< Maswali ya Biblia kutoka Hagai

S: Katika Hag, tunajua nini kuhusu nabii huyu na kitabu chake?

J: Hakuna kinachojulikana kuhusu Hagai isipokuwa kilichotajwa katika kitabu, kwamba jina lake linamaanisha "wa sherehe" au "sikukuu", na kwamba yeye na Zekaria wametajwa katika Ezra 5:1; 6:14. Kwa kuwa jina la Hagai linamaanisha "wa sikukuu," labda Hagai alizaliwa siku ya sikukuu ya Kiyahudi. Madokezo kuhusu Hagai yamo katika Zekaria 8:9 na Waebrania 12:26.

Wayahudi wapatao 50,000 tu walirudi mwaka 538 K.K. Walianza kujenga hekalu kwa miaka miwili hivi kisha wakaacha. Na sasa, miaka 18 baadaye, hekalu bado halikuwa limejengwa. Ujumbe wa kwanza, katika sikukuu ya mwezi mpya (Hesabu 10:10), uliwatia moyo watu wa Mungu, ambao walikuwa wamepoteza maono yao. Katika Hagai tutajifunza mambo fulani kuhusu Mungu na watu, lakini kufundisha ukweli si lengo kuu la kitabu. Lengo kuu ni kwamba watu, na sisi pia, tunapaswa kubadilika.

Hagai na Zekaria walikuwa wa wakati mmoja, na inavutia kulinganisha mitindo ya manabii hawa wawili. Mtindo wa Hagai kwa ujumla ni wazi, uliopangwa, na wa moja kwa moja ikilinganishwa na mtindo wa Zekaria wa ishara na wa kutia moyo. Lakini Mungu hutumia aina mbalimbali za mitindo. H.A. Ironside katika The Minor Prophets uk.221 anawaita Hagai na Zekaria "kama mishale iliyosuguliwa kutoka kwenye podo la Bwana, ambao ujumbe wao ulikuwa kuirudisha kwake mioyo ya wale waliopewa pendeleo hilo."

S: Katika Hag, ni nini lengo kuu?

J: Hagai ni kitabu kuhusu "wakati ambapo mambo si bora zaidi." Kuna pointi ndogo kuu mbili. Ya kwanza, watu walikuwa wachapakazi katika kujenga nyumba zao, lakini walikuwa wamepuuza kujenga Hekalu la Mungu. Tofauti na manabii wa kabla ya Uhamisho, Hagai katika ujumbe wake hawakemei kwa mambo mabaya wanayofanya. Anawakemea kwa kutofanya mema. Walikuwa wameshikwa na mahangaiko ya ulimwengu huu wakipuuza mema.

Ya pili, hawakupaswa kukata tamaa kwamba Wayahudi maskini 50,000 hawangeweza kujenga hekalu zuri kama lile Sulemani alilojenga kwa dhahabu yake na raia wapatao milioni mbili na nusu. Tunapaswa kufurahi tukimtii Mungu katikati ya mapenzi yake, na kutotazama mapambo ya nje tu.

S: Katika Hag, ni nini muhtasari wa kitabu?

J: Hagai inaweza kusomwa katika viwango vitatu: a) kujenga nyumba ya Mungu, b) kumrudia Mungu, au c) wakati mambo si bora zaidi. Sura ya 1 inazingatia wakati watu wa Mungu hawatoi bora yao, na sura ya pili inaonyesha kwamba tunapaswa kubaki tukiwa na moyo hata kama matokeo hayaonekani kuwa bora.

Hagai ni kitabu cha pili kwa ufupi katika Agano la Kale (baada ya Obadia), na muhtasari wake ni wazi sana. Hagai alitoa jumbe nne.

Hag 1:1-15 Ujumbe wa Kwanza – Acha kuchelewesha na jenga nyumba ya Mungu sasa hivi (Agosti 29, 520 K.K.)

Hag 1:1-11 Fikiria nidhamu ya Mungu kwa watu wake wanaochelewesha

Hag 1:12-15 Mabaki ya Mungu waliitikia kwa utii

Hag 2:1-9 Utukufu wa nyumba ya Mungu (Oktoba 17, 520 K.K.)

Hag 2:1-4 Ndiyo, hekalu halionekani zuri kama lilivyokuwa

Hag 2:5-9 Roho wa Mungu anabaki, lakini mara moja tena Mungu atatikisa mbingu na nchi

Hag 2:10-19 Mungu anaweza kubariki hata kilichonajisiwa (Desemba 18, 520 K.K.)

Hag 2:10-15 Utakatifu si wa kuambukizana; uchafu ni wa kuambukizana; hakuna matumaini ya kawaida kwa watu hawa

Hag 2:16-19 Ahadi ya Mungu ya kubadilisha hali hii na watu wake

Hag 2:20-23 Kubatilisha Laana (Desemba 18, 520 K.K.)

Hag 2:20-22 Kuangusha mataifa ya kigeni

Hag 2:23 Zerubabeli, mzao wa Yehoyakini na pete ya muhuri

S: Katika Hag 1:1, Hagai iliandikwa lini?

J: Kulingana na kilichoandikwa katika Hagai 1, hii ingekuwa mwaka 520 K.K. Tarehe sahihi ni kipengele cha maandishi ya Kibabilonia na Kiajemi, kama vile Kumbukumbu ya Kibabilonia, ambayo hupanga tarehe kwa usahihi kwa kila tukio. Hagai aliishi chini ya utawala wa Kibabilonia na Kiajemi, na hivyo anahesabu mambo kwa kalenda ya Kibabilonia, si kalenda ya Agano la Kale, kama mtu aliyeishi maisha yake yote chini ya utawala wao. Hagai pia ni ya pekee kwa kutaja sarafu zilizopigwa, ambazo Dario alizijifunza kutoka kwa ufalme wa Lidia.

S: Katika Hag 1:1, matukio gani ya ulimwengu yalitokea wakati huu?

J: 538 K.K. Wayahudi wapatao 50,000 waliruhusiwa kurudi nyumbani Koreshi aliposhinda Babeli.

538 K.K. Wayahudi walifanya kazi kwenye hekalu kwa miaka miwili kisha wakaacha.

-530 K.K. Koreshi alikufa vitani.

530-522 K.K. Kambisi II alitawala Uajemi. Alikuwa dhalimu aliyesimamia dola vibaya. Kulikuwa na amani katika Dola la Kiajemi (pax Persiaca) isipokuwa Misri ya waasi, ambayo Kambisi aliiendea kupitia Palestina akiongoza jeshi lake ili kuishinda.

522-521 K.K. Kambisi alikufa katika mazingira ya kutatanisha na kulikuwa na maasi Uajemi. Artaksasta alikuwa mlaghai aliyetawala miezi 7. Wagiriki na wanahistoria wa leo wamempa jina la Pseudo-Smerdis. Yeye ndiye aliyeandika barua katika Ezra 4:7-23 iliyosimamisha ujenzi.

522/521-486 K.K. Dario I Histaspisi alikuwa mfalme baada ya kumuua mlaghai. Alipigana na Waskithi na Wagiriki, akashindwa katika Marathon mwaka 490 K.K.

520 K.K. Hagai na Zekaria walitoa unabii wao wa kwanza.

519-518 K.K. Jeshi la Kiajemi linapita Palestina na kushinda Misri.

486-465/464 K.K. Kserksi I (aliuawa) (sawa na Ahasuero katika Ezra 4:6 na Esta). Esta alikuwa malkia wake.

464-424 K.K. Artaksasta I. Aliitwa na Waajemi Artaksasta I ili kufuta kumbukumbu ya Artaksasta mlaghai. Nehemia alikuwa mnyweshaji wake.

