie są tą samą osobą. W Egipcie znajduje się pomnik zwany stelą Potifara, na której widnieje napis: „Potifar, syn ‘Ank h-Hor”. Prawdopodobnie nie chodzi tu o żadnego z tych mężczyzn; raczej Potifar było imieniem powszechnie występującym.
Pytanie: W jaki sposób Józef w Księdze Rodzaju 41:53-57 był typem Chrystusa?
Odp.: Józef sam cierpiał, aby zapewnić zaopatrzenie całemu ludowi Bożemu. Od momentu, gdy Józef został sprzedany jako niewolnik, do czasu, gdy stał się drugim po faraonie, minęło około 13 lat. W tym czasie Józef musiał wykazać się cierpliwością, mimo że nie miał żadnych zewnętrznych oznak, że jego sytuacja kiedykolwiek ulegnie poprawie. Pomyślcie, jak bardzo Bóg jest wobec nas cierpliwy!
P: Czy to, co spotkało Józefa w Rdz 41,57, ostatecznie przyniosło mu korzyść?
Odp.: W tym przypadku przyniosło mu to korzyść drugorzędną, polegającą na tym, że nie był w Kanaanie, gdy nastał głód. Jednak przede wszystkim nie miało to na celu przyniesienia korzyści Józefowi; w końcu Józef mógł po prostu udać się do Syrii i żyć tam samotnie, tak jak uczynił to Jakub. Nie, główną korzyścią objętych zostało 70 osób z jego rodu. Bóg nie sprowadził tego nieszczęścia na Józefa przede wszystkim dla jego dobra, ale dla dobra jego rodziny.
Z drugiej strony Józef odniósł ogromną korzyść w inny sposób. Wyobraźmy sobie, że Józef pozostałby w Kanaanie lub Syrii i przez całe życie nic by nie robił. Być może nadal miałby prawy charakter, ale nie zostałby uznany w Biblii za wielkiego bohatera wiary bez tych doświadczeń, które go ukształtowały, choć proces ten bywał czasami bolesny.
Pytanie: Skoro w Rdz 41,57 mowa jest o tym, że głód był dotkliwy na całym świecie, dlaczego nie dotknął on wszystkich miejsc na świecie?
Odp.: To sformułowanie oznacza, że głód był dotkliwy również poza Egiptem.
P: Czego rodzina nauczyła się o faworyzowaniu w Rdz 42:3-4?
Odp.: W przypadku Jakuba najwyraźniej nic. Nie wysłał Benjamina wraz z pozostałymi na tę wyprawę, ponieważ wydawało się, że kochał Benjamina bardziej niż pozostałych. W umyśle Jakuba jego zmarła żona Rachela, jego (jak sądził) zmarły syn Józef oraz Benjamin byli ze sobą powiązani, a on nie chciał stracić ostatniego z nich. Najwyraźniej pozostałych braci uważał za mniej ważnych. Był to okropny sposób na bycie rodzicem.
Jednak bracia czuli się źle po tym, jak wysłali Józefa i przez te wszystkie lata ukrywali to przed ojcem. Ale od tamtej pory, biorąc pod uwagę, że Jakub był wobec nich niesprawiedliwy, a to się nie miało zmienić, nauczyli się z tym żyć.
P: Dlaczego w Rdz 42,7 egipscy urzędnicy sprzedawali zboże?
Odp.: Pod przywództwem Józefa Egipt zgromadził zapasy żywności na czas ciężkiego głodu. Albo rząd egipski zabrał rolnikom więcej, niż potrzebował, albo niektórzy Egipcjanie mieli mniej, niż potrzebowali, ponieważ sprzedawali zboże ludu dla zysku. Tysiące lat później zbyt powszechnym zjawiskiem było eksportowanie żywności w celu osiągnięcia znacznego zysku, podczas gdy rolnicy, którzy ją wyprodukowali, umierali z głodu.
P: Dlaczego w Księdze Rodzaju 42:8 bracia Józefa nie rozpoznali go?
Odp.: Nic nie wskazuje na to, że było to zjawisko cudowne lub nadprzyrodzone. Ostatni raz widzieli bezradnego, przestraszonego siedemnastoletniego chłopca z brodą, a teraz widzą zamożnego, wpływowego trzydziestolatka, który – gdyby przestrzegał egipskich zwyczajów – nie miałby brody. Nawet gdy ludzie dostrzegają podobieństwo, często pochopnie dochodzą do wniosku, że nie może to być ta sama osoba, jeśli okoliczności sprawiają, że wydaje się to niemożliwe.
P: Dlaczego w Rdz 42,6-20 Józef potraktował w ten sposób swoich braci, z którymi nie utrzymywał kontaktów?
Odp.: Chociaż Biblia ani nie pochwala, ani nie krytykuje tej strategii, okazała się ona sprytnym posunięciem ze strony Józefa. Józef chciał poznać ich stosunek do drugiego syna swojej matki oraz dowiedzieć się, czego nauczyli się przez te wszystkie lata. Chciał zobaczyć, co kryje się w ich sercach, zanim sam otworzył przed nimi swoje serce.
Chociaż prawdopodobnie nikt dzisiaj nie znajdzie się w takiej samej sytuacji, ogólna zasada, by spróbować dowiedzieć się czegoś o tym, co kryje się w sercu danej osoby, zanim obdarzy się ją zaufaniem, nadal obowiązuje. W innym kontekście Jezus powiedział w Ewangelii Mateusza 7:6, by nie rzucać pereł przed świnie.
Pytanie: Dlaczego w Rdz 42,21-23 czuli się tak obciążeni poczuciem winy?
Odp.: Była to wielka tajemnica, o której wiedzieli tylko bracia. (Nie wiedzieli, że Józef stoi przed nimi i zna język hebrajski.) Wyobraź sobie, że w twojej przeszłości tkwi tajemnica dotycząca tego, co zrobiłeś komuś bliskiemu, a o czym nie możesz mu powiedzieć. Pomyśl, jak ciężko przez te wszystkie lata było braciom z powodu ich grzechu.
Ruben w Księdze Rodzaju 37:21-22 wpadł na pomysł, by uratować Józefa. W Księdze Rodzaju 37:29 Ruben nie zgodził się na sprzedaż Józefa, ale przyzwolił się na zabranie jego szaty i zanurzenie jej we krwi. Tutaj Ruben nadal był ogarnięty poczuciem winy, podobnie jak pozostali, ale miał też postawę typu „a nie mówiłem?”, obwiniając ich.
Pytanie: Jak myślisz, jak czuli się bracia w Księdze Rodzaju 42:25-28, gdy po szokującym doświadczeniu konieczności pozostawienia Symeona w więzieniu zobaczyli srebro z powrotem w worku?
Odp.: Księga Rodzaju 42:28b prawdopodobnie nie oddaje w pełni ich uczuć, mówiąc: „serca ich zamarły”. Żal im było Symeona, żal im było ojca i bali się powiedzieć o tym swojemu sędziwemu ojcu. Jakub powiedział później, że gdyby Benjamin również zaginął, „sprowadzicie moje siwe włosy do Szeolu w smutku” (Księga Rodzaju 42:38b).
Plan Rubena polegał na tym, by wrócić do Egiptu sam, zabierając ze sobą jedynie Beniamina i srebro, i spróbować odzyskać Symeona. Jednak Jakub kochał Beniamina bardziej niż pragnienie odzyskania Symeona.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 42:37 Ruben powiedział: „Możecie zabić moich dwóch synów, jeśli nie sprowadzę go z powrotem do was”?
Odp.: Jakub nie miał zamiaru skazać na śmierć żadnego ze swoich wnuków. Ruben powiedział to dla efektu, próbując przekonać Jakuba. Jest to jednak nieco dziwna relacja, w której Ruben proponował Jakubowi taką umowę. Wydaje się, że mimo iż Jakub nie znał prawdy o Józefie, między nim a jego synami nie było zbyt wiele zaufania. Niestety, w niektórych dzisiejszych rodzinach sytuacja ta może wyglądać podobnie.
P: W rozdziałach 43–44 Księgi Rodzaju bracia byli poddawani próbie. Dlaczego byli poddawani tej próbie?
Odp.: Spójrzmy na tę sytuację z perspektywy Józefa. Pewnego dnia, po tylu latach, bracia Józefa pojawili się na jego dworze, prosząc o pomoc. Co w tym momencie Józef wiedział o nich i o ich charakterze? Jedyne, co Józef wtedy wiedział, to że byli to ci sami bracia, którzy rzekomo go kochali, a którzy wcześniej obgadywali, jak go zabić, a potem sprzedali go w niewolę. Aha, i potrafili dobrze związać człowieka. Nie wiemy, czy Józefowi przyszła do głowy myśl o zemście, czy nie, ale dla innych osób mogłoby to być całkiem naturalne. Co powinien zrobić Józef?
Józef nie czerpał żadnej przyjemności z oszukiwania swoich braci. Musiał jednak podjąć poważną decyzję: jeśli jego bracia nie zmienili się od czasu, gdy sprzedali go w niewolę, nie widział powodu, by im pomagać.
W „Bible Knowledge Commentary: Stary Testament” (str. 93–94) czytamy: „Józef, który już wcześniej znakomicie wywołał napięcia podczas ich dwóch wizyt, wykonał teraz swój mistrzowski ruch. Sprawdził, na ile troszczą się o Beniamina, aby skłonić ich do uznania swojego zła. Gdyby nie zdali tego testu, gdyby nie okazali współczucia dla tego drugiego syna Racheli, nie mieliby udziału w spełnieniu obietnic. Bóg mógłby zacząć wszystko od nowa i uczynić z Józefa wielki naród, gdyby inni okazali się niegodni (por. Wj 32:10)”.
Pytanie: W 44 rozdziale Księgi Rodzaju – kiedy powinniśmy wystawiać innych na próbę? Jak zazwyczaj powinniśmy to robić?
Odp.: Czy zazwyczaj sprawdzasz w ten sposób swoich braci i siostry? – Mam nadzieję, że nie. Chociaż nie widzimy, by pobożni ludzie sprawdzali innych tak surowo jak Józef, należy zadawać ludziom pytania i sprawdzać ich zdolności przywódcze. Ludzie mogą się uczyć, gdy są poddawani próbie, ale nie jest to głównym celem. Najważniejsze jest ustalenie, czy danej osobie można powierzyć wykonanie jakiegoś zadania lub nauczanie zdrowej doktryny.
W 1 Liście do Tymoteusza 3:10 czytamy: „Ponadto muszą najpierw zostać poddani próbie. A jeśli są nienaganni, niech pełnią służbę diakonów”. Objawienie 2:2 wyraża uznanie dla kościoła w Efezie, mówiąc: „wypróbowaliście i zdemaskowaliście jako kłamców tych, którzy fałszywie twierdzą, że są apostołami”. W Liście do Rzymian 16:10 Apelles został poddany próbie i uznany za godnego zaufania; jednak to prawdopodobnie Bóg przeprowadził tę próbę.
Z drugiej strony, jeśli dana osoba przeszła próbę, próba oszukania jej pod pretekstem dalszego sprawdzania jest niewłaściwa. Faryzeusze postąpili niewłaściwie, przychodząc, by wystawić Jezusa na próbę, prosząc o znak w Ewangelii Marka 8:11 i Łukasza 11:16.
W Mt 16,1 i 22,35 wystawiali Jezusa na próbę pytaniami.
Noemi poddała próbie Rut i Orpę w Księdze Rut 1:11-15. Nie było sensu, by udały się do Izraela, kraju, którego nigdy nie widziały, tylko dlatego, że lubiły Noemi. Jeśli nie wyznawały tego samego Boga, powinny po prostu pozostać tam, gdzie były.
Król Saul został poddany próbie w 1 Księdze Samuela 13:7b-14, ale nie jest jasne, czy Samuel spóźnił się przypadkowo o kilka godzin, czy też celowo zamierzał się spóźnić o kilka godzin.
Czytałem kiedyś, że w czasach Związku Radzieckiego pewnego razu kilku uzbrojonych żołnierzy bez mundurów wtargnęło do podziemnego kościoła tuż przed rozpoczęciem nabożeństwa. Zapytali, kto jest chrześcijaninem, i powiedzieli, że wszyscy niechrześcijanie mogą wyjść. Następnie odłożyli broń i również zaczęli oddawać cześć Bogu; chcieli w ten sposób wyeliminować wszystkich szpiegów z nabożeństwa.
P: W Rdz 44,2-13, w jaki sposób srebrny puchar w worku Beniamina przypomina kradzież bożków przez Rachelę?
Odp.: Bracia mogli znać historię o tym, jak Rachela ukradła bożki swojego ojca Labana. Laban i Jakub uzgodnili, że każdy, u kogo znaleziono by te bożki, zostanie zabity. W tamtym czasie nie wiedzieli, że to Rachela je ukradła. Skoro Laban i Jakub uzgodnili taką karę, to jaką karę wymierzyłby wysoki urzędnik egipskiego dworu za kradzież przedmiotu, który był mu (najwyraźniej) bliski i miał wysoką wartość pieniężną?
P: Jak w Rdz 44,5 Józef, człowiek pobożny, mógł twierdzić, że posługuje się wróżbiarstwem?
Odp.: Nie jest napisane, że Józef kiedykolwiek używał tego kielicha, a jedynie, że powiedział swoim braciom, iż używał go do wróżenia. Zgodnie z Księgą Rodzaju 44:15 Józef najwyraźniej nie przejmował się zbytnio tym kielichem. Nie powinniśmy posługiwać się wróżbiarstwem (Księga Powtórzonego Prawa 18:10) i powinniśmy unikać nawet pozorów zła (2 List do Koryntian 8:21; 1 List do Tesaloniczan 5:22), a nawet Józef nie był osobą doskonałą.
W „Komentarzu ewangelickim do Biblii” na stronie 34 napisano, że wróżenie z wody było powszechne w Egipcie. Ludzie przyglądali się kroplom wody i snuli przepowiednie.
Pytanie: Jakie są cztery powody, dla których bracia Józefa mogli zaniemówić, o których mowa w Rdz 45:3?
Odp.: Bracia zaniemówili zarówno 1) z powodu szoku, nie tylko na widok Józefa, ale także z powodu jego pozycji; 2) z powodu tego, że zostali zdemaskowani; 3) zastanawiając się, co się z nimi teraz stanie; 4) ponieważ wcześniej powiedzieli: „Czy zamierzasz panować nad nami?” (Rdz 37,8). Teraz Józef panował nad całym Egiptem (Rdz 45,8).
P: W Rdz 45:5,8; 50:19-20 kto, według Józefa, wysłał go do Egiptu? Dlaczego?
Odp.: Ile razy słyszałeś, że kiedy ktoś planował morderstwo, wszystko skończyło się dla niego dobrze? Dla braci wszystko skończyło się dobrze.
Józef wyraźnie powiedział, że to nie byli bracia, ale Bóg. Józef postrzegał swoje trudności i ciężkie czasy jako pochodzące od Boga i chwalił Go za to, ponieważ dopiero teraz, i tylko teraz, Józef dostrzegł wynik.
P: Czy w Rdz 45:6 i Rdz 47:28 Izraelici stali się niewolnikami, gdy Józef jeszcze żył?
O: Tak. Patrząc na Księgę Rodzaju 37:2; 41:1; 41:29-39; 45:6; 47:28, Izraelici przebywali w Egipcie przez 71 lat z 110 lat życia Józefa. Tak więc Hebrajczycy stali się niewolnikami jeszcze za życia Józefa, ponieważ byli niewolnikami w Egipcie przez 400 lat, a łącznie przebywali w Egipcie przez 430 lat.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 45:8 i 50:19 Bóg zniewala ludzi pobożnych? Czy Bóg zniewolił Józefa, czy też braci Józefa?
Odp.: Jest to przykład koncepcji teologicznej zwanej współdziałaniem. Bóg nie tylko wiedział, jakie zło postanowiliby oni popełnić z własnej woli i dobrowolnie, gdyby znaleźli się w tej sytuacji, ale także sprawił, że znaleźli się w niej i zrealizowali zamierzenia swoich serc. Co więcej, Bóg zaplanował i wykorzystał ich zło, aby doprowadzić do dobra. Jak mówi List do Rzymian 8:28: „...Bóg sprawia, że wszystko współdziała na dobro tych, którzy Go miłują...” Wszystko obejmuje nawet rzeczy złe.
P: Jakie są dwa powody, dla których Jakub w Rdz 45,25-28 jest oszołomiony wiadomością, że Józef żyje?
Odp.: Po pierwsze, był przekonany, że Józef nie żyje; w końcu widział zakrwawioną, wielobarwną tunikę. Po drugie, byłby oszołomiony – teraz lub później – gdyby dowiedział się, że wszystkich dziesięciu jego synów spiskowało przeciwko niemu przez ponad dwadzieścia lat.
Pytanie: Czy w Księdze Rodzaju 46:3-4 Bóg przemawia do Jakuba jako do pojedynczej osoby, czy do jego potomków?
Odp.: Do obu. Bóg łączy te dwie grupy, mówiąc Jakubowi, że „wy” staniecie się wielkim narodem. Chociaż Jakub rzeczywiście zmarł w Egipcie, jego ciało sprowadzono z powrotem do Palestyny w celu pochówku. Był to znak, że „wy” – w liczbie mnogiej – wyjdziecie z Egiptu 430 lat później.
P: Jakie były reakcje Jakuba na tę szokującą wiadomość w Rdz 46,1-6?
Odp.: Najpierw zgodził się udać się do Egiptu, tak jak radzili mu synowie. Być może nie widział innego wyjścia, biorąc pod uwagę głód panujący w Kanaanie. Zanim jednak wyruszył, udał się do Beer-Szeby, gdzie zbudowali ołtarz i złożyli Bogu ofiary (Rdz 46,1). Beer-Szeba leżała mniej więcej w tym samym kierunku co Egipt, więc wizyta przy ołtarzu mogła stanowić jedynie niewielkie opóźnienie w podróży. Następnie tej nocy Bóg dał Jakubowi wizję, w której powiedział mu, by nie bał się udać się do Egiptu (Rdz 46,3). Stanowi to kontrast w stosunku do Księgi Rodzaju 26,2, gdzie Bóg nakazał Izaakowi, by nie udawał się do Egiptu. Następnie Jakub wraz ze swoją rodziną pośpiesznie udał się do Egiptu. Później Jakub stanął przed faraonem i pobłogosławił go (Rdz 47,7.10).
Co ciekawe, w Księdze Rodzaju 46:4 jest napisane, że Jakub zostanie ponownie wyprowadzony. Oczywiście zarówno jego potomkowie, jak i jego ciało zostały wyprowadzone z Egiptu, choć Jakub tam zmarł. Jednak Bóg wspomniał, że Jakub umrze, ponieważ powiedział, że Józef położy rękę na oczach Jakuba, aby zamknąć je po raz ostatni (Księga Rodzaju 46:4).
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 46:4 Jakub zmarł w Egipcie, skoro Bóg obiecał, że go stamtąd wyprowadzi?
Odp.: Ludzie myśleli zarówno o sobie, jak i o swoich potomkach. Potomkowie Jakuba zostali wyprowadzeni z Egiptu. Ponadto ciało Jakuba zostało wyniesione z Egiptu, jak czytamy w Księdze Rodzaju 50:13-14.
P: Czy w Księdze Rodzaju 46:8-27 jest mowa o 12, 13 czy 14 plemionach?
Odp.: Było 12 synów Izraela (10 + Lewi + Józef)
Było 12 oddziałów bojowych i plemion posiadających ziemię (10 + dwaj synowie Józefa: Manasses i Efraim, a nie Lewi).
Pytanie: Chciałbym wiedzieć, kim były żony tych 11 synów Jakuba, których miał on w ziemi Izraela, o których mowa w Księdze Rodzaju 46:8-27? W Księdze Wyjścia potwierdzono, że do Egiptu wyruszyło 70 osób, w tym Jakub. Czy możesz mi podać ich listę?
O: Właściwie to „Exodus” to inne wydarzenie – chodzi o wyjście z Egiptu. Ale żeby odpowiedzieć na twoje pytanie, oto jedenastu synów Jakuba:
Ruben, Symeon, Lewi, Juda, Issachar, Zabulon, Gad, Aszer, Benjamin, Dan i Neftali. Oczywiście Józef był synem Jakuba, ale mieszkał w Egipcie, a nie w ziemi izraelskiej.
Potomkowie Jakuba, którzy udali się do Egiptu, są wymienieni w Księdze Rodzaju 46:8-27; nie wymienia się tam jednak osób, które nie były biologicznie spokrewnione z Jakubem. Synów i męskich potomków Jakuba, którzy wówczas udali się do Egiptu, było 64. Wyjechały również córka Jakuba, Dina, oraz córka Aszera, Sera. Jeśli dodać jeszcze cztery osoby – Józefa, jego dwóch synów Efraima i Manassesa oraz samego Jakuba – daje to 70 wymienionych osób. Oczywiście pojechałyby również żony i inne osoby, a Biblia nie mówi, że pojechało nie więcej niż 70 osób, a jedynie, że pojechało 70 potomków Jakuba, w tym sam Jakub.
Pytanie: Czy w Rdz 46,33 istnieją jakieś pozabiblijne dowody na to, że pasterze byli przez Egipcjan uważani za osoby godne pogardy?
Odp.: Nie mamy żadnych bezpośrednich dowodów, ale dysponujemy kilkoma informacjami.
1. Kiedy Egiptem rządzili obcy Hyksosi, późniejsi Egipcjanie nazywali tych pogardzanych obcych władców „królami pasterzy”.
2. Archeolodzy twierdzą, że w czasach Józefa w delcie Nilu mieszkała duża grupa Azjatów. Analiza szczątków szkieletowych owiec wykazała, że mniej więcej w tym czasie azjatyccy osadnicy po raz pierwszy sprowadzili owce długowłose do regionu delty Nilu w Egipcie.
P: Jak w Rdz 47,11 rodzina Jakuba mogła mieszkać w okolicy Ramzesu, skoro miasto Ramzes nie zostało jeszcze zbudowane?
Odp.: Osiedlili się w regionie delty Nilu, gdzie hebrajscy niewolnicy mieli później zbudować miasto Ramzes. Chociaż nie było ono znane pod tą nazwą, gdy Jakub się tam osiedlił, miasto Ramzes zostało zbudowane już w czasie, gdy Mojżesz pisał Księgę Rodzaju.
Pytanie: Jak w Księdze Rodzaju 47:20-21 Bóg mógł zgodzić się na to, by Józef zniewolił lud Egiptu na rzecz faraona?
Odp.: Bóg nie wypowiedział się na ten temat, ale zezwolił na ten 20-procentowy podatek dochodowy w Księdze Rodzaju 47:23-26.
P: Czy w Rdz 47,31 Jakub oddawał cześć Bogu, siedząc przy wezgłowiu łóżka, czy też opierając się na lasce, jak mówi Hbr 11,21?
Odp.: Chociaż można było siedzieć w łóżku, opierając się na lasce, aby się podnieść i przemówić, istnieje prostsze wyjaśnienie. Spółgłoski wyrazów „łóżko” i „laska” są w języku hebrajskim takie same, a Stary Testament był pierwotnie zapisany wyłącznie za pomocą spółgłosek. Tekst masorecki dodał samogłoski, aby utworzyć słowo „łóżko”, podczas gdy Septuaginta przetłumaczyła to jako „laska”. List do Hebrajczyków 11:21 w języku greckim mówi o lasce.
P: Jakie znaczenie miało stwierdzenie Jakuba w Rdz 48:5, że Manasses i Efraim należą do niego?
Odp.: Najwyraźniej w przyszłym podziale ziemi Manasses i Efraim byli traktowani na równi z bezpośrednimi synami Jakuba. W ten sposób potomkowie Józefa otrzymali dwie części ziemi, a nie jedną. Często pierworodny otrzymywał podwójną część. Chociaż Józef nie był pierworodnym w porządku chronologicznym, otrzymał prawo pierworodnego.
P: W jaki sposób spełniły się te proroctwa zawarte w Rdz 49 i Pwt 33?
O: Dla każdego syna podano streszczenie proroctw, a następnie ich spełnienie. Ogólnie rzecz biorąc, Księga Rodzaju 49 zawiera wiele proroctw, natomiast Księga Powtórzonego Prawa zawiera jedynie kilka wskazówek dotyczących przyszłości zawartych w modlitwach Mojżesza.
Ruben, choć biologicznie był pierworodnym, nie miał już przewagi. Ruben osiedlił się po wschodniej stronie rzeki Jordan i nigdy nie był licznym plemieniem. Zgodnie z „Encyklopedią trudności biblijnych” (str. 103), Moab podporządkował sobie Rubena w IX wieku (900–800 r. p.n.e.), jak wynika z inskrypcji na kamieniu moabickim (850 r. p.n.e.). Miało to miejsce po czasach Salomona, pomiędzy panowaniem Asy a Joasza w Judzie.
Plemię Symeona miało zostać rozproszone po Izraelu. Symeon osiedlił się w środkowej części Judy (Sędziowie 1:3) i utracili znaczną część swojej tożsamości plemiennej, gdy zostali rozproszeni po całej Judzie.
Również plemię Lewiego miało zostać rozproszone po Izraelu. Lewici nie otrzymali ziemi, a jedynie miasta, w których mieli mieszkać w całym Izraelu. Mieli być nauczycielami Izraela. W czasach podzielonego królestwa wielu z nich przeniosło się na południe, do Judy.
Juda będzie wychwalany przez swoich braci, jego ręka spocznie na karku jego wrogów, a inni synowie będą mu się kłaniać. Juda będzie jak lew. Berło nie odejdzie, dopóki nie przyjdzie Shiloh. Dawid i kolejni władcy królestwa południowego wszyscy pochodzili z plemienia Judy. Jezus pochodził z potomstwa Dawida, zarówno biologicznie poprzez Marię, jak i „prawnie” poprzez swojego przybranego ojca, Józefa. Księga Rodzaju 49:10-12 ma charakter mesjański zgodnie z Targumem Jonatana, Targumem pseudo-Jonatana, Targumem Onkelosa oraz Talmudem Babilońskim.
Zabulon będzie mieszkał nad morzem, a jego granice rozciągały się w kierunku Sydonu w Fenicji. To proroctwo dotyczące ich położenia spełniło się.
Issachar miał znaleźć się w dobrym i wygodnym miejscu odpoczynku, ale będzie wykonywał przymusową pracę. Issachar, wraz z innymi plemionami północnymi, znalazł się pod panowaniem obcych – Asyryjczyków – w 732 r. p.n.e.
Dan będzie wymierzał sprawiedliwość niczym złośliwy wąż. Niczym młode lwiątko wyskoczy z Baszanu. Dan odziedziczył tereny w części centralnej (daleko od Baszanu), ale kiedy w Księdze Sędziów 18 brutalnie zaatakowali Laisz, przenieśli się na północ, w pobliże Baszanu.
Gad zostanie zaatakowany, ale sam również zaatakuje swoich wrogów. Błogosławieni są ci, którzy poszerzają terytorium Gada. Może to proroczo odnosić się do Jeftego z plemienia Gada, który pokonał Ammonitów.
Aszer będzie miał obfite i wykwintne jedzenie. Aszer będzie silny przez całe swoje życie. Aszer nie napotykał większych trudności w działaniach wojennych, choć doszło do pewnej asymilacji z kulturą fenicką.
Neftali będzie jak łania, która rodzi piękne jelonki. Neftali odziedziczy tereny na południu aż do jeziora. Neftali nie odgrywał znaczącej roli w wielu wojnach i osiedlił się nad Morzem Galilejskim.
Józef będzie owocną winoroślą, której gałęzie pną się ponad mur. Łucznicy będą do niego strzelać, ale jego łuk pozostanie niewzruszony. Będzie jak książę wśród swoich braci. Józef będzie cieszył się obfitością. Dwa półplemiona Józefa, Efraim i Manasses, były najliczniejsze po plemieniu Judy. Rzeczywiście, Efraim stał się później synonimem królestwa północnego, tak jak Juda stała się synonimem królestwa południowego.
Beniamin miał być drapieżnym wilkiem. Ehud z plemienia Beniamina był sędzią, który zabił Eglona z Moabu. Beniamin, choć był małym plemieniem, zaciekle walczył przeciwko innym plemionom w Księdze Sędziów 20.
Pytanie: Co oznacza wyrażenie „początek siły mężczyzny” w Rdz 49,3 i Pwt 21,17? Niektóre tłumaczenia sugerują, że chodzi tu o początek zdolności prokreacyjnej mężczyzny lub jego męskość. Psalm 127 może sugerować coś innego w odniesieniu do tego terminu, gdy mówi o dzieciach z młodości mężczyzny jako o strzałach w kołczanie potężnego wojownika.
Odp.: Mężczyzna może być płodny i nigdy nie mieć dzieci, choć brak potomstwa nie dowodzi, że jest płodny. Jednak jeśli chodzi o szczegółowe rozróżnienie, istnieją cztery możliwości dokładnego znaczenia tego wyrażenia.
a) niemowlę, co wskazuje również, że mężczyzna może mieć później więcej dzieci.
b) syna płci męskiej, który będzie mógł utrzymać rodzinę, gdy mężczyzna będzie już stary, oraz walczyć za ojczyznę.
c) Jest to wyrażenie odnoszące się do prawa pierworodnego syna.
d) potomka, co oznacza, że mężczyzna może zapewnić trwałą linię rodową.
Myślę, że w tym przypadku chodzi prawdopodobnie o opcję d), ponieważ posiadanie potomstwa, które będzie kontynuowało linię rodową, było w tej kulturze bardzo ważne. W rzeczywistości, gdy żonaty mężczyzna umierał bez potomstwa, jego brat miał poślubić jego żonę, a pierwszy syn miał nosić imię zmarłego brata.
Opcja c) jest z pewnością również uwzględniona w Księdze Powtórzonego Prawa 21:16-17.
Uważam jednak również, że chodzi tu o opcję b), jak mówi Psalm 127:4-5.
Jednak „początek...” nie jest czymś, co mają liczne dzieci, ani tym, że one razem stanowiły „początek”. Sugeruje to, że dziecko było początkiem siły mężczyzny w momencie narodzin, co wskazywałoby, że chodziło o opcję a). Ruben utracił prawo pierworództwa, ale w Księdze Rodzaju 49:3 nadal był biologicznie pierworodnym, „początkiem mojej siły”.
Tak więc moje stanowisko obejmuje wszystkie powyższe punkty.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 49:3-4 słuszne było, aby Ruben, który wyróżniał się zaszczytami i władzą, przestał się wyróżniać? Czy podobna sytuacja miała miejsce w innych częściach Kościoła?
O: W rzeczywistości jest to gra słów związana ze słowem „excel”. Wynika to z tego, co uczynił Ruben w Księdze Rodzaju 35:22 oraz 1 Księdze Kronik 5:1-2.
P: Jak to możliwe, że w Księdze Rodzaju 49:5-7 Jakub przeklął Lewiego, skoro później Mojżesz pobłogosławił go w Księdze Powtórzonego Prawa 33:8-11?
O: Potomkowie Lewiego zostali rozproszeni po całym Izraelu z powodu tego okrutnego czynu. Zostali jednak pobłogosławieni, otrzymując przywilej nauczania Izraela. Można z tego wyciągnąć pewną lekcję. Przekleństwo, gdy znosimy je z godnością i podążamy za Bogiem, może zamienić się w błogosławieństwo.
Pytanie: W Księdze Rodzaju 49:7, kiedy naród powinien odczuwać wściekłość i okrutny gniew?
Odp.: W Księdze Rodzaju 49:6 z powodu swojej furii okaleczyli nawet woły: nie byli oni sługami sprawiedliwości, lecz sługami niekontrolowanej furii.
Odpowiedź na to pytanie brzmi: nigdy. Mamy być pełni miłości. Nienawiść jest oznaką braku zbawienia, zgodnie z 1 Listem Jana 4:8,20. „Gniew bowiem człowieka nie prowadzi do sprawiedliwości, jakiej pragnie Bóg” – jak czytamy w Liście Jakuba 1:20.
Simeon i Lew byli kolejnymi najstarszymi synami po Rubenie. Zostali zdyskwalifikowani wyłącznie z powodu swojego gwałtownego gniewu. Podobnie dzisiaj czasami kompetentni, doświadczeni i inteligentni ludzie nie są brani pod uwagę przy obsadzaniu stanowiska lub są z niego zwalniani z powodu swojego temperamentu. Z powodu gniewu możemy stracić wiele dobrych rzeczy i dobrych relacji.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 49:9 Juda nie został zdyskwalifikowany z powodu Tamary, o której mowa w Księdze Rodzaju 38?
Odp.: Juda jest kolejnym najstarszym synem po Rubenie, Symeonie i Lewim. Wszyscy czterej byli dziećmi Lei. Juda próbował doprowadzić do śmierci Tamary, ale po tym, jak jego własny grzech wyszedł na jaw, w końcu naprawił sytuację, a przynajmniej zrobił wszystko, co mógł, by ją naprawić.
P: Co dokładnie przepowiada fragment z Księgi Rodzaju 49:9-11?
Odp.: Silo to po prostu „ten, do którego to należy”. Sami Żydzi rozumieli Księgę Rodzaju 49:10 jako proroctwo mesjańskie. W Talmudzie Babilońskim, w traktacie Sanhedrin, rozdz. 4, po 37, recto, rabin Rachman powiedział: „Gdy członkowie Sanhedrynu stwierdzili, że zostali pozbawieni prawa do decydowania o życiu i śmierci, ogarnęło ich powszechne przerażenie; posypali głowy popiołem, a ciała okryli worem, wołając: «Biada nam, bo berło odeszło od Judy, a Mesjasz nie przyszedł!»”
W komentarzu do Księgi Rodzaju z Zwojów znad Morza Martwego (4Q252 [=4QpGena]), fragment 2, omawiając Księgę Rodzaju 49:10, mówi: „Ilekroć Izrael będzie panował, na tronie [nie] zabraknie potomka Dawida. Bo laska władcy jest Przymierzem królewskim, a [plemiona] Izraela są oddziałami, aż przyjdzie Mesjasz Sprawiedliwości, Odrośl Dawida”. Zob. „The Dead Sea Scrolls in English”, wyd. 4, s. 300–302, gdzie wskazano również, że komentarz ten postrzega żydowskich królów z dynastii Hasmoneuszy jako nieprawowitych władców, ponieważ nie pochodzili oni z Judy.
Talmud Babiloński, Sanhedrin 98b, rabin Johanan napisał: „Świat został stworzony dla Mesjasza, jak brzmi imię tego Mesjasza? Szkoła rabina Shili powiedziała: «Jego imię to Shiloh, bo jest napisane: aż przyjdzie Shiloh»”.
Talmud Jerozolimski, Sanhedrin, folio 24: „Nieco ponad czterdzieści lat przed zburzeniem Świątyni Żydom odebrano prawo do wydawania wyroków śmierci”.
Targum Onkelosa mówi: „Przekazywanie władzy nie ustanie w domu Judy, ani urzędu pisarza wśród potomków jego potomków, na zawsze, aż przyjdzie Mesjasz”.
Targum Pseudo-Jonatana do Księgi Rodzaju 49:11a: „Królowie i władcy nie znikną z domu Judy… aż do przyjścia Króla Mesjasza”.
Dodatkowym źródłem żydowskim wskazującym, że Żydzi rozumieli to jako proroctwo mesjańskie, jest Targum Jonatana do Księgi Rodzaju 49:10,11a.
Wczesnymi chrześcijanami, którzy odwoływali się do tej mesjańskiej przepowiedni, byli Ireneusz z Lyonu (ok. 160–202 r. n.e.), Hipolit z Portus (222–235/236 r. n.e.) oraz Orygenes (225–253/254 r. n.e.). Wśród heretyków wspomina o tym ebionicka „Homilia Klemensa” (–188 r. n.e. – data niepewna).
Pytanie: Skoro w Rdz 49,10 jest napisane, że berło nie odejdzie, dopóki nie przyjdzie „Szilo”, to jak to może odnosić się do Mesjasza?
Odp.: W tłumaczeniach greckim i łacińskim występuje sformułowanie „ten, do którego ono należy”. Historyczni żydowscy interpretatorzy rozumieli to jako odniesienie mesjańskie, ponieważ aramejski targum tłumaczy to jako „Mesjasz”. Jest to również odniesienie mesjańskie zgodnie z Targumem Jonatana i Targumem Pseudo-Jonatana (= Targum Jeruszalmi I, = Targum Ezez). Żydzi utracili prawo do stosowania kary śmierci około 6 r. n.e. Talmud babiloński wspomina o tym w traktacie Sanhedrin, rozdział 4 po stronie 51b; rozdział 4 po stronie 37; recto. Księga Ezechiela 21:27 ma konstrukcję równoległą do Księgi Rodzaju 49:10.
Inni postrzegają to jako oficjalnego władcę Palestyny. Pod panowaniem Rzymian żydowski król Archelaus został pozbawiony tronu, a jego miejsce zajął rzymski prokurator Koponiusz.
Na marginesie, w „The Expositor’s Bible Commentary”, tom 1, str. 224, podano, że według Talmudu babilońskiego Targum Jonatana został napisany przez Jonatana bin Uzziela, który żył w I wieku p.n.e. i był najwybitniejszym uczniem Hillela.
W komentarzu do Księgi Rodzaju z Zwojów znad Morza Martwego (4Q252 [=4QpGen(a)]) fragment 2, omawiając Księgę Rodzaju 49:10, mówi: „Ilekroć Izrael będzie panował, na tronie [nie] zabraknie potomka Dawida. Bo berło władcy jest Przymierzem królewskim, a [plemiona] Izraela są oddziałami, aż nadejdzie Mesjasz Sprawiedliwości, Odrośl Dawida”. W publikacji „Zwoje znad Morza Martwego w języku angielskim”, wydanie czwarte, str. 300–302, wskazano również, że komentarz ten postrzega żydowskich królów z dynastii Hasmoneuszy jako władców bezprawnych, ponieważ nie pochodzili oni z Judy.
Józef Flawiusz w swojej książce „Wojna żydowska” (93–94 r. n.e.), księga 2, rozdział 8, pisze: „I oto część Judei należąca do Archelausa została przekształcona w prowincję, a Koponiusz, członek rzymskiego stanu jeździeckiego, został wysłany jako prokurator, któremu Cezar powierzył władzę nad życiem i śmiercią”. Józef Flawiusz wspomina również, że Sanhedryn utracił władzę w sprawach o karę śmierci w dziele „Starożytności żydowskie” 20.9. (napisanym około 93–94 r. n.e.)
Sami Żydzi rozumieli to jako proroctwo mesjańskie. W Talmudzie Babilońskim, w traktacie Sanhedrin, w rozdziale 4 następującym po 37, na stronie recto, rabin Rachman powiedział: „Gdy członkowie Sanhedrynu stwierdzili, że zostali pozbawieni prawa do decydowania o życiu i śmierci, ogarnęło ich powszechne przerażenie; posypali głowy popiołem, a ciała okryli worem, wołając: «Biada nam, bo berło odeszło od Judy, a Mesjasz nie przyszedł!»” Miało to miejsce około roku 6 n.e. (Na podstawie książki Josha McDowella *Evidence That Demands a Verdict*, tom 1, str. 169, oraz *Jesus Before the Sanhedrin* autorstwa Augustina Lemanna, 1886 r., w tłumaczeniu Juliusa Magatha, nr katalogowy NL#0239683, nr Biblioteki Kongresu 15-24973.) Zob. również „Pugio Fidei” autorstwa Raymunda Martiniego, opublikowane przez De Vosina w 1651 r., str. 148.
Talmud babiloński, Sanhedrin 98b, rabin Johanan napisał: „Świat został stworzony dla Mesjasza, jak brzmi imię tego Mesjasza? Szkoła rabina Shili powiedziała: «Jego imię to Shiloh, bo jest napisane: aż przyjdzie Shiloh»”. str. 147
Talmud: „[30 r. n.e.] Nieco ponad czterdzieści lat przed zburzeniem Świątyni Żydom odebrano prawo do wydawania wyroków śmierci”. Talmud Jerozolimski, Sanhedrin, folio 24, s. 147
Targum Onkelosa mówi: „Przekazywanie władzy nie ustanie w domu Judy, ani urząd skryby wśród potomków jego potomków, na zawsze, aż nadejdzie Mesjasz”. (Mesjasz: interpretacja aramejska; mesjańska egzegeza Targumu, Samson H. Levy (Cincinnati: Hebrew Union College Jewish Institute of Religion 1974) str. 2) str. 146
Targum Pseudo-Jonatana do Księgi Rodzaju 49:11a: „Królowie i władcy nie przestaną pochodzić z domu Judy… aż do przyjścia Króla Mesjasza” – tamże, s. 7
Dodatkowym źródłem żydowskim wskazującym, że Żydzi rozumieli to jako proroctwo mesjańskie, jest Targum Jonatana do Księgi Rodzaju 49:10,11a. Justyn Męczennik (piszący ok. 138–165 r. n.e.) wspomina o tym w kontekście Chrystusa w swojej Pierwszej Apologii, rozdz. 32.
Pytanie: Co dokładnie oznacza w tym miejscu hebrajskie słowo „Szilo” w Księdze Rodzaju 49:10?
Odp.: Oryginalny tekst hebrajski nie zawierał samogłosek, dlatego istnieje pewna niepewność.
a) Może to być imię odnoszące się do osoby: Shiloh
b) Może oznaczać „do kogo to należy” lub „należące do niego” – siloh / selloh. Pewne poparcie dla tej interpretacji można znaleźć w Septuagincie i syryjskiej Peshitcie. Odnosi się do tego Księga Ezechiela 21:26–27.
c) Może to oznaczać „hołd dla niego” – say loh. Byłoby to nawiązaniem do następnego wersetu.
d) Może to być miejsce o nazwie Shiloh.
e) Wreszcie, w Biblii występuje wiele gier słownych, więc może to być więcej niż jedna z tych opcji.
Pytanie: W Rdz 49:10 jest mowa o berle królewskim: „aż przyjdzie Shiloh”. W jaki sposób ta wojownicza przepowiednia może odnosić się do Jezusa?
Odp.: Jezus był duchowo wojowniczy, pokonując szatana podczas swojego pierwszego przyjścia. Ponadto Jezus będzie wojowniczy i zabije wielu podczas swojego drugiego przyjścia, o czym mowa w Objawieniu 19:11-16.
P: Skoro w Rdz 49,10 berło nie miało odejść od Judy, dopóki nie przyjdzie Mesjasz, dlaczego po wygnaniu nie było królów z Judy, z wyjątkiem Machabeuszy?
Odp.: Księga Rodzaju 49:10 nie gwarantowała, że będą to niezależni królowie. Mówi ona jedynie, że będzie władca, a Gedalias i wielu innych pełniło tę funkcję jako namiestnicy pod panowaniem Babilonu, Persji i innych rządów. Zobacz książkę „1001 Bible Questions Answered”, str. 28, gdzie znajduje się inna, ale uzupełniająca odpowiedź.
P: Skoro w Rdz 49,10 napisano, że Juda miał panować aż do przyjścia Mesjasza, dlaczego Saul pochodził z plemienia Beniamina?
Odp.: W momencie ogłoszenia tej przepowiedni nie było króla. Saul został odrzucony jako król, ale gdy królem został Dawid (z pokolenia Judy), uznano, że Juda stanowi linię królewską aż do przyjścia Mesjasza. Jezus pochodził z Judy „z prawnego punktu widzenia”, ponieważ Józef był Jego prawnym ojcem, a także „biologicznie”, ponieważ Maria również pochodziła z Judy.
P: Dlaczego w Rdz 49,14-15 Jakub przepowiedział niewolę dla Issachara, podczas gdy w Pwt 33,18-19 przepowiedziano mu błogosławieństwo?
Odp.: Obie przepowiednie się spełniły. Pokolenie Issachara otrzymało wielkie błogosławieństwo w postaci żyznej ziemi. Jednak w czasach Asyryjczyków stali się niewolnikami i ich pokolenie pozostało w tej sytuacji. Boże błogosławieństwa, gdy traktujemy je jako coś oczywistego, mogą sprawiać, że stajemy się leniwi i podatni na grzech. Zobacz Księga Sędziów 8:27,33, gdzie znajduje się kolejny smutny przykład dotyczący Gedeona.
P: Do czego może odnosić się fragment z Rdz 49:16-17?
Odp.: Samson pochodził z plemienia Dana. Dan jest plemieniem położonym najdalej na północ od czasów Księgi Sędziów 18. Dan miał zapewnić sprawiedliwość, ale zamiast tego dopuścił się bałwochwalstwa (Księga Sędziów 18:30). Księga Jeremiasza 4:15-16 i 8:16 mówią, że nieszczęście nadejdzie właśnie z Dana.
Gilead, Dan i Aszer nie wsparli Debory i Baraka (Księga Sędziów 5:17).
W Apokalipsie 7:5-8 nikt spośród 144 000 nie pochodzi z plemienia Dana. Niektórzy uważają, że Antychryst może być Żydem z plemienia Dana.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju 50:3 zabalsamowanie ciała Jakuba trwało właśnie 40 dni, a nie więcej ani mniej?
Odp.: Nie ma potrzeby doszukiwania się tu alegorycznego znaczenia, skoro Biblia podaje powód. Księga Rodzaju 50:3 mówi, że 40 dni to czas potrzebny do zabalsamowania. Magazyn „KMT: A Modern Journal of Ancient Egypt”, tom 3, nr 3, jesień 1993 r., str. 7, podaje, że eksperymenty dotyczące mumifikacji szczurów wykazały, iż czterdzieści dni to czas potrzebny do całkowitego wysuszenia ciała za pomocą soli natronowych. Wspomina się tam również, że czterdzieści dni to nadal okres żałoby we współczesnym Egipcie.
Pytanie: Czy w Rdz 50:13 Jakub został pochowany w jaskini, którą Abraham nabył w pobliżu Mamre, czy też niektórzy z patriarchów zostali pochowani w pobliżu Sichemu, jak sugeruje Dz 7:15-16?
Odp.: Najpierw trzy uwagi związane z odpowiedzią, a następnie dwie możliwe odpowiedzi.
Po pierwsze, były to dwa odrębne miejsca, ponieważ odległość między Mamre a Sichemem wynosiła około 45 mil (72 kilometrów).
Przed Wyjściem, jak podaje Księga Rodzaju 50:13, Jakub został pochowany w pobliżu Mamre. Księga Rodzaju 50:24-26 mówi, że ciało Józefa zostało zabalsamowane i umieszczone w trumnie w Egipcie, z zamiarem późniejszego pochowania go w Ziemi Obiecanej.
Po wyjściu z Egiptu, ponad 477 lat później, synowie Jakuba zostali pochowani w pobliżu Sichemu, jak podaje Dzieje Apostolskie 7:15-16. Księga Jozuego 24:32 dodaje również, że kości Józefa zostały pochowane na terenie w pobliżu Sichemu.
Oto dwie odrębne odpowiedzi.
„oni”: W Dziejach Apostolskich 7:15 czytamy: „A Jakub zstąpił do Egiptu i tam zmarł [tj. odszedł], on i nasi ojcowie” (dosłowne tłumaczenie Greena). Słowo „oni” w Dziejach Apostolskich 7:16 odnosi się do dwunastu synów Jakuba (naszych ojców), którzy zostali pochowani po wyjściu z Egiptu, a nie do Jakuba, który został pochowany ponad 477 lat wcześniej.
Błąd Szczepana: Gdyby Szczepan podczas przemowy błędnie „połączył” te dwa wydarzenia w jedno, to Dzieje Apostolskie 7:15-16 nadal są bezbłędne. Dzieje Apostolskie 7:15-16 bezbłędnie odnotowują drobny błąd, którego dopuścił się Szczepan. Nic nie wskazuje na to, że Szczepan musiał być bezbłędny we wszystkim, co mówił. Jednak biorąc pod uwagę dotychczasowe wypowiedzi Szczepana w innych fragmentach Dziejów Apostolskich 7, można by skłaniać się ku pierwszej odpowiedzi.
Jednak nawet jeśli druga odpowiedź jest prawidłowa, płynie z tego dla nas lekcja. Kiedy współcześni wierzący znajdują się w centrum Bożej woli i przemawiają do innych tak, jak tego od nas oczekuje Bóg, Bóg nie obiecał nam, że wszystkie nasze słowa i nauki będą nieomylne. Ale to nie szkodzi. Bóg działa w nas pomimo naszych błędów, a nawet poprzez nasze błędy, aby objawić swoją prawdę.
Niezależnie od tego, czy Szczepan nie stosował współczesnej precyzji w użyciu zaimków, czy też pomylił się w drobnym szczególe historycznym, przesłaniem Bożym nie jest to, czy Jakub był uwzględniony w grupie „ich”, pochowanych w Sichem, czy też nie. Przesłaniem Bożym jest to, że Bóg prowadził Izraelitów w relacji przymierza z Nim i przez tysiące lat posługiwał się Izraelitami, aby przygotować tło dla największego wydarzenia wszechczasów – przyjścia własnego Syna Bożego, Jezusa Chrystusa.
Pytanie: Czy w Rdz 50,16 bracia Józefa kłamali, twierdząc, że Jakub nakazał Józefowi, by im nie wyrządzał krzywdy?
Odp.: Biblia nie podaje, czy Jakub kiedykolwiek wyraźnie tak nakazał, więc bracia mogli kłamać. Z drugiej strony z pewnością Jakub w sposób dorozumiany pragnął, by Józef nie mścił się na swoich braciach. Dzisiaj słyszymy wiele rzeczy od ludzi, nie mając pewności, czy dana osoba mówi całkowitą prawdę, czy nie. Nadal musimy reagować mądrze i tak, jak Bóg chciałby, abyśmy reagowali, nawet gdy nie możemy udowodnić ani obalić prawdziwości tego, co zostało powiedziane.
P: Jak w Rdz 50,19-20 możemy dokonywać własnych wyborów, skoro Bóg „chce”, abyśmy dokonywali właśnie takich wyborów?
Odp.: Trzy proste punkty wyjaśniające tę współzależność.
Bóg nigdy nie zmusza ludzi do grzechu ani nie skłania ich do wyboru zła. Zgodnie z Listem św. Jakuba 1,13 Bóg nikogo nie kusi.
Bóg z góry znał ich wybory i pozwolił im je dokonać. Charles Hodge nazywa tę koncepcję „dekretami permisywnymi”.
Bóg wykorzystał ich złe wybory jako część swojego planu. Rzeczywiście, zgodnie z Listem do Efezjan 1:11 i Księgą Przysłów 16:4, wszystko jest uwzględnione w Bożym planie. Louis Berkhof ukuł termin „zbieżność” na określenie tej koncepcji.
Pytanie: Dlaczego w Księdze Rodzaju słowo „Elohim” pojawia się 33 razy w pierwszych 34 wersetach, po czym następuje wyrażenie „Jahwe-Elohim” 20 razy w 45 wersetach, a następnie „Jahwe” 10 razy w 25 wersetach (Evidence That Demands a Verdict, tom 2, str. 121)? Czy wskazuje to na wielu autorów?
Odp.: Nie był to zbieg okoliczności, lecz celowe działanie mające na celu najpierw wyrażenie uniwersalnej, transcendentnej natury Boga, a następnie Jego bardziej osobistych aspektów. Bardzo podobna sytuacja miała miejsce w Koranie. Słowo „Allah” dominuje w późniejszych surach medyńskich, podczas gdy w wcześniejszych surach mekkańskich używa się głównie słowa „Pan”, a nie „Allah”. Oto moje zestawienie dotyczące sur medyńskich: 4 (~211 razy), 9 (~152 razy), 24 (75 razy), 33, 48, 49, 57 (33 razy), 58 (37 razy), 59 (29 razy), 60–66. Oto moje zestawienie występowania słowa „Pan” w surach mekkańskich, a po nim przybliżona liczba wystąpień słowa „Allah”: 15 (3 razy), 32 (1 raz), 50–53, 54–55 (0 razy), 56 (2 razy), 67 (4x), 68 (0x), 75 (0x), 78 (0x), 85–96 (9x), 100–109 (1x), 110–112 (6x), 113–114 (0x).
Podobnie w Liście do Hebrajczyków w Nowym Testamencie w rozdziale 1 nigdy nie używa się słów „Chrystus” ani „Jezus”, lecz odnosi się do Niego wyłącznie jako do „Syna”. Jednak w pozostałej części Listu do Hebrajczyków słowa „Jezus” i „Chrystus” pojawiają się często.
Nie świadczy to o tym, że Koran miał wielu autorów, ani że List do Hebrajczyków miał wielu autorów, tak samo jak dowody nie wskazują, że Księga Rodzaju miała wielu autorów. Pokazuje to raczej, że asymetryczne użycie imion nie było niczym niezwykłym w literaturze bliskowschodniej.
Pytanie: Kiedy powstała Księga Rodzaju?
Odp.: Wczesne pisma żydowskie i chrześcijańskie jednogłośnie twierdzą, że napisał ją Mojżesz. Niezależnie od tego, czy Mojżesz faktycznie trzymał pióro, czy też robił to skryba pod jego kierunkiem, miało to miejsce w czasach Mojżesza.
Liberalny Julius Wellhausen w 1885 roku stwierdził, że powstały one w trakcie lub po wygnaniu babilońskim (598–539 p.n.e.). Jednak obecnie nikt, nawet liberałowie, w to nie wierzy.
Współcześni liberałowie uważają, że została ona napisana wieki po czasach Mojżesza.
P: Skąd wiemy, że to, co mamy w Księdze Rodzaju, jest tym, co zostało pierwotnie napisane?
Odp.: Jako chrześcijanie ufamy, że Stary Testament, który Chrystus potwierdził, jest tym samym Starym Testamentem, który mamy. Co więcej, dla muzułmanów Koran w surze 5:46 mówi, że Jezus otrzymał Torę. Posiadamy wczesne rękopisy z czasów Chrystusa, o których mowa w następnym pytaniu. Istnieje jednak dodatkowy ciąg dowodów. Filon z Aleksandrii był żydowskim uczonym, który żył w latach 15/20 p.n.e. – 50 n.e. Napisał komentarz do Księgi Rodzaju i odpowiadał na pytania dotyczące Starego Testamentu. Pisał po grecku, ale ciekawe jest to, że jego greckie cytaty ze Starego Testamentu są bardziej zgodne z hebrajskim tekstem masoreckim niż z grecką Septuagintą. Bardzo szczegółowo omawiał znaczenie poszczególnych wersetów. Spośród łącznie 1533 wersetów Księgi Rodzaju Filon odniósł się do wszystkich lub części 410 z nich. Oto wersety z Księgi Rodzaju, do których się odnosił:
1:1-2, 4, 26, 27, 31; 2:1-10, 13-25; 3:1-24; 4:1-12, 14, 25-26; 5:1, 3, 23–24, 29, 32; 6:1–12, 14–17; 7:1–2, 4–5, 10–11, 16–17, 19, 21–24; 8:1–18, 20–22; 9:1, 3–8, 10–11, 13, 18, 20–28; 10:1, 6, 8; 11:1–2, 4, 6–8, 10, 29; 12:1–4, 6–7; 13:1, 9; 14:1, 3, 7, 17, 18, 20–24; 15:1-3,5,20; 16:1-9,11-16; 17:1,6,8,10-22,24,26,27,32; 18:1,3,6,7,9-11,15-17,22,23,27,32,33; 19:4, 11, 20, 20, 32, 33, 35; 20:7, 12; 21:1-2, 5-7, 11-12, 14, 19-20, 33; 22:1-2, 4, 6, 7, 9, 16, 22, 62-63, 67; 25:5, 8, 11, 17, 21, 23–25, 27, 29, 33; 26:2, 3, 5, 9, 12, 32–33; 27:1, 20, 28, 30, 33, 36, 40–43, 45; 28:1–2, 7, 11–17, 21–22; 29:4, 13, 26, 31, 35; 30:1, 2, 13, 16, 18, 24, 30, 36, 37, 42;
31:3-5, 10-14, 20, 27-28, 33, 35, 43; 32:10, 25, 28-29, 31; 33:5, 11; 34:1, 3; 35:2, 4, 16, 18, 25; 36:12; 37:2-3,7-9,12-13,15,33,36; 38:7,9,11,20,25; 39:1, 3, 7, 21; 40:8–10, 15–17, 20; 41:17, 28, 45, 49; 42:1, 11, 16, 18, 36; 43:9; 45:5, 11, 16, 18, 22, 26, 28; 46:1,4,27,33-34; 47:3,9,24; 48:1,5,13,15-16,22; 49:2,15-18,22,33; 50:7-8,19,24
Istnieją jednak cztery rozbieżności w podanych przez niego odniesieniach do wersetów, wszystkie w Księdze Rodzaju.
|
Werset |
hebrajski masoretycki |
Grecki Filona |
|
Rdz 4:13 |
Moja wina jest większa, niż mogę znieść. |
Moja wina jest zbyt wielka, by mogła zostać przebaczona. (3 razy) |
|
Rdz 5:22 |
Henoch żył 65 lat przed Matuzalemem i chodził z Bogiem przez 300 lat |
Henoch żył 165 lat przed nawróceniem i 200 lat po nim. |
|
Rdz 6:6 |
Bóg żałował, że stworzył człowieka na ziemi |
Bóg z niepokojem rozważał, że stworzył człowieka na ziemi; i postanowił tak postąpić. |
|
Rdz 10:9 |
Był on potężnym łowcą przed obliczem Pana |
i stał się olbrzymem na ziemi |
Jak widać na podstawie powyższej listy, autor obszernie komentował wcześniejsze rozdziały Księgi Rodzaju, a późniejsze traktował bardziej pobieżnie. Dla wszystkich muzułmanów czytających ten tekst: w Księdze Rodzaju 22 Filon twierdzi, że to Izaak, a nie Izmael, został złożony w ofierze, tak jak wynika to z zachowanych do dziś kopii Księgi Rodzaju w Starym Testamencie.
Pytanie: Jakie są najwcześniejsze rękopisy Księgi Rodzaju, które zachowały się do dziś?
Odp.: Zwoje znad Morza Martwego: (sprzed Chrystusa) 20 egzemplarzy lub fragmentów, szacowanych na 15 lub 18 odrębnych egzemplarzy. Rękopisy te noszą nazwy:
1Q1 – fragmenty Księgi Rodzaju
2Q1 – Księga Rodzaju
4Q1 – Księga Rodzaju + Księga Wyjścia
4Q2 – Księga Rodzaju, identyczna z tekstem masoreckim
4Q3 Księga Rodzaju 40–41
4Q4 Księga Rodzaju 1
4Q5 Księga Rodzaju, podobna do tekstu masoreckiego i samarytańskiego
4Q6 – fragment Księgi Rodzaju 48
4Q7 – fragmenty Księgi Rodzaju 1 i 2
4Q8a Księga Rodzaju 2:17-18
4Q8b Parafraza Księgi Rodzaju 12:4-5
4Q8c Tytuł rękopisu Księgi Rodzaju
(4Q8a, b i c pochodzą z trzech różnych rękopisów)
4Q9 Księga Rodzaju, podobna do tekstu samarytańskiego
4Q10 Księga Rodzaju 1-3
4Q11 Księga Rodzaju 50:26 aż do Księgi Wyjścia 36
4Q12 Księga Rodzaju 26 zapisana literami paleohebrajskimi
6Q1 fragment Księgi Rodzaju 5
8Q1 Dwa fragmenty Księgi Rodzaju 17:12–19 i 18:20–25.
Ogółem w Zwojach znad Morza Martwego zachowało się 265 z 1 533 wersetów Księgi Rodzaju (17,3%).
Rdz 1:1-28; 2:1-3, 6-7, 14-19; 3:1-2, 11-14; 4:2-11; 5:13-14; 6:13-21; 8:21; 10:6; 12:4-5; 17:12-19; 18:20-25; 19:27-28; 22:13-15; 23:17-19; 24:22-24; 26:21-28; 27:38-39,42-43; 32:4-5,30,33; 33:1, 18–20; 34:1–3, 5–10, 17–21, 30–31; 35:1, 4–10, 25–29; 36:1–17, 19–27, 35–37, 43; 37:1–2, 5–6, 22–30; 39:11-23; 40:1, 12-13, 18-23; 41:1-11, 15-18, 23-27, 29-44; 42:15-22,38; 43:1-2,5-14; 45:14-22,26-28; 46:7-11?; 47:13-14; 48:1-11,15-17,18-22; 49:1-8; 50:3,26?
Komentarz do Księgi Rodzaju z zwojów znad Morza Martwego, znaleziony w jaskini nr 4
Septuaginta to greckie tłumaczenie Starego Testamentu i apokryfów. Fragment Rahlfs 814 z Księgi Rodzaju 14:12-15 pochodzi mniej więcej z drugiej połowy II wieku n.e. (150–200 n.e.)
Grecka kopia Księgi Rodzaju, oznaczona jako inv. 319, pochodzi sprzed 100 r. n.e.
Na stronie 7.2 wspomniano, że Księga Rodzaju 1:1-5 w Septuagincie została zapisana na stronie 12 (Papirus Amherst 3b). Datuje się ją na lata 264–282 n.e.
Rękopis wiedeński powstał w V lub VI wieku n.e., a zachowało się w nim 24 strony Księgi Rodzaju.
Inne greckie rękopisy to między innymi
Papirus z Oksyrynchosu nr 656 to rękopis z II wieku n.e., zawierający Księgę Rodzaju w języku greckim.
Papirus z Oxyrhynchus 1007 to fragment z III wieku n.e. Skryba w nietypowy sposób podwoił początkową literę jod w Tetragramie.
Papirus Chestera Beatty’ego nr 5 zawiera Księgę Rodzaju 42:7–19. Datowany jest na lata 350–400 n.e.
Vaticanus (325–350 r. n.e.) zawiera Księgę Rodzaju 46:29–50:26. Vaticanus zawiera całą pozostałą część Starego Testamentu.
Manuskript Aleksandryjski (ok. 450 r. n.e.) zawiera całą Księgę Rodzaju z wyjątkiem fragmentów Księgi Rodzaju 14:14–17; 15:1–5, 16–19; 16:6–9, które są uszkodzone.
Manuskript Synajski (340–350 r. n.e.) – Księga Rodzaju 21:26–22:17; 22:21–23:16; 23:19–24:20; 24:23–24:46;
Samarytanie sporządzili własną kopię Tory w II wieku p.n.e., choć najwcześniejsze zachowane kopie samarytańskie pochodzą ze średniowiecza.
Wczesnochrześcijańskie rękopisy: papirusy z kolekcji Chestera Beatty’ego (II–IV w. n.e.) zawierają Księgę Rodzaju.
Syryjskie tłumaczenie Księgi Rodzaju, znane jako Peshitta, pochodzi z V wieku n.e.
Syryjskie tłumaczenie Septuaginty zostało sporządzone przez biskupa Pawła z Telli (616–617 n.e.) i zachowało się do dziś.
P: Którzy z wczesnych pisarzy odwoływali się do Księgi Rodzaju?
Odp.: Filon z Aleksandrii (15/20 p.n.e. – 50 n.e.) odwołuje się do całości lub fragmentów 410 wersetów Księgi Rodzaju. Jednym z jego dzieł, w którym obszernie cytuje Księgę Rodzaju, jest „Interpretacja alegoryczna”, tom I.
29 pisarzy kościelnych sprzed soboru nicejskiego odwoływało się do Księgi Rodzaju.
1 List Klemensa (96–98 r. n.e.) cytuje lub odnosi się do treści zawartej w 25 wersetach Księgi Rodzaju: Rdz 1,26–28; 2,23; 4,3–8 (Septuaginta); 5,24; 9,6; 12,1–3; 13:14–16; 15:5,6; 18:27; 19:24; 21:22; 22:17; 27:41; 37:6.
Justyn Męczennik (działalny ok. 138–165 r. n.e.) cytuje lub odwołuje się do Rdz 1,26,28; 2,3; 3,15,22; 6:16; 8:10,12; 9:24–27; 11:5,6; 15:6; 18:1,2,10,13,14,16,17,20–23,33; 19:1,10,16–25,27,28; 21:9-12; 26:4; 28:10-19; 31:10-13; 32:22-30; 35:6-10; 49:5,8-12,18.
Meleto/Melito z Sardes (170–177/180 r. n.e.) wymienił Księgę Rodzaju wśród ksiąg Starego Testamentu w swoim liście do Onesimusa w dziele *On Pascha*, str. 72. Zostało to odnotowane w *Historii kościelnej* Euzebiusza, tom 4, rozdział 26.
Teofil z Antiochii (168–182/8 r. n.e.) cytuje dosłownie fragment z Księgi Rodzaju 2:8–3:19, w jednym bloku obejmującym 37 wersetów, w dziele „Teofil do Autolika”, tom 2, rozdział 21, str. 102–103. Cytuje również fragment z Księgi Rodzaju 2:4–5,7 w dziele „Do Autolika”, rozdział 19, str. 102.
Ireneusz z Lyonu (182–188 n.e.) pisze: „Ponadto dowiadujemy się tego z samego Pisma Świętego”, a zaraz potem cytuje Księgę Rodzaju 17:9–11. Ireneusz, *Przeciw herezjom*, księga 4, rozdz. 26.1, s. 480. Cytuje on wiele, wiele fragmentów z Księgi Rodzaju.
Teodot, prawdopodobnie montanista (ok. 240 r. n.e.), cytuje Księgę Rodzaju 1:1 jako fragment „Księgi Rodzaju” w dziele „Fragmenty Teodota”, rozdz. 1, str. 43. Cytuje on również Księgę Rodzaju 1:2 w rozdz. 7, s. 44, Księgę Rodzaju 1:3 w rozdz. 38, s. 48 oraz fragment Księgi Rodzaju 1:18 w rozdz. 56, s. 50.
Cyprian z Kartaginy (ok. 246–258 r. n.e.). Cytuje on Księgę Rodzaju, określając ją jako „Księgę Rodzaju” m.in. w „Traktacie 12”, w trzeciej księdze, w wersach 20 i 32.
Inni pisarze kościelni z okresu przed nicejskiego, którzy cytowali Księgę Rodzaju, to m.in. List Barnaby, Meleto/Melito z Sardes, Atenagoras, Klemens Aleksandryjski, Tertulian, Hipolit, Orygenes, Nowacjan, Archelaus, Aleksander Aleksandryjski i Metodiusz.
Po soborze nicejskim
Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności zajmuje się Księgą Rodzaju, Księgą Wyjścia, Księgą Kapłańską, Księgą Liczb, Księgą Powtórzonego Prawa, Torą, Księgą Hioba, Księgą Jozuego, Księgą Sędziów, Księgą Rut, Księgami Samuela i Królów (2 księgi), dwunastoma prorokami: Ozeaszem, Joelem, Amosem, Obadiaszem, Jonaszem, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza, List 53, rozdz. 7–8, s. 99–101.
Pyt.: Jak dokładne były cytaty Filona w Księdze Rodzaju?
Odp.: Oto cytaty, których Filon używa kolejno w dziele „O stworzeniu”:
„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” … „ciemność spowijała powierzchnię otchłani” … „nazwał to «dniem»”. … „Uczyńmy człowieka na nasz obraz i podobieństwo” … „zostali stworzeni jako mężczyzna i kobieta” … „oto księga stworzenia nieba i ziemi, kiedy to się wydarzyło, w dniu, w którym Bóg stworzył niebo i ziemię, oraz wszelką zieloną roślinę, zanim pojawiła się ona na ziemi, i wszelką trawę polną, zanim wyrosła”. … „A ze ziemi tryskało źródło i nawadniało całą powierzchnię ziemi.” … „Bóg ukształtował człowieka z gliny ziemskiej i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia.” … „Bóg przyprowadził do człowieka wszystkie zwierzęta, chcąc zobaczyć, jakie imiona nada każdemu z nich.” …
Oto cytaty, które autor wykorzystuje w sposób niechronologiczny w „Interpretacji alegorycznej”, tomie I oraz w niewielkiej części tomu II.
„I niebo, i ziemia, i cały ich świat zostały ukończone.” … „A szóstego dnia Bóg zakończył dzieło, które stworzył.” … „Bóg ukończył swoje dzieła szóstego dnia.” … „Sprawił, że rzeczy, które rozpoczął, spoczęły.” … „W związku z tym siódmego dnia Bóg sprawił, że spoczęły wszystkie Jego dzieła, które stworzył.” … „I Bóg pobłogosławił siódmy dzień i uświęcił go.” … „Oto księga powstania nieba i ziemi, kiedy zostały stworzone.” … „W tym dniu Bóg stworzył niebo i ziemię, oraz wszelką zieloną roślinę polną, zanim pojawiła się ona na ziemi, i wszelką trawę polną, zanim wyrosła. Albowiem Bóg nie sprowadził deszczu na ziemię, a człowiek nie istniał, by uprawiać ziemię.” … „Ale ze ziemi tryskało źródło i nawadniało całą powierzchnię ziemi.” … „I stworzył Bóg człowieka, biorąc glinę z ziemi, i tchnął w jego oblicze tchnienie życia; i stał się człowiek duszą żywą.” … „I zasadził Bóg raj w Edenie, na wschodzie; i tam umieścił człowieka, którego ukształtował.” … „A człowiek, którego ukształtował,” … „Bóg umieścił w raju”. … „I sprawił Bóg, że z ziemi wyrosło każde drzewo przyjemne dla oka i dobre do jedzenia, a drzewo życia zasadził pośrodku raju, a także drzewo poznania dobra i zła”. … „A rzeka wypływa z Edenu, by nawadniać raj. Stamtąd rozdziela się na cztery odnogi: imię jednej z nich to Feison. To jest ta, która otacza całą krainę Evilat. Tam znajduje się kraj, w którym jest złoto, a złoto tej krainy jest dobre. Znajdują się tam również karbunkuł i szafir. A imię drugiej rzeki to Gihon; to jest ta, która otacza całą krainę Etiopii. A trzecią rzeką jest Tygrys. To jest rzeka, która płynie przed Asyryjczykami. A czwarta rzeka to Eufrat.” … „Wtedy Pan Bóg wziął człowieka, którego stworzył, i umieścił go w raju, aby go uprawiał i strzegł.” … „Wtedy Pan Bóg nakazał Adamowi, mówiąc: Z każdego drzewa, które jest w raju, możesz swobodnie jeść; ale z drzewa poznania dobra i zła nie wolno wam jeść; bo w dniu, w którym z niego zjecie, na pewno umrzecie.” (II) „I rzekł Pan Bóg: «Nie jest dobrze, aby człowiek był sam; uczyńmy mu pomocnika odpowiedniego dla niego». … «I rzekł Bóg: Niech ziemia wyda istoty żywe według ich rodzajów: zwierzęta czworonożne, pełzające i dzikie bestie». (Kontynuuje, przechodząc do Abrahama).
Porównanie tych dwóch fragmentów pokazuje, że Filon niekoniecznie używał dokładnie tych samych słów, cytując ten sam fragment.
Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu Księgi Rodzaju między tekstem hebrajskim a grecką Septuagintą?
Odp.: Skupiając się przede wszystkim na rozdziale 1, oto kilka różnic w tłumaczeniu występujących w 1 533 wersetach Księgi Rodzaju. Zgodnie z „Anchor Bible Dictionary”, tom 5, str. 934, Pięcioksiąg Samarytański zgadza się z Septuagintą, a nie z tekstem masoreckim w 1 900 przypadkach. O ile nie zaznaczono inaczej, pierwsze zdanie pochodzi z tekstu masoreckiego (MT), a drugie z Septuaginty (LXX).
Rdz 1,1 „niebiosa” (MT) kontra „niebo” (Septuaginta)
Rdz 1:2 „bezkształtna i pusta” vs. „brzydka i nieurządzona” (Septuaginta) vs. „pusta i nic” (Akwila) vs. „nieużywana i niewyraźna” (Symmachus) vs. „opustoszała, bez ludzi i zwierząt, pozbawiona wszelkiej uprawy roślin i drzew” (Targum Neofity I [parafraza]) w porównaniu z „pustym i bezkształtnym” (Wulgata)
Rdz 1,2 „powierzchnia bezdna” vs. „bezdna”
Rdz 1:2 „powierzchnia wód” vs. „woda”
Rdz 1:5 „dzień” (MT, Septuaginta) a „dzień” (Zwoje znad Morza Martwego 4QGen(g))
Rdz 1,6 „wody” a „woda” (3 razy)
Rdz 1:7 „I tak się stało” vs. (brak) (2 słowa hebrajskie, 3 słowa greckie)
Rdz 1:8 „niebiosa” a „niebo”
Rdz 1:9 „tak się stało” vs. „tak się stało. A wody, które były pod niebem, zgromadziły się w swoich miejscach, i pojawił się suchy ląd” (17 greckich słów)
Rdz 1:11-12 „delikatne pędy” kontra „zioła” (dwa razy)
Rdz 1:14 „niebiosa, aby rozdzielać” vs. „niebiosa, aby świecić nad ziemią, aby rozdzielać”
Rdz 1:16 „panować” vs. „regulować” (dwukrotnie)
Rdz 1,16 „i gwiazdy, by panowały nad nocą” vs. „regulujące noc, a także gwiazdy”.
Rdz 1:20 „roje” kontra „gady” (reptilia w języku greckim)
(Należy zauważyć, że w Rdz 1:20,21 w dosłownym tłumaczeniu Greena błędnie pojawia się słowo „ptaki”, podczas gdy powinno być „stworzenia latające”, ponieważ to samo hebrajskie słowo odnosi się do nietoperzy i owadów skrzydlatych w Księdze Kapłańskiej 11:19-22 oraz Księdze Powtórzonego Prawa 14:18-20).
Rdz 1:21 „i wszystko, co pełza” a „i każdy żywy gad”
Rdz 1:21-25 „to” a „one” (wielokrotnie) (jest to drobiazgowa kwestia gramatyczna)
Rdz 1:22 „rozmnażajcie się” a „rozmnażajcie się”
Rdz 1:24 „bydło i pełzające” a „czworonogi i gady”
Rdz 1:26 „na nasz obraz, na nasze podobieństwo” a „zgodnie z naszym obrazem i podobieństwem”
Rdz 1:26 „dzikie zwierzęta i nad całą ziemią” (MT, Septuaginta) a „dzikie zwierzęta ziemi” (syryjski)
Rdz 1:26 „pełzające stworzenia” kontra „gadzi pełzające stworzenia”
Rdz 1:27 „na swój obraz; na obraz Boży” a „zgodnie z obrazem Bożym”
Rdz 1:28 „I pobłogosławił ich Bóg, i rzekł do nich” a „I pobłogosławił ich Bóg, mówiąc”
Rdz 1:30 „każde żywe stworzenie” a „wszystkie dzikie zwierzęta”
Rdz 2:1 „całe ich zastępy” kontra „cały ich świat”
Rdz 4:8 „Abel” a „Abel, wyjdźmy na pole” (Pentateuch Samarytański, Septuaginta, Targum Neofitów I, syryjski, por. Wulgata)
Rdz 4:15 „Dlatego” (MT, targumy) a „Nie tak. Dlatego” (Septuaginta, syryjski, Wulgata) (bez zmiany znaczenia)
Tabele genealogiczne w Księdze Rodzaju 5 i 11:10-26 nieco się różnią w Pięcioksięgu Samarytańskim (The Anchor Bible Dictionary, tom 5)
Rdz 5:24 „chodził z Bogiem” (MT) a „podobał się Bogu” (LXX, List do Hebrajczyków 11:5b)
Rdz 6:4 „synowie Boga” (MT, niektóre wersje Septuaginty) w porównaniu z „aniołami Boga” (niektóre wersje Septuaginty) oraz „synami bogów” (tłumaczenie Żyda Akwili). Zob. „Miasto Boże” Augustyna z Hippony (413–426 r. n.e.), księga 15, rozdz. 23, s. 304
Rdz 6:5 „PAN” (MT, targumy) w porównaniu z „PANEM Bogiem” (Septuaginta) w porównaniu z „Bogiem” (Wulgata)
Rdz 7:22 „tchnienie ducha życia” a „tchnienie życia” (Septuaginta, Wulgata)
Rdz 9:25 Niektóre rękopisy Septuaginty i arabskiego Starego Testamentu podają, że klątwa nie dotyczyła „Kanaana”, ale „Chama, ojca Kanaana”.
Rdz 10:4 „Dodanim” (większość rękopisów masoreckich) a „Rodanim” (niektóre rękopisy masoreckie, Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta)
Rdz 10:23 „Mash” (MT) kontra „Meshech” (Septuaginta i 1 Kronik 1:17 w tekście masoreckim)
W Rdz 11,12 w Septuagincie, a także w Łk 3,36, między Arfaksadem a Szelem wstawiono imię „Kainan”.
Rdz 11:32 Terach zmarł w wieku „205 lat” (MT) w porównaniu z „145 lat” (Septuaginta, Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 14:1,9 „Arioch z Ellasaru” (rękopisy hebrajskie) w porównaniu z parafrazą „król Arioch, król Ellasar” w dziele Teofila do Autolika, księga 2, rozdz. 31, str. 107. Archeologia sumeryjska odkryła „króla Ariochu z Larsy”.
Rdz 14:23 „rzemień/sandał” (MT) a nieznane słowo w Pięcioksięgu Samarytańskim (różnica jednej litery, najprawdopodobniej zniekształcenie tekstu)
Rdz 18:22 „mężczyźni stali przed Panem” w porównaniu z „Pan stał przed Abrahamem” (starożytna tradycja hebrajskich skrybów)
Rdz 19:17 „powiedział” w porównaniu z „powiedzieli” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)
Rdz 20:13; 31:53; 35:7 „Elohim” a „El” (Pięcioksiąg Samarytański). Również w Księdze Wyjścia 22:8.
Rdz 21:9 „z Izaakiem” w porównaniu z „ze swoim synem Izaakiem” (Septuaginta, Wulgata)
Rdz 22:2 „twój syn, Izaak, twój jedyny, którego kochasz” a „Weź swojego syna, tego ukochanego, którego kochasz, Izaaka”
Rdz 22:13 „baran za [nim]” (większość tekstów masoreckich) a „baran” (niektóre teksty masoreckie, Pięcioksiąg Samarytański, Septuaginta, syryjski)
Rdz 23:1 „lata, lata życia Sary” w porównaniu z „latami” (Septuaginta, Wulgata)
Rdz 24:62 „od przybycia do” w porównaniu z „od” (targumy syryjskie)
Rdz 30:36 brak vs. „że anioł ukazał się Jakubowi we śnie, objawiając mu jego udział w stadach Labana” (Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 30:11 „z/w szczęściu” (MT, Kethib, Septuaginta, Wulgata) a „oddział” (Qere, syryjski, targumy) (Qere to pewne aramejskie słowa odczytywane na głos, różniące się od słów zapisanych w tekście masoreckim. Kethib (zapisane w języku aramejskim) to słowa zapisane w hebrajskim Starym Testamencie)
Rdz 31:40 „palący upał” (MT, Septuaginta) a „czas żniw” (Pięcioksiąg Samarytański, najwyraźniej zniekształcenie)
Rdz 31:49 „Mizpa” a „słupy świadków” (Septuaginta) a „słup Mizpy” (Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 33:4 „i [on] go ucałował” (obecne, ale oznaczone kropkami w tekście masoreckim) kontra brak tego wyrażenia (Septuaginta)
Rdz 36:2,14 „córka” kontra „syn” [Zibeon/Sebegon] (Pięcioksiąg, syryjski)
Rdz 36:3 „Basemat” (MT, Septuaginta) a „Mahalat” (Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 36:16 „Korah/Core” (MT i Septuaginta) w porównaniu z (brakiem) (Pięcioksiąg Samarytański, 1 Kronik 1:36)
Rdz 36:24 „woda” (MT, Wulgata) a „gorące źródła” (Septuaginta)
Rdz 36:39 „Hadar” (większość tekstów masoreckich) a „Barad” (Septuaginta) a „Hadad” (niektóre teksty masoreckie, Pięcioksiąg Samarytański, syryjski)
Rdz 37:36 „Medanici” a „Midianici” (Septuaginta, Pięcioksiąg Samarytański, Wulgata, syryjski)
Rdz 41:22 „i ujrzałem” kontra „zasnąłem po raz drugi i ujrzałem” (Septuaginta, syryjski, Wulgata)
Rdz 41:48 „żywność z tych siedmiu lat, które były w kraju” a „żywność z tych siedmiu lat, w których panowała obfitość w kraju” (Septuaginta, Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 41:56 „otworzyli wszystko, co było w nich” w porównaniu z „wszystkie spichlerze” (Septuaginta, Wulgata, syryjski)
Rdz 44:4 „dobrze?” a „dobrze? Dlaczego ukradłeś mój srebrny puchar?” (Septuaginta, Wulgata)
Rdz 46:13 „Puah” w porównaniu z „Phua” (Septuaginta) w porównaniu z „Puvah” (Pięcioksiąg Samarytański, syryjski, 1 Kronik 7:1)
Rdz 46:13 „Iob” a „Jashub” (niektóre wersje Septuaginty, Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 46:16 „Zifion” a „Zefon” (Septuaginta, Pięcioksiąg Samarytański, Lb 26:15)
Rdz 46:20 „jego” a „jego, [a mianowicie] Manassesa i Efraima. Manassesowi urodzili się synowie, których urodziła mu syryjska konkubina, [a mianowicie] Machir. A Machir spłodził Galaada. A synowie Efraima, brata Manassesa: Sutalaam i Taam. A synowie Sutalaama: Edom.” (Septuaginta, por. Zwoje znad Morza Martwego 4QExod(a))
Rdz 46:23 „Huszim” a „Hashum”
Rdz 46:27 „w Egipcie dwie dusze. Wszystkich dusz należących do domu Jakuba, które przybyły do Egiptu, było siedemdziesiąt.” (MT) a „w ziemi egipskiej było dziewięć dusz; wszystkich dusz z domu Jakuba, które przybyły z Józefem do Egiptu, było siedemdziesiąt pięć dusz.” (Septuaginta)
Rdz 47:21 „przeniósł ich do miast” a „uczynił z nich niewolników” (Septuaginta, Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 49:4 „zbezcześcił ją – on” w porównaniu z „zbezcześciłeś ją – ty” (Septuaginta, syryjski, targumy)
Rdz 49:5 „Józef” w porównaniu z „nimi”
Rdz 49:7 „ich gniew jest przeklęty” vs. „ich gniew jest piękny” (Pięcioksiąg Samarytański)
Rdz 49:20 „z Aszera” a „Aszer” (Septuaginta, Wulgata, syryjski)
Rdz 50:16 „nakazali Józefowi” vs. „podeszli do Józefa” (Septuaginta, syryjski)
Rdz 50:23 „na kolanach Józefa” kontra „za dni Józefa” (Pięcioksiąg Samarytański)
Występowanie terminów „Elohim” i „Jehowa” jest rozłożone inaczej w Septuagincie niż w tekście masoreckim. Julius Wellhausen uznał to za najsłabszy punkt swojej teorii hipotezy dokumentalnej.
Bibliografia dotycząca tego zagadnienia: tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona pt. „The Septuagint: Greek and English”. Wykorzystano również „The Expositor’s Bible Commentary”, „The Anchor Bible Dictionary” (tom 5) oraz przypisy w Biblii w wersjach NASB, NIV, NKJV i NRSV.