< Maswali ya Biblia kutoka Yosua

S: Katika Yos, ni nini maudhui makuu ya kitabu hiki?

J: Kitabu cha Yosua kina kina na kinaweza kusomwa katika viwango angalau vitatu.

1. Kitabu cha Yosua kinaeleza jinsi Mungu alivyowaongoza Waisraeli katika ushindi wa Palestina.

2. Kinawakilisha kilele cha Kutoka, na mwanzo wa maisha yao Palestina.

3. Kitabu hiki kimsingi kinaonyesha jinsi kuchagua utii kunavyoleta ushindi na baraka, na kwa pili jinsi uasi unavyoleta kushindwa. Kitabu cha Waamuzi kina masomo yanayofanana, lakini mpangilio umebadilishwa na Waamuzi hutoa masomo mengi zaidi ya aina za uasi. Mwishowe, Yosua ni wa manufaa kwetu kujifunza kutoka kwa mfano wa kiongozi huyu wa kimungu.

S: Katika Yos 1:4, jinsi gani Mungu alitoa ardhi ya Wahiti kwa Waisraeli, kwa kuwa Wahiti waliishi kaskazini mwa Israeli katika Uturuki wa kisasa?

J: Yosua 1:4 haimaanishi ardhi ya Uturuki wa kisasa. Badala yake, Wahiti walikuwa na koloni katika Kanaani ya kati, ambalo lilijumuisha mji wa Gibeoni. Kwa maelezo zaidi kuhusu Wahiti katika Asia Ndogo na Kanaani, angalia The New Bible Dictionary 1962 uk.528-529.

S: Katika Yos 1:4, Bahari Kuu ni nini?

J: Bahari Kuu ilikuwa neno lao kwa Bahari ya Mediterania.

S: Katika Yos 1:8, ni aina gani ya ustawi inayoahidiwa?

J: Mungu anamwahidi Yosua mafanikio ya kijeshi. Yosua mwenyewe hakuwa tajiri sana. Ingawa Mungu huwapa Wakristo mafanikio kwa njia nyingi, tunapaswa kuwa makini tusishawishiwe na ubaya wa kupenda fedha. Yote tunayoweza kusema kuhusu ustawi wa kifedha ni kwamba tunaweza kuwa matajiri katika maisha haya kama vile Yesu na Paulo walivyokuwa, nao hawakumiliki mengi sana.

S: Je, Yos 1:11 ilisemwa kabla ya Yos 3:1 au baadaye?

J: Inaweza kuwa njia yoyote ile. Masimulizi hayapangwi kwa mpangilio wa wakati. Kwa ujumla, katika Biblia mtu hawezi kudhani lazima kitu fulani kiwe kwa mpangilio wa wakati isipokuwa kimesemwa hivyo.

S: Katika Yos 1:15, kwa nini walilazimika kumiliki ardhi, kwa kuwa Mungu alikuwa amewapa tayari katika Yos 1:3?

J: Kuna jambo muhimu la kujifunza hapa. Mungu alikuwa amekwisha tangazia ardhi hiyo kuwa yao. Hata hivyo, kazi ngumu ya kumiliki ahadi ya Mungu bado ilikuwa mbele yao. Leo, mara nyingi ili kupata ushindi, lazima ushirikiane na Mungu kumiliki alichokupa.

S: Katika Yos 2:1, je, Rahabu alikuwa mwenye nyumba ya wageni tu?

J: Hakuwa hivyo kulingana na Waebrania 11:31 na Yakobo 2:25. Nje ya Biblia, 1 Clementi (97/98 B.K.) sura ya 12 juz.1 uk.8, iliyoandikwa 97/98 B.K., inasema vivyo hivyo.

S: Katika Yos 2:1, kwa nini watu wema walikwenda nyumbani mwa Rahabu?

J: Watu wema hawapaswi kufanya hivyo leo. Mithali 5:8 inasema, katika muktadha wa majaribu, wanaume hawapaswi hata kukaribia mlango wa mwanamke mbaya. Hata hivyo, kuna mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Mithali 5:8 haikuandikwa bado, na watu hawakutarajiwa kufuata amri ambazo hazikuwa zimefunuliwa bado.

2. Biblia haikubali wala kukataza mahali walipokaa.

3. Neno la Kiebrania kwa mwenye nyumba ya wageni na kahaba ni moja. Rahabu bila shaka alikuwa wa mwisho, kama Waebrania 11:31 na Yakobo 2:25 unavyoonyesha. Hata hivyo, labda kuna sababu ya kiutamaduni kwa nini kuna neno moja tu kwa vyote viwili. Labda vyumba katika nyumba za wageni na malazi mengine vilikuwa na matumizi mawili, na vilikuwa tu vyumba vya kulala kwa watu wenye maadili. Katika hali hiyo, ikiwa kila nyumba ya wageni ilichanganya na mahali pa ukahaba, watu wema kulala nyumbani mwa wageni kwa sababu za maadili labda haikuepukika.

S: Katika Yos 2:4-9, je, Mungu alimtunza Rahabu kwa uongo wake?

J: Biblia haikuwahi kusema Mungu alimtunza Rahabu kwa uongo wake, bali Waebrania 11:31 unaonyesha kwamba Mungu alimtunza Rahabu kwa kumwamini Yeye. Zaidi ya hayo, Wakristo hawakubaliani katika hili, wakitoa majibu mawili.

1. Wengine wanasema uongo wa Rahabu ulikuwa tabia ya haki. Kudanganya watu wabaya ni sawa ili kuokoa maisha ya mtu asiye na hatia na wakati wa vita. The New Geneva Study Bible uk.298 inasema, "Udanganyifu ni mbinu ya lazima vitani."

2. Wengine wanasema uongo wa Rahabu haukuwa tabia ya haki. Hata hivyo, Rahabu hakujua Sheria ya Mungu, na Mungu alimtunza Rahabu kwa kumfuata Yeye, ijapokuwa alikuwa na ujuzi usio kamili. Mungu huwabariki wenye dhambi, licha ya dhambi zao, kwa sababu wanadamu wote ni wenye dhambi.

Angalia pia mjadala wa Waebrania 11:31, na Yakobo 2:25.

S: Katika Yos 2:7, kivuko (kwa herufi ndogo) ni nini?

J: Ni mahali pa kuvuka mto wenye kina kifupi.

S: Katika Yos 2:18-21 na Yos 6:22-23, ni nini umuhimu wa uzi mwekundu?

J: Kwa Rahabu na Waisraeli, ulikuwa ni ishara tu kati yao ili kuwahifadhi familia yake hai.

Irenaio (182-188 B.K.) katika Dhidi ya Uzushi kitabu cha 4 sura ya 20.12 uk.492 anataja kwamba uzi mwekundu ulioning'inia nje ya dirisha unakumbusha damu ya mwana-kondoo wa Pasaka ambayo Waisraeli walitia mlangoni mwao Misri. Tunaweza pia kuona unakumbusha damu ya waridi-nyekundu ya Yesu iliyomwagwa kwa ajili yetu. Kwa hivyo, kwa maana fulani, sisi pia tuna uzi mwekundu kama ishara ya ulinzi wetu dhidi ya ghadhabu ya Mungu.

S: Katika Yos 3:7, kwa nini Mungu alitaka 'kumtukuza' Yosua?

J: Mungu alitaka watu wamheshimu Yosua. Wangemuamini na kumtii zaidi. Wafilipi 2:29 unaonyesha kwamba watu wema wanapaswa kutambuliwa na kuheshimiwa.

S: Katika Yos 3:9-16, kwa nini Yosua alishambulia kutoka katikati mwa Kanaani?

J: Tunaweza kuona hii ilimaanisha busara kijeshi. Shambulio katikati liliwafarakanya wale karibu milioni 1.1 kaskazini na 900,000 kusini. Ni jambo la kuvutia kwamba mkakati wa Yosua wa kwanza kushambulia Kanaani katikati ili kugawanya kaskazini na kusini unaonekana ulijulikana na Kamanda Mkuu wa Uingereza Edmund H. Allenby. Alitumia mkakati huo huo katika Vita vya Kwanza vya Ulimwengu kumwachilia Palestina kutoka kwa Waturuki, na yeye pia alishinda.

S: Katika Yos 3:9-13, je, walikuwa na ugumu wa kuvuka Mto Yordani?

J: Haikuwa tatizo na Mungu. Mto Yordani ulikuwa na upana wa futi 80-100 karibu na Yeriko wakati mwingi wa mwaka, lakini wakati wa mafuriko ya masika ulikuwa na upana wa maili moja. Wapelelezi wangeweza kuvuka katika vivuko vya kina kifupi, kina cha futi tatu, ambapo watu wachache tu wanaweza kuvuka wakati mmoja. Inaonekana Waisraeli wangehitaji kivuko kikubwa sana, au kuzunguka barabara ndefu. Hata hivyo, Mungu alikuwa na njia ya haraka zaidi, ambayo Yosua aliwaambia watu katika Yosua 3:9-13.

Ilikuwa muujiza kwa sababu maji yalisimama 'mara tu miguu ya makuhani iliposogea majini' (Yosua 3:15-16) na walivuka ardhi kavu (Yosua 3:17).

S: Katika Yos 3:10, kwa kuwa Mungu angesema atawaondoa Wakanaani mbele yao bila kukosa, kwa nini wengine wao walibaki hata wakati wa Waamuzi?

J: Mungu hakusema kwamba atawaondoa Wakanaani, bali kwamba atawaondoa Wakanaani mbele yao. Katika hali ambapo walisimama kupigana dhidi ya Wakanaani, hawangeondolewa.

Hata leo, kuna vita ambavyo Mungu atakuwa nasi kushinda, lakini tukikataa kupigana vita, hatupati ushindi.

Kuna dhamira katika nyimbo za Kikristo za kuvuka Yordani. Dhamira inamaanisha kufa na kuingia kwa amani katika Nchi ya Ahadi ya mbinguni. Hata hivyo, hii si tafsiri sahihi ya maana ya Yordani kwa Waisraeli. Kuvuka Yordani kwao kulimaanisha kuanza kupigana vita ili kudai alichowaahidi Mungu kuwa chao wenyewe. Ilikuwa kazi ngumu! Mungu aliwaambia Waisraeli wangeweza kumiliki Nchi ya Ahadi, lakini Wakanaani dhahiri hawakupata ujumbe huo. Vivyo hivyo maishani mwetu, Mungu anaahidi mambo tunayotaka, lakini Shetani haonekani tayari kuacha kushikilia kwake. Kama Waisraeli, tunapaswa kuwa na ujasiri na kudai kilichoahidiwa. Kama Yosua, hatupaswi kukata tamaa, bali kwa utii na kazi ngumu tunapaswa kushinda magumu yaliyo mbele yetu.

S: Katika Yos 3:15-16, je, Mto Yordani umewahi kusimama kutiririka tangu wakati huo?

J: Ndiyo, tangu kuvuka kwa Yosua, Mto Yordani umesimama kutiririka mara nyingine pia. Mwaka 1927 maporomoko karibu na mji wa Adamu yalizuia mto kwa masaa 20. Hata hivyo, kitanda cha Mto Yordani kuwa ardhi kavu mara makuhani walipoingia majini haiwezi kuelezwa bila nguvu ya Mungu. Lazima ilikuwa ya ajabu kuwa mmoja wa Waisraeli ukitazama mto ukikauka ghafla, na kulingana na Yosua 4:18 kurudi mahali pake ghafla vivyo hivyo.

S: Katika Yos 3:17, je, Israeli walivuka Yordani hapa, au katika Yos 4:5,10-11?

J: Hapa kuna mlolongo wa matukio.

1. Makuhani walibeba sanduku hadi katikati ya Mto Yordani na wakabaki hapo, kama nusu ya kwanza ya Yosua 3:17 inavyosema.

2. Wakati makuhani wakiwa hapo, watu walivuka, kama nusu ya pili ya Yosua 3:17 inavyosema.

3. Watu walibeba mawe kumi na mbili, na kuyachukua kutoka ukingo wa magharibi (Kanaani) wa mto hadi katikati, kama Yosua 4:5 inavyosema.

4. Makuhani waliokuwa wamesimama katikati ya Yordani na sanduku wakati wote huo, hatimaye walivuka baada ya kila kitu kukamilika, kama Yosua 4:10-11 inavyosema.

Haiko wazi kama watu walibeba mawe kumi na mbili baada ya mwisho wa watu kuvuka, au wakati wengine wa watu walikuwa bado wakivuka.

S: Katika Yos 4:5-9, kwa nini walichukua mawe kumi na mbili?

J: Hii ilitumika kama ukumbusho kwao (Yosua 4:6) na jiwe moja lilikuwa kwa kila kabila (Yosua 4:5).

Jambo moja la kuzingatia ni kwamba Yosua hakusisitiza makabila kumi na mawili kuchanganyika kuwa kabila moja, bali waridhike katika tofauti zao, huku akisisitiza umoja wa kujitolea kwa Mungu na kwa wenzao. Kama Wakristo, hatupaswi kujifanya kwamba tamaduni tofauti zinapaswa kuwa sawa zote. Badala yake, tamaduni zetu tofauti ni sababu ya furaha na mshangao kwa upande mmoja. Kwa upande mwingine, tamaduni zetu tofauti zinatupa mitazamo tofauti, ambayo ni ya thamani tunapoolindana dhidi ya makosa na vipofu vya dhambi.

Fikiria kama ungekuwa mmoja wa Waisraeli. Yosua alipoomba watu kumi na wawili warudi katikati ya Mto ili kuchukua jiwe, ungejitoa? Kumbuka, usalama pekee uliokuwa nao kwamba Mto haungemwagika tena ulikuwa kuona makuhani na sanduku katikati ya kitanda cha mto.

S: Katika Yos 4:13, kwa nini wanaume wote wa jeshi kutoka makabila ya Transjordania walihesabu karibu 40,000, kwa kuwa Hes 26:7,18,34 inaonyesha zaidi ya mara mbili ya idadi hiyo wanaoweza kutumika jeshini?

J: Kwanza mambo matatu ambayo si sehemu ya jibu, kisha jibu.

1. Hesabu 1 inatoa sensa nyingine, lakini hiyo ilifanywa miaka 40 kabla, kwa hivyo haihusiani na swali hili.

2. Kulikuwa na kipindi kifupi kati ya sensa ya pili na uvamizi, lakini muda huo ulikuwa mfupi sana, na tofauti hazingepita asilimia moja au zaidi.

3. Watu wa Manase waliishi pande zote mbili za Mto Yordani, kwa hivyo sehemu ndogo tu ya 52,700 wa Manase waliishi mashariki mwa Yordani. Hata hivyo, Gadi na Reubeni pamoja walikuwa na 84,230, ambayo ni zaidi ya karibu 40,000.

Jibu lina mambo mawili ya kuzingatia.