445 K.K. Nehemia alikuja Yerusalemu kujenga ukuta wa mji.

S: Katika Hag 1:2, je, kutojali kwa watu kulizuia ujenzi wa Hekalu, au upinzani wa kigeni uliuzuia kama Ezra 4:7-23 inavyosema?

J: Vyote vilikuwa na jukumu. Huu ndio mfululizo wa matukio.

1. Mwaka 538 K.K., Koreshi alitoa amri kuruhusu Wayahudi kurudi nyumbani na kujenga Hekalu lao.

2. Mwaka 536 K.K., Wayahudi walianza kuweka msingi wa Hekalu.

3. Maadui wa Yuda (Wasamaria, Waamoni, Waarabu na wengine) waliandika barua kwa mfalme (aliyeitwa Artaksasta, lakini ambaye wanahistoria wa kisasa humwita Pseudo-Smerdis, 522-521 K.K.). Alitoa amri kusimamisha ujenzi.

4. Mwaka 520 K.K. (Ezra 5:1), Mungu alimtumia Hagai kuwakemea watu kwa kutojenga upya. Wayahudi kisha walianza kujenga upya.

5. Maadui walihoji idhini yao ya kujenga upya.

6. Katika barua kwa Mfalme Dario, Wayahudi walitaja amri ya awali ya Mfalme Koreshi, na baada ya kutafuta, amri hiyo ilipatikana. Esta 1:19 na Danieli 6:8 vinasema kwamba sheria za wafalme wa Kiajemi hazingeweza kufutwa.

7. Hekalu hatimaye lilikamilika karibu na mwaka 516 K.K.

S: Katika Hag 1:2 walikuwa wakipuuza kujenga nyumba ya Mungu, na sisi tunaweza kupuuza nyumba ya Mungu leo. 1 Petro 2:5 inasema kwamba nyumba ya Mungu si jengo, bali sisi, Kanisa lake. Tunaweza kupuuza nyumba ya Mungu vipi?

J: Ingawa sidhani Wakristo wengi wangefanya hivi kwa makusudi, tunaweza kufanya hivi bila kukusudia. Njia moja ni kupoteza bidii yetu ya kujenga chochote. Lakini njia ya pili, labda ya kawaida zaidi, ni kujikita sana kwenye kitu kingine, iwe ni muziki, ujenzi wa majengo, au hata ujuzi, kiasi kwamba kumtii Mungu si tena kipaumbele chetu cha juu.

S: Katika Hag 1:1-3, watu walikuwa wakifanya nini kibaya?

J: Haikuwa kwamba walikuwa wakifanya mambo mabaya, bali waliacha shughuli zao na matamanio yao kuchukua nafasi ya kwanza badala ya kumtumikia Mungu, kama Hagai 1:4 inavyoonyesha.

S: Katika Hag 1:2-4, kwa nini unafikiri shauku ya watu wa Mungu wakati mwingine hupungua?

J: Kunaweza kuwa na sababu angalau nne.

Kupoteza imani katika Mungu anayefanya kazi ndani yao ili kufanikisha lengo hilo.

Kupungua kwa upendo wao kwa Mungu na kwa wengine, upendo unaowahamasisha kuendelea mbele. Hawaoni kwamba inastahili juhudi, kazi ngumu, au dhabihu kufanya kazi kuelekea lengo hilo.

Kupoteza tumaini na kuvunjika moyo kuhusu maendeleo yao. Hawaoni kwamba watawahi kufika kwenye lengo wanalofikiri wanapaswa kulifikia.

Kupoteza maono yao: Wamebadilika na sasa wanataka kufanya kazi kwenye lengo lingine, labda kukidhi tamaa zao wenyewe.

S: Katika Hag 1:2-4, kwa nini watu huchelewesha kwa ujumla? Kwa nini watu huchelewesha kufanya mapenzi ya Mungu?

J: Ucheleweshaji wa vitendo si kukataa kufanya kitu; badala yake unahalalishwa kama kuahirisha hadi wakati bora. Mara nyingi kuna kitu kinachoonekana cha kufurahisha zaidi, au cha kuchosha kidogo kufanya sasa hivi; na hicho kinazuia kufanya mambo muhimu. Mambo mengi leo ni "ya haraka" kwa kuwa yana muda wa mwisho. Lakini baadhi ya mambo ni muhimu sana lakini si ya haraka kwa sababu hayana muda wa mwisho. Kitabu kidogo, The Tyranny of the Urgent, kinaonyesha jinsi udhalimu wa mambo ya haraka unavyokuwa adui wa mambo muhimu.

Aina ya pili ya ucheleweshaji ni "kupooza kwa uchambuzi," yaani kuchelewesha kufanya uamuzi, hasa uamuzi ambao si wa raha kuufanya. Kwa upande mmoja, si vizuri kufanya maamuzi ya haraka bila data ya kutosha. Kwa upande mwingine, ucheleweshaji mara nyingi huhalalishwa kwa kusema, "Sina data yote." Kwa kawaida, hutakuwa na data zote kamwe! Lakini ikiwa una data ya kutosha, kiasi kwamba data ya ziada labda haitabadilisha uamuzi, basi unapaswa kuamua sasa hivi.

Mathayo 6:33 inasema tutafute kwanza ufalme wa Mungu. Wakati mwingine watu hawafanyi Mungu anachowataka wafanye kwa sababu wanahisi wana kitu muhimu zaidi. Lakini hakuna kilicho muhimu zaidi kuliko kumtumikia Mungu.

S: Katika Hag 1:2-4, ni udhuru gani Wakristo wanaweza kutoa kwa kuchelewesha kujitolea kikamilifu kwa Mungu?

J: Hapa kuna visingizio kumi.

Tayari natoa zaka. (lakini angalia Luka 21:1-4; 2 Wakorintho 8:2-3)

Huenda isiwe ya kufurahisha kila wakati. (lakini angalia 2 Wakorintho 1:8-9; Wafilipi 3:14; 1 Wakorintho 3:12-15; na 1 Wakorintho 9:23-25)

Kama ningemkabidhi Mungu kila kitu, familia yangu ingekufa njaa. (lakini angalia 1 Timotheo 5:8; Mithali 31:21-25)

Labda sitaendelea mbele sana katika kazi yangu. (angalia Waebrania 11:24-26; 11:37; 1 Timotheo 6:9-10)

Huenda isiwe salama kwangu. (angalia 1 Wafalme 19:10; Abramu na uvamizi wa Elamu)

Nataka uhakika fulani kwamba familia yangu itakuwa salama. (angalia Ezekieli 24:18; Ayubu 1:2-3 dhidi ya 42:12-13)

Kabla ya kumjua Mungu, nilikuwa nimekwenda mbali sana na haki kiasi kwamba Mungu asingeweza kunitumia. (Paulo)

Baada ya kumjua Mungu, nimekwenda mbali sana kutoka mapenzi ya Mungu. (angalia Yona, Petro; 2 Wakorintho 2:5-10)

Kwa sasa, mimi mwenyewe si mkamilifu sana. (angalia 2 Wakorintho 12:7-10)

Mungu ananipa tu ninachohitaji, nami nimepoteza sehemu ya alichonipa. (angalia Kutoka 34:1)

Wiki hii mheshimu Mungu kwa njia ya kipekee. Tafuta kitu unachojua Mungu anataka ufanye, lakini unakichelewesha, na uanze kukifanya sasa hivi. Au badala yake, tafuta tabia ambayo Mungu anataka uisimamishe, lakini unachelewesha, na uisimamishe sasa hivi.

S: Hag 1:2-4 na Yak 4:17 zinahusiana vipi?

J: Yakobo 4:17 inasema kwamba mtu akijua kile Mungu anachotaka yeye afanye na asikifanye, basi ni dhambi. Hapa kuna baadhi ya sababu kwa nini watu huchelewesha kwa ujumla.

Wanasema wamechoka sana

Mambo mengi mengine

Kama hawawezi kuifanya vizuri, basi wasifanye kabisa

Wanafanya kazi vizuri zaidi wakiwa na shinikizo

Ukosefu wa ufahamu, nje ya eneo la faraja

Hawaoni muda wa mwisho

Jipe ruhusa, chukua hatua (Hakuna mtu duniani aliyempa Hagai ruhusa ya kuzungumza – isipokuwa Hagai mwenyewe)

Hawaoni matokeo ya haraka

Hakuna uwajibikaji

Hatutaki tu. Hatuoni furaha au faida ya kutosha

Ukosefu wa nidhamu ya binafsi, ambayo ni kufanya unachojua ni bora zaidi, ukijisikia au la.

Hofu ya kutofanikiwa

S: Katika Hag 1:3-4, kwa nini unafikiri Mungu aliwaadhibu kwanza, na kueleza baadaye, huku mara nyingi akifanya kinyume?

J: Kwa kawaida, Mungu huonya watu wenye uasi au wajinga na kisha kuwaadhibu wasipobadilika. Lakini kuna aina mbili za kutotii: uasi na ucheleweshaji. Watu tayari walijua wanapaswa kufanya nini, hawakuwa waasi au wanakataa kabisa kufanya, bali walikuwa wakiendelea kuchelewesha wakifanya miradi yao wenyewe. Mungu aliwapa matokeo mabaya kwa sababu tayari walijua walichopaswa kufanya. Mungu aliifanya adhabu ilingane na kutotii. Walikuwa na shughuli sana kufanya mambo yao wenyewe hadi hawakuwa na wakati kwa Mungu, kwa hivyo Mungu alihakikisha mambo yao wenyewe hayatafanikiwa sana.

S: Katika Hagai 1:5,7; 2:15,18 (mara 2), tunawezaje kuzitafakari njia zetu?

J: Tunaweza kuanza kwa sala, tukimwomba Mungu atuonyeshe makosa yetu ya siri, na pia atukumbushe makosa yasiyo ya siri. Tunaweza kutathmini kama matamanio yetu, mawazo, na mipango yetu inatupeleka sisi na familia yetu karibu na Mungu na kuwa kama Kristo zaidi, au mbali. Tunaweza kuuliza kama kuna mambo muhimu tunayoyaacha bila kukamilika kwa sababu ya mambo madogo madogo. Kwa ujumla, tunaweza kutafakari: muda wetu, tunakoelekea, vipaumbele, pesa, na anasa – au moyo wetu uko wapi.

S: Katika Hag 1:5-7,11,16-17, kwa nini Mungu wakati mwingine huchagua kutowabariki watu wake mwenyewe?

J: Jibu la swali hili ndilo somo kuu la kitabu cha Hagai. Watu wa Mungu wasipomheshimu kama wanavyopaswa, na wasipotii kikamilifu, Mungu atapanga mazingira ya kuhimiza utii wao. Mara nyingi tunafanya vivyo hivyo kwa watoto wetu kama nidhamu. Nidhamu si adhabu ya kimwili kila wakati. Aina ya nidhamu ambayo Mungu anatumia hapa wakati mwingine huitwa "nidhamu ya matokeo ya kimantiki."

S: Katika Hag 1:9-11, kuna nini cha pekee kuhusu muundo wa kifungu hiki?

J: Hii ni mbinu ya fasihi inayoitwa chiasm.

Hag 1:9a-b Mungu aliwaadhibu

-- Hag 1:9c-e Kwa sababu nyumba ya Mungu iko magofu

-- Hag 1:10a Kwa sababu yenu

Hag 1:10b-11 Mungu aliwaadhibu

S: Kwa nini Hag 1:10,11 inataja umande badala ya mvua?

J: Wakati wa msimu wa kilimo wa majira ya joto, kuanzia Aprili hadi Oktoba, hakukuwa na mvua Israeli. Lakini kwa kawaida kulikuwa na umande mwingi kutoka kwa upepo unaotoka Bahari ya Mediterania. Kwa hivyo, umande ulikuwa muhimu sana kwa mazao ya majira ya joto. Mungu alituma ukame (horeb) usio na umande, kwa sababu Hekalu lake liliendelea kuwa magofu (hareb). Alitumia mchezo wa maneno ili kuimarisha katika kumbukumbu za watu sababu ya adhabu. Yakobo 5:16-18 inasema kwamba sala ya mtu mwenye haki ina nguvu katika athari yake, na inatoa mfano wa Eliya akiomba kwanza mvua isinyeshe, na kisha baadaye akiomba mvua inyeshe. Sala ya watu hawa kwa ajili ya mvua haikufanya chochote, kwa sababu hawakujitoa kikamilifu kwa Mungu. Yakobo 1:7-8 inasema kwamba mtu mwenye nia mbili asidhani atapokea kitu chochote kutoka kwa Bwana.

S: Hag 1:13; 2:4 zinasema, "Niko pamoja na wewe! Hili ni tamko la Bwana." Hagai 2:5 na 2:19 pia zinatoa ahadi ile ile ya baraka. Hii ni baraka bora kuliko zote kwa namna gani?

J: Eliya alijua jibu katika 1 Wafalme 19:11-13. Mungu alimwonyesha nguvu mbalimbali katika asili, lakini Eliya alijua kwamba uwepo wa Mungu haukuwa katika hizo; na Eliya aliungoja uwepo wa Mungu. Tusiporidhika na mambo ya nje ya kuonyesha, bali tukaungoja uwepo wa Mungu, Mungu atakuwepo kwa ajili yetu. Ahadi kwamba Mungu atakuwa pamoja nasi, kwa njia ya karibu sana na ya kibinafsi, ndiyo ahadi bora kuliko zote.

S: Katika Hag 1:14, Mungu huchangamsha roho ya mtu vipi?

J: Mungu huvunja vifungo vilivyoishika roho yao chini. Anarejesha imani yao, anawapa moyo mpya wa upendo, anainua tumaini lao na kuwapa maono. Mungu hutumia nguvu chanya na hasi, inapohitajika.

Katika wakati wa Hagai walianza kujenga baada ya siku 23. Hii iliwapa muda wa kujipanga na kukamilisha mavuno ya tini, zabibu, na makomamanga. Huenda waliona kwamba hawana rasilimali za kutosha, lakini Ezra 6:8,9 inasema kwamba Mfalme Dario hata aliwapa pesa! Ezra 6:15 inasema hekalu lilikamilika karibu miaka minne baadaye.

S: Katika Hag 1:14, ni lini inafaa kukubali pesa kutoka kwa wasioamini kwa ajili ya kazi ya Mungu, kinyume na kutokubali pesa kutoka kwa wasioamini katika 3 Yn 7?

J: Kwanza kile ambacho si jibu, na kisha jibu.

Si jibu: Hagai alitoa unabii wakati wa Agano la Kale, na 3 Yohana iliandikwa chini ya Agano Jipya. Hata hivyo, hakuna dalili wazi kwamba kanuni hizi zilibadilika.

Jibu: Serikali chini ya Wababeli iliharibu hekalu na kuondoa dhahabu na utajiri kutoka hekaluni. Serikali chini ya Waajemi ilikuwa ikirejesha kilichokuwa cha Wayahudi tangu mwanzo.

S: Katika Hag 2:2, kuna umuhimu gani wa kuzungumza na "masalia ya watu" badala ya watu tu?

J: Kulikuwa na Waisraeli zaidi ya milioni 1.5 katika wakati wa Sulemani, lakini wakati huu Wayahudi 50,000 tu walirudi nyumbani. Walikuwa na watu wachache zaidi na rasilimali chache sana za kujenga hekalu. Jambo kuu ni mitazamo yao ingekuwaje wakati hekalu lingeonyesha hali hiyo.

"Masalia" haimaanishi jamii iliyochaguliwa, bali sehemu ndogo isiyo na umuhimu ya watu waliokuwa wamerudi kutoka Babeli.

S: Katika Hag 2:1-4, ni kwa jinsi gani, kwa kushangaza, hamu ya mafanikio wakati mwingine inaweza kusababisha kushindwa kwa sababu ya ucheleweshaji?

J: Wakati mwingine watu huchelewesha kwa sababu wangependa kutojaribu kamwe kuliko kukabiliana na hatari ya kushindwa. Kweli, baadhi ya mambo ambayo Mungu anatutaka tufanye, tukiyafanya vizuri, kwa unyenyekevu na utii, tukimtegemea Mungu, bado yatashindwa – angalau machoni pa ulimwengu.

Watu katika wakati wa Hagai waliacha kuhukumu wenyewe ni wakati gani unaofaa kwa mafanikio, na kwa uhamasishaji wa Hagai, walianza kujenga hata hivyo. Wakati wa ujumbe wa pili, tarehe 17 Oktoba, 520 K.K., siku ya saba ya Sikukuu ya Vibanda, ni wa maana kwa njia mbili. Ya kwanza, ilikuwa miaka 440 kamili baada ya mwaka 960 K.K., Sulemani alipoliweka wakfu hekalu alilolijenga katika 1 Wafalme 6:38; 8:2. Ya pili, ilikuwa mwezi mmoja baadaye, kwa hivyo waliweza kuona matokeo fulani tayari. Ezra 3:10-13 inasema kwamba wengine walishangilia kwa furaha, wengine walilia. Baadhi ya wazee waliokuwa wamerudi labda walikumbuka hekalu la zamani.

Kama hekalu jipya lingekuwa "mafanikio" au la ilitegemea kama ulikuwa ukihukumu kwa viwango vya kidunia au vya Mungu.

S: Katika Hag 2:1-4, watu hujibu vipi wakati mambo hayatakuwa mazuri kama yalivyokuwa hapo awali?

J: Ezra 3:10-13 inasema kwamba baadhi ya watu walishangilia, lakini wengine walilia. Ukienda kanisani tu kwa ajili ya "onyesho," mapema au baadaye utakatishwa tamaa, au unaweza kuishia mahali ambapo kila kitu ni cha kuonyesha tu. Ni bora kuwa wa kweli kuliko kuwa wa kuvutia.

S: Je, Hag 2:1-4 inaonyesha huzuni yoyote kwa upande wa Mungu kwamba hekalu hili halikuwa zuri kama la Sulemani?

J: Hata kidogo. Kumbuka kwamba Sulemani pia alijenga mahekalu ya sanamu, na watu hawa hawangejenga mahekalu ya sanamu. Kujenga hekalu la kawaida na safi kwa Mungu ni bora kuliko kujenga hekalu la ajabu kweli kwa Mungu lakini pia kujenga hekalu la sanamu.

S: Katika Hag 2:1-4, wakati mwingine ni kawaida kulinganisha huduma mbalimbali, lakini ni lini hatupaswi kufanya hivyo, na tunapaswa kufanyaje?

J: Katika Yeremia 45, Baruku mwandishi alikuwa mwaminifu katika huduma ya Yeremia. Yeremia alikuwa nabii mwenye ushawishi katika karne zilizofuata, lakini katika wakati wake hatuna rekodi ya hata mtu mmoja aliyetubu. Hatuhukumu kwa matokeo, kiasi cha pesa kilichokusanywa, au kung'aa.

Lakini tunaweza na tunapaswa kuangalia kama ni sahihi katika mafundisho na mwenendo, na kama wanafanya kile ambacho Mungu amewaita Wakristo kufanya.

S: Katika Hag 2:1-4, hekalu hili halikukosa chochote, lakini halikuwa na mapambo mazuri ya Hekalu la Sulemani. Jinsi gani Wakristo wengine, wakitegemea "mapambo" kuleta umakini kwa injili, wanaweza kupoteza mwelekeo wao kwenye injili yenyewe?

J: Madhehebu na mashirika ya Kikristo yanaweza kuwa na aina mbili za madhumuni. Aina ya kwanza ni madhumuni ambayo Mungu alikusudia kwa kikundi. Aina ya pili ni madhumuni ya ziada ambayo watu wameongeza. Watu katika wakati wa Sulemani wangeweza kuwa na ujasiri kwamba BWANA ndiye Mungu wa kweli kwa sababu Yerusalemu ilikuwa na hekalu kubwa zaidi, samani bora zaidi na dhahabu nyingi zaidi ya hekalu lolote lililopo karibu. Zote hizo ni sababu za uwongo za kuwa na ujasiri. Ilikuwa lengo zuri "kupamba" hekalu, lakini hekalu jipya hili lingekuwa "bila mapambo" ya dhahabu, urefu wa ajabu, na vitu vingine. Tunapoangalia makanisa makubwa mazuri ya Ulaya yaliyojengwa kiusanifu kabla ya enzi ya umishonari ya karne ya 18, mtu anajiuliza nini zaidi kingeweza kufanywa kama pesa na juhudi badala yake zingeenda kujenga kanisa la kweli la Mungu, yaani watu zaidi kupitia uinjilisti na ufunzaji.

Huenda tukafikiri tunahitaji mapambo ili kumtumikia Mungu vizuri zaidi, na tungeyahitaji kama tungemtumikia kwa nguvu zetu wenyewe. Lakini hatuwezi kufanya chochote bila Kristo (Yohana 15:5). Kama Paulo alivyojifunza katika 2 Wakorintho 12:10b, "Kwa kuwa wakati nikiwa dhaifu, kisha nina nguvu." (SWHULB)

S: Katika Hag 2:4, kwa nini ni muhimu kumwambia kuhani anayeitwa Yoshua awe hodari, na hii inahusiana vipi na kutoka Misri katika Hag 2:5? Jinsi gani "amri" hii ni ahadi ya thamani?

J: Mungu anatumia maneno yale yale aliyomwambia Yoshua katika kitabu cha Yoshua. Tunaweza kutiwa moyo kwa kukumbuka Mungu alichofanya kwa ajili yetu na kwa watu wake hapo awali. Kwa juu juu Mungu alikuwa akimwamuru tu awe hodari, lakini kwa njia isiyo ya moja kwa moja Mungu alisema angeweza kumfanya jasiri kama yule Yoshua wa zamani, na kama Musa na Haruni, waliowaongoza Waisraeli kutoka utumwani Misri, na kulishinda jeshi la Farao peke yao bila msaada wa mtu yeyote mwingine – yaani, isipokuwa Mungu.

Kama maelezo mafupi kuhusu Yoshua kuhani mkuu, baba yake Yehozadaki alipelekwa uhamishoni Babeli (1 Mambo ya Nyakati 6:15).

S: Katika Hag 2:5 na Isa 41:10, Mungu aliwaambia watu wasiogope. Ni mambo gani ambayo wangeweza kuyaogopa?

J: Ingawa kuna mambo mengi maalum ambayo wangeweza kuogopa, kuna makundi angalau matatu.

Hofu ya watu wanaowazunguka: Wasamaria, Waamoni, na Waarabu hawakufurahi kwamba walikuwa wakijenga upya ukuta katika wakati wa Nehemia, na wasingetaka hekalu katika wakati wa Hagai pia.

Hofu kwamba Mungu hatawarudisha: Zaidi ya miaka 70 kabla, watu walikuwa wasiotii kiasi kwamba Mungu aliwapeleka uhamishoni Babeli. Asilimia ndogo sana tu ilirudi. Wangeweza kuwa na maswali kuhusu kama Mungu bado aliwataka. Ahadi ya Mungu kuwa pamoja nao katika Hagai 1:13; 2:4 na Isaya 41:10 ingekuwa ya thamani kwao. Mkristo akianguka leo, anaweza kujiuliza kama Mungu atamrudisha tena. Ahadi iliyotolewa wakati huo bado ni halali leo. Kwa kweli, mtu akitubu ni kwa sababu Roho Mtakatifu anamsadikisha atubu, ili kumrudisha.

Hofu ya nguvu ndogo katika nyakati za msukosuko: Mungu aliwaambia Wayahudi kwamba mara moja tena angetikisa mbingu na dunia, bahari na nchi kavu, katika Hagai 2:6. "Mara moja tena" inakumbusha Kutoka 19:18 ambapo Mungu alitikisa mambo katika wakati wa Musa. Isaya 41:10 inasema, "Usiogope maana mimi niko pamoja na wewe. Usiwe na wasiwasi, maana mimi ni Mungu wako. Nitakutia nguvu, na nitakusaidia, wewe, na Nitakushika kwa mkono wa haki yangu." (SWHULB)

S: Katika Hag 2:6-7, nchi na mbingu vilitetemeka lini?

J: Kristo alipokufa msalabani, jua lilitiwa giza (Mathayo 27:45-46; Marko 15:33; Luka 23:45), na kulikuwa na tetemeko la ardhi (Mathayo 27:51-52). Mwanahistoria wa Kipalestina asiye Mkristo Thallus (52 B.K.) pia aliandika kwamba giza liliandamana na kusulibiwa kwa Yesu.

Mbali na tetemeko la kimwili, kifo cha Yesu, ziara yake kwa waliokufa, na ufufuko wake bila shaka vilitikisa kila kitu katika ulimwengu wa kiroho.

S: Katika Hag 2:7, ni nani anayetamanika na mataifa yote?

J: Kwanza baadhi ya sarufi ya Kiebrania, na kisha mitazamo mitatu.

Neno la Kiebrania la "anayetamanika" (hemdat) ni umoja wa kike, na "watakuja" (ba'u) ni wingi. Hata hivyo, "anayetamanika" katika wingi ni (hamudat) ambalo lina konsonanti zile zile. Kiebrania asili kiliandikwa bila irabu.

Ingawa "anayetamanika" ni umoja wa kike, muundo kama huo unamrejelea Sauli kama anayetamanika wa Israeli katika 1 Samweli 9:20, na sanamu ya kiume Tamuzi kama "anayependwa na wanawake" katika Danieli 11:37. Kwa umbo la wingi, Danieli ni aliyeheshimiwa sana katika Danieli 9:23 na 10:11,19.

Sasa, hapa kuna mitazamo mitatu.

1. Anayetamanika ni Masiha: Wakristo wa mapema walifasiri hivyo. Kwa kuwa umbo la kike linaweza kumrejelea Sauli, Tamuzi, na Danieli kama ilivyotajwa hapo awali, hakuna kinachozuia hili kumrejelea Kristo. Hii inafaa muktadha wa Hagai kikamilifu. Inasema kwamba ingawa hekalu hili halionekani zuri kama lile la awali, litakuwa bora kwa sababu Yesu ataingia katika hekalu hili jipya. Kama maelezo mafupi, katika wakati wa Yesu hekalu liliitwa "Hekalu la Herode," si kwa sababu Herode alijenga hekalu jipya, bali kwa sababu alilipia ukarabati wa hekalu hili.

2. Anayetamanika ni utajiri/hazina ya mataifa: Tafsiri hii inafuatwa kwa sababu ya nomino ya umoja ya kike. SWHULB inafuata mtazamo huu: "kila taifa wataleta vitu vya thamani kwangu" (vivyo hivyo BSB kwa Kiingereza).

3. Watu watakuja kwa anayetamanika wa mataifa yote: Pia ni uwezekano unaofaa.

S: Katika Hag 2:7, unafikiri "anayetamanika wa mataifa" ni wa unabii wa Masiha au la?

J: Wasomi wana mitazamo tofauti.

Ndiyo: Baadhi ya marabi wa Kiyahudi na Hieronymus (Barua 53 sura 8 uk.101, 394 B.K.) walifasiri hii kama ya Masiha.

Hapana: "Anayetamanika wa mataifa yote" huenda si wa Masiha kulingana na wafafanuzi wengine.

Vyote viwili: "watakuja" ni neno la wingi, kwa hivyo hizi zinaweza kuwa tamaa/hazina nyingi, lakini huenda pia maneno haya yana utata wa makusudi unaorejelea hazina na Masiha pia.

S: Katika Hag 2:7, nyumba hii itajazwa na utukufu lini?

J: Hii inamaanisha Mungu Mwana, Yesu, akiingia Hekaluni alipotembea duniani, au wakati wa Milenia.

S: Katika Hag 2:9, kwa nini unafikiri Mungu alisema kuhusu Yerusalemu, "nitawapa amani katika sehemu hii" (shalom)?

J: Yerusalemu imekuwa ikiendelea kuwa kitovu cha mgogoro. Lakini Masiha, Mfalme wa Amani, angeleta amani kati ya Mungu na mwanadamu huko Yerusalemu, msalabani.

S: Katika Hag 2:3,7,9, utukufu wa Hekalu hili ulikuwa mkubwa zaidi kuliko utukufu wa Hekalu la Sulemani vipi?

J: Yesu alikuja katika hekalu hili. Wengine hujali zaidi mambo "ya utukufu" ya kimwili kama vile dhahabu, wakati Mungu anaonekana kujali zaidi watu kuliko mambo ya kimwili.

S: Katika Hag 2:9, Herode Mkuu alitumia hii vipi?

J: Herode Mkuu alitaja kwamba hekalu wakati huo lilikuwa fupi kwa futi 60 (karibu mita 18) kuliko la Sulemani na hivyo si zuri kama lile. Alisema hivi katika hotuba yake kuwashawishi Wayahudi wamruhusu kurejesha hekalu katika hali yake ya zamani ili hekalu (na yeye) liwe na utukufu zaidi. (Josephus Antiquities of the Jews kitabu 15 sura 11.1 uk.334.)

Lakini hiyo si maana ya Mungu aliposema kwamba hekalu hili lingekuwa na utukufu mkubwa kuliko la Sulemani. Leo, majaribio yasiyo ya kiroho ya kufanya huduma ifanikiwe yanaweza kweli kuwa bandia ya lengo la kweli la huduma.

S: Katika Hag 2:11-14, ni nini hoja hapa kuhusu safi na najisi?

J: Mtu anaweza kufikiria usafi kama utakatifu, na uchafu kama uchafuzi. Kitu kilichowekwa wakfu kinachogusana na kitu cha kawaida hakifanyi vyote viwili kuwa vya wakfu. Hata hivyo, kitu kilichochafuliwa kinachogusana na kitu cha kawaida kinafanya vyote viwili kuwa vichafu. Kisha Mungu alimwambia Hagai kwamba kwake taifa zima lilikuwa limechafuliwa. Kuna matumizi angalau matatu tunayoweza kujifunza kutoka kifungu hiki.

1. Huwezi kufanya kiasi sawa cha mambo mazuri na mabaya na kutarajia mambo yatalingana mbele ya Mungu. Wengine huuita mtazamo huu mbaya "Ugonjwa wa Robin Hood," kwa kuwa kulingana na hadithi, Robin Hood alifikiri kwamba tendo baya moja (kama vile kumwibia mtu) lingelingana na tendo jema moja (kama vile kutoa sehemu ya nyara kwa maskini).

2. Tunaweza kuchafua, lakini Mungu peke yake anaweza kutakasa. Uchafuzi huenea. Mhubiri 10:1 unaulinganisha na nzi aliyekufa kwenye manukato. Vitu vitakatifu, au watu watakatifu, havifanyi vitu au watu wengine kuwa wakfu. Ni Mungu anayefanya vitu na watu kuwa watakatifu.

3. Mara nyingi Mungu huchukua hatua ya pamoja dhidi ya taifa au watu. Hata kama watu wachache wenye haki wanaweza kuwepo katika taifa, Mungu wakati mwingine huliadhibu taifa zima kwa sababu ya dhambi za wengi. Hii haimaanishi kwamba watu wenye haki wana hatia, lakini katika maisha haya, bado wanakumbwa na matokeo ya dhambi za wengine.

S: Katika Hag 2:15, hekalu hili lilijengwa karibu na mwaka 520 K.K., au lilijengwa karibu na mwaka 536 K.K. kama ilivyotajwa katika Ezra 3:8-13, au lilijengwa wakati wa Dario (521-486 K.K.) kama ilivyotajwa katika Ezra 4:24?

J: Yote yaliyo hapo juu ni kweli. Kazi ilianza Wayahudi waliporudi mara ya kwanza mwaka 538 K.K. Hata hivyo, amri ilitolewa kusimamisha kazi. Kazi ilianzishwa upya karibu miaka 18 baadaye, mwaka 520 K.K.

Angalia mjadala kuhusu Hagai 1:1 kwa mpangilio wa wafalme, na mjadala kuhusu Hagai 1:2 kwa mfululizo wa matukio ya hekalu.

S: Katika Hag 2:15 Kiebrania ni cha pekee, kwa kweli kikisema, "kutoka siku hii na juu." Maisha yetu yanapaswa kuwa "kutoka siku hii na juu" vipi?

J: Watu labda walijihisi katika hali ya chini kiroho, kwa sababu ni masalia tu waliorudi, na ilikuwa wazi kwamba hekalu lisingekuwa zuri kama lilivyokuwa awali. Walikuwa katika hali ya chini kifedha. Lakini Mungu aliwaahidi kwamba Atakuwa pamoja nao, na Atawabariki kutoka siku hii "na juu."

Kama mchungaji mmoja alivyosema, mtu akikuuliza hali yako ikoje, unaweza kumwambia, "bora kuliko jana, duni kuliko kesho." Tunapaswa kuishi tukitarajia kwamba tutakua kila siku kuwa kama Kristo zaidi, tukijazwa furaha ya Mungu, amani, na uvumilivu.

S: Katika Hag 2:10-19, kwa nini Mungu anasisitiza kwamba uchafuzi ni wa kuambukizana na utakatifu si wa kuambukizana?

J: Kama Donald Campbell alivyosema, "Kazi na ibada havitakasi dhambi, lakini dhambi huchafua kazi na ibada." Maoni ya Biblia ya Waumini uk.1155. Kama Mungu alitaka watu watiwe moyo kumrudia, kwa juu juu hii inaonekana kana kwamba itafanikisha kinyume kabisa. Badala ya kuwaambia kwamba wamezungukwa na vitu vitakatifu, na hivyo wanaweza hatua kwa hatua kuwa watakatifu zaidi, Mungu anawaambia kwamba kitu kuwa kitakatifu HAKUFANYI vitu vinavyokizunguka kuwa vitakatifu.

Mungu anachofanya ni kuwaambia kwamba hakupaswi kuwa na matumaini yoyote katika mchakato wowote wa asili, "wa hatua kwa hatua." Mwisho pekee wa hilo ni kila kitu kuchafuliwa na kuharibika. Lakini kwa kulieleza wazi, inaonekana kwamba ni Mungu, na Mungu peke yake, akifanya kazi kwa enzi katika neema yake, ndiye atakayeleta utakatifu na utukufu wake mahali pale katika Hagai 2:5-10. Kuhusu mambo yaliyoharibika, kifedha au kiroho, Mungu kisha anaendelea kuahidi kwamba ingawa walikuwa chini ya mkono mkali wa Mungu katika Hagai 1:5-11, kuanzia wakati huo (kihalisi "juu" kwa Kiebrania) Mungu angewanyeshea baraka, kulingana na Hagai 2:15-19.

S: Katika Hag 2:23, umuhimu wa pete ya muhuri ni nini?

J: Kuna maana kadhaa zinazohusiana.

Kwa ujumla, pete ya muhuri iliwakilisha mamlaka ya mfalme. Farao aliondoa pete yake ya muhuri na kumpa Yosefu katika Mwanzo 41:42.

Mamlaka ya Mungu ya kutawala. Masiha angebeba pete ya muhuri.

Ahadi kwamba Masiha atakuja.

Roho Mtakatifu anahakikisha urithi wetu wa siku zijazo (Maelezo ya Biblia ya NIV uk.1404). Angalia Waefeso 1:13-14.

Kubatilisha laana juu ya Yehoyakini: Yehoyakini aliambiwa kwamba hata kama angekuwa pete ya muhuri katika mkono wa kuume wa Mungu, Mungu angemng'oa katika Yeremia 22:24-25. Zerubabeli hapewi tu pete ya muhuri, bali anasemekana kuwa kama pete ya muhuri ya Mungu.

S: Katika Hag 2:23, je, Mungu kuirudisha pete ya muhuri kwa Zerubabeli kunabatilisha laana dhidi ya uzao wa Yekonia na kuondolewa kwa pete ya muhuri katika Yer 22:24-30?

J: Laana haikufutwa kabisa na kuondolewa, lakini laana iligeuzwa na kupunguzwa. Kwanza kile waandishi wa Kiyahudi wanasema na kisha jibu.

Midrash Rabba inasema: ". . . walitengeneza Ndama na walistahili kuangamizwa, nami ningefikiri kwamba Angewalaani na kuwaangamiza, hata hivyo, mara tu walipotubu, hatari iliepukwa, Na Bwana alijuta juu ya uovu (ib. XXXII, 14). Na vivyo hivyo mahali pengi. Kwa mfano, Alisema kuhusu Yekonia: Maana hakuna mtu wa uzao wake atakayefanikiwa (Yer. XXII, 30) na inasema, Nitaangusha kiti cha enzi cha falme, na nitaangamiza nguvu za falme za mataifa... Siku hiyo, asema Bwana wa Majeshi, nitakuchukua wewe, Ee Zerubabeli, mtumishi wangu, mwana wa Shealtieli, asema Bwana, na nitakufanya kama muhuri (Hag. II, 22 n.k.). Hivyo likabatilishwa lile alilomwambia babu yake, yaani, Ninaishi, asema Bwana, hata kama Konia mwana wa Yehoyakimu mfalme wa Yuda angekuwa muhuri katika mkono wangu wa kuume, bado ningekung'oa kutoka hapo (Yer. XXII, 24). (Hesabu Rabba XX:20)"

Jibu: Laana inaweza kupunguzwa bila kufutwa. Hivi ndivyo.

Daudi aliahidiwa Masiha angekuwa mzao wake wa kibiolojia: Yesu alikuwa kupitia Maria.

Yekonia alilaaniwa kwamba hakuna mzao wake angeketi kamwe kwenye kiti cha enzi cha Daudi katika Yeremia 22:24-30. Hakuna aliyeketi kama mfalme. Yosefu alishuka kutoka kwa Yekonia, lakini Yesu, aliye mfalme wetu, hakutoka kibiolojia kwa Yosefu.

Kwa kuzaliwa, hakuna mtu kutoka nyumba ya Yekonia angerithi kiti cha enzi cha Daudi.

Kwa kuasiliwa, Yesu, aliyeasiliwa na Yosefu, alirithi kiti cha enzi cha Daudi.

Kuna mengi ya kufikiria hapa. Kwa kuzaliwa, hakuna kati yetu aliye mtoto wa Mungu, mwenye haki yoyote ya kuwa katika ufalme Wake. Kwa kuasiliwa, tunakuwa watoto wa Mungu na sehemu ya Ufalme Wake.

Wakati mwingine kuna laana au matokeo mabaya tunayokabiliana nayo kwa sababu ya vitendo vyetu vya dhambi. Lakini tukitubu na kumkabidhi Mungu, Mungu huenda asifute laana au matokeo, lakini anaweza kubadilisha laana na kuifanya baraka.

S: Katika Hag 2:23, Zerubabeli alichaguliwaje kwa siku zijazo?

J: Zerubabeli alikuwa gavana ambaye chini yake hekalu hili lingejengwa upya. Lakini kuna zaidi ya heshima hiyo peke yake. Mathayo 1:12-13,16 inaonyesha kwamba mzao wa Zerubabeli, Yosefu, angekuwa baba wa kisheria wa Masiha.

Kama maelezo mafupi, jina Zerubabeli ni jina la Kiakadi lililothibitishwa, zer babili, linalomaanisha mzao wa Babeli.

S: Hagai alitumia mbinu gani za fasihi?

J: Hagai hakutumia nyingi; ujumbe wake ni wazi na wa moja kwa moja tofauti na Zekaria, Sulemani, na Isaya. Hata hivyo hizi ndizo alizotumia.

Vina: Hagai 1:6 hammistakker, mistakker

Hagai 1:10 'al-ken, 'alekem

Hagai 2:6 'ahat, me'at

Chiasm: Hagai 1:9-11

Ukinzani: Hagai 1:6 "mtu wa mshahara hupata pesa na kuweka kwenye mfuko wenye mashimo tu!"

Mtindo wa mazungumzo kama Malaki. Hagai 1:4,5,9; 2:11-13

Marudio ndani ya kitabu: "Bwana wa Majeshi asema hivi" au sawa na hilo mara 26 katika mistari 38

Roho mara 3 Hagai 1:14

Jozi za 2 au 4 (lakini si 3, 5, au zaidi):

Hagai 1:11 ardhi na milima, mzabibu mpya na mafuta, watu na wanyama.

Hagai 2:2 Zerubabeli na Yoshua

Hagai 2:6 mbingu na dunia, bahari na nchi kavu.

Hagai 2:21 mbingu na dunia.

Hagai 2:22 kiti cha falme na nguvu ya falme za mataifa

Hagai 2:22 magari na wapandao, farasi na wapanda farasi.

S: Katika Hag, ni baadhi ya maandishi gani ya kale zaidi yaliyopo leo?

J: Magombo ya Bahari ya Chumvi: (karibu mwaka 1 K.K.) Kuna nakala moja (katika sehemu mbili) ya Hagai miongoni mwa Magombo ya Bahari ya Chumvi.

4Q77 (=4QXIIb) ina Hagai 1:1-2; 2:2-4

4Q80 (=4QXIIe) ina Hagai 2:18-21

Nahal Hever ni pango karibu na Engedi, ambalo lina kipande cha manabii wadogo kwa Kigiriki (8 Hev XIIgr). Kiliandikwa kati ya 50 K.K. na 50 B.K. Kilifichwa wakati wa uasi wa Bar Kokhba dhidi ya Roma. Ni marekebisho ya Septuaginta, yaliyofanywa Uyahudi, na kinafanana karibu kabisa na maandishi ya Kimasora.

Gombo la wadi Murabba'at (Mur XII) lilikuwa "gombo la Kumi na Wawili" kutoka karibu 132 B.K. Lina Hagai 1:1,12-15; 2:1-8,10,12-23 pamoja na manabii wengine wadogo. Katika Hagai linafanana na maandishi ya Kimasora isipokuwa kwa maneno mawili.

Kwa ujumla, mistari ifuatayo ya Hagai imehifadhiwa katika Magombo ya Bahari ya Chumvi, Nahal Hever na wadi Murabba'at: 1:1-2, 12-15; 2:1-8,10,12-23. Kwa maneno mengine, angalau sehemu ya kila mstari isipokuwa 1:3-11; 2:9,11.

Maandishi ya Biblia ya Kikristo, kutoka karibu 350 B.K., yana Agano la Kale, ikiwa ni pamoja na Hagai. Mawili kati ya hayo ni Vaticanus (325-350 B.K.) na Alexandrinus (karibu 450 B.K.), ambapo vitabu vya manabii kumi na wawili wadogo viliwekwa kabla ya Isaya. Hagai ipo kamili katika Vaticanus na Alexandrinus.

Sinaiticus (340-350 B.K.) pia una kitabu kizima cha Hagai.

S: Waandishi gani wa mapema walirejelea Hagai?

J: Biblia inamrejelea Hagai katika Ezra 5:1; 6:14, na Waebrania 12:26 inaeleza Hagai 2:6 kwa maneno mengine. Kuna dokezo la jumla kuhusu Hagai katika Zekaria 8:9.

Septuaginta inadai Zaburi 138, 146, 147, 147:12 na 148 ni za Hagai na Zekaria.

Psalteri ya Kilatini ya Gallikani (389 B.K.) iliyotumiwa na msomi mkuu wa Charlemagne Alcuin wa York, ina Zaburi 111, 112, 146, na 147 kama za Hagai na Zekaria.

Katika apokrifa, 1 Esdra 6:1; 7:3; 2 Esdra 1:40 vinamrejelea Hagai, na Yoshua bin Sira (=Ecclesiasticus) 49:11 inanukuu sehemu ya Hagai 2:23.

Waandishi wa kabla ya Nikaia waliomrejelea au kuashiria mistari katika Hagai ni:

X Barua ya Barnabasi (karibu 70-130 B.K.) sura 16 uk.147 inadaiwa kumrejelea Hagai 2:10, lakini ni dokezo hafifu kiasi kwamba halizingatiwi hapa.

Melito wa Sardisi (170-177/180 B.K.) (Imedokezwa) anataja "Agano la Kale" na kuorodhesha vitabu. Haorodhesha manabii kumi na wawili wadogo mmoja mmoja, bali huwaita Kumi na Wawili. Kipande 4 kutoka Kitabu cha Manukuu juz.8 uk.759.

Klementi wa Aleksandria ananukuu Hagai 1:6 kama "maandiko." Stromata (193-202 B.K.) kitabu 3 sura 6 uk.391. Pia ananukuu Hagai 1:6 katika Mwalimu kitabu 2 sura 3 uk.248.

Klementi wa Aleksandria (193-205 B.K.) "Yeremia na Ambakuki [Habakuki] walikuwa wakitoa unabii bado wakati wa Sedekia. Katika mwaka wa tano wa utawala wake Ezekieli alitoa unabii Babeli; baada yake Nahumu, kisha Danieli. Baada yake tena, Hagai na Zekaria walitoa unabii wakati wa Dario wa Kwanza kwa miaka miwili; na kisha malaika miongoni mwa kumi na wawili." Stromata kitabu 1 sura 21 uk.328.

Tertulliano (198-220 B.K.) anaashiria "kutikiswa kwa ulimwengu wote" katika Hagai 2:6 na Waebrania 12:26,27. Kuhusu Ndoa Moja sura 16 uk.72.

Origeni (225-254 B.K.) ananukuu Hagai 2:6 kama cha Hagai katika Origeni Dhidi ya Celso kitabu 7 sura 30 uk.623.

Kiprianu wa Kartago (karibu 246-258 B.K.) ananukuu Hagai 1:12 kama cha Hagai katika Risala za Kiprianu Risala 12 kitabu cha tatu sura 20 uk.541.

Kiprianu wa Kartago (karibu 246-258 B.K.) ananukuu Hagai 1:9 kama cha nabii katika Risala za Kiprianu Risala 5 sura 6 uk.459. Hizi ni marejeo mawili pekee kwa Hagai katika maandishi ya Kiprianu yaliyohifadhiwa.

Baada ya Nikaia (325 B.K.)

Athanasio wa Aleksandria (367 B.K.) (Imedokezwa kwa sababu anataja manabii kumi na wawili) "Kwa hivyo, kwa Agano la Kale, kuna vitabu ishirini na viwili kwa idadi; ... kisha Manabii, kumi na wawili wakihesabiwa kama kitabu kimoja...." Barua ya Pasaka ya Athanasio 39 sura 4 uk.552.

Efremu Msiria (350-378 B.K.)

Basili wa Kapadokia (357-378 B.K.)

Sirili wa Yerusalemu (karibu 349-386 B.K.) anataja vitabu vya Manabii, vya Kumi na Wawili na vya wengine. Mika 3:8 kama katika Mika, Yoeli 2:28 kama katika Yoeli, Hagai 2:4 kama katika Hagai, Zekaria 1:6 kama katika Zekaria. Mihadhara ya Katekismu Somo 16.29 uk.122.

Gregori wa Nazianzo (330-391 B.K.)

Kitabu cha Kisiriaki cha Hatua (Liber Graduum) (350-400 B.K.) kimemrejelea Hagai 1:6 katika Memra 7 uk.78.

Rufino (374-406 B.K.)

Yohana Chrysostomi (-407 B.K.)

Hieronymus (373-420 B.K.) anajadili vitabu vya Agano la Kale. Anajadili hasa Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu, Kumbukumbu la Torati, Torati tano, Ayubu, Yesu mwana wa Nave [Yoshua], Waamuzi, Ruthu, Samweli, Wafalme (vitabu 2), manabii kumi na wawili, Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki, Isaya, Yeremia, Ezekieli, Danieli, Esta, Ezra, Nehemia, Barua 53 sura 7-8 uk.99-101.

Teodori wa Mopsuestia mzushi wa Pelagio (392-423/429 B.K.)

Augustino wa Hippo (388-Agosti 28, 430 B.K.)

Yohana Cassiani wa nusu-Pelagio (419-430 B.K.)

S: Katika Hag, kuna tofauti gani za tafsiri kati ya Kiebrania na Kigiriki cha Septuaginta?

J: Msemo wa kwanza ni maandishi ya Kimasora, wa pili ni Septuaginta, isipokuwa pale ilivyoelezwa vinginevyo. Kuna tofauti ndogo mbili tu, katika 2:1 na 2:3, kati ya maandishi ya Kimasora na wadi Murabba'at.

Hag 1:1 "kupitia" dhidi ya "kwa mkono wa"

Hag 1:2 "kuja" (bo') (Kimasora) dhidi ya "imekuja" (ba') Septuaginta

Hag 1:1 "gavana wa Yuda" dhidi ya "wa kabila ya Yuda"

Hag 1:8 "lete" dhidi ya "kata" (Neno la Kiebrania ambalo Septuaginta ilikuwa imejengwa juu yake ni tofauti kwa herufi moja tu)

Hag 1:9 "tazama" dhidi ya "kuwa"

Hag 1:9 "Nilivipuliza" dhidi ya "Nilivipulizia mbali"

Hag 1:9 "Kwa nini" dhidi ya "Kwa hivyo"

Hag 1:11 "ukame katika nchi" dhidi ya "upanga juu ya nchi"

Hag 1:11 "mikono yenu" dhidi ya "mikono yao"

Hag 1:12 "Kisha" dhidi ya "Na"

Hag 1:12 "Mungu wao" dhidi ya "kwao"

Hag 1:13 "alisema ujumbe" dhidi ya "alisema miongoni mwa wajumbe"

Hag 1:14 "mabaki ya watu" dhidi ya "mabaki ya watu wote"

Hag 1:14 "alikuja" dhidi ya "aliingia"

Hag 2:1 "kupitia" (beyad) (Kimasora), dhidi ya "kwa" ('el) katika gombo la wadi Murabba'at (Maoni ya Kieksegesi uk.17 na Benoit na wenzake Les Grottes de Murabba'at, 184.)

Hag 2:2 "mabaki" dhidi ya "mabaki yote"

Hag 2:3 ('oto) (Kimasora) dhidi ya ('itto) katika gombo la wadi Murabba'at.

Hag 2:4 "kuwa na nguvu, Ee Yoshua/Yesu" dhidi ya "jiimarishe, Ee Yoshua/Yesu"

Hag 2:4 "kuweni na nguvu ... watu wa nchi" dhidi ya "jiimarisheni, ... watu wa nchi"

Hag 2:5 "Neno nililofanya agano nawe ulipotoka Misri, kwa hivyo roho yangu" dhidi ya "roho yangu"

Hag 2:6 "mara moja tena" dhidi ya "bado/zaidi mara moja" (Angalia Maoni ya Kieksegesi kuhusu Hagai, Zekaria, Malaki uk.41-42.)

Hag 2:9 "Bwana Mwenyezi" dhidi ya "Bwana Mwenyezi: na/hata amani ya roho, kwa milki / kuokoa kila mtu / wote walioweka misingi ili kuinua hekalu hili."

Hag 2:14 "na vivyo hivyo kila kazi" dhidi ya "na vivyo hivyo kazi zote"

Hag 2:14 "iliyonajisiwa" dhidi ya "iliyonajisiwa, kwa sababu ya mizigo yao ya mapema / mapato yaliyopatikana kwa haraka, watateseka kwa kazi zao/jasho lao, na ninyi (wingi) mliwachukia / mmewachukia wale wanaotoa haki mlangoni mwa mji / malangoni."

Hag 2:22 "kiti cha enzi cha ufalme" dhidi ya "viti vya enzi vya wafalme"

Hag 2:22 "upanga wa ndugu yake" dhidi ya "upanga ukishindana dhidi ya ndugu yake"

Hag 2:23 "Zerubabeli, mtumishi wangu, mwana wa Shealtieli" dhidi ya "Zerubabeli, mwana wa Salathieli, mtumishi wangu"

Hag 2:23 "pete ya muhuri" dhidi ya "muhuri"

Orodha ya marejeo kwa swali hili: tafsiri ya Kiebrania ni kutoka kwa Tafsiri ya Kihalisi ya Jay P. Green na toleo la Kigiriki ni kutoka kwa tafsiri ya Sir Lancelot C.L. Brenton ya Septuaginta: Kigiriki na Kiingereza. Maoni ya Biblia ya Mfafanuzi na maelezo ya chini ya Biblia za NASB, NIV, NKJV, na NRSV pia zilitumika.