Si asilimia 100 ya wanaume walikuwa jeshini. Kumbukumbu 20:5-8 iliamrisha wanajeshi kubaki nyumbani kama walikuwa wamepanda shamba la mizabibu hivi karibuni, walikuwa wameposa, au wanaoona. Asilimia fulani labda walibaki nyuma kulinda mifugo na ng'ombe na kuhifadhi wanawake na watoto.

Wakimbia Wajibu? Mtu anaweza kusema labda idadi inayohudumu jeshini ilipaswa kuwa ya juu zaidi. Labda idadi ilikuwa sahihi, au labda kulikuwa na wanaume wengi sana waliodai kuwa na wasiwasi au walitoroka. Watu hawafanyi daima wanachopaswa kufanya.

S: Katika Yos 4:19, je, mawe kumi na mbili yalikuwa na umuhimu wa Wakanaani wa kabla ya Waisraeli, kama vile Stonehenge nchini Uingereza?

J: Hapana, hakuna ushahidi wa kiakiolojia kwamba mawe haya yalikuwa na umuhimu wowote wa kabla ya Waisraeli. Kama Waisraeli walileta mawe wenyewe, haingelikuwa na madhabahu ya mawe hapo kabla ya Waisraeli.

S: Katika Yos 4:19, je, dini ya Waisraeli ilifyonza Gilgali, kama vile Waislamu 'walivyofyonza Ka'ba na utakatifu wa Makka kutoka desturi za kipagani za zamani na Ukristo ulivyofyonza sherehe ya Noeli kutoka desturi za kipagani zinazozunguka solstice ya majira ya baridi'?

J: Hapana.

1. Ingawa jina Gilgali linaweza kumaanisha mambo mengi, hakuna uthibitisho unaosema linamaanisha mzunguko wa mawe.

2. Hakuna ushahidi kwamba Gilgali ilikuwa na umuhimu wa kidini wa Wakanaani.

3. Hakuna ushahidi wa kufanana na Stonehenge.

Hadithi za Bukhari za Kiislamu zinakubali wazi kwamba Waquraishi walikuwa na sanamu 360 ndani ya Ka'ba kabla ya Muhammad.

Wakristo husherehekea Noeli kwa kuzaliwa kwa Kristo. Kusema hii ilitwaliwa kutoka sherehe ya kipagani ya solstice si kweli. Kati ya sherehe 25 au zaidi za Kirumi mwaka mzima, ilikuwa wakati wa Saturnalia (Desemba 17-24) ambapo watumwa waliachiwa muda. Wakristo wengi walikuwa watumwa, na ingekuwa na maana kwao kusherehekea wakati walipoachiliwa muda.

S: Katika Yos 4:24, je, watu wote wa dunia walisikia kuhusu muujiza huu?

J: Ingawa watu wote wa nchi hiyo, na watu wa Mashariki ya Kati bila shaka walisikia habari hii, Yosua 4:24 haikusema watu wote wa sayari walisikia habari hii wakati huo. Kwa kuzingatia idadi ya Biblia zilizochapishwa, na idadi ya tafsiri za Biblia, tunakaribia asilimia 100 ya mataifa ya ulimwengu kusikia habari hii.

S: Katika Yos 5:2-5,7, kwa nini Waisraeli hawakutahiri watoto wao kabla ya hili?

J: Maandiko hayasemi kama ilikuwa ni uasi, uzembe, au kwamba tohara ingekuwa ngumu wakati wa kusafiri.

S: Katika Yos 5:9, ilikuwa 'aibu ya Misri' nini?

J: Aibu inamaanisha fedheha au lawama. Aibu haikuwa kwamba Waisraeli walikuwa watumwa, bali uasi wao baada ya kuondoka Misri. Kama kumbusho la kihistoria, takriban nusu hadi theluthi mbili ya idadi ya watu wa Kirumi, Wakarthagine, na Wagiriki walikuwa watumwa.

S: Katika Yos 5:13-15 mtu wa ajabu aliyemkuta Yosua alikuwa upande wa Waisraeli au upande wa Wakanaani?

J: Biblia inasema wazi alikuwa upande wa wowote. Bila shaka Mungu hakuwa upande wa Wakanaani, lakini kwa kuwa Yosua na Waisraeli hawakuwa wakamilifu bila dhambi, Hakuwa upande wao pia. Leo, tunaweza kujiuliza kama Mungu yuko upande wetu, na kama Ataendelea kufanya matakwa yetu. Mungu si upande wetu; badala yake tunapaswa kuwa upande wa Mungu.

S: Katika Yos 5:13-15, Kamanda ni nani hasa?

J: Wakristo wengi wanatafsiri hii kuwa mwonekano wa Yesu Kristo. Yesu pia yuko katika nafsi ya kamanda katika Ufunuo 19:11-16.

Wakristo wengine wanatafsiri hii kama Mikaeli malaika mkuu, aliyeongoza malaika kupigana dhidi ya Shetani katika Ufunuo 12:7-8.

Tunapolinganisha hii na mwonekano wa malaika, tunaweza kuona hii ni Yesu Kristo kwa sababu zifuatazo:

1. Yosua alipomwanguka chini kwa heshima, hii labda ilikuwa ibada. Kamanda haikusimamisha hili. (Yosua 5:14)

2. Kamanda alimwamrisha Yosua avue viatu vyake, kwa sababu ardhi aliyosimama ilikuwa ardhi takatifu (Yosua 5:15). Hii inakumbusha Musa kulazimika kuvua viatu vyake alipoongea na Mungu katika kichaka kinachowaka katika Kutoka 3:3-5.

S: Katika Yos 5:14, Yosua alipogundua kwamba Kamanda huyu hakuwa mtu wa kawaida, kwa nini Yosua alijibu jinsi alivyofanya?

J: Mpangilio wa majibu ya Yosua ni muhimu.

1. Kwanza, Yosua alianguka uso chini mbele Yake.

2. Pili, Yosua aliuliza kama Kamanda alikuwa na ujumbe kwake.

3. Kamanda alipomwambia avue viatu vyake kwenye ardhi takatifu, Yosua alitii.

Leo, tunapomfuata Mungu, ni muhimu kwamba tusichanganye mpangilio wa majibu yetu. Kumwabudu Mungu kunakuja kabla ya kujifunza ukweli kuhusu Mungu, na lazima tujue mapenzi ya Mungu kabla ya kuweza kutii.

S: Katika Yos 5:14, ujumbe gani hasa aliopokea Yosua?

J: Kulikuwa na ujumbe wazi, ingawa haukuwa kwa maneno, bali ulikuwa ni uwepo halisi wa Kamanda. Ujumbe ulikuwa kwamba Kamanda alikuwa pamoja na Waisraeli, na kwamba hawakuwa na kitu cha kuogopa.

S: Katika Yos 5:15, je, ardhi Yosua alisimama bado ni ardhi takatifu leo?

J: Si lazima. Ni Mungu Anayefanya mambo kuwa matakatifu, na mahali patakatifu panaweza kunajisiwa, kisha kuwa si takatifu tena.

S: Katika Yos 6, kwa nini Mungu aliangusha kuta za Yeriko, na si miji mingine?

J: Labda kwa sababu ile ile ambayo Mungu hafanyi kila kitu kwa kila mtu wakati wote. Si tu kwamba Mungu anatupa kazi ya kufanya duniani, sababu moja ambapo wateule waliumbwa ilikuwa kwa ajili ya kufanya matendo mema (Waefeso 2:10).

S: Katika Yos 6, je, kuta za Yeriko zilianguka kwa sababu wachimbaji wa Waisraeli walichimba chini ya kuta wakati Wakanaani walikuwa wanavurugwa na maandamano?

J: Hiyo inaweza kuwa nadharia ya akili, lakini kuna matatizo matatu nayo.

1. Waliandamana pembeni ya kuta kwa siku saba tu, ambayo haikuwa muda wa kutosha wa kuchimba handaki chini ya kuta. Kumbuka, watu wa kale hawakuwa na vilipuzi, kwa hivyo wangelazimika kuchimba sana chini ya kuta.

2. Wangehitaji usahihi mkubwa katika uchimbaji wao, kwenda kina sahihi kwenda juu ya kilima na labda chini ya mfereji.

3. Hakuna rekodi kwamba dhana ya kuchimba chini ya kuta za mji ili kuzidhoofisha hata ilifikiriwa wakati huo, miaka 3,400 iliyopita. Matumizi ya kwanza yanayojulikana ya kujaribu kudhoofisha kuta ya mji ilikuwa na Filipo V wa Makedonia (220-205 K.K.) aliyechimba handaki bandia, na baada ya askari kutupa vumbi la kutosha angani ili isionekane handaki ilikuwa karibu kukamilika, raia walijisalimisha. Warumi walidhoofisha kuta za mji wakati wa kuzingirwa kwa Ambrakia, karibu na Korintho mnamo 189 K.K.

S: Je, Yos 6 inaonyesha kwamba tunokolewa kwa matendo pamoja na neema?

J: Hapana, ingawa wengine wamejaribu kudai hivyo. Hoja yao ni kwamba ingawa Mungu kwa neema Yake alimpa Yeriko Waisraeli bila wao kufanya kazi kwa ajili yake (Yosua 6:2), si tu walilazimika kuwa na imani kwamba kuta zitaanguka, bali walilazimika pia kuandamana pembeni ya mji kwa siku saba, mara 13, kabla ya kuta kuanguka.

Hata hivyo, maandamano yao hayakusababisha kuta kuanguka; Mungu alifanya hivyo kwa miujiza. Kufanya matendo kwa utii kweli hutupa baraka, lakini kuta za Yeriko hazihusiani na wokovu wao, bali kushinda ngome katika maisha yao kama waumini. Ingekuwa picha potovu ya msimamo wetu kusema kwamba tuko dhidi ya matendo, au kwamba matendo hayana uhusiano na maisha ya mtu aliyeokolewa. Matendo ni matokeo ya wokovu, si ingizo.

S: Katika Yos 6:1-5, je, Yosua alijua kwa nini Mungu aliamrisha Waisraeli waandamane pembeni ya mji?

J: Yosua alielezwa kwamba siku ya saba kuta zingeanguka katika mstari wa 6. Hata hivyo, Yosua hakujua kabisa kwa nini Mungu alichagua kufanya mambo kwa njia hiyo. Tunaweza kuunda nadharia za matetemeko ya ardhi, kuta zilizojengwa kwenye misingi isiyoimara n.k., lakini hatimaye lazima tutambue kwamba Mungu hatuelezi daima sababu za kwa nini anataka kufanya mambo jinsi anavyofanya.

Watu wengine wataaamini kitu fulani, au kumtii Mungu, tu wanapoelewa kabisa jinsi na kwa nini. Yosua alijua tu, ambayo Kitabu cha Yosua kinatufundisha leo, ni kwamba utii unaleta baraka, na uasi unaleta kushindwa. Ni zaidi ya kutii kutii hata tusijuapo sababu zote au jinsi. Sifa pekee ya hili ni kwamba kama tunadhani Mungu anatuambia kitu kinachopingana na anachosema katika maandiko, tunaweza kuwa na uhakika si Mungu angetuambia kufanya hivyo.

S: Katika Yos 6:4, jinsi gani Waisraeli wangeweza kuandamana pembeni ya Yeriko kwa siku saba mfululizo, kwa kuwa walipaswa kupumzika Sabato?

J: Walipaswa kupumzika Sabato kutoka kazi zao wenyewe, si amri ya wazi ya Mungu. Tertuliani (aliandika 207/208 B.K.) alikuwa mmoja wa wa kwanza kujibu pingamizi hili katika Dhidi ya Markioni kitabu cha 2 sura ya 21 uk.313.

S: Katika Yos 6:18-19, kwa nini Waisraeli hawakuweza kuhifadhi nyara, kwa kuwa wangeweza kuhifadhi nyara za miji mingine?

J: Mungu kawaida huomba mazao ya kwanza ya kazi Kwake. Zaidi ya hayo, Waisraeli hawakupindua kuta za Yeriko, Mungu alifanya hivyo. Kitu kimoja cha ajabu ambacho wanaakiolojia wamegundua ni vyombo vya nafaka ambavyo havikuguswa. Hivi karibu kamwe havionekani katika miji iliyoshindwa. Aidha walinzi wangevishaghalia wakati wa kuzingirwa, au washindi wangevichukua.

S: Katika Yos 6:20, tunajua nini kuhusu Yeriko kutoka akiolojia?

J: Yeriko ni moja ya miji ya kale zaidi inayojulikana ulimwenguni. Wanaakiolojia wanatuambia Yeriko ilijengwa kwanza karibu 7000 K.K., iliachwa karibu 4000 K.K., na kujengwa upya karibu 3200 K.K. Ilikuwa moja ya miji mingi iliyoharibiwa na Waamori karibu 2300 K.K., kujengwa upya nao, na kuharibiwa tena karibu 1400 K.K. Yeriko ilikuwa na mnara wa ulinzi na kuta mbili: kuta ya ndani yenye unene wa futi 12 na kuta ya nje yenye unene wa futi 6 na urefu wa futi 35. Kuta ya ndani ilikuwa futi 5 hadi 10 ndani ya ile ya nje. Wakazi walijenga nyumba kwenye mbao kati ya kuta, na nyumba ya Rahabu labda ilikuwa hivyo. Wapelelezi basi wangeweza kutoka nje ya dirisha lake wakimbia mji. Yeriko ilikuwa mji mdogo hadi wa kati wa Palestina kwenye kilima cha mita 3.4 chenye upana wa mita 60 x 120. Kilima kilikuwa na mteremko wa digrii 35, na kwa hivyo misumari ya kupiga haikuweza kupiga kuta vizuri. Yeriko ilichukua ekari 8; kwa kulinganisha Megido ilichukua ekari 14, na Hazori, mji mkubwa zaidi, ulikuwa kwenye ekari 200. Watu 10,000 walikaa Yeriko wakati mwingi. Chemchemi ndani ya mji ilitoa maji, na Yeriko ilikuwa na ngome imara; ingekuwa vigumu kuishinda. Ukweli huu ndio wapelelezi wawili wangeona na kuripoti kwa Yosua.

S: Katika Yos 6:20, je, kuna ushahidi wa kiakiolojia wa kuta kuanguka kwa miujiza Yeriko?

J: Ndiyo. Mwaka 1990, Bryant G. Wood aligundua kuta imara, kiasi kikubwa cha nafaka (kumaanisha kuzingirwa kwa muda mfupi), na kutokuporwa (kwa kuwa nafaka ilikuwepo bado). John Garstang alikuwa wa kwanza kugundua nafaka nyingi zilizochomwa. Baadhi ya ushahidi wa tetemeko la ardhi la ukubwa wa 8 kwenye kipimo cha Richter, ambalo lingeweza kuacha nyufa kwenye kuta. Kuta za ndani za tofali za udongo zilianguka juu ya kuta ya nje ya jiwe, zikiunda njia ya kupanda nzuri. Nzuri kwa Waisraeli, yaani.

Hii ilifanyika lini? Vyombo vya udongo kutoka Kipro vinaonyesha tarehe kati ya 1450 hadi 1400 K.K. Hirizi za Kimisri, zilizotiwa jina la Farao aliyekuwepo, hadi wakati wa Yosua. Upimaji wa Carbon-14 unaweka uharibifu mnamo 1410 K.K. +/- miaka 40. Habari kutoka jibu hili ilichukuliwa kutoka When Critics Ask uk.136-137 na Encyclopedia of Bible Difficulties uk.156-157. Hizo mbili zinamaanisha makala ya Bryant G. Wood katika Biblical Archaeology Review (Machi/Aprili, 1990).

S: Katika Yos 6:21 na kadhalika, kwa nini kuwaadhibu Wakanaani kwa kafara za binadamu na si wengine, kama vile Waaztek na Wamaya?

J: Mungu alizipatiliza tamaduni hizo kwa ushindi, uharibifu wa ustaarabu wao, na kupoteza maisha kwa wingi. Hata hivyo, Mungu hatoi adhabu ya kutosha kwa watu wote na tamaduni zote katika maisha haya. Hilo halitokei mpaka Siku ya Hukumu. Kama Yesu alivyoonyesha katika Marko 13:1-6, Mungu bado hatoi adhabu sawa katika maisha haya kwa dhambi sawa.

S: Katika Yos 6:21 na kadhalika, kwa nini Mungu aliamrisha Waisraeli kuua Wakanaani wote badala ya watu wengine?

J: Wakanaani waliabudu sanamu, lakini watu wengine pia wanabudu sanamu. Maandiko yanasema tu kwamba ardhi ilinajisiwa kwa sababu ya wakazi wake katika Mambo ya Walawi 18:21-26. Haielezi kwa nini, lakini tunaweza kuona sababu angalau tatu. Kuna mambo matatu ya dini ya Wakanaani ambayo yalikuwa mabaya hasa kwa ujumla, na ya kuvutia kwa Waisraeli.

Kafara za watoto: (Kumbukumbu 12:30-31). Uchimbaji wa kiakiolojia katika Gezeri na maeneo mengine pia unaonyesha kafara za watoto wachanga.

Ukahaba wa kidini: Hii ilikuwa dhamira ya kawaida ya dini ya Wakanaani. Ukahaba ni jambo moja, lakini ni baya zaidi zaidi makuhani wakuambie ujihusishe nao ukitaka kuwa mtu mzuri wa kidini.

Ushoga: Wakanaani walifanya hivi kwa sababu

1) Mambo ya Walawi 18:22-24 inasema hivyo, na

2) Hili lilikuwa na wingi katika Sodoma na Gomora, nazo zilikuwa karibu na Kanaani na zishirikianao utamaduni huo.

Kama Gleason Archer asemavyo katika A Survey of Old Testament Introduction Moody Press 1974 uk.279-280, "...historia ya baadaye ya Israeli inaelezea wazi hatari kubwa iliyobaki kwa Israeli kwa muda mrefu Wakanaani walioruhusiwa kuishi miongoni mwao."

S: Katika Yos 6:21 na kadhalika, unawezaje kuhalalisha Mungu kuamrisha Waisraeli kuua Wakanaani wote?

J: Jibu ni fupi na rahisi kusema, lakini linaweza kuhitaji mabadiliko ya mtazamo kabla hujaweza kuelewa. Jibu ni rahisi: Mungu anaweza kufanya lolote Anapotaka. Maelezo yafuatayo (kwa matumaini) yatakusaidia kuelewa jibu.

Jibu Ndiyo au Hapana

(Ndiyo/Hapana) Je, Mungu angekuwa wa haki Akiongeza umri wa watu?

(Ndiyo/Hapana) Je, Mungu angekuwa wa haki Akipunguza umri wa watu?

(Ndiyo/Hapana) Wakati wa mtu kufa ulipofika, je, Mungu angekuwa wa haki kuchagua njia yoyote Aliyotaka?

(Ndiyo/Hapana) Je, Mungu angekuwa wa haki kuwaruhusu wengine kuishi muda mrefu zaidi kuliko wengine?

Ukijibu Hapana kwa lolote kati ya hayo, taja kifungu husika cha kisheria, ikipo, pamoja na mamlaka nyuma ya kifungu hicho.

Mungu anaweza kufanya Anachopenda, na Anaweza kuamrisha Anapotaka. Hata kama Mungu angekuwa chini ya sheria zetu (ambavyo si hivyo), sheria zetu hazijaribu kutunga sheria kuhusu Mungu anachoweza kufanya zaidi ya vile zinavyotunga sheria kuhusu nini kinachoidhiniwa kwa mawimbi na vimbunga.

Kwa kuwa tabia ya Mungu ni njema na kila alichosema ni kweli, mfano ungeonyeshwa kuwa si wa haki kwa Mungu kama na pale tu ulipopingana na yote Aliyofunua kuhusu tabia na njia Zake.

Kwa bahati nzuri Mungu si kama mfano uliokithiri. Biblia kusema kwamba Mungu ni mpendaji haikumlazimu Mungu kuwa mpendaji. Badala yake, Mungu alikuwa mpendaji kwanza, na kwa hiari Alitaka kutuambia kwamba Alikuwa mpendaji, pamoja na kuwa wa haki, mtakatifu, na mwenye hasira. Mungu anakuomba umfuate, lakini Hakuombi. Usipopenda hilo, unaweza kwenda njia yako na Mungu Ataenda Njia Yake. Lakini fikiria itakupelekea wapi njia yako yenyewe...

S: Katika Yos 6:21 na kadhalika, Mungu haonekani mzuri sana. Je, Mungu hapaswi kuwa mzuri daima?

J: Si daima. Kwa kweli Mungu mara nyingi ni mzuri sana (ingawa mpendaji ni neno sahihi zaidi). Mungu ni mpendaji sana, kiasi kwamba Mungu Mwana alikuja duniani kuteseka na kufa, kumwaga Damu Yake mwenyewe msalabani kwa ajili ya dhambi zetu. Hata hivyo, kwa wale wanaokataa Mungu na kwa wale wanaowaumiza wengine, Mungu si mzuri. Katika Agano la Kale na Jipya, Mungu ni mkali zaidi kuhusu hasira Yake kuliko tulivyo mara nyingi. Ukiweza kuona kwamba ingawa Mungu ni mpendaji sana, Mungu si mzuri daima, wala hahitajiki kuwa hivyo, umepita dhana moja ya kubwa zaidi potofu kuhusu Mungu katika utamaduni wetu.

S: Katika Yos 6:25, Yosua iliandikwa lini, kwa kuwa inasema '...hadi leo hii'?

J: Hii inaonyesha kwamba Yosua iliandikwa katika wakati wa Yosua, ndani ya maisha ya Rahabu. Bila shaka, nakala zimefanywa kutoka kwake hadi wakati wa sasa.

S: Katika Yos 6:26, kwa nini Yosua alitoa laana hii dhidi ya mjenzi wa Yeriko?

J: Maandiko hayasemi kwa nini Yosua alitoa laana hii, ambayo ilitimia. Wengine wanaweza kusema haikuwa laana bali onyo tu kutoka kwa Mungu la litalotokea. Hata hivyo, badala ya kutoa laana, Mungu angeweza kwa urahisi kuwa hakuacha hili kutokea.

Kwa nini laana hii ilitolewa? Sababu za kibinadamu na za kimungu si lazima ziwe sawa. Hapa kuna makadirio mawili.

Sababu ya kibinadamu: Yosua alihisi hisia kali sana baada ya kushinda Yeriko. Labda hakutaka kuona mji ukijengwa upya, kwani uliwakilisha upinzani dhidi ya Mungu na yeye.

Sababu ya kimungu: Labda Mungu pia hakutaka kuona mji huu, ambao uliwakilisha upinzani dhidi ya watu wa Mungu, ukijengwa upya kwa karne nyingi. Wakati mwingine Mungu bado huwaruhusu watu kufanya mambo yanayomchukiza, lakini kwa gharama, kama vile kujenga upya Yeriko.

S: Katika Yos 6:26, je, unabii huu ulitimia?

J: Hii ni mfano wa unabii wenye masharti. Katika hali hii, sharti lilitimia kama na pale tu Yeriko ilipojenwa upya. Kulingana na 1 Wafalme 16:34, Hieli wa Betheli alijenga upya Yeriko. Mwanawe wa kwanza Abiramu, na mwanawe mdogo Segubu wote wawili walikufa.

S: Katika Yos 7:1, je, Akani tu, au Israeli wote walitenda dhambi?

J: Akani na familia yake tu walitenda dhambi, lakini kushindwa kwa Israeli kunaonyesha kwamba wengine walipata matokeo ya dhambi ya Akani pia.

Dhambi ya mtu mmoja na ushiriki wa familia yake kuliiumiza taifa zima. Somo, kwamba Akani hakuwa peke yake aliyekufa kwa ajili ya dhambi yake, halikusahauliwa na Waisraeli (Yosua 22:20). Ni jambo la kuvutia kufikiria mifano mingine ambapo dhambi ya mmoja huumiza wengi. Lakini kuhusu Adamu na Kristo, ingawa dhambi ya mmoja ilidhuru wengi, haki ya Mmoja huokoa yeyote anayeamini. Mara nyingi mwenendo wa mmoja huathiri wengi. 1 Samweli 24 inatoa mfano mwingine.

S: Katika Yos 7:2-4, je, hii ilikuwa adhabu ya Mungu, au makosa ya kuhesabu tu kwa upande wa viongozi wa Waisraeli?

J: Hizi mbili si lazima zikinzane. Waisraeli walikadiria vibaya idadi ya askari waliokuwa wamejaa ndani ya Betheli na Ai. Hata hivyo, Mungu anaweza kuongeza au kupunguza uangalifu na hukumu yetu Anapotaka.

S: Katika Yos 7:5-15, kwa nini wengine walipata mateso kwa dhambi ya Akani?

J: Kwa bahati mbaya, wengine mara nyingi hupata mateso kwa sababu ya dhambi ya mtu kwa njia mbili.

1. Wanapata adhabu (kweli matokeo) ambayo hawakustahili, kama vile watoto leo wanaozaliwa wakiwa wamelevya kwa kokeini, heroini, au pombe ambazo mama zao walitumia.

2. Wanakubali tu dhambi za wanaofuata, na kushiriki hatia pamoja na adhabu ya dhambi hizo.

Kama dhambi za Adamu na Hawa, na Daudi, Akani aliona, akatamani, akachukua. Francis Schaeffer anataja kwamba vitu Akani alivyochukua ni aina moja ya vitu watu wangechukua leo. Dhahabu na fedha ni ubinafsi wa kimwili tu, na joho kutoka Babiloni labda lingevaa sana kwa mtindo. Nchi ya Ahadi haikutosha kwa Akani; alitaka zaidi, kwa sababu hakuridhika na utunzaji wa Mungu. Je, kuna nyakati katika maisha yako ambapo hukuridhika na utunzaji wa Mungu?

Kipengele kingine cha kusikitisha cha Akani ni kwamba katika vita vya Ai na vita vyote vilivyofuata, Waisraeli waliruhusiwa kuhifadhi bidhaa za thamani! Kama tu Akani angesubiri, angeweza kukusanya hazina ya miji mingi. Je, kuna nyakati unazozijua ambapo umikosa baraka ya Mungu kwa sababu husubiri na kumtii Mungu?

S: Katika Yos 7:6, kwa nini Yosua alijali sana kufa kwa askari 36 wa jeshi lake lote katika mapigano haya?

J: Haikuwa sana suala la kushinda Ai, mji wenye wapiganaji 10,000, bali la kuushinda bila kupoteza maisha mengi ya Waisraeli, na kufanya hivyo haraka kabla ya majeshi ya miji na miji mingine karibu 140 au zaidi ya Kanaani hayakujumuika pamoja.

Zaidi ya hayo, hili lilionyesha kwamba Mungu hakuwa akiwahasidia wakati huo. Kama Mungu asingewasaidia, Yosua hakujisikia na uhakika wa ushindi Kanaani.

S: Katika Yos 7:11-18, kwa nini Mungu hakumwambia Yosua moja kwa moja ni nani aliyetenda dhambi?

J: Inaonekana Mungu anajali mchakato wao wa kugundua kama matokeo ya kupata watu sahihi. Hapa ni kilichotokea.

1. Watu wote waliwekwa wakfu.

2. Muda wa kucheleweshwa (siku moja) ulimpa Akani na familia yake fursa ya kujitokeza wenyewe.

3. Kupiga kura kulionyesha uwezo wa Mungu wa kufichua dhambi.

Labda hivi hali ya uzito ilikuwa inasisitizwa maendeleo ya mchakato yalipoendelea. Jifikirie mwenyewe kama Akani. Ungejisikiaje kura zikipigwa? Labda ulidhani ungepona kama ukiwa kawaida tu? Sababu ya mchakato huu mrefu labda ilikuwa kumpa Akani nafasi ya kutubu, ambayo hakufanya. Mungu ni mvumilivu sana, lakini hakikisha kutubu, kabla uharibifu haujafika.

Tofauti ya kuvutia na hili ni Yonathani kuchaguliwa kwa kura katika 1 Samweli 14:37-45.

S: Katika Yos 7:12, je, Akani na familia yake wangesamehewa kama wangetokea na kuungama wenyewe?

J: Maandiko hayasemi. Hata hivyo, Yosua 7:12 unaposema uharibu lolote lililowekwa wakfu kwa uharibifu, hilo halimaanishi Akani. Hata hivyo, yule aliye na vitu vilivyowekwa wakfu atakatiliwa mbali kama Mungu alivyoamrisha katika Yosua 7:15, ilikuwa kuchelewa sana kwa Akani.

S: Katika Yos 7:18, kwa nini Yosua aliita 'familia yake' mbele?

J: 'Yake' hapa inamaanisha Zimri, si Yosua. Yosua alikuwa kutoka kabila la Efraimu (Yosua 24:30).

S: Katika Yos 7:19, 'mpe Mungu utukufu' kunamaanisha nini?

J: Hii ni agizo zito la kusema ukweli.

S: Katika Yos 7:24-26, kwa nini Waisraeli waliua familia ya Akani pia?

J: Angalia vitu vilivyozikwa. Kuna mambo saba ya kuzingatia katika jibu.

1. Wao pia walisikia amri.

2. Wao pia waliishi hemani ambapo vitu vilizikwa. Isingaliwezekana kuzikwa ardhini bila wao kujua.

3. Wao pia hawakusema wakati walipopewa fursa.

4. Wao pia walilipa bei ya dhambi waliyoikubaliana. Ndani ya utamaduni wa Kimarekani kuna dhana kwamba lolote mtoto au kijana anafanya, wanaweza kusamehewa adhabu kali kama wana chini ya miaka 18. Hii ni kinyume na jinsi Mungu anavyoona mambo, ingawa Mungu anatambua umri wa uwajibikaji, na Biblia inasema kwamba uhalifu hauhesabiwi kama dhambi ambapo hakuna sheria (Warumi 4:15; 5:12).

5. Yosua haisemi umri wa watoto.

6. Mungu hawafanyi watoto kuwa na hatia kwa dhambi za baba zao (Ezekieli 18:4,19-20; Kumbukumbu 24:16). Hata hivyo, wanaweza kuwa na hatia kwa kufuata matakwa ya baba yao, wanapoijua matakwa ya baba yao ni kwamba watamkia Mungu.

7. Ingawa watoto hawashiriki hatia ya wazazi wao, Mungu 'huadhibu' watu kwa watoto wao kupata matokeo ya dhambi za baba yao, kama Hesabu 14:18 unavyoonyesha.

S: Katika Yos 8, je, ilikuwa nguvu ya Mungu, au mkakati wa Yosua ulioushinda mchana Ai?

J: Hizi mbili si lazima zikinzane. Mkakati ulikuwa na manufaa katika kuruhusu Waisraeli kuchukua Betheli na Ai bila walinzi, na uliwavunja moyo wapiganaji wa Wakanaani miji ilipochomwa. Mkakati mzuri haaufanyi kazi kama askari hawapigani vizuri hata hivyo, na Mungu labda alisaidia askari wa Waisraeli kupigana vizuri.

S: Katika Yos 8, ni masomo gani tunayoweza kujifunza kutoka vita vya Ai?

J: Kuna masomo angalau mawili tunayoweza kujifunza.

1. Hata nguvu kubwa ya kushinda haihakikishii ushindi kwa Wakristo, au kwa mtu yeyote, kama Mungu hataki upande huo kushinda.

2. Mafanikio kawaida humfanya mtu wa kawaida wazi kwa kushindwa, isipokuwa mtu ni wa busara. Busara inahusisha kuona pande zote za jambo na kushikilia mambo katika mtazamo sahihi.

S: Katika Yos 8:17,25 na Mwa 12:8, je, wanaakiolojia wamepata mji wa Ai?

J: Hapana, na kuna sababu nzuri pia. Ai ilikuwa mji mdogo ambao kitabu cha Yosua kinadai uliharibiwa 'kabisa'. Yosua 8:17,25 inaonyesha kwamba kulikuwa na watu 12,000 tu katika Betheli na Ai pamoja. Katika Yosua 7:3, Waisraeli walikadiria awali walihitaji wanaume 2,000 hadi 3,000 tu kuwashinda. (Katika vita vya leo, wavamizi hupenda kuwa na faida ya angalau 2:1.)

Wanaakiolojia wengi walidhani Ai ilizikwa chini ya kilima cha Et Tell, ijapokuwa jiografia haifanani na simulizi la Biblia. Uchimbaji wa Et Tell unaonyesha mji hapo, lakini mji huo uliharibiwa mnamo 2200 K.K., kabla ya Ibrahimu. Hata hivyo, kilima kingine karibu, kinachojulikana kama Khirbet Nisya, labda ndicho mahali pa Ai, na uchimbaji zaidi unahitajika.

Hata hivyo, usisahau kwamba kwa kuwa Ai ilikuwa ndogo na iliharibiwa 'kabisa', labda hakuna kitu kilichobaki kwa wanaakiolojia kukigundua.

S: Katika Yos 8:25, kwa nini Yosua alijali sana ushindi Ai?

J: Labda kulikuwa na sababu mbili: za kijeshi na za kiroho.

Kijeshi: Yosua alijali nguvu ya moyo wa jeshi lake, na kwamba kuzingirwa kwa muda mrefu kwa Ai kungewapatia Wakanaani wengine nafasi ya kukusanyika pamoja.

Kiroho: Hata hivyo, wasiwasi wake mkubwa labda ulikuwa kwamba nguvu iliyosababisha Mto Yordani kugawanyika na kuta za Yeriko kuanguka haikuwa tena nao. Mungu aliwaambia wachukue umiliki wa nchi, lakini kulikuwa na miji mingi imara na bila nguvu hiyo wangeharibiwa wenyewe. Watu wote na Yosua walitambua walikuwa katika hali ngumu kama Mungu hakuwa nao. Je, umewahi kuwa na ugumu ukijaribu kufanya mapenzi ya Mungu bila nguvu ya Mungu, kwa nguvu yako tu?

S: Katika Yos 8:25, jinsi gani kungeweza kuwa na '12,000' katika mji mdogo kama Ai?

J: Sababu mbili. Kwa Kiebrania, 'wanaume' labda inamaanisha idadi ya watu kwa ujumla, na labda kulikuwa na askari wa ziada mji huo kwa muda.

S: Katika Yos 8:25, '12,000' inaashiria wanaume tu, au kila mtu?

J: Maneno ni wazi, lakini maana inaweza kuwa njia yoyote ile. Ingeweza kuwa kulikuwa na askari wanaume 12,000 waliojilimbikizia katika mji huu mdogo, kwa sababu ya uimarishaji kutoka kwa Wakanaani wengine. Vinginevyo, kwa Kiebrania watu, wanaume na wanawake, wanaweza kwa ujumla kuitwa wanaume.

S: Katika Yos 8:29, kwa nini Yosua alimtundika mfalme aliyekufa wa Ai mtini?

J: Angalia jibu la Yosua 10:24.

S: Katika Yos 8:30, kwa nini Yosua alijenga madhabahu Mlima Ebali, kwa kuwa 1 Fal 12:31 na 1 Fal 15:14 baadaye zilipiga marufuku kujenga mahali pa juu?

J: Wakati: Hata kama madhabahu katika Yosua 8:30 yalikuiuka marufuku katika 1 Wafalme, madhabahu ya Yosua Mlima Ebali yalijengwa kabla ya amri hizo kutolewa. Huwezi kulaumiwa kwa kuvunja amri ya siku zijazo, ulipokuwa haujui amri hiyo. Angalia Warumi 4:15; 5:13.

Utii: Madhabahu Mlima Ebali yalijengwa kwa matumizi kabla ya ibada ya kati Yerusalemu. 1 Wafalme inaonyesha kwamba Mungu hakutaka madhabahu yoyote yasiyoidhiniwa kujengwa, na kabla ya hapo Mungu aliidhinisha madhabahu Mlima Ebali.

Lengo: Madhabahu Mlima Ebali, kama vile Hekalu Yerusalemu, yalijengwa kuabudu Mungu. 1 Wafalme 12:32 inaonyesha kwamba Yeroboamu alijenga mahali pa juu, si kwa lengo la kuabudu Mungu, bali kuabudu sanamu. Vivyo hivyo 1 Wafalme 15:14 inaonyesha kwamba mahali pa juu hapo palitumika kwa ibada ya Ashera na sanamu nyingine.

S: Katika Yos 8:32-35, kwa nini Waisraeli walisimama ushindi wao, na kufanya harakati isiyo na manufaa ya kijeshi ya kwenda kaskazini na mashariki hadi Mlima Gerisimu?

J: Hii inatuonyesha kwamba maandalizi ya kiroho ni muhimu zaidi hapa kuliko mkakati wa kijeshi. Walikwenda Mlima Gerisimu kujitahiri wenyewe na kujiweka wakfu tena kwa Mungu. Ingawa Mlima Gerisimu ulikuwa mahali pa mbali pa vizuri kwa wanawake na watoto, hiyo haikuwa sababu kuu, kwa sababu kuwacha wanawake na watoto upande wa pili wa Yordani labda kungewapa usalama zaidi.

S: Katika Yos 9, kwa nini Mungu aliwabariki Wagibeoni, si tu kwa kudanganya watu wa Mungu, bali kwa uongo wa wazi?

J: Mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Wagibeoni wangejua vipi wasidanganye? Wagibeoni hawakuwa na mafundisho yaliyotolewa kupitia Musa.

2. Hata kama Wagibeoni kwa nadharia wangekuwa na mafundisho ya Musa, Wakristo wengine (kama vile R.C. Sproul), wanafundisha kwamba kuna mazingira fulani, kama vile hali za kufa au kuishi, ambapo waumini wapaswa kudanganya.

3. Kitu 'bora' kingalikuwa kwa Wagibeoni kuamini na kumwamini Mungu na kusema ukweli wote kwa Yosua, kwa kuwa waumini hawapaswi kudanganya wenzao (Waefeso 4:25), na kutegemea Mungu afanye mapenzi Yake kujulikana kwa viongozi wa Waisraeli. Hata hivyo, Mungu hawalaumimu watu kwa ukweli wasio nao, kama Warumi 4:15 na 5:12 unavyoonyesha.

S: Katika Yos 9, jinsi gani viongozi wa Waisraeli wangeweza kufanya kosa la kutouliza Mungu kuhusu Wagibeoni?

J: Waisraeli hawakuwa wazembe; wazo liliwajia kwamba Wagibeoni labda walikuwa wakiwadanganya (Yosua 9:7). Vivyo hivyo, waumini leo wakati mwingine huelekea kumuuliza Mungu kuhusu mambo fulani kwa urahisi zaidi kuliko mambo mengine. Leo kama zamani, ni rahisi sana kwa waumini kudhani hali ni rahisi sana hadi hawahitaji hekima ya Mungu.

Bila shaka, Mungu alijua wangefanya kosa hili. Mungu alitumia hata kosa lao kuwaokoa Wagibeoni, ambao wangemhudumia baadaye. Angalia mjadala wa Kumbukumbu 20:17 kwa maelezo zaidi.

S: Katika Yos 9:3, Wagibeoni walikuwa nani, na nini kilitokea kwao?

J: Gibeoni ilikuwa mji mkubwa ulioundwa karibu (inamaanisha takribani) 3100 K.K. Wanaakiolojia wanatuambia ulikuwa maili 20-25 (kilomita 32-40) magharibi mwa Gilgali na futi 4,000 juu zaidi. Kulikuwa na chemchemi na mabwawa mengi ndani ya mji, kwa hivyo ungeweza kustahimili kuzingirwa kwa muda mrefu. Gibeoni lilikuwa mkuu wa muungano wa miji ukijumuisha Kearoth-Yearimu, Kefira, na Beerothi. Idadi ya watu wa mji na maeneo ya mashambani ingeweza kufikia karibu 50,000. Baada ya kuona uharibifu wa Yeriko na Ai, waliamua kufanya amani na watu wa Mungu.

Wagibeoni walifahamika kama wapiganaji wazuri (Yosua 10:2). Ni jambo la ajabu kwamba wangeweka maisha yao kabisa mkononi mwa Yosua (Yosua 9:25). Ni rahisi kwa watu wasio na nguvu yao wenyewe kumwamini Mungu; ni vigumu zaidi kwa wenye nguvu kufanya hivyo.

Wagibeoni walifanikiwa katika karne zilizofuata. Wafungwa walipopata wao waliporudi kutoka Babiloni, Wagibeoni wengine labda walirudi kama walinzi wa malango (Nehemia 7:45-56, 11:19, Ezra 2:42-54). Inaonekana kwa kuhudumu Hekaluni, baadhi ya wazao wa Wagibeoni walifurahi katika ibada ya Mungu.

Si jambo la ajabu kwamba wokovu wa Wagibeoni ulikuja hata kupitia kosa la Waisraeli. Mungu hutumia si tu mambo mazuri kwa utukufu Wake, bali anaweza kutumia hata makosa yetu pia!

S: Katika Yos 9:8-19, je, Waisraeli walipaswa kushikilia neno lao lililofanywa chini ya uongo?

J: Ukifanya makubaliano kwa jina la Mungu, na hukuomba kuhusu yake, na upande mwingine ulitumia udanganyifu, wakati mwingine unapaswa kulishikilia, na wakati mwingine la, kulingana na mazingira. Katika hali hii, Mungu alitarajia watekeleze mkataba wao kama 2 Samweli 21:1-6 unavyoonyesha.

S: Katika Yos 9:8-19, kwa nini Waisraeli waliowacha Wagibeoni?

J: Kuna sababu mbili zinazofanana.

Kibinadamu: Walipokuwa wamefanya mkataba na Wagibeoni, na walikuwa wameapa kwa Mungu, walilazimika kushikilia neno lao.

Kimungu: Mungu alikwisha jua hili lingetokea, na Aliwaandalia Wagibeoni kuokolewa kwa njia hii.

Hii inaweza kuonekana vigumu kwa watu wa kisasa kuelewa, kwa kuwa dhana ya kisasa ya 'kushikilia neno la mtu' haizingatiwa kwa uzito leo kama ilivyokuwa zamani.

S: Katika Yos 10:3, je, kuna ushahidi wa nje ya Biblia, wa kiakiolojia kwa wafalme hawa?

J: Hapana. Kuna mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Kwa kuzingatia uharibifu wa ghafla wa idadi ya watu wa Wakanaani, hakukuwa na Wakanaani wengi waliosalia kuandika, na wachache zaidi wangependa kuandika kuhusu wafalme hawa walioshindwa kwa aibu.

2. Kwa kweli, Wakanaani hawakuacha rekodi nyingi za wafalme wao katika vizazi vya mapema pia. Tofauti na Wamisri wenye kiburi, Wasumeri, na Wahiti, tuna majina machache ya wafalme wowote wa Wakanaani yaliyohifadhiwa, nje ya Biblia.

3. Mtu angetarajia kwamba watu walioshinda wangalau wangehifadhi rekodi ya kihistoria ya wafalme walioshindwa, na hiyo ndiyo hasa iliyotokea, - katika Kitabu cha Yosua.

S: Katika Yos 10:11, jinsi gani mawe makubwa yangeweza kuanguka kwa jeshi la Wakanaani tu?

J: Sehemu mbili za jibu.

1. Mungu Mwenyezi anaweza kufanya Anachotaka, na Ana lengo bora kuliko mpigaji bora wa bowling au mchezaji bora wa besiboli.

2. Labda hakukuwa na haja ya kuelekezwa kwa usahihi. Kabla ya vita na wakati Wakanaani wakikimbia, kulikuwa na umbali kati ya majeshi mawili.

S: Katika Yos 10:12-13, kwa nini Mungu angechagua kufanya muujiza na jua na mwezi?

J: Kwa kuwa jua na mwezi vilikuwa miungu mikuu ya dini ya Wakanaani, ilifaa kwamba Mungu angetumia alama hizi katika kushindwa kwao.

S: Katika Yos 10:12-13, jinsi gani Mungu alisimamisha jua?

J: Kuna jibu fupi na jibu refu. Jibu fupi ni kwamba Mungu Mwenyezi angeweza kufanya kwa njia yoyote Aliyotaka, na njia si muhimu. Jibu refu linaongeza kwamba Mungu angeweza kuchagua kufanya kwa kusimamisha mzunguko wa dunia, kupunguza kasi ya mzunguko wa dunia, au athari ya macho. Hapa kuna faida na hasara za kila nadharia.

Kusimamisha mzunguko wa dunia: Mungu angekuwa na nguvu ya kufanya hivi. Mungu pia angesimamisha athari za msukosuko wa kupungua kwa kasi kwa ardhi, bahari, na hewa.

Kupunguza kasi ya mzunguko wa dunia: Sawa na jibu la kwanza. Faida pekee ya jibu hili ni kwamba haja ya muujiza wa kukabiliana na athari ya inertia ingekuwa ya taratibu zaidi, ingawa muujiza bado unggehitajika.

Athari ya macho: Jua halikuhitaji 'kusimama', Mungu angeweza kuunda athari ya macho ambayo bado ilitoa mwanga wa jua kwa muda wa ziada. Hii haikuhitaji kuwa athari ya kimataifa, bali ingeweza kuwa athari ya mtaa tu Kanaani.

Bila jua kwa siku moja: Neno la Kiebrania kwa lile jua lililofanya si wazi. Neno la Kiebrania dom linaweza kumaanisha jua tu 'lilikaa kimya', au kujificha kwa siku moja. Hii inafaa muktadha vizuri, kwa sababu jua lingewezaje kuonekana kusimama angani, kama kulikuwa na dhoruba kubwa ya mvua ya mawe? Pia, joto la baridi lingeweza kuwapendelea askari wa Waisraeli baada ya safari yao ndefu na ya haraka.

Jibu hili na la awali ni yanayowezekana zaidi.

Maelezo ya Uongo: Lazima itajwe kwamba kumekuwa na hadithi za programu ya kompyuta ya unajimu ambayo inaposhindwa nyuma kwa wakati, inaonyesha siku ilipotoweka wakati wa Yosua. Hata hivyo, hii ni vigumu sana, kwa sababu kwa kuwa hakukuwa na rekodi za unajimu za kulinganisha nazo wakati huo, haingewezekana kwa kompyuta kutuambia kama siku ilikosekana au la. Ni kama kujaribu kupima kitu ambapo hakuna kiwango. Charles Pickering wa Harvard Observatory na Profesa Totten wa Yale walikuwa ni chanzo cha madai haya.

S: Katika Yos 10:12, nadharia nyingine za muujiza huu zilikuwa gani?

J: Hapa kuna nadharia mbili nyingine.

1. Ilionekana jua lilisimama kwa kuwa kazi ya siku mbili ilifanywa katika siku moja. Baada ya yote, kama jua lilisimama kutembea jinsi gani wangeweza kupima muda gani lilisimama?

2. Hugh J. Blair alidhani kwamba kwa kuwa shambulio la awali lilikuwa mapema asubuhi, maombi ya Yosua yalikuwa kweli ya kucheleweshwa kwa giza kwa shambulio la ghafla, na Mungu alijibu kwa dhoruba ya mawe ya kuchagua.

S: Katika Yos 10:12, je, kusimama kwa jua kulirekodiwa katika tamaduni nyingine?

J: Kwanza kabisa, hakuna tamaduni wakati huo zilikuwa na maandishi isipokuwa Misri, Mashariki ya Kati iliyobaki, India, na China.

Mashariki ya Kati: Wababiloni hawakuwa na nguvu wakati wa Yosua. Wakassiti walishinda Babiloni mnamo 1570 K.K., na Waashuri chini ya Tikulti-Ninurta walishinda Babiloni karibu 1225 K.K.

India: Hii labda ilikuwa karibu na wakati wa vita vilivyorekodiwa kwa ufupi katika Bhagavad-Gita, ingawa vita labda pia vilikuwa vya mapema zaidi. Pia inadhaniwa kwamba karibu 1390 K.K., huko Takshasila, Waarya walishinda Wanaga wa Magharibi. Mambo haya yanasema kwamba hizi zilikuwa nyakati za mapema sana katika ushindi wa Waarya wa India ambapo rekodi chache za kihistoria zilihifadhiwa.

China: China iliingia katika Enzi ya Shaba, na Nasaba ya Shang iliingia mamlakani China mara baada ya wakati wa Yosua. Ingawa tuna vifaa vingi kutoka kipindi hicho, tuna historia ndogo ya maandishi iliyohifadhiwa.

Ulaya: Waminoa wa Krete walikuwa na maandishi, lakini ustaarabu wao uliharibiwa karibu 1500 K.K., kabla ya Yosua. Wagiriki wa Kimikene walioshinda Waminoa walikuwa wa kishenzi sana. Watu wengi hawatambui kwamba utamaduni wa Kigiriki wa kale ambao wengi wanafikiri ni ule wa Wagiriki wa Doria walioshinda Aegea karibu 1200 K.K., zaidi ya miaka 200 baada ya Yosua.

Mwishowe, inapaswa kusisitizwa kwamba kama kusimama kwa jua kulikuwa athari ya macho, au kama Kiebrania ilimaanisha jua halikuwaka, hii ingeweza kuwa jambo la mtaa tu Kanaani.

S: Katika Yos 10:13 na 2 Sam 1:18, kitabu cha Yosher ni nini?

J: Yosua 10:13 inasema zaidi imeandikwa kuhusu hili katika kitabu cha Yosher. Kitabu cha Yosher si katika Biblia; hatuna nakala leo, na 'nakala' zozote za kisasa ni bandia.

S: Katika Yos 10:23 na 11:3, kwa nini Wayebusi (watu wa Yerusalemu) walipigana katika kampeni za kusini na kaskazini?

J: Yosua alishinda wafalme wote watano wa kusini, lakini hawakuchukua miji miwili yao: Yerusalemu (au Yebus) na Yarmuthi. Kwa hivyo, Wayebusi wa Yerusalemu waliweza kusaidia wafalme wa Wakanaani wa kaskazini.

Kuna jambo muhimu la kujifunza hapa. Wakati mwingine tunapopata ushindi katika eneo fulani la maisha yetu, lakini dhambi haijafutwa kabisa katika eneo la maisha yetu, inaweza kurudi baadaye kutushambulia tena.

S: Katika Yos 10:24, kwa nini Yosua aliongeza kudhalilisha kwa kuwaamrisha viongozi wa Waisraeli kuweka miguu yao kwenye shingo za wafalme wa Wakanaani walioshikwa?

J: Katika nyakati za Agano la Kale, Yosua labda alifanya hivi kuwakatisha tamaa Wakanaani wangelosikia habari hii, na kuwapa ujasiri jeshi lake. Wafalme hawa walijua kwamba Mungu alikuwa pamoja na Yosua, na waliendelea kupigana dhidi yake hata hivyo.

Hata hivyo katika nyakati za Agano Jipya kiwango si sawa. Hatupaswi kulipiza kisasi maadui zetu bali kuwapenda kama Yesu alivyosema katika Luka 6:27-28 na Mathayo 5:43-44.

S: Katika Yos 10:26, kwa kuwa wafalme wa Wakanaani walikuwa wamekufa tayari, kwa nini walitundikwa mitini?

J: Labda kwa sababu ile ile iliyojadiliwa katika jibu la awali. Kuna uwezekano wa ziada, unaokamiliana pia.

Vizazi fulani vya miti vilikuwa vitakatifu kwa Wakanaani, na Yosua labda alikuwa akionyesha walichofikiri kuhusu ibada ya sanamu katika vizazi vya miti. Angalia mjadala wa Kumbukumbu 12:3 na 16:21 kwa maelezo zaidi kuhusu miti mitakatifu.

S: Katika Yos 10:28, kwa nini Mungu aliamrisha Waisraeli kuwaangamiza kila mtu?

J: Angalia swali la tatu la Yosua 6:21 kwa jibu.

S: Katika Yos 10:28-42, je, kuna ushahidi wa kiakiolojia wa uharibifu wa miji hii?

J: Ndiyo. Hapa kuna ushahidi wa Biblia, ukifuatiwa na ushahidi wa kiakiolojia unaounga mkono.

Ushahidi wa Biblia: Kitabu cha Yosua hudai kwamba mji wote wa Wakanaani uliharibiwa. Kusini, inadai tu kwamba Yeriko, Ai, Makkeda, Libna, Lakishi, Egloni, Hebroni, na Debiri ziliharibiwa. Labda Betheli pia iliharibiwa. Kusini, miji mingi yenye ngome ilibaki kulingana na Yosua 10:20.

Kaskazini, hakuna mji uliochomwa isipokuwa Hazori, kulingana na Yosua 11:13.

Ushahidi wa Kiakiolojia: Kutoka Pharaohs and Kings: A Biblical Quest (Crown Publishers 1995) uk.306, hapa kuna ushahidi wa miji iliyoharibiwa mwishoni mwa Enzi ya Shaba ya Kati IIB uliotolewa na David M Rohl, mwanaakiolojia wa kidunia. uk.299 unasema kwamba 1410 K.K. iko ndani ya kipindi cha MB IIB.

Aradi, Debiri, Yeriko, Lakishi, na Hazori kaskazini vyote vina ushahidi wa kuharibiwa. Kuna kutokuwa na uhakika fulani kama Betheli ilikuwa katika tovuti ya kisasa ya Beitini au el-Bireh, lakini mji huko Beitini uliharibiwa. Kuna kutokuwa na uhakika fulani kama Hebroni ilikuwa katika tovuti ya kisasa ya el-Khalil au Tell el-Rumeideh, lakini mji wowote uliokuwa el-Khalil uliharibiwa. Huko Horma, kuna kutokuwa na uhakika kama uliharibiwa wakati huo au la. Mji wa Gibeoni uliachwa. Kulikuwa na kutokuwa na uhakika kama Ai ilikuwa katika tovuti ya kisasa ya et-Tell au Khirbet Nisya, lakini mji huko Khirbet Nisya uliachwa, na mji huko et-Tell haukuharibiwa.

S: Katika Yos 10:33, tunajua nini kuhusu Gezeri nje ya Biblia?

J: Gezeri ilikuwa moja ya miji sita muhimu zaidi Palestina. Ilikuwa na chemchemi ndani ya ukuta wa mji, ulioizunguka ekari 30. Karibu 1600 K.K., ukuta wa ndani ulijengwa, wenye upana wa futi 50, na muundo mkubwa zaidi wa mawe Palestina. Ulikuwa na rampa ya urefu wa futi 25 iliyoelekea kwa digrii 45. Kwa upande wa giza zaidi, mabaki ya watoto wachanga waliotolewa kafara yalipatikana Gezeri.

S: Katika Yos 10:41, jinsi gani wangeweza kupiga nchi ya Gosheni, kwa kuwa Gosheni iko Misri?

J: Gosheni ya Misri ni eneo la Delta ya Nile. Hii ilikuwa Gosheni nyingine tofauti, ambayo ilikuwa mji karibu na mji wa Wakanaani wa Debiri. Gosheni imeorodheshwa katika Yosua 15:51.

S: Katika Yos 11:1, kwa nini wafalme wa kaskazini hawakusaidia wafalme wa kusini kupigana?

J: Maandiko hayasemi. Hata hivyo, ukiangalia ramani, hawa ni hasa kutoka kaskazini mwa Kanaani, wakati wafalme wa awali walikuwa kutoka kusini mwa Kanaani. Ukosefu wa uratibu kati ya kaskazini na kusini labda ni kwa sababu ya ushindani wa kisiasa, na ukweli kwamba Waisraeli katikati wangekata si tu harakati za askari wa Wakanaani, bali pia mawasiliano kati ya kaskazini na kusini. Zaidi ya hayo, kampeni ya Yosua ilikuwa ya haraka sana, kwa hivyo Wakanaani walikuwa na muda mdogo wa kupanga mkakati uliofikiriwa vizuri.

S: Katika Yos 11:1, kampeni ya kaskazini ilikuwa tofauti na kampeni ya kusini kwa njia gani?

J: Kulikuwa na tofauti tatu.

1. Wafalme wengi zaidi waliunganika kupigana dhidi ya Waisraeli. Kulingana na Josephus, jeshi la Wakanaani wa kaskazini lilijumuisha magari 20,000, wapanda farasi 100,000, na wapiga miguu 300,000. Makadirio yake labda ni ya juu kidogo hata hivyo, isipokuwa karibu wanaume wote wa Wakanaani katika eneo lote waliungana. Kama idadi ya watu walioungana ilikuwa 810,000 hadi milioni 1.1, jeshi lingeweza kuwa 240,000 jumla, isipokuwa wazee na wavulana pia walipigana.

2. Wakanaani wa kaskazini labda walikuwa na nia zaidi, baada ya kuona Waisraeli walishinda wafalme wa kusini.

3. Falme za kaskazini labda zilikuwa na moyo wa chini zaidi, kwa sababu ilikuwa vigumu kwa wafalme wa kusini kupigana dhidi ya dhoruba ya mawe.

S: Katika Yos 11:3, kwa nini Yabini wa Hazori alimwalika Wahiti kupigana dhidi ya Israeli, kwa kuwa Wagibeoni walifanya mkataba na Waisraeli katika Yosua 9:19?

J: Yosua 11:19 inatoa jibu. Kulikuwa na miji tofauti ya Wahiti, na Wahiti waliokuwa karibu na Gibeoni tu ndio waliofanya mkataba na Waisraeli.

S: Katika Yos 11:6,9, kwa nini Yosua aliamriwa haswa kukata mishipa ya miguu ya farasi na kuchoma magari?

J: Kukata mishipa ya miguu ya farasi kunamaanisha kukata 'Achilles tendon' inayounganisha misuli nyuma ya mguu wa chini na mguu. Farasi bado wangeishi, lakini wasingeweza kukimbia na wangekuwa hawafai kwa vita. Kumbukumbu 17:16-17 inaonyesha kwamba Mungu hakutaka Waisraeli wawe na farasi na magari mengi. Kuna mambo matatu ya nadharia.

1. Farasi na magari ni ya manufaa sana kupigana katika maeneo tambarare, sehemu kubwa ya Kanaani ilikuwa ya milima, kwa hivyo haingebidi kutegemea magari na farasi katika ushindi wao.

2. Haijalishi kama, kiasili, ilikuwa busara kutegemea magari na farasi, Mungu alitaka wategemee Yeye, si silaha zao za vita.

3. Magari na farasi huruhusu nchi kwenda vitani haraka dhidi ya maadui katika nchi za mbali. Mungu hakuwahi kuwaagiza Waisraeli kwenda kushambulia Misri, Shamu, Ashuru, au nchi nyingine za mbali zaidi.

S: Katika Yos 11:7, kwa nini Yosua alishambulia Wakanaani wa kaskazini kwenye maji ya Meromi?

J: Maandiko hayasemi, lakini tunaweza kuona sababu chache.

1. Yosua aliwashangaza. Jeshi la Wakanaani wa kaskazini lilikuwa bado linakusanyika, na Yosua aliwashambulia ghafla kabla ya watu wote kufika na kuandaliwa.

2. Yosua 11:5 inataja kwamba walikuwa na magari mengi. Katika eneo la milima, lililofunikwa na vijito na mito midogo, faida ya magari ingepunguzwa.

Vivyo hivyo, katika mapigano yetu kwa Mungu, wakati mwingine inaweza kuwa muhimu kwa ushindi kwetu kuchagua wakati na mahali.

S: Katika Yos 11:10, je, kuna ushahidi wa kiakiolojia wa uharibifu wa Hazori?

J: Hazori kwa kweli ilichomwa mara tatu kulingana na wanaakiolojia: 1400 K.K., 1300 K.K. na Farao Seti I, na 1230 K.K. Nani angeweza kuichoma Hazori mara ya mwisho (Waamuzi 14:2,15,16)? Leo tuna hata barua kutoka I-eha-enu (Yabini?) wa Hazori kwa Farao akiomba msaada wakati huu. Wamisri hawakuja: inaonekana miaka hamsini mapema walikuwa wamechoka kutosha kujaribu kupiga kinyume cha mkondo wa mapenzi ya Mungu.

S: Katika Yos 11:10-11, jinsi gani Hazori, ambayo Yosua aliiharibu kabisa na kuichoma, ingeweza kumfanya Israeli mtumwa kizazi chache baadaye katika Waa 4:3?

J: Miaka 170 ni muda mrefu wa kutosha kwa mji kujengwa upya. Akiolojia inatuambia kweli kwamba mji wa Hazori ulichomwa 1400 K.K., 1300 K.K. na Wamisri, na 1230 K.K. Bila kujali upendeleo wa wakosoaji wa Biblia, akiolojia inasimulii hadithi kwa usahihi mkubwa. Angalia swali lililotangulia kwa maelezo zaidi jinsi Hazori ilivyoharibiwa na Yosua na kujengwa upya miaka 170 baadaye na Wakanaani kuwatesa Waisraeli.

S: Katika Yos 11:10, tunajua nini kuhusu mji wa Hazori?

J: Wanaakiolojia wanatuambia Hazori ilikuwa mji mkubwa zaidi wote Kanaani wenye eneo la ekari 175 hadi 200 na idadi ya watu ya hadi 40,000. Hazori ilikuwa na umbo la ajabu. Kulikuwa na ngome ya ndani ya karibu ekari 14, na ukuta mara mbili upande wa mbali wenye futi 100 kati ya kuta mbili. Ilikuwa futi 1542 (viwanja 5 vya mpira wa miguu) ndefu, na futi 574 pana katika sehemu yake pana zaidi. Wakati wa Waamuzi 4, Hazori iliinuka tena mamlakani na kuwatesa Waisraeli, mpaka Baraki na Waisraeli walipowashinda.

S: Katika Yos 11:18, je, Kanaani ilishindwa taratibu, au haraka kama Yos 10:42 inavyosema?

J: Ushindi wa awali wa Kanaani ulikuwa kampeni ya haraka sana. Hata hivyo, Waisraeli walisimama kusukuma Wakanaani mara tu walikuwa na ardhi ya kutosha kuishi, na ushindi wote uliendelea polepole sana. Pia, ilikuwa vigumu zaidi kwa Waisraeli kupigana katika maeneo tambarare kuliko ya milima, kwa sababu Wafilisti na wengine walikuwa na magari.

S: Katika Yos 11:20, kwa nini Mungu aligandamiza mioyo ya Wakanaani?

J: Angalia mjadala wa Kutoka 7:22 kwa jibu.

S: Katika Yos 11:21 na Yos 14:15, Waanaki (= Wanaaki) walikuwa nani?

J: Hili ni kurudiwa kwa jibu la Kumbukumbu 1:28.

Wanaaki inaonekana walidai kuzaliwa kwao kutoka mtu anayeitwa Anaki. Wanaaki walikuwa kabila ambalo wanaume wake walikuwa wapiganaji wa kutisha, labda kwa sababu ya ukubwa na nguvu yao. Kwa kuwa upinde haukuwa na nguvu sana wakati huo, na urefu na nguvu vilikuwa sifa za thamani za kupigana kwa watu waliopigana kwa panga na rungu, walitoa wapiganaji wengi walioohofika. Angalia mjadala wa Kumbukumbu 31:3 kwa maelezo zaidi.

S: Katika Yos 12:1-14, wafalme hawa walishindwa lini?

J: Wote walishindwa na Yosua. Hata hivyo, miji mingi haikushindwa mpaka baadaye zaidi. Kuhusu miji gani ilishindwa, angalia jibu la swali linalofuata.

S: Katika Yos 12:1-14, tunajua nini kuhusu miji hii kutoka akiolojia?

J: Hapa kuna jedwali la kila mji au eneo.

TRANSJORDANIA

Heshboni: Mji wa Waamori ulioshindwa kabla ya kuvuka Yordani.

Bashani: Mji wa Waamori wenye malisho mazuri sana ya ng'ombe karibu.

KUSINI MWA KANAANI

Yeriko: Mji wa Waamori wenye ngome imara wa watu 10,000. Ulichomwa karibu 1400 K.K., na ushahidi wa kiakiolojia unaonyesha "uwezekano wa kushindwa kwa ngome"

Ai: Mji wa Waamori karibu na Betheli. Tovuti haikupatikana, na labda haitapatikana kamwe kwa sababu ya uharibifu wake wote

Yerusalemu: Mji huu wa Kiyebusi (Waamori) labda ulikuwa na ngome imara zaidi wakati wa Yosua na baadaye. Ulichukua ekari 14 wakati huo. Haukushindwa (Yosua 15:63) mpaka baadhi ya watu wa Daudi walipoingia kwa njia ya handaki la usambazaji wa maji.

Hebroni: Mji wa Waamori ulioshindwa, pia unaitwa Kiriath Arba. Wanaaki wengine waliishi hapa. Ulikuwa katika tovuti ya kisasa ya el-Khalil au Tell el-Rumeideh. Tovuti ya el-Khalil ilichomwa karibu 1400 K.K.

Yarmuthi: Mji mdogo wa Waamori: ekari 7.

Lakishi: Ngome ya Waamori iliyoshindwa yenye kuvutia inayochukua ekari 18. Ilichomwa karibu 1400 K.K.

Egloni: Mji wa Waamori na baadaye Wafilisti.

Gezeri: Ilishindwa lakini haukushindwa (Yosua 15:63) hadi Farao alipouvunja na kuutoa kama zawadi ya harusi kwa binti yake, bibi arusi wa Solomoni (1 Wafalme 9:16). Mabaki ya watoto wachanga waliotolewa kafara yalipatikana katika vyungu vilivyozikwa hapo.

Debiri: Labda ya Wakenizimu. Baba wa Kalebu, Yefune, alikuwa Mkenizite. Ilikuwa na ekari 9 na kujengwa karibu 2200 K.K. ilichomwa karibu 1400 K.K.

Gederi: Kidogo inajulikana kuhusu mji huu wa kusini.

Horma: Waisraeli walishindwa hapa kabla ya kutangatanga kwa miaka arobaini. Ilishindwa chini ya Yosua. Ushahidi wa kiakiolojia wa kuchomwa kwake hauko wazi.

Aradi: Mji wa kusini. Ulichomwa karibu 1400 K.K.

Libna: Ilishindwa katika kampeni ya kusini. Ilichomwa kabisa karibu 1230 K.K.

Adulamu: Ilishindwa katika kampeni ya kusini.

Makkeda: Ilishindwa katika kampeni ya kusini.

Betheli: Mji muhimu ulishindwa katika Waamuzi 1:22-25. Ni mji uliokumbukiwa mara nyingi zaidi wa pili katika Biblia.

KASKAZINI MWA KANAANI

Tapua: Kulikuwa na Tapua mbili. Ile ya kaskazini labda inamaanishwa hapa; ile katika Yuda ilikuwa kijiji kidogo.

Heferi: Kidogo inajulikana kuhusu mji huu.

Afeki: Mji mkubwa wa ekari 40 ulioundwa mwaka 2000 K.K., baada ya Ibrahimu tu.

Lasharono: Kidogo inajulikana kuhusu mji huu.

Madoni: Umetajwa katika orodha ya miji ya Wakanaani ya Farao Thutmosi III.

Hazori: Mji mkubwa zaidi wa Kanaani, ulikuwa na ekari 175-200. Idadi ya watu <= 40,000. - ulichomwa 1400, 1300, na 1230 K.K.

Shimroni Meroni: Kidogo inajulikana kuhusu mji huu.

Acshafu: Labda haukushindwa na Yosua. Mji huu baadaye ulishirikiana na Hazori dhidi ya Israeli.

Taanaki: Karibu na Megido, mji huu wenye ngome vizuri haukushindwa, ingawa jeshi lake lilishindwa.

Megido: Mji huu haukushindwa kamwe. Ulikuwa ngome ndogo imara ya hekta 6 yenye kuta za upana wa futi 6.

Kedeshi: Baadaye ukawa mji wa kimbilio kwa Walawi.

Yokneamu: Katika Karmeli. Labda umetajwa pia katika orodha ya miji ya Wakanaani ya Farao Thutmosi III.

Dori: Mji haukushindwa (Waamuzi 1:27).

Goyimu: Kidogo inajulikana kuhusu mji huu.

Tirsa: Kilima cha futi 600x300 (kikubwa kuliko Megido) hakikushindwa. Kilijengwa kwanza karibu 4000 K.K.

S: Katika Yos 13:1, Yos 23:1-2, na Yos 14:11, kwa nini Mungu huwaruhusu baadhi ya watumishi Wake watiifu kuteseka kwa uzee na si wengine?

J: Mambo mawili ya kuzingatia katika jibu.

1. Yosua 24:29 inasema Yosua alikuwa karibu miaka 110, wakati Kalebu alikuwa karibu 87. Kwa hivyo, katika hali hii, Yosua alikuwa mzee zaidi na kuteseka zaidi kwa uzee.

2. Kwa ujumla, Mungu huwaongoza kila mmoja wa watoto Wake kama Anavyotaka. Wengine humtukuza kwa kubaki waaminifu Kwake kupitia majaribu ya moto, na wengine humtukuza kupitia uzee, na wengine humtukuza kwa njia nyingine.

S: Katika Yos 13:6, kwa nini Mungu aliahidi kuwaondoa Wasidoni, kwa kuwa hawakuondolewa kamwe?

J: Mungu alisema katika Yosua 13:6 kwamba Yeye Mwenyewe atawaondoa mbele ya Waisraeli. Hii inafanana kidogo na Vita vya Gibeoni katika Yosua 10:11, ambapo Wakanaani wengi zaidi waliuawa na mvua ya mawe kuliko na Waisraeli. Tofauti hapa ni kwamba Waisraeli hawakuwahi kukusanyika kupigana dhidi ya Wasidoni, na kwa hivyo Mungu hakuwaondoa Wasidoni 'mbele ya Waisraeli'.

S: Katika Yos 13:9-12, je, mpaka wa mashariki ulikuwa Transjordania, au ulienda hadi Mto Frati kama Mwa 15:18 na Kumb 11:24 zinavyosema?

J: Mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

Yosua 13:9-12 ilikuwa taarifa ya hali ya wakati huo, kwamba upanuzi wa mashariki wa umiliki wao wakati wa Musa na Yosua ulikuwa Transjordania, na uligawiwa kwa makabila mawili na nusu.

Mwanzo 15:18 ilikuwa ahadi ya kinabii ya siku zijazo, isiyo na masharti. Wazao wa Ibrahimu wangeizawadia ardhi hadi Mto Frati. Hili lilitimia wakati wa Ufalme wa Daudi na Solomoni, kama 2 Samweli 8:3 unavyoonyesha.

Kumbukumbu 11:24 ilikuwa ahadi ya kinabii ya siku zijazo, yenye masharti. Ilikuwa na masharti ya wao kutazama kwa makini amri zote (Kumbukumbu 11:22). Wangemiliki ardhi yote hadi Mto Frati, kama Mwanzo 15:18 inavyosema. Hata hivyo, katika vizazi vilivyofuata, hawakuendelea kushika masharti, angalau hadi wakati wa Daudi.

S: Katika Yos 13:22, kwa nini Waisraeli walimuua Balaamu, nabii wa Mungu aliyesema ukweli tu?

J: Balaamu alisema ukweli ili kuwadhuru Waisraeli. Kama jambo fulani la kujaribu litamudhuru mtu, unapaswa kutokwenda pande zote, hata kwa ukweli, ukiwaambia maadui wao jinsi ya kumjaribu, kama Balaamu alivyofanya katika Hesabu 31:16. 2 Petro 2:15 na Yuda 11 pia zinataja kosa la Balaamu.

S: Katika Yos 13:27, Bahari ya Kineroth ni nini?

J: Hii ni jina la kale la Bahari ya Galilaya.

S: Katika Yos 14:2, kwa nini makabila mengi yaliriti kwa kura?

J: Hii ilikuwa wazo la Yosua, si la Mungu. Kitabu cha Yosua hakusema kamwe kwamba Mungu alikiidhinisha wazo hilo, ingawa Mungu hakuonyesha kutokukiidhinisha kwake pia.

S: Katika Yos 15-19, kwa nini kulikuwa na mgawanyo wa ardhi kumi na mbili?

J: Mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Kulikuwa na makabila kumi na mawili, lakini kabila moja, Walawi, walikuwa makuhani na hawakupewa mgawanyo wowote wa ardhi. Hii ingeacha mgawanyo kumi na mmoja.

2. Badala yake, wana wawili wa Yosefu, Efraimu na Manase, walipewa sehemu kila mmoja. Kawaida mtoto wa kwanza alipata urithi mara mbili.

3. Hata hivyo, Yosefu hakuwa mtoto wa kwanza wa Yakobo, Reubeni alikuwa. Hata hivyo, katika Mwanzo 49:3-4, hotuba ya Yakobo inamaanisha kwamba Reubeni hangepokea 'haki ya mzaliwa wa kwanza' kwa sababu alilala na suria ya Yakobo, Bilha, katika Mwanzo 35:22. Badala yake, Yosefu, aliyeokoa familia nzima kutoka njaa, angeipokea. Hiyo labda ilikuwa sehemu ya kilichokuwa nyuma ya Yakobo kuwabariki Efraimu na Manase katika Mwanzo 48:1-2.

S: Katika Yos 15-19, ni somo gani tunaloweza kujifunza kutoka mgawanyo wa ardhi?

J: Kuna masomo kadhaa tunayoweza kujifunza.

1. Hatuwezi kupita maishani tukipuuza kila wakati maelezo. Wakati mwingine tunahitaji kuwa na maelezo mengi sana. Kwa mfano, kama wewe ni msimamizi unayetoa tathmini za wafanyakazi kwa wafanyakazi wanaofanya kazi kwa bidii chini yako, wangetaka ufanye hivyo kwa uzito na bidii ile ile wanayofanya kazi kwa ajili yako.

2. Mara nyingi inafanya kazi vizuri zaidi kwa watu watakaooathirika kuwa na sauti kubwa katika uamuzi. Wakoloni wa Kimarekani walipopaza kilio cha "hakuna ushuru bila uwakilishi", haikuwa kwamba walikuwa wakijaribu kutolipa ushuru kabisa. Badala yake, walitaka kuwa na sauti katika jinsi walivyotozwa ushuru.

3. Haki na usawa si mambo sawa. Mgawanyo wa ardhi ulikuwa 'wa haki' kwa kuwa makabila yote yalishiriki, na yote yalikuwa na nafasi sawa ya kupata ardhi zaidi kwa kila mtu. Hata hivyo, haukuwa wa usawa, kwa maana kwamba baadhi ya makabila yalipata ardhi zaidi kwa kila mtu kuliko makabila mengine. Leo, unaweza kupata pesa kidogo kuliko mfanyakazi mwingine wa kampuni ile ile ambaye ana thamani karibu sawa na kampuni. Usishangaye kwamba kampuni si ya haki. Nyote mnalipwa kampuni ilichokubaliana kumlipa kila mmoja wenu. Hata hivyo, uko huru kurekebisha hali hii isiyo ya usawa kwa kuzungumza na mkubwa wako, au kutafuta ajira mahali pengine. Hata hivyo, jua kwamba unapoona hali kama si ya usawa, inawezekana kwamba wewe ndiye unayekosea.

4. Hata watu wema wanaweza kufanya makosa na kusambaza mambo bila usawa.

S: Katika Yos 15:13, je, Arba alikuwa baba wa Wanaaki, au mtu mkuu tu miongoni mwa Wanaaki kama Yos 14:15 inavyosema?

J: Hatuna rekodi ya kujitegemea ya Arba, lakini hakuna tatizo na Arba kuwa vyote viwili.

S: Katika Yos 15:17 na Waamuzi 1:12-13, je, ilikuwa sawa kwa Otnieli kuoa binti ya mdogo wa baba yake?

J: Hili lilikuwa halali kulingana na sheria za ndoa za Agano la Kale. Mtu hakuweza kuoa mke wa ndugu wa baba yake, lakini angeweza kuoa binti ya ndugu wa baba yake. Angalia mjadala wa Mambo ya Walawi 18:1-17 kwa maelezo zaidi.

S: Katika Yos 15:18-19 na Waamuzi 1:14-15, je, mke wa Otnieli alikuwa sahihi pia kuomba chemchemi za maji?

J: Alikuwa na ufahamu wa kuomba, kwa sababu katika nchi ile ilikuwa maji ndiyo rasilimali muhimu. Biblia haisemi kama ilikuwa sawa au la kwake kupata chemchemi za maji pia.

S: Katika Yos 15:24, je, Beali oti ni sawa na Baalath Beeri katika Yos 19:8?

J: Zinaweza kuwa sawa. Kumbuka kwamba mgawanyo wa Simeoni ulienda hadi Baalath Beeri lakini haukuijumuisha.

S: Katika Yos 15:33, kwa nini inasema kuna miji 29 na vijiji, wakati orodha inatoa 36?

J: Hii uwezekano ni kosa la mwandishi. Kwanza majibu mawili ambayo si sahihi, kisha zaidi kuhusu jibu sahihi.

Baadhi ni vijiji visivyohesabiwa katika jumla ya miji (jibu lisilo sahihi): Fomula hii, ya kuorodhesha miji kisha kutoa jumla, inapatikana karibu mara 30 katika kitabu cha Yosua. Katika 28½ ya hizi idadi zinaongeza kwa usahihi. Kwa hivyo kusema idadi inamaanisha miji tu na si vijiji vya nje labda si sahihi, kwa sababu kwa nini orodha hii ingekuwa tofauti na zingine 29?

Miji iliyotolewa pamoja kwa Simeoni haikuhesabiwa (jibu lisilo sahihi): Miji saba ilikuwa ya Simeoni. Mgawanyo wa Simeoni ulikuwa ndani kabisa ya Yuda, na makabila ya Yuda na Simeoni baadaye yaliungana.

Kosa la Mwandishi katika maandishi ya Kimasora (jibu sahihi): Maandishi ya Kimasora na Septuajinta yanasema kulikuwa na miji 29, lakini maandishi ya Kimasora inatoa miji 30 tu. Labda ilikuwa na nyongeza moja au kosa la mwandishi pia.

S: Katika Yos 16:1, kwa nini Yosefu, mwana wa Yakobo alipata sehemu mbili, (moja kwa Efraimu na moja kwa Manase), wakati wana wengine wote wa Yakobo walipata sehemu moja tu?

J: Kawaida mzaliwa wa kwanza alikuwa na sehemu mara mbili kulinganishwa na wana wengine. Sasa Yosefu kwa asili hakuwa mzaliwa wa kwanza wa Yakobo. Labda kwa sababu ya kuokolewa kwa familia ya Yakobo, Yosefu alipokea haki ya mzaliwa wa kwanza. Yakobo alisema wazi kwamba Efraimu na Manase wote wawili wahesabiwe kama wake katika Mwanzo 48:5. Reubeni, mzaliwa wa kwanza kwa asili, alipoteza haki hiyo alipolinajisi kitanda cha baba yake katika Mwanzo 49:3-4.

S: Katika Yos 17:3 na Hes 36:2-12, je, binti za Zelofehadi walikuwa sahihi kusababisha 'msukosuko' mkubwa?

J: Ingawa Maandiko hayasemi, hali yote na Mungu kujibu ombi lao inaonyesha kwamba ilikuwa sahihi. Kuomba kilicho cha haki si kusumbua Mungu au watu wa haki.

S: Katika Yos 17:12-13 na Waa 1:27-30,33, kwa kuwa hawakuweza kuwafukuza Wakanaani, jinsi gani wangeweza kuwafanya Wakanaani kufanya kazi ya nguvu?

J: Waamuzi 1:28 inajibu hili. Awali hawakuweza kuwashinda Wakanaani. Hata hivyo, baada ya muda fulani, Waisraeli walikuwa na nguvu lakini hawakuwa na mapenzi ya kuwaangamiza Wakanaani, na walifanya makubaliano haya na Wakanaani waliodhoofika.

S: Katika Yos 18:6, kwa nini walipiga kura kwa ajili ya ardhi?

J: Walipiga kura kwa sababu Yosua aliwaambia kufanya hivyo. Kwa upande mmoja, Biblia inakaa kimya kama Mungu alikiidhinisha hili au la. Kwa upande mwingine, haikuwa njia mbaya, kwani iliwapa kila kabila kilichohusika nafasi sawa.

Leo, kupiga sarafu, au mchakato mwingine wa nasibu ni sawa kwa Wakristo kutumia kufanya maamuzi ya kiholela, ambapo uamuzi wa akili hauhitajiki. Hata hivyo, kama katika Yosua, hatuwezi kusema kwamba popote tunapofanya uamuzi kwa kupiga sarafu, hilo halithibitishi ni uamuzi bora zaidi Mungu aliotaka.

S: Katika Yos 18:8-10, je, mgawanyo wa ardhi ulikuwa wa haki?

J: Ulikuwa wa haki kabisa, lakini si wa usawa kamili. Ulikuwa wa haki kwa sababu

1. Makabila yalifanya upimaji.

2. Makabila yaliamua ukubwa wa kila sehemu.

3. Walipiga kura ni nani anayepokea sehemu gani.

4. Walitambua kwamba Yuda na wana wa Yosefu walikuwa na watu wengi zaidi, kwa hivyo walitoa vipande vikubwa zaidi kwa makabila yenye watu wengi zaidi.

Hata hivyo, mtu angeweza kusema haukuwa wa usawa kabisa, kwa sababu katika upimaji wao, inaonekana walidhani ardhi ya Palestina ilikuwa mstatili zaidi kuliko uhalisi. Kwa hivyo, makabila ya kaskazini yalikuwa na ardhi kidogo zaidi.

Kwa upande mwingine, sehemu za kaskazini hazikuhitaji kupigana na Wafilisti, na zilikuwa na mvua zaidi, kwa hivyo labda ulikuwa wa usawa.

Inafanana na hali ambapo wavulana saba huchagua kwa nasibu ni nani anapata mifuko saba ya mawwe. Hawajui hasa ni mawwe mangapi yako katika kila mfuko, lakini wote wanadhani mifuko ina mawwe karibu sawa. Kama ikitokea mfuko mmoja una mawwe zaidi, hiyo ni ya haki, kwa sababu kila mvulana alikuwa na nafasi sawa kupata mfuko huo.

S: Katika Yos 18:28, je, Yerusalemu ilikuwa katika eneo la Benyamini, au la Yuda kama Yos 15:8 inavyosema?

J: Ilikuwa kwenye mpaka unaotenga makabila mawili.

S: Katika Yos 19:2-7, je, miji hii ilikuwa ya Simeoni, au ya Yuda kama Yos 15:26-32,36,42 inavyosema?

J: Ilikuwa awali ya Yuda lakini baadaye kupewa Simeoni. Hili halikuwa na maana tena hata hivyo, Yuda na Simeoni walipoungana. Mambo sita ya kuzingatia katika jibu.

1. Yosua 15 inaonyesha kwamba miji hii ilikuwa sehemu ya mgawanyo wa Yuda.

2. Yosua 19:9 inaonyesha kwamba Simeoni alipewa mgawanyo wao kutoka ndani ya mgawanyo wa Yuda, kwa sababu ilisema sehemu ya Yuda ilikuwa kubwa zaidi ya wanayohitaji.

3. Mgawanyo wa ardhi uliamriwa na watu wema, lakini watu wema wanaweza kufanya makosa pia.

4. Walipogundua kwamba Yuda alipewa sehemu kubwa sana kulinganishwa na idadi ya watu wake, walirekebisha kosa lao.

5. Kumbuka mitazamo hapa. Watu wa Yuda hawakushangaa ardhi ilipochukuliwa kwao. Wengine hawakushangaa nia za Yuda walipogundua kosa kwanza.

6. Ingawa viongozi walifanya kosa, na walirekebisha kwa kuwaagiza Simeoni kuishi ndani ya Yuda, Mungu alikwisha jua kosa na marekebisho hayo yangetokea. Kosa na marekebisho yao yalitimiza unabii uliotolewa katika 49:7, kwamba Simeoni atatawanywa Israeli.

S: Katika Yos 19:47, mji wa 'Leshemu' uko wapi?

J: Ulikuwa mji mkubwa kiasi, ingawa akiolojia inaonyesha ulikuwa mdogo kuliko Hazori. Uliitwa pia 'Laishi' na ulikuwa sehemu ya kaskazini kabisa ya Kanaani.

S: Katika Yos 19:47, je, Wadani walishinda Leshemu hapa, au katika Waamuzi 18:27-29?

J: Vyote viwili ni tukio moja. Sehemu hii ya Yosua inasema Wadani walichofanya baadaye, baada ya wakati wa Yosua.

S: Katika Yos 19:47, je, Yosua iliandikwa baada ya Wadani kushinda Leshemu?

J: Ndiyo. Ingawa kitabu chenyewe hakisemi wazi lilipoandikwa, Yosua 19:47 inaonyesha kwamba kitabu cha Yosua kiliandikwa baada ya Wadani kushinda Leshemu.

S: Katika Yos 20, sheria hii kuhusu kuhani mkuu ilikuwa sawa na Kristo kwa njia gani?

J: Mtu aliyekimbia kwenda mji wa kimbilio kwa mauaji ya bahati mbaya alikuwa huru mara kuhani mkuu alipokufa. Labda Mungu alikuwa na sheria hii 'ya ajabu' kwa sehemu kama kivuli cha awali cha dhambi zetu kusamehewa wakati kuhani wetu mkuu, Yesu Kristo, alipokufa msalabani kwa dhambi zetu.

S: Katika Yos 21, kwa kuwa mawaziri hupewa pesa zao na wengine, na wanaMungu, je, zaka inapaswa kukatwa moja kwa moja kutoka mshahara wa waziri?

J: Hapana. Kwanza kabisa, Wakristo si wakomo kutoa asilimia kumi tu, kwa hivyo wangejua kiasi gani cha kukata? Hata hivyo, hii ni jambo dogo, kulinganishwa na 2 Wakorintho 9, ambayo inasema kwamba tunapaswa kutoa kwa furaha, si chini ya kulazimishwa. Kutoa kwetu ni mazoezi ya utii wetu kwa Mungu, na kukata zaka moja kwa moja kungeenda kinyume cha 2 Wakorintho 9 na kumnyima waziri fursa ya kuchagua kumtii Mungu.

S: Je, Yos 21:43-45 inaonyesha kwamba ahadi zote za Mungu kwa Israeli zilitimizwa wakati huo?

J: Hapana, kwa sababu manabii wengi walikuja baada ya Yosua.

S: Katika Yos 22:10-12, kwa nini Waisraeli walikuwa karibu kuingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe?

J: Jibu linapatikana katika Yosua 22:16-18. Makabila 9 na nusu yalidhani kimakosa makabila ya Transjordania yalikuwa yanajenga madhabahu ya sanamu. Walikuwa tayari kwenda vitani dhidi ya ndugu zao, kabla ya kuwaruhusu ndugu zao kudanganywa na sanamu.

Leo, tungekuwa tayari kusimama dhidi ya Wakristo wanaohusika na sanamu badala ya kukaa kimya na kukubali kimya kimya usaliti wao wa imani yao kwa Mungu?

S: Katika Yos 22:17, uovu wa Peori ulikuwa nini?

J: Hii ilikuwa tukio baya katika Hesabu 25:1-9 ambapo wanawake wa Kimoabu walifanya ngono na wanaume wa Waisraeli ili kuzungushia mbali fadhila ya Mungu. Mungu alisababisha Waisraeli 24,000 kufa kwa tauni.

S: Katika Yos 23:12-16 na Kumb 31:16-17, je, Mungu alitoa Nchi ya Ahadi kwa Waisraeli kwa masharti, au bila masharti kama Mwa 12-15, Mwa 26, na Mwa 46 zinavyoonyesha?

J: Ardhi ilikuwa yao bila masharti, lakini makazi yao katika ardhi yalikuwa na masharti ya utii wao kwa Mungu.

S: Katika Yos 24:8,18, Waamori walikuwa tofauti na Wakanaani kwa njia gani?

J: Karibu Wakanaani wote walikuwa Waamori (Wahivi/Wahiti waliotengwa). Hata hivyo, Waamori waliishi pia nje ya Kanaani katika Shamu na Mesopotamia ya kaskazini.

S: Katika Yos 24:12, nyigu zilizowafukuza Wakanaani zilikuwa nini?

J: Hizi hazikuwa wadudu tu bali mfano wa malaika waangamivu. Kama kiota cha nyigu kinavyofaa kumshawishi mtu asimame mahali fulani, malaika hawa walisaidia Waisraeli kuwafukuza Wakanaani.

S: Katika Yos 24:14,23, kwa nini Waisraeli waliambiwa waache sanamu zao hapa?

J: Si sana kwamba walikuwa wameanguka katika uabudu wa sanamu wakati huo, bali Yosua alikuwa akizungumza pia na vizazi vya siku zijazo pamoja na kizazi cha wakati huo. Kwa bahati mbaya, ndani ya kizazi kimoja au viwili baada ya Yosua, ushauri wake haukufuatwa.

S: Katika Yos 24:21-24, je, watu wana mapenzi huru ya kufanya maamuzi kama Waisraeli walivyofanya dhahiri hapa?

J: Wakalvini wazito wanasema hapana. Wengine wenye msimamo mkali wanadhani tuna uhuru kamili. Wakristo wengi wanakubaliana kwamba tuna mapenzi huru wakati neno linapotumiwa kwa usahihi. Hapa kuna alichosema R.C. Sproul.

"Sioni tatizo lolote katika kupatanisha mamlaka ya Mungu na mapenzi huru ya mwanadamu kwa muda mrefu tunaelewa dhana ya Biblia ya uhuru. ... Sisi si huru kabisa. ... Nina nguvu na uwezo na uhuru wa kufanya mambo ninayoweza kufanya, lakini uhuru wangu hauwezi kamwe kukiuka nguvu au mamlaka ya Mungu. Uhuru wangu daima unazuiwa na uhuru mkubwa zaidi wa Mungu. Kinachopingana ni mamlaka ya Mungu na uhuru wa kujitegemea wa mwanadamu. Kujitegemea kunamaanisha mwanadamu anaweza kufanya lolote atakalo bila kuwa na wasiwasi wa hukumu kutoka juu. Wazi hizo mbili hazioani, na hatuamini kwamba mwanadamu ni wa kujitegemea. Tunasema kwamba ana uhuru, lakini uhuru wake una mipaka, na mipaka hiyo inafafanuliwa na mamlaka ya Mungu. Hii ni mfano rahisi: Katika nyumba yangu mimi nina uhuru zaidi kuliko mwanangu. Sisi wote wawili tuna uhuru, lakini wangu ni mkubwa zaidi."

Nadhani wengi wa Wakristo, Wakalvini na wasio Wakalvini, wangekubaliana na hili.

S: Katika Yos 24:26, kwa nini watu walifanya agano huko Shekemu, au Shilo ndiko mahali patakatifu kama Yos 18:1; 1 Sam 1:3; 3:21; na 4:3 zinavyosema?

J: Mambo mawili ya kuzingatia katika jibu.

1. Wakati wa Yosua (karibu 1400 K.K.), makabila yote yalifanya agano na kuweka jiwe kubwa kama ukumbusho huko Shekemu. Mahali pa kukusanyika hapa lazima pekuwa kubwa kwa kukaa watu wote. Biblia haisemi sadaka zilifanywa hapo, au kwamba Sanduku la Agano lilikuwepo hapo.

2. Kama mistari mingine inavyoonyesha, Shilo ndiko mahali sanduku lilipokaa, na mahali watu walipotoa sadaka kabla ya Daudi kushinda Yerusalemu.

S: Katika Yos, ni baadhi ya hati za kale zaidi za kitabu hiki ambazo bado zipo leo?

J: Hati za Bahari ya Chumvi: (k. karne ya 1 K.K.) nakala 2 tofauti.

4Q47 (=4QYos(a)) vipande 22 vya sehemu za Yoshua 5–10. Inafanana na maandiko ya Kimasoretiki, si Septuaginta, isipokuwa katika 5:2–7; 8:10–18; 8:34–35. Mistari iliyohifadhiwa ni: 5:2–7; 6:5–10; 7:12–17; 8:3–14, 18?; 8:34–35; 10:2–5, 8–11.

4Q48 (=4QYos(b)) vipande vitano vya Yoshua 2–4 na 17. Mistari iliyohifadhiwa ni: 2:11–12; 3:15–17; 4:1–3; 17:1–5, 11–15.

Toleo la Kisomaria la Yoshua.

Huko Masada, kulikuwa na nakala ya Yoshua iliyopewa tarehe ya 169–93 K.K. kwa kupimwa kwa radiocarbon ya spectrometer ya masi. Ni muhtasari wa Yoshua 23–24.

Kwa ujumla, mistari ya Yoshua iliyohifadhiwa katika Hati za Bahari ya Chumvi na Masada ni: 2:11–12; 3:15–17; 4:1–3; 5:X, 2–7; 6:5–10; 7:12–17; 8:3–14, 18?, 34–35; 10:2–5, 8–11; 17:1–5, 11–15, muhtasari wa 23–24.

Septuaginta ya Kigiriki [LXX] ilikuwa tafsiri ya Agano Lote la Kale kwenda Kigiriki. Codex Colberto-Sarravianus (karne ya 4 hadi 5 BK) ina Mwanzo hadi Ruthu. Toleo la Kimasoretiki na Septuaginta za Yoshua zinatofautiana sana.

Vaticanus [B] (325–350 BK) ina Yoshua yote.

Hakuna mistari ya Yoshua iliyohifadhiwa katika Sinaiticus.

Alexandrinus [A] (k. 450 BK) ina Yoshua yote.

Washington Codex (karne ya 4/5) ina Yoshua.

S: Ni baadhi ya waandishi wa mapema waliotaja Yoshua?

J: Waandishi wa kabla ya Nikaia waliotaja au kuashiria mistari katika Yoshua ni:

Filo Myahudi wa Aleksandria (20/15 K.K. hadi 50 BK) alitaja Yoshua 1:5: "Sitakuacha wala kukuacha." Katika On the Confusion of Tongues 32 (164) uk.249.

Klementi wa Roma (97/98 BK) anaashiria Yoshua anapohusiana na hadithi ya Rahabu wakati wapelelezi walipotumwa na Yoshua. 1 Klementi sura ya 12, juz.1 uk.8.

Yustino Shahidi (138–165 BK) anataja Yoshua 5:13 na 6:1,2 katika "kitabu cha Yoshua". Mazungumzo na Trypho Myahudi sura ya 62 uk.228.

Yustino Shahidi (138–165 BK) anaashiria malaika aliyemtokea Yoshua Mwana wa Nuni. Mazungumzo na Trypho Myahudi sura ya 61 uk.227.

Meleto/Melito wa Sardi (170–177/180 BK) aliorodhesha Yoshua miongoni mwa vitabu vya Agano la Kale katika barua yake kwa Onesimo. On Pascha uk.72. Imehifadhiwa katika Historia ya Kanisa ya Eusebio kitabu cha 4 sura ya 26.

Ireneo wa Lyoni (182–188 BK) anasema kuhusu wafalme watano wa Aamori ambao Yoshua aliwafunga ndani ya pango kama "maandiko". Ireneo Dhidi ya Uzushi kitabu 2 sura ya 24.4 uk.395.

Klementi wa Aleksandria anasema, "Kama vile kitabu cha Yoshua kinavyohusiana," na baadaye "kama vile kitabu cha Waamuzi kinavyotaja." Stromata (193–202 BK) kitabu 1 sura ya 21 uk.325.

Tertuliano (198–220 BK) anataja Yoshua Mwana wa Nuni 6:1–20 na kuanguka kwa Yeriko. Jibu kwa Wayahudi sura ya 4 uk.155.

Hipolito (222–235/6 BK) anajadili wakati Yoshua mwana wa Nuni alipokuwa anapigana na Waamori. Kipande cha Maoni ya Nabii Isaya sura ya 1 uk.176.

Origeni (225–254 BK) ana kazi nzima kuhusu Mahubiri katika Yoshua. Anataja Yesu [Yoshua] kwa jina.

Kiprianu wa Kartago (k. 246–258 BK) "Katika Isaya... katika Zaburi ya 117... Pia katika Zekaria... Pia katika Kumbukumbu la Torati:... Pia katika Yesu [Yoshua] mwana wa Nave." Maandishi ya Kiprianu, Maandishi 12 sura ya 2.16.

Gregori Thaumaturgus (240–265 BK) anaashiria Yoshua 7 katika Waraka wa Kanuni, Kanuni 3 uk.19.

Laktansio (315–325/330 BK).

Baada ya Nikaia:

Athanasio anaorodhesha vitabu vya Agano la Kale katika Barua ya Pasaka 39 sura ya 4 uk.552.

Augustino wa Hippo (338–430 BK) anataja Yoshua katika Mji wa Mungu kitabu 18 sura ya 12 uk.366.

Kyrilo wa Yerusalemu (k. 349–386 BK) ananukuu Yoshua 3:1 kwa Yesu [Yoshua] Mwana wa Nave [Nuni] katika Hotuba 10.11 uk.60.

Pasiani wa Baselona (342–379/392 BK) anaashiria Yoshua 7 katika Barua 3 sura ya 20.1 uk.61.

Epifanio wa Salamina (360–403 BK) anaorodhesha vitabu vya Agano la Kale ikiwemo Yoshua. Panarion.

Yohana Krisostomo (alifariki 407 BK) anaashiria Yoshua 9 kama cha Yoshua, Maoni ya Matendo Hotuba 13 uk.86.

Sulpicio/Sulpitio Severo (Mwanahistoria) (363–420 BK) anaashiria Yoshua katika Historia kitabu 1 sura ya 22–23 uk.81–82.

Wako wengine pia.

S: Katika Yos, ni baadhi ya tofauti za tafsiri kati ya Kiebrania na Septuaginta ya Kigiriki?

J: Hizi ni baadhi ya tofauti za tafsiri. Ili kupata mfano wa tofauti kati ya Kimasoretiki na Septuaginta ya Kigiriki, sehemu hii inazingatia sura za 18 na 19.

Yos 2:14 "ninyi (wingi) mwambie" ukirejelea Rahabu na familia yake (MT) dhidi ya "wewe (umoja) mwambie" ukirejelea Rahabu peke yake (hati nyingine za Kiebrania).

Yos 3:3 "makuhani ambao ni Walawi" (MT) dhidi ya "makuhani na Walawi" (LXX).

Yos 3:16 "huko [mji wa] Adamu karibu na/eneo la Saretani" (Kethiv) dhidi ya "kutoka [mji wa] Adamu karibu na/eneo la Saretani" (Qere) dhidi ya "kutoka mbali sana, hadi eneo la Kariathairimu" (LXX).

Yos 5:1a "hadi tulipovuka/kupita" (MT) dhidi ya "hadi walipovuka/kupita" (Qere, LXX).

Yos 5:1b "haikuwa na roho ndani yao" (Kethiv) dhidi ya "ujasiri wao ulianguka" (Qere, baadhi ya hati za MT, LXX, Siriaka, Targumu, Vulgata).

Yos 6:1 "ilikuwa imefungwa kwa nguvu" (MT) dhidi ya "ilikuwa imefungwa kwa nguvu na kuimarishwa" (LXX).

Yos 7:1,17,18 "Zabdi" (MT) dhidi ya "Zimri" (Septuaginta na 1 Mambo ya Nyakati 2:6).

Yos 7:2 "Beth-Aveni" (MT) dhidi ya hayupo (LXX).

Yos 7:17 "mtu mmoja mmoja" (MT, LXX) dhidi ya "familia moja moja" (hati chache za Kiebrania, Siriaka).

Yos 8:11b–16 ipo katika maandiko ya Kimasoretiki, hayupo katika Septuaginta na hati ya Bahari ya Chumvi 4Q47.

Yos 9:1 "Wayebusi" (MT) dhidi ya "Wayebusi na Wagirgashi" (LXX).

Yos 9:4 "walikwenda kama ujumbe wenye punda zilizopakiwa" (MT) dhidi ya "Waliandaa mahitaji na kupakia punda zao" (Septuaginta, Vulgata, Siriaka).

Yos 10:28 "aliwaua" (MT, hati nyingi za Kiebrania) dhidi ya "aliharibu" (hati nyingi za Kiebrania, baadhi ya hati za Septuaginta, baadhi ya Targumu).

Yos 13:26 "Lidebiri" (mji katika Transjordani) (MT) dhidi ya "Debiri" (mji huko Kanaani) (LXX, Siriaka, Vulgata).

Yos 15:18 "alimshawishi" ukirejelea mwanamke (MT, baadhi ya Septuaginta) dhidi ya "alimshawishi" ukirejelea mwanamume (Septuaginta nyingine).

Yos 15:60 "Kiriat-baali, ambayo ni Kiriat-yearimu, na Raba – miji miwili na vijiji vyake." (Kimasoretiki) dhidi ya orodha ndefu ya miji kumi na moja (Septuaginta).

Yos 16:2 "Betheli hadi Luzi" (Kiebrania) dhidi ya "Betheli Luza" (Septuaginta).

Yos 18:1 "nchi ilikuwa imeshindwa mbele yao" dhidi ya "nchi iliwashindwa wao."

Yos 18:3 "kushindwa" dhidi ya "kulegea."

Yos 18:3 "Bwana Mungu wa mababu zenu" dhidi ya "Bwana Mungu wetu."

Yos 18:4 "Nami nitawaendelea" dhidi ya (hayupo).

Yos 18:4 "kisha mje kwangu." dhidi ya "Nao walikuja kwake."

Yos 18:5 "Nao wataigawanya katika sehemu saba" dhidi ya "naye [Yoshua] aliwagawanyia sehemu saba."

Yos 18:18 "upande/mteremko mkabala na Araba" (MT) dhidi ya "nyuma ya Baetharaba upande wa kaskazini" (LXX).

Yos 18:28 "Myebusi" (MT) dhidi ya "Yebusi" (LXX, Siriaka, Vulgata).

Yos 18:28 "Kiriati" (MT) dhidi ya "Kiriat-yearimu" (LXX).

Yos 19:2–8,11–15,18–22,24–30,33–38,41–46 baadhi ya majina yanatofautiana. Hii inatarajiwa kwani miji mingi ya Kikanaani haina usawa wa moja kwa moja na Kigiriki.

Yos 19:28 "Ebroni" (hati nyingi za Kiebrania, Targumu, Vulgata) dhidi ya "Abdoni" (Septuaginta, baadhi ya hati za Kiebrania na Yoshua 21:30).

Yos 19:34 "Asheri upande wa magharibi, na Yuda, Yordani" dhidi ya "Aseri itaunganika upande wa magharibi, na Yordani upande wa mashariki." (Septuaginta).

Yos 19:51 "urithi" dhidi ya "mgawanyo."

Yos 19:51 "mlango" dhidi ya "milango."

Yos 21:36–37 mistari hii ipo (LXX, Vulgata) dhidi ya mistari hii haipo (MT, Targumu za Daniel, Torati ya Kiebrania ya Bomberg ya 1524–1525).

Yos 22:33–34 [hayupo] (MT) dhidi ya "na nusu ya kabila ya Manase" (LXX).

Yos 22:34 "aliita madhabahu" (MT, LXX) dhidi ya "aliita madhabahu Shahidi" (linganisha Siriaka).

Yos 24:23 "wana wa Gadi" (MT) dhidi ya "wana wa Gadi na nusu ya kabila ya Manase" (LXX).

Marejeo ya swali hili: tafsiri ya Kiebrania imetoka katika Tafsiri ya Kiungo ya Jay P. Green na Septuaginta imetoka katika tafsiri ya Sir Lancelot C.L. Brenton ya The Septuagint: Greek and English. The Expositor's Bible Commentary na maelezo ya chini ya Biblia za NASB, NIV, NKJV, na NRSV pia yalitumiwa